장음표시 사용
171쪽
conclusio non necessaria .Est enim ψιλοσμα atiocinatio necessaria:epicherema autem auocinatio probabiolis .sophisma autem,ratiocinatio pugnax.α πονημα ratio
in utranm partem disserendi. Q uod si ex utram propositione probabili aliquid ostendatur,neque aeque probentur, nihil prohibet id quod demonstratum est, magis quam utranque probari. At si una sit probabilis , altera neutro modo: aut si haec probetur, illa non probetiaraeque,tum aeque dc non aequaliter, quod demonstrati ne concluditur, probabitur. sin altera magis probetur, magis etiam probabitur. Atque etiain in tractandis atagumentationibus per ratiocinationem peccatur, cum aliquid pluribus ostenditur, quod paucioribus potest, qEae etiam in argumentatione reperiuntur. Cuius geneoris illud est quod sumitur ad probandum, Opinionem aliam alia uerius dici opinionem. Si quis uelit cc poscat hanc enunciationem, ipsae res singulae sunt maxime: Sut autem res opinabiles ipsum quod uere est: Sunt igitur illae res quae ipsae sunt, aliquibus uerius . inuod autem ex eo nominatur quod magis Zc uerius est, ipsum maygis est,ic uera est etiam ipsa opinio, quς quibusdam certior est. Atqui hec duo placuerunt & ipsam opinionem ueram esse,& ipsas res singulas esse maxime. Ita ea opitio quae uerissima est, certior erit. Sed quod uitium in hac est ratiocinationes An ob eam causam, quod facit, Li causa ex qua ratiocinatio conficitur,ignoretur: Arguo mentatio autem perspicua est uno modo, qui maxime in populi ore uersatur,cum ita conclusa est, ut iam nulla sit opus interrogatione .altero qui etiam crebris usurpatur sermonibus,cum sumpta sunt ea, ex quibus esse neρ .cesse est quod concluditur.sint autem ea ex aliis conclarsionibus collecta. praeterea, si quid praetermissum sit, γquod ualde sit probabile . Falsa autem dicitur quatuor modis, ta cum uidetur concludere, neque concludit: quod uocatur conclusio 8c ratiocinatio,ad concertauoβ ι
nes spectas si cum incit illa quidem aliquid, sed quod
172쪽
minus ad rem pertineat: quod iis contingit maxime,quihus incommodo alii urgentur . aut aliquid concludi
quod ad id quod agi pertinet, sed non propria aco
commodataq- ratione: id est,si ea quae non est medici me propria, uideatur medicinae esse, aut geometrarum quae non est aut dialecticorum quae non est siue uerum, siue falsum sit quod essicitur. Alio modo falsa est argumentatio,cum ex falsis concludit. cuius generis erit alia falsa,alia uera conclusio. Nam X falsum semper ex falssis,& uerum interdum ex falsis,ut supra dixi, concludistur. Ac oratio quidem,quod falsa sit culpa est eius qui argumentationem tractat potius quam argumentatio νnis.Nec uero culpa est semper disputantis,sed tum deo nil cum falsam se aliquam argumentationem tractasse ignorat. quandoquidem falsam orationem M proposiotionem per se quidem magis quam multas ueras approhamus dum iis quae maxime probantur,aliquid eorum quae uera sitnt ipsa refellit. nam cum sit eiusmodi, mymen uerorum necessaria conclusio est.)quippe cum aliquid eorum quae posita sunt,abesse debeat omnino, ut id demonstretur. Si uero Κ falsis N ualde absurdis ue=riim concludat argumentatio, multo certe deterior iis futura est quae falsum concludunt. Cuius generis argu , mentatio,etiam falsum concludere potest. Perspicuum est igitur, primum uidendum esse, an concludat arguo est: re mentatio deinde, uerum ne an falsum tum, ex quibus.
Nam si ex falsis, sed quae probabilia sint dialectica erit:
sin ex ueris,sed quae non probentur,uitiosa: si 8c falsa,&quae ualde improbentur,profecto uiuosa erit aut omnis nO,aut in re de qua agitur. Quemadmodum autem is
qui quaestionem ponit, id quod initio propositum est, re contraria petat, ad ueritatem expositum est in iis liοhris quos de iudicio scripsimus: quemadmodum ad opinionem,nunc dicedum est. Petendi autem, id quod initio dictum est,quinque sunt genera. Primum sc claris
sinum,siquis Id petat quod eget probatione: quod qui
173쪽
dem In eadem re no facile ignoratur. Synonymis aut iisq, omnibus quorum se nomen ec definitio idem deo clarant,magis. Alterum,cum id quod singillatim denigmari debet, omnino & totu aliquis petit. ut si quis prostbans contrariorum quae aduersa dicuntur,unam eme aratem putat,contrariorii omnino unam esse uidetur enim
quod per se probari debeat, id una cum aliis pluribus petere. Tertium,si quis sngillatim petat, quod proposio tum est ad demonstrandum omnino. ut si omnium ado uersorum ella propositum sit, aliquorum petat. Nam uidetur hic etiam quod cum multis erat docendum, id petere per se ac separatim .Rursus si quis adhibita diuitasone, id de quo agitur petat . ut si demonstrandum sit, medicinam esse salubrium 8c contrariorum, separatim
petat utrunque. aut si quis alterum petat eorum,quostrum alia aliis consequuntur necessiario ut latus cum diametro componi non posse cum probandum sit,diametrum cum latere posse. Contraria etiam tot modis,quot μea quar initio dicta sunt,petuntur. Primum, si contraria I et Q petat,aientia dc negantia. Secundo, si contraria eX Opp , A, sitione, ut bonum K malum, esse idem. Tertio, si quis Cinnino δἰ totum sumpserit, id in parte petat quod restpugnat.ut si quis hoc sumpto. aduersorum unam esse artem,petat salubrium M insalubrium aliam arte aut si hoc posteriore petito, de toto genere repugnantiam sumat. Rursus,si quis contrarium petat eius, quod eκpo' sitis N concessis essicitur necessario. Item si quis contrastria ipsa non sumat, duo autem petat eiusmodi, eX quistbu S repugnantia sequetur. Sumere autem contraria a Cpetere id, quod initio positum est hoc differunt, quod huius error in conclusionem incidit. illud enim spectantes peti id dicimus quod initio positum esto contraria autem in propositionibus cernuntur, quod inter se quodammodo ariste sunt. Vt autem exercitatio ta mediotatio in argumentationibus eiusmodi paretur, primum assuescendum est argumetationes conuertere. Sic enim
174쪽
maior nobis ad disputanda argumentorii suppetet Oo
pia,& in paucis multas argum etationes tenebimus. Couertere enim est,unii eorum quae data sunt refellere,coornutata cum reliquis interrogationibus csclusione. Nasi tollatur conclusio,una aliqua propositio tollatur, nocesse est,si quide positis iis omnibus,necesse sit coclusione essici. Ad omne uero propositu multu ualet, in hanc an illa parte argumentu firmusit uidere,& inuenta eius' i , mi explicatione, ilico quaestione ponere. Sic enim fiet, ut si mul & in quaerendo & in respondendo exercitati simus. Si nemo alius sit,quo cu disputemus, coseramusq; haec ipsa: at certe nobis uicissim per nos ta nobiscum licebit. qua exercitatione ad omne questione argumenta deligemus. Hoc enim N ad cogendii, N ad refellendii multitualet,cum alicui magna argumentotum copia in utram Parte diiserendi suppetit. nam ad contrarias partes fiet tutior. Pol q; ante perspicere ,8c perspexisse,ad utraqi quaestionem K causam sequatur,non paruit adiumetum adfert ad cognitionem philosophiarq, rationem. Relinquetur enim,ut eorum recte alterii sequamur'. Sed ad id c effetedii ingenio opus est. Verumque ingentu & indoles
in eo est,ut possis uerit recte sequi, & declinare falsum: quod quide ii quibus acumen ingenista indole natura largita est,praeclare essicere possunt. Cum enim amat Roderunt,quod affertur & proponitur, uere de eo quod praestantissimu est iudicant. Cu uero,ad questiones,qus cipissime in disputatione incidunt,parati & instrum arogumentorii copia uenire debemus,tum maxime ad eas, is quibus capita prima proposita M quaestiones generales disputantur.quonia in his fere ii qui respondent,non ha AE hent quod dicat.Iam definitionia nobis magna uis suppetere debet, eas 4; in promptu habere debemus maxionae,quibus ea quae probantur,ta prima ta perspicua declarantur, cum praesertim ex iis ratiocinationes constet. Danda est etiam opera, ut ea in quae alia argumenta imcurrunt,teneamus. Ut enim in geometria utile est, ele/
175쪽
LIBER VIII. 8 menta 3c initia exercitatione parata ta meditata habere,
dc in numeroru ratione, prima quasi capita in promptu habere, magnaq; in hoc ipso uis est,ut aliu etiam numeo runt multiplicatu cognoscant:sic in argumentationibus, principia tenere,& propositiones in ore habere. Q uentadmodum enim in ea parte, in qua memoriae sedes est, loci collocati X dispositi,statim faciunt ut redeat res nobis in memoria: ita haec ipsa magna nobis ad dissereda copiam suggerent,quod loci ipsi certi sint,quos specteomus. Sed locus comunis potius quam ratiocinatio, memoriae madandus est: quippe cum dissicile si mediocre principiorum 8c propositorii uim ac numerum suppetere.prsterea argumentu unum in multa distribuere assuescendu est nobis:ita tamen,ut id obscurissime facere uiodeamur. Quod ita fiet,si quis longissime aberret uicis nitate eorum de quibus agitur. Ea autem argumenta in hoc genere plurimum ualebunt, quae de toto genere Idmaxime essicere possunt. Cuius generis illud est: Non
esse unam multaru rerum artem. Eadem enim ratio est eorum,quae cum aliquo conferuntur, oc contrariorum,
quae aduersa dicuntur, ec coniungatorum. Atm etia ad uniuersi generis quaestionem reuotari debet disputatio, etiam si in parte sit tractata. Sic enim ex una multas etiafacere licebit. Quod explicari in arte Rhetorica de enothymematibus eodem modo iudicandum est. Idem si conferre se saepis sime ad uniuersi generis quaestionem debet, ex qua conclusionem eliciat. Videndum est etia isempe ut de pluribus rebus communibus tractetur ora j itio. Omnis enim quae de parte,etiam de uniuerso genes Ire exponetur,inestq; in priuata dc singulari causa univer si generis expositio-demonstatio. quod sine uniuersi generis locis nihil cocludi potest. Usus aute argumentationum earum,quae per inductionem tractantur, ad adolescetes,ic ignaros earii quae per ratiocinatione ad peritos trafferri accommodati ii debet. Enitendum q, est,ut ab iis qui argumentationes per ratiocinationem tractare
176쪽
TOPICORUM possunt ocos N propositiones,ab iis qui per Inductio
trem,similitudinum collationes comparationesq, acclanino is qui exercitationis gratia disputat, conari debet miel ratiocinatonem de re aliqua efferre uel egplicatiosii nem,uel propositione,uel argumento resistere,sive quis recte ponat quaestionem,sive non recte ipse,aut alius, o qua de causa utrunq; ipsi efficiant. Ex his enim haec tota ratio oc facultas costat .exercitatio autem facultatis graotia suscipitur,eius prςsertim quae in proponedo aliquid , resistendo argumentis cernitur. Dialecticus enim in fructus paratus a, est id ad proponedum quid ὀc ad re
agitur. resistere uero, multa.ex uno. aut enim distinguit, aut euertit:cum ex iis quae proposita sunt, hoc cocedit, illud non concedit. Quoniam autem uitiois N i iquae disputationes cum quibusdam futurae sunt necessario, nec cum quouis disputationes instituere, nec quemli bet in societate exercitationis recipere debemus. Ital onsuetudo eius uitanda est,qui hoc unum agit, hoc conatur ut se ostentet in disputando. Et quanquam aequa est omnino disputare,tamen non semper decet. Quem circa non temere cum quibusvis exercitationis causa cofidendum est.hinc enim maledicta,hinc columeliae. hinc iracundae c*ntetiones concertationesqi nascuntur.Neoque enim fieri potest , ut qui unum in locum discendi eXercendaeqi artis gratia conueniunt, sine concertationibus disputate desinant. Atm ut sinem dicendi faciam,pa ala dc expedita argumenta nobis ella debent ad elusemodi quaestiones, quorum quo minor copia suppetet, eo ad plura ualebunt, quo ex genere sunt ta ea quae per uniuersi generis quaestionem fusa sunt oc ea quorum ex
φempore dissicilior suppeditatio ec laventio est.
piamus. Sunt enim utril in hoc genere egercitati. Om=
177쪽
De REPREHE.NSIONIBUS Fallacibus oc captiosis Liber. IOACHIMO PER IONIO: l Corin riaceno Interprete.
E reprehessionibus fallacibus, sisq, quae reprehensionis speciem praese ferunt,cum captiones sint,non reprehensiones,hoc ego sermone dicere institui. In quo a primis dc elementiS,naturae ordinem secutus, diar. Ac illud quidem perspicuum est, alias ella ratiocinationes, quae uere proprieq; dicantur. alias quae illarum speciem tasimilitudinent imitentur. Quod quidem ut in caeteris rebus,sic in sermonibus propter similitudinem solet cono tingere. Vt enim in aliis hominibus uera corporis constitutio inest,in aliis eius imago ac species, quod more pomparum se ipsi comunt δc comparant, quorum illis elegantem honestamq; faciem forma,his fucus largiaotur. sic in rebus inanimis contingit, quarum partim atagentum sunt reuera,partim aurum. Alis non proprie uereq, dicuntur,iudicio tamen sensus uidetur: qualia sunt lithargirina ic stannea,quae argetea: dc felle infecta,quae aurea uidentur. Eadem est Zc ratiocinationista reprehesionis ratio,quarum alia uere dicitur,alia non:sed quaedam illius,quae ignaros capiat,species ac simulatio. Imperitis enim ide usu uenit, quod iis qui res procul proospiciunt Ratiocinatio enim est ex nonnullis,quibus positis, liquid aliud praeter ea quae posita sunt,ex his ipsis necessatio eicitur. Reprehesio autem ratiocinatio est, cum Oratione contraria conclusiionis. Aliae autem id nsiceiciunt,ec tamen ςnicerς videatur, idi mulus de calii
178쪽
sis.quarum illa uerissima est,ta uulgatissima,quam uer ha pepererunt. Nam quoniam non licet nobis una fer re nobiscum res de quibus per se ac solis disputemus, utimur quae pro rebus uerbis , quasi quibusdam notis, quod in uerbis usu uenit,idem in rebus usu uenire exi stimamus.quemadmodum in calculis iis usu uenit, qui
rationem subducunt. Quuanquam non est eadem huius rei uerborum qi ratio,propterea uerborum certus est numerus,multitudinisq, sermonum,rerum infinitior: ita eadem oratio unumq, uerbum multa declarat necessario. Vt igitur illic perius falluntur is qui rationes subducere nesciunt: sic in disputationibus, ii qui uerborum uim ignorant,facile,& cum ipsi disputant, ta cum alios disputantes audiunt,falluntur ali capiuntur. Atm haec quide causa est,aliae quae per multae quas exponemus. ex quibxis ficta dc simulata nata ratiocinatio & reprehensio est. Quando autem quibusdam utilior dc melior est sapientiat opinio, ipsa sapientia detracta opinione est enim sophistice simulachrum simulatioq; sapietiae, non uera sapienua: dc sophistes is,qui simulatione spe; cieq; sapientia non uera sapientia quς tam facit prosecto hi tales homines fateantur necesse est,malle se uideri sapientis fungi ossicio,quam fungi nec uideri. Est auorem perfecte sapientis ossicium,iis in rebus quas quide cognitas meditatas q, habeat, nec fallere nec decipere, alterius q, nodos & captiones indicare posse. quorum hocila eo positu est,ut defendere: alteru in eo,ut refutare possis id de quo disputetur. Q uocirca qui sophistae esse volu eos necesse est genus harum disputationum exquirere dc adipisci,est enim in promptu: quandoquidem hac ipsa facultate id quod uolunt sapientiae simulachrum assequetur. Illud igitur perspicuum est, tale genus ella disputationum, eamq, uim dc facultatem eos expetere,quos sophistas vocamus. Deinceps sequitur, ut quot genera sint disputationum captiosarum,quotq,
τη Pambus haec ipsa constet facultas,oc quot sint nostri instituti
179쪽
disseramus. Sunt igitur earum disputationum, quae sunt indifferendo,genera quatuor. Alue enim addocedum, ην- asaliae ad differendum ualent: partim tentandi 5c experi, ου γ tundi, partim studio certandi instituuntur. Sermones ad Praecipiendum comparantur ii, qui ex propriis uetisque initiis artium omnium,non ex respondentis arbitrio sententiaq; concluduntur. Debet enim is fidem adhibere
qui discit. Ad differendum autem ualet ii qui ex probis bilibus aliquid contra quIm dictum est, essiciunt.Tenotandi autem experiundiq, gratia suscipiuntur ii, qui egiis concludunt,quae probat iis qui respondet,quaeq; tenere debet necessario is qui sibi artem arrogat. Quuo degenere alio loco diximus. Certandi autem studio adliis hentur,qui ex iis quae probabilia uidentur,nec sunt, alis quid concludunt: aut ii qui speciem prae se ferunt cono clusionis. Ac de iis qui ad praecipiendum demonstransdumque comparantur,in libris de iudicandi arte differes anus. de iis autem quae ad differendum, M tentandum in superioribus. de iis quae certandi studio,nunc dicena dum est. Sed primum intelligendum est quot exquiorant M inuestigent ii,qui certandi uincendiq, studio dis sputant. Sunt autem numero quinque,reprehensio fato isum, admirabile, ec contra opinionem, soloecismus,ae 'quintum,facere ut nugetur is qui contra disputet. quod in eo positum est,ut dipe Me iterare cogatur.aut quod
non est quidem, sed speciem quandam prae se fert illo
rum omnium. Volunt primum illi quidem,ac maxime uideri coarguere eos qui contra disputant deinde fala sum aliquid ostendere,ium ad aliquid quod est contra opinionem omnium compellere,ium ad soloecismum impellere,id est facere ut barbare loquatur ex disputastione is qui contra disputat:postremum omnium,idem saepe dicere Genera autem coarguedi dc reprehenden= di sunt duo. Aliae enim reprehensiones in uerbis sunt; i' P
alis in tabui, Eorum quae in herbis spestuatur sex gene=
180쪽
ra sunt: homonymia, ambiguitas , adiunctio, distin
cito, accentus,forma orationis. Atque illud ec indu ctione es ratiocinatione.siue alio aliquo argumento docere potest, tot nos modis iisdem uerbis Sc orationis, hus non easdem res solere declarare. Ex homonymia A Ris autem captiones ducuntur hoc modo: Qui sciunt, di scunt.quae enim memoriae prodita sunt, discunt gram matici. Discere enim homonymum est. nam dc scire is
M '' dicitur, qui doctrina utitur,& is cui ars traditur. Eiusdegeneris illud est,mala esse in bonis quonia quς oportet facere bona sunt, ta mala oportet facere. Dupliciter enim oportere dicitur, quod necessarium est , id quod etiam in malis saepe contingit , propterea quod malum aliquod necessarium est 5c bona oportere fieri dicimus. Simile illiud est etiam.Eundem sedere dc stare, aegrotaore dc ualere. Qui enim surgebat stat,& qui curabatur,
te atqui surgit aliquis sedem,ec curatur aegrotans . sed aegrum aliquid facere aut pati ta accipere, non unum aliquid declarat: uerum interdum eum hoc tempore
aegrotare,aut sedere,fnterdum eum ante hac aegrotasse. tamen uerum est,curatum esse aegrotatem at ualere nocum aegrotat N aegrotare non nunc quidem,sed prius. iEx ambiguitate hoc modo, Velle me hostes capere:
Num quod quis cognoscit,id cognoscit feri enim po test,ut dc is qui cognoscit, ic id quod cognoscitur, pro
III. eo a cognoscit, hac oratione exponatur. Cuius generis est illud,Num quod quis uidet,id uideis columnam autem uidet,uidet igitur columna.Item illucL An quod ἡ tu ais esse,id tu ais essetais autem lapidem esse,tu igitur lapidem esse te ais.Et,liceat ne σιλαντα loqui s ambiguuc est enim,etiam σινων rα dicere,ut dc eum qui dicit, ec ea quae dicuntur,tacere intelligamus. Sunt autem tria genera eorum quae ex homonymia dc ambiguitate nascun tur. Vnum, cum oratio uel uerbum aliquod proprie. multa significat, ut aquila uel canis . alterum,cum soliu