Aristotelis Stagiritae Organum, seu libri ad dialecticam attinentes, ad optimorum exemplarium Graecorum fidem nuperrimé post omnes alias editiones recogniti, ..

201쪽

: Ε'LENCA I. rootra omnium opinionem concederent. Sunt autem intrerogationes quaedam,ad quas si in alterutram partem respondetur,admirabile quiddam existet,cotraq; opini nes,ut sit ne paredum sapientibus,an parenti s Et sint ne 'ea quae utilia sun facienda, an quae iustas Et, accipere . iniuriam praestat,an faceres Compelle dus autem is qui contra disputat ad ea de quibus sapientes a multitudione diisentiunt,ita tamen,ut si quid dicat de sententia sapientum,ad uulgi opinionem sin quod uulgus probe

ad sapientum sententias opinionesq; reuocetur. Aiunt enim hi,beatum iustum eme necessario:multitudini auo tem non probatur,regem non esse beatum. Compellere autem ad ea quae hoc modo non probantur, idem ualet atque essicit, quod ad legis N naturae repugna tiam reuocare. Nam 8c lex uulgi est opinio, ta ad natustram ac uerum orationem suam sapientes dirigunt. Acca quide luae opinionibus repugnant,ex his locis petenda suti. Nunc sequitur, ut quomodo nugari cost XIII. gant sophistae dissesamus. Ac quid appellemus nugare

iam iam diximus. Omnes autem hae argumentationes hoc ita emcere uolui,si uerbum dicas,an oratione nihil interest. Duplum autem,ta duplum simpli idem ualent..di igitur est simpli duplum,etit simpli simpli duplum. Rursus si pro duplum duplum simpli ponat, ter dicentur,erit simpli simpli simpli duplum. Et sit ne cupiditas

uoluptatis: Hoc autem est appetitio uoluptatis. Est igio tur appetitio,cupiditas uoluptatis uoluptatis. Sunt autectus generis captiones in iis quae cum aliquo conferun tur,quorum non solum genera,sed ipsa etiam cum alio quo conferuntur,& ad unum idem qi referuntur: ut cuo piditas alicuius cupiditas, appetitio alicuius appetitio,

H duplum alicuius duplum,& simpli duplum dicitur. iatemq, in iis quae in genere eorum quae cum aliquo cis feruntur non numerantur,ic natura alicuius diciano tur,cum interim eorum definitio naturam eis subieci et

complectatur,ta uno nomine in iis quorum habitus ta

n ii ii

202쪽

ARISTOTELI saffectiones,V siquid simile per se de subiectis naturis dicuntur. Vt impar numerus est,qui medium habet: est autem numerus impar est igitur numerus,numerus qui medium habet. Et si simitas natis est concauitas test auorem etiam naris sima:est igitur natis,naris concaua. So phistae autem uidentur cogere nugari,nec cogunt interdum, propterea non ante quaerunt, utrum sexempli

causa duplum aliquidian nihil per se dictum,significet:

dc si quid significet,idem 'ne an aliud.sed continuo conclusionem inficiunt:quae sequi uidetur,quod nomen solum idem quod oratio ualere M declarare uideatur. Soloecismus autem quid sit,supra dictum est. Fieri autem potest,ut is qui non facit,soloecismum facere,& qui nocit,non facere uideatur. Quemadmodum Protagoras

dicebat,siudis & - , id est iracundia K galea maosculini sunt generis.Nam 8c qui ἰυλο α , id est perniociosam dicit, is illius sententia soloecismum facit , aliis

n5 uidetur.Et qnt ἰυλο mi ,id est perniciosum, uidetur soloecismum facere,nec facit. Ex quo perspicuum est, artem aliquam soloecismum facere posse. Itaque mutola orationes quae non essiciunt quod sumitur, soloeciso mu uidentur cocludere. Quod fit in reprehensionibus. omnes autem soloecismi ficti,non ueri,fere ex illo pronomine hoc oriuntur M existunt,cum casus nec uirile, nec muliebre nomen,sed mediti horti neutrumq; declarat.Na 8c hic uirile significat,& hare muliebre. At hoc neutrum uult illud quidem declarare,sed tamen tapeutrunm illorum significat.ut si quaeratur,quid sit hocsM Calliope,lignum,uel Cotiscus, respondeatur. Ac maoris quidem 5c foeminei casus omnes differunt neutrius alii non item. uocirca plerun i cum illud hoc daturta conceditur,liunt,quasi dictu sit,concludunt,iteq; aliucasum pro alio.Fallax autem conclusio propterea eff=ritur,qubd illud hoc commune sit multorum casuum,

quandoquidem hoc alias idem quod hic, alias quod hunc essicit. Sed uicissim declarare haec debet, si cum

203쪽

uerbo Est coniunctum sit, hic: sin cum Esse, hunc:ut

Hipponicus est,esse Hipponicum quod de foemineis iudicandum est eodem modo,& nominibus suppelleoctilium, quae uirilium uel muliebrium inflexionem haobent. inuorum enim ο δι ν extremae sunt liter , ea sola supellectilis nominum inflexionem retinet ut fυλον, idest lignum, funis .inuat autem non in eas literas desinunt, masculinorum uel f'mininorum . quorum nonnulla ad suppellectilia referimus :ut αα Q s, id

est uter, nomen est masculini generis: χλίνη, id est lectus,foeminini . Itaque in his etiam talibus nominibus eodem modo M uerbum Est ta Esse dissimilitudinem facient 8c distinctionem. Atque similis est quodam modo soloecismus iis reprehensionibus,quae ex dissimilio tudine,aut ex forma euenire dicuntur. Vt enim in illis rebus, sic in his ex uerbis accidit, ut soloecismus fiat, quod homo M albus 8c res id nomen est. Perspicuum est igitur,dandam esse operam, ut soloecismum ex iis

casibus quos exposuimus,concludamus. Ac genera quidem argumentationum,quae certandi causa tractantur,& generum partes modici; expositi sunt. Perma XIIII. gni autem interest ad occulendum,ut in dialecticis , sie hoe iii loco, quemadmodum disponantur ea quae ad interrogationem pertinent. His igitur ita constitutis. deinceps sequitur ut horum aliqua praecepta demus. Ad reprehendendum quidem multum ualet prolixiotas, propterea quod dissicile est simul, ta quasi' imo aspectu multa perspicere. Vt autem prolixitatem asseε quamur, ab iis locis quos supra exposuimus, praestodium petendum erit. Ce teritas etiam in concludendo multum potest. vi enim tardi sunt,minus res prouio dent.Iam uero ira ta disceptatio adiuuat, que niam qui aliqua perturbatione animi comoti sunt,minus uirium habet ad obseruanda ta defendeda omnia. Ad iracunodiam autem impellemus , si alterum qui nobiscum dio

sputat,ec nobis iniuria uelle facere, ec nullo assici pudo

204쪽

re,docebimus. Iani utile erit, uicissim interrogationes quaestionesq; ponere, siue ad eandem probandum aut refellenda,cui multa argumenta suppetant, siue in utraoque partem.Sic enim fiet,ut uno tempore uel plura, uel contraria defendat. Atq; ut uno uerbo liniam, omnia quae ualere ad occulenda argumenta dicta sunt superiore libro, ad argumentationes etiam quae certandi causa tractantur, ualent plurimum. Nam M occulere latendi causa uolumus, ta latere, decipiendi atque captandi. Quod autem attinet ad eos,qui negant ea quae argumetationi prodesse putant,il interrogandi sunt a nobis pernegationem, quasi contrarium inccre uelimus: aut etiautraque pars simul & ex aequo quaerendo ponenda est. Cum enim dubium est,& obscurum,quid sumere uelio mus,minus ii qui contra disputant proterviunt.Iam uebro si quis quasi membratim concedat res singulas per inductionem,saepe id an in toto genere uere dicatur, non est rogandus : sed id quasi datum sit.accipiendum est. Interdum enim illi se dedisse hoc ipsum putant auditooribus uidetur propter inductionis recordationem,quao sid non Dustra ta temere rogata sint . in quibus etiam totum genus non significatur, M appellatur ullo nomio ne,similitudine utendum erit,quoad res postulabit: proopterea quod saepe latet M obscura est similitudo. V t ausum sumamus propositionem, contrarium per compaο rationem quaerere debemus. ueluti si concludendum sit, patri in omnibus parendum esse, utrum in omnibus parentibus parendum sit,an in omnibus non paredum ita illud inpe,sint ne multa concedenda,an paucas Mulo ita enim potius,si quidem neceta est,tribuenda parentio hus uidebuntur. Contraria enim inter se comparata aliucomposita,& maiora H magna, dc deteriora ic meliora hominibus uidentur. Atm etiam cauillatio eorum qui. il interrogant,facit plerunm ut is qui contra disputant, reo felli uel maxime uideantur: proptera quod cum nihili effecerint,ta concluserint, tamen no uocat in quaestione

205쪽

ὸ EL EN CHI. Ioaid quod extremum lc conclusum suit: sed quasi conchiserint,ita concludunt Non igitur hoc N illud. Illud etiafallax dc captiosum est,proposita re admirabili, 8c quaesit contra opinionem omnium, uelle id quod uideatur responderi proposito eo initio disputationis quod probetur,de iis quorum ea uis sit,quaerere hoc modo.Tibi ne uidetur Si enim in iis sit interrogatio ex quibus conβclusio effcitur,certe uel reprehendat alter,uel concedat

id quod sentetiis repugnet,necesse est. Si enim dederit, reprehendetur: si non dederit, neque id probabile dixeo rit,aliquid quod si contra opinionem omnium, dabit.a

non concedat,probabile autem fateatur, incurret in reo prehesionem. Iam quemadmodum in arte Rhetorica, sic in ratione refutandi contraria dc repugnantia elicienda sunt,uel ex sermone eorum qui contra disputant,uel eχ eorum quorum dicta ec facta honesta eri concediit. Itaque ex eorum dictis qui eiusmodi uel similes habens tur,uel ex plurimorum, uel omnium sermonibus . Ianuquemadmodum ii qui respondet,sepe cum refelluntur, distinguunt,si futurum est ut coarguantur: sic ii qui quς ostionem ponunt, hinc praesidium petere debent contra eos qui resistunt,si hoc modo essiciatur,illo non item,se hoc modo intellexisse. Q uod etiam Cleophon facit immandrabulo. Atque etiam a proposito aberrantes, rei, quas argumentationes concidere debemus. quod si is qui poscit quaestionem prasentiat, ei occurrendum tapra dicendum erit. Interdumq; ex iis quae aliena sunt e proposito argumenta ducere licebit, si quis ex eo de quo agitur argumenta non poterit sumere . quod Lycophron fecit, cum lyram laudandam suscepisset. QIod uero ad eos attinet,qui aliquid argumentis probari uo' iunt,quoniam placet causam afferri oportere,certe quisbusdam postis ec concessis, minus tutum est ad defenodendum id quod univcrsum est,si refellere uelimus, asofrmare,sequi repugnantiam, ut quod affrinarunt negast

eos, aut quod negauerint concedere. Quale illud

206쪽

est,Eandem in contrariis artem uersari, aut non eadem. Conclusiones autem quaeri non debent more propost' nonum. Et quaedam querenda non sunt sed pro concessis accipienda. At ex quibus interrogationes constaret,cc quemadmodum interrogaremus, satis fere dictu est. Deinceps de responsione, dc quemadmodum argusi, menta discutienda 8c explicanda sint, dc quis sit horum argumentorum usus,dicendum est. Valent quidem ad philosophiam duabus de catisis: primum, quod elim uerbis nascantur, faciunt ut quot modis quidque dicaoni 8c quae similes sint,quae dissimiles res, M uerba faciolius intelligamus. Deinde ualent ad quaestiones, quas quisis per se separatimq, tractat. Qui enim facile decipitur 3c capitur ab aliis,nem id sentit: id etiam saepe ei per

se res consideranti accidat necesse est.Postremo ualent ad opinionem,qubd in rebus omnibus exercitati,M nullius imperiti ignariq; uidebimur. Nam si ita quis dispuo

tet cum altero,ut argumenta refellat neque eorum uilla

exponere aut explicare possit, is aliis opinione adfert, se non a ueritate coactum,sed imperitia ductum, iniquuesse in disputando. Quo autem pacto ii qui poscunt

quaestionem,armati esse debeant ut his talibus argum rationibus possint ocrurrere,facile intelligi potest,si modo recte supra exposuimus, ex quibus fallaces ta castptiose conclusiones constarent,& in interrogationes nimiς,satis explicauimus. Aliud autem est,cum quis argumentationem sumi perspicere ic discutere eius uitium: aliud, cum interrogatur,celeriter posse resistere . inuod enim scimus , id repe cum ordo uerborum traiectione mutatus est, noramus. Iam uero ut in caeteris artibusta rebus, sic fere in argumentis exercitatione celeritate maiorem,tarditatem'ue comparamus. Ita a si quid noο his apertum perspicuumq; sit, neque id meditatum haobeamus,in eo fere fit ut commoditatibus opportunimotibusq; destituamur. Quod autem in descriptionibus usu euenit ut propositiones in partes tributas interdum

207쪽

ELENCHI. ro 3 retexere non possimus: sic in reprehesionibus nonnuno quam scimus,unde conclusio eiciatur,ta argumentum explicare non ualemus. Primum ergo, quemadmoo XVI.

dum dicimus interdum ptirstare diiserere probabili atagumentatione quam uera sic probabili explicatione potius quina uera argumentorum captioneS non quam

discutere oc dissoluere debemus. Omnino enim pugna dum est contra eos, qui contentionis concertationisq; causa disputant,non tanquam refellant, sed tanquam reprehensitonis specie cotra nos armetur. Cum enim eos cocludere negemus, certe ad speciem dc simulationem omnis nostra dirigenda est responsio. Cum enim remo tatio sit oratio repugnans,non ambigua,quT ex quibusdam emcitur, nulla certe ad ambigua dc homonymiani adhibenda erit distinctio.nem enim ratiocinationem, argumentando tractat. Sed nulla alia de causa ante distino

guendum erit, nisii quod reprehensionis speciem prae se fert conclusio. Non igitur hoc loco nobis refutatio extimescenda est, sed eius solum simulachrum. Quippe cum interrogatio ambigua, bc homonymia, caetera qi

eius generis captiones oc ueram reprehensionem oboscurent: 8c faciant ut eos qui refellant ac non refellant, ignoremus. Nam quoniam licet cuius tota argumentatione conclusa dicere,se non quod alter arfirmauerit ne gare,sed ambigue,etiam si eo toto impetu ferretur: in certum est,an sit reprehensus dubium est enim, an ueorum nunc dicat. Quod si diuisione adhibita interrogaso set id quod ambiguum est, certe reprehensio perspicuamillat. Nam quia uolunt ii qui certandi studio dispuotant, hoc quidem tempore rarius quam superioribus eu qui rogatur,aut etiam aute no respondere,id fieri potest. Nunc autem propter uitiosum morem uiterroganstdi,necessie est aliquid ante respondere,cortigendo interrogationis uitio. inuandoquidem si tolerabilis partitio adhibita sit, eum necelse sit qui contra disputet, aut etiam,aut non dicere. uodsi quis putet eam reprehen

208쪽

ARISTOTELIS

sionem, quae ex ambiguitate nascitur ,ueram eme nullo modo reprehensionem effugere poterit is qui respondebit: quippe cum in iis rebus quae sub oculos cadunt, necesse sit eum dc quod nomen intelligi dixerit,id negare,& affirmare id quod negarit.Nihil enim adiuuat quorundam emendatio,qui Conscum non confirmant essedc musicum,lc musicae expertem: sed hunc quem monostrant musicum,ta hunc eundem expertem musicat. Eaν dem enim erit oratio haec,Coriscum musicum esse,quae

illa,hunc Coriscum esse musicum: quod simul dc confirmabunt 8c negabunt. Sed fortasse dicent,no idem signio' ficare, cum in altera nomen collocatum sit: ita aliquid inter eas interesse. Sin aute hoc omnino dixerit, illi hoc Dei hunc adiunxerit, absurdum erit. Nam nihilo magis alteri addet,praesertim cum nihil intersit,utrilibet addat. Sed quoniam incertum est, utrum i i qui ambiguitatem non distinxit,reprehensus nec 'ne sit concessium est enim in disputa do ambigua distinguere certe dare rCgatum omnino nulla adhibita distinctione,est in uitio. Itaque si minus is qui dat, at certe oratio eius reprehendetur, tapro refutata habebitur.Fit autem plerunt,ut qui ambiosultatem cernunt, tamen eam non ausint, distinguere, propter eorum qui talia proponunt acerbitatem, ut ne se in omnibus dissiciles ta iniquos prebere uideantur. Deinde,quod nunquam putassent ex hoc coclusionem posse essici,cipe occurrit aliquid c5tra opinionem Omonium. Quapropter quoniam concessium est,ut supra dioxi,non dubitabimus distinguere. Si quis autem duas insterrogationes, non unam ponat, non ea existet captio, quae ex homonymia & ambiguitate nascitur . inuid.Π.

interest, utrum nunc roges, an Callias ta Themistocles sint musici,an tum, cum idem nomen utril impositum effet,nec iidem forent Nam si plura uno declarat,plura interrogauit. Quod si iniquum est ad duo rogata uelle resposum unum dari omnino, profecto ad ambiguum

illum stiripi rςspondat conuenit ne si in omnibus qui

209쪽

Ε L E N C H I. dem id uere dicatur quorundam sententia. Nihil enim hoc interest, an si quis rogaret, utrum Coriscus 6c Calsitas sint domi,nec ne sint domi,siue adsit uteri siue abosit.utro p enim modo plures erunt enuntiationes. Nemenim si uere dici potest, propterea una est interrogatio. Possunt enim sexcenta alia quaeri,ad quς aut etiam,aut non respondere uere liceat. Attamen non unum responsum dandum est sic enim disputatio tollitur. Hoc autem

similiter fiat, ac si quis idem nomen diuersis hominibus

imponat. Cum ergo ad rogata duo non sit semel respo dendum perspicuum est,aut etiam,aut non,non escte di fcendum in ambiguis. Neque enim qui dixerit, quantiis dixerit,responderit.sed hoc uolunt in disputado, quos quid eiciatur,sit incertum. Q uoniam igitur, quemadmodum diximus, quaedam simulachra sunt reprehensionum ,reprehensiones nullo modo: sic quaeda sunt simus latae explicationes, nec explicationes sunt, quas quidem interdum afferri dicimus oportere potius quam ueras explicationes ueluti cum disputatur pugnaciter, dc cum rei quae duobus modis dicitur,occurritur. Ac in iis quiodem disputationibus, quae speciem quidem uerarii praese ferent,respondendum est, Esto.Sic enim nullus erit reprehensioni locus. Si quid autem contra opinione Omonium cogatur concedere, tum uel maxime addendum est, Id uideri. Sic enim nec reprehensioni,nec ei quod almirabile sit,ic contra opinionem omnium, dare locum uidebitur. Perspicuum est quidem quemadmodum a principio repetatur disputatio. Si qua aute proxime ad id accedant,ea sententia omnium refellenda sunt no coocedenda, quod primam disputationem repetere uideaotur. Cum uero aliquis eiusmodi a nobis petet, quod ex causa diiserendi illud quidem essiciatur necessario, sed a quod falsum sit aut improbabile: idem respodere debeo bimus. Quae enim necessiano sequuntur, eiusdem esse

causae uidentur. Iam uero cum res uniuersa, non nomi

ne suo, sed similitudine tractabitur: respondendum erit

210쪽

ARISTOTELIS

nobis, eum nec quo modo a nobis data sit, nec quemo admodu ipse proposuerit,sumere. Ex hoc enim plerum existit reprehensio. Qui autem is commoditatibus destitutus erit,is confugere ad uitiosam probationem debeo bit,ut ei occurrat eo genere distinctionis, de quo supra diximus. Ac in iis quide disputationibus,in quibus proopriis nominibus utetur, aut omnino respondedum erit . - - , nobis,aut certe adhibenda distinctio. Quae aute aliquid in mentem reseruantes proponimus ad disputandum, qualia sunt ea omnia quς non plane,sed truncaum interrogantur, ex iis reprehensio nasci solet. Cuius generis

est illud,an quicquid est Atheniensiu possessio,id Atheoniensiu est Certe,itemq, in caeteris: at qui homo est anto malium: possessio igitur animalium est homo. Homine enim animalium ei se dicimus,quod sit animal. Sc Lysari. drum Lacedaemonioru quod sit.Lacedaemonius. Ergo

illud quide perspiculi est cum dubiu est id quod proponitur,tum non elis omnino dandii. Cum aut duo erunt huiusmodi,quoru si alterii si ex eo alteru necelsario cocludetur:sin hoc sit, illud ex eo no concludetur necessario,debebit is qui interrogabitur, id dare qae minus laoteat. Dissicilius est.n.ex pluribus concludere. Quod si argumentando concludat,alicui datu esse contrariii,alicui non esse:si uera sit oratio,contra tu esse dicendu est, sed no esse nome impositu alteri. Quonia aut nonnulla plerim cocedunt,quς si quis minus det,eu falsum putare fatebutar:alia non ite. cuius generis sunt ambigua omnia utrum .n.animantiu animus intereat, nec ne no est multis exploratu)in quibus eoru non est certii, utro modo soleat concedi id de quo agitur utru ut sentetiae solent, quarii nomine appellat dc ueras opiniones,V uniuersas negationes: qualis est illa, diametros mesura definiri nopotest:in iis no est respondendii aut etia,aut non. Praete . . . rea cuiuS deueritate plurimae sunt ambiguae opiniones eius si nomina ex alio transferas,no id perspicuum erit.

Nam quoniam dubium est,utra in parte insit ueritas,sophistarum