Aristotelis Stagiritae Organum, seu libri ad dialecticam attinentes, ad optimorum exemplarium Graecorum fidem nuperrimé post omnes alias editiones recogniti, ..

211쪽

ELENCΗΙ. ros istarum partes agere non uidebere: quoniamq, ambi. Iguum,non mentiri nem quod falsium sit alserere.Transo ire A uolatio etiam facie ut ne reprehendatur oratio. Praeterea ut quism rogata praesenserit,ita cis ante Occurrere,eaqi praedicere debebit. Sic enim ei qui rogabit, resistet isocillime. Sed quoniam uera explicauo,expositio est xvii. falsae ratiocinationis, quacunque ex interrogatione falsum efficiatur. Falsa autem ratiocinatio quoniam duo plex est, altera,cum falsum conclusum est: altera,cum si minus est ratiocinatio,attamen uidetur esse certe haec ipsa explicatio eius etiam explicatio sit necesse est. quae ratiocinationem ueram fallaciter imitatur. Ex quo perospicitur interrogationum correctio. Ita sit,ut orationes quae conclusae sint,refellendo,eae aute quae uidentur cocludere,distinguendo explicentur atq; dissoluatur. Rursus quoiua argumetationum quae cocluta sunt, liς uera,aliae falsam coclusione habet,eas quibus falsum concluditur .duobus modis licet dilsoluere tu refelleda ali r

qua interrogatione,tu docendo ea esse natura concurisionis , Eas aut quarum uera conclusio est refutanda aut xpositione,aut assumptione,cii praeserim uera fit cono clusio. inuare iis qui argumentatione discutere dc expli care uelini,hoc primu uidendu est,sit ne coclusa,an nubnus coclusa: deinde utrum uera sit an falsa. conclusio,ut ea aut distinguentes,aut refellentes disssoluamus. 8c res fellentes uel hoc uel illo modo, queadmodu supra diximus. Permultu aut interest,utrum interrogati ab alio, nec ne,argumentatione explicemus .di a Zc Muidere difficile est,ta facile est cum otiosi sumus ta soli,uidere explicatione. At' reprehesionii quide quae ex ambiguore homonymia oriritur,partim habent aliqua interrogatione,quae plura'declarat partim conclusione, quae mul tis modis dicitur:ueluti in ea reprehesione,quς

loqui cocludit,c5clusio duobus modis dicituriin ea in ι ote qua efficitur,eu qui sciat aliad nescire.qualis est lisce

An ia a scit dicere aut facere illud etia sciat quod dicit

212쪽

ARISTOTELIS aut facit hic aute scit labica dicere hic igitur m t Abica.

in hac,inqua,una interrogatio ambigua est. Et quod duplex est,interdit no est: sed ambiguit aliqua ex parte est, aliqua ex parte no est in illa argumentatione. Ac in quarii coclusione aliquid multis modis dicitur,nisi contra riam enunciationem assiimpserit, non erit reprehensio, Di in ea qua quis caecus uidere demonstratur.nel enim sublata contradicente pronunciatione, esse reprehensso ullo modo pol. In quaru autem interrogationibus ambiguum est,no est necesse plane illud negare,qm noad illud rogatu argumentatio adhibeda est,sed cocluo sonis lausa est omnis coparata. Initio ergo argumeta tionis,si quod sit ambiguit uerbii,uel ipsa oratio sit, ita respondendu est,ut quodamodo etia,N quodamodono esse dicamus.Vt σιγωντα los aliqua intelligentia ue m esse,quada no esse. Et cu quςritur,ea ne quae oportet facteda sint alia esse,alia no eme,dicendii est. Q uod. n. Oportet,multis modis dicitur. Quod si ambiguit inpositione M assumptione lateat,id in coclusione,interrogatione adium,corrigendii erit.Licet igitur si dicere. no,sed huc σιγωντα. De iis eua,in quaru .ppositiobne dc assumptione ambiguit inest,iudicandu est eodem modo. No igitur sciui qη sciui:imo uero sciunt,sed nohoc modo. Aliud est.n.nihil sciri posse,aliud eos a hoe uel illo modo sciui,no posse.Omninoq, pugnadu noobis,etia si plane argumentu concluserit,eu non ea rem, qua cocesserimus,sed uerbii solu refellisse.ex quo eius cietur,ut illa nulla sit reprehensio. Perspicuti etiam est, quemadmodii diluendae sint ear, quae ex distinctione tacoiunctione existut reprehensiones. Etenim si distinctata cc iuncta uerbis aliud declaret,quae cocludatur arguo mentatio,cotra iudicendu erit. Sunt aut hae argumetaotiones ex colunctione ta distinctione. An quo uidisti tu Q hunc ueiberari,eo ipse uerberatus est i quo uerberatus est: eo ne eum uerberari uidistis Habent illae quidem Mmile aliquid ambiguarum interrogationum: attamen

213쪽

ELENCHI. . pii ex coniunctione sumiitur.Nem enim ambiguum est id quod existit ex distinctione,cu praesertim coluntla 5c distincta,no eadem sit oratio. Siadem nec hora N Ora,eo idem accelli Mnuciata,aliud enaciut.Sed queadmodum in scripto ide est uerbii,si iisdem literis scriptu sit sic etiaillic emclut notamia uoce aut no sunt eade nosa. Q uast propter reprehensio ea,q ex distinctione est,no ad ani biguitatis reprehensione refertur. Atq; eua illud Pspi cuti est,non oes,ut ada dicunt,reprehesiones ex ambiguo existere. Distinguere ergo es secernere uerba uer phis debebit is a resp5dendi partes tenebit. Nel .n .ide effici oculis uidere uerberari alique, quod oculis uero berari aliquem uidere.Et Euthydemi illa oratio, Vidism 'ne triremes nuc quae sunt in Piraeo ex Sicilias eodem modo diluenda erit. Itemq, illa: Fieri ne potest,ut sutor peritus sit malus potest aute fieri,ut alias peritus sutorsit malustinatus igitur sutor.Et illa, An bonarum artiti honae sint notitiae mali autem bona est notitia: malum 'igitur est bona notitia .atqui malum dc notitia est 5c mastu m: malum igitur,notitia mala est. Item illa: An uerum est,nuc te natu esse nuc igitur natus es.Nisi forte aliud declarat,cum nunc distinctii est. Nuc.n uerum est, te natium esse:sed te nuc natu else,haud uerum est. An ut potes,& q potes,sic N ea facies scit aute non canis fidibus, canere fidibus potes :tuc igitur cum non canis fidibus fidibus canes .nisi forte non eam uim habet ut dum cum non canit fidibus,canat: sed ut faciat,cum id non facit. Hoc autem quidam aliter diluunt. Dicunt enim,non siquis dederit alterum facere ut potest, iccirco effici ut is qui non canit fidibus,fidibus canat. Nem enim datum esse omnino ut possit,eum esse facturum,nec ide ualeore ut potest omnino quod ut potest facere. Sed eos n5 recte dissoluere hinc apparet,quod cum omnium ratio mi ic argumentationum,in abus est idem uitium, eadest explicatio,haec ipsa no ad omnes,neq; ad eas q omnino Pponentur accomodabitur:sed ad eum qui rogat

214쪽

modo,non ad argumentationem .Ex accentu aute nul

in extat orationes,nem in scripto nem in uoce, nisi perpaucae. Eiusmodi est haec: An os habitas, est domusi est ergo ου habitas,negatio illius,habitas:dixisti aute ob habitas domum else,domus igitur negatio est. Perspicuuest quomodo id explicari debeat.non enim idem significat graui tono prolatum aliquid,&circunflexo . Pero spicuum etiam est illud,quemadmodum occurrendum est eis reprehensionibus quae ex eo nascuntur, quae non sunt eadem,eadem ella dicunt: quandoquidem categoriarum genera tenemus. Nam alter interrogatus, respondendo cocelserit non inesse aliquid eorum quae naturam rei declarant:alter autem docuerit aliquid coouenire eorum quae cum aliquo conferuntur, aut quae quanta sunt, cum propter dicendi genus rei naturam significare uideantur.ut in hac oratione,fieri ne possit,ut

aliquid simul quis ta faciat oc fecerit At qui fieri potest, ut aliquis quid simul oc uideat,& eadem etiam ex paro

te uiderit. Rursus an pati aliquid,sit aliquid facere s Erogo secatur,uritur,sentitur,eadem ratione dicuntur: eaq, omnia quid pati declarant. Queid,dicere,currere,uide=re,eodem'ne modo inter se affecta esse dicuntur: Atqqui uidere sentire quid est ita simul dc quid patitur tafacit. QIod si quis in superiore oratione det fieri non

posse,ut idem simul faciat oc fecerit, ut autem uideat atque uiderit fieri possie: is nondum repreprehensus erit:dummodo uidere,non facere quid,sed pati dic t. ea enim desideratur interrogatio,sed ab audietibus existimatur dedisse,ium cum secare facere quid,& secti δfecilla cocessit etia ea omnia quae eande analogiam habent. N a quod reliquii est,auditor praeponit,quasi eano de habeat ratione, cum non habeat,sed propter genus dicessi habere uideatur. Ideq, hic usu uenit,quod in ambiguis.Illic enim is qui uim uerborum ignorat, rem pu= 'tat neg tam esse,non uerbum:cum quςstio euam illa reliqua sitian ambiguit una ex parte quam intelligat con=

215쪽

ELENCHI. . orcedat.Si enim hoc modo det coarguetur . similes sunt his quae sequiitur. Si qη quis habebat, post non habeat

id ne amisit Isto enim pacto qui unum modo calcula amiserit,decem calculos no habebit. Aut quod quis no . habet,prius autem habuit,id'ne amisit Neque enim neo cesse est . quantum uel quot non habuerit quis,eum tot amisisse. Ergo naturae quaestionem ad qualitatis transtulit. decem enim multa sunt. Quod si initio ita interro gallat. auot non habet quis,cum prius haberet, an tot amisit nemo dedisset,sed uel tot uel aliquid eorum. Et dare quis potest quod non habet .non enim tantum modo unum calculum habuit.msi forte non quod non haobuit,sed quatenus ut unum non habuit,dedit.tantumoφrio enim nec quid significat, nec tale uel tantum quid, sed cum alio confertur,ut fignificet no cum alio. ut ergo

si quaesiuisset num us dat quod no habeat,nec ille dedit .set rursusq; interrogasset,num quis quod non habet clato, ito det: quo dato ille hoc coclusisset,id aliquem da re quod nu habeat:tu perspicuum fuisset,nulla esse cooriusione,quonia cito dare,non est aliquid dare,sed dare hoc modo.Et aliquo modo dare aliad as pol,quo modo n5 habeat,ut liberet habeat,& det inuitus.Sic de illa

causa iudicandum est.Eiusdem generis hae omnes sanie An ea manu quam quis n5 habeat,uerbereis Aut eo ne oculo quis uideat quem non habet Non enim unii modo habet. Ac nonnulli quidem has captiones ita discuo sunt,ut dicant,eum qui plures habeat,unum modo etiaoculum 5c quiduis aliud habere. Alii quo modo quis quid libeat, eo etiam accepisse. Dedisse enim aliquem unum tantummodo calculum,ta alterum ab illo unum solum accepisse calculum. Sunt etiam qui initio disputationis interrogatione ita refellat,ut quod quispiam non acceperit,id eum habere posse fateantur:uelut eum qui uinum dulce acceperit, eo corrupto in acceptione aceo tum habere. Sed hi omnes ut supra diximus,non ad aragumentatione ed ad homine explicationem referiit N

o iii

216쪽

ARISTOTELIS

accommodant:praesertim cum si haec uera esset explicati,is qui contra tu daret,no poliat dissoluere. Id quod in aliis fit. ut si unum uerti est,alterum falsum, dc plane eodemq, modo quis utrunm dici concedat,explicatio non concludet si explicatio non concludet,nulla erit explicatio. Quapropter in iis captionibus quae expositae sunt,etiam si dentur cocedaturq; omnia,no tamen ratiocinatione conclusionem ch efiici dicimus. Atque hae etiaorationes sunt eiusdem generis. Id ne quod scriptu est, aliquis scripserit: scriptum autem est nuc sedere te, quae falsa est oratio:uera aute erat cum scriberetur: simul igitur scribebatur uera falsa q, oratio.Na ueram falsam 'ue Orationem dicere,uel opinionem esse, non rem,sed rei qualitatem modum cit declarat. Eadem .n.etia in opinione manet oratio.Et,an quod discit quispiam,id est quid dimis discit autem quis celeriter,id quod tarde percipio tur. No enim qui id dederit,aliquid eum sed quodamodo discere concesserit, Et illa, Id ne quod aliquis ambuolat,calcat ambulat autem totum diem.Sed non rem ambulare illum c6cessierit,sed tempus,cu pergit.Nec cum

poculii bibit,rem quae est poculum bibit, sed ex pocuolo,itemq; illa, An quod aliquis scit, id uel inueniendo

Icit,uel discendo eorum autem quae scit, aliud inuenit, aliud ab alio didicit: quorum neutro utrunci' cotinetur:

sed fieri potest,ut eoru quς scit quilpiam,& aliquid inuenerit ipse didiceritq; ipse M inuenerit didicerit: alio

quid. Illa etiam,qua est 'ur,esse homine quedam praeoter ipsum homine tam mines singulos: homo enimia quicquid commune est non rem quampiam,sed qualitatem,uel comparationem,uel modii, effectionem ueuel tale aliquid significat. Eadem est eius ratio qua quaesiritur. Cotiscus 6c Coriscus musicus fidem sunt, an ne diuersisHic enim rem declarat,ille qualitatem stacs non est per se, neque ullam habet soliditatem aut eminenotiam.Nam enumeratio tertii hominis non facit homionem quedam tertium:sed si concedatur,ut singuli homi

217쪽

ELENCHI. rognes sic tertius homo aliqua rem declarare.Neque enim si Callias 5c homo quid significet idcirco homo etiam tertius.Nec quicquam interest, id ne aliquis quod enuo meratur N exponitur,non rem id substantiam significa1re,sed qualitatem dixerit.Nam praeter multos unus quIdam ueluti homo futurus est.Illud igitur perspiculi est, no esse dandum id quod communiter in omnibus dicio tur declarare aliquid sed uel quantitatem, uel qualitate uel relationem uel aliquid aliud generis eiusdem. Omnino argumentationii omnium captiones, quae ex uerbo erunt: emper ex contrario eius unde captio orta est, dis luentur.ueluti si ex coniunctione existet,distinctione ego γplicabitur:sin ex distin Hone,coniunctione.Rursus,si ex accentu acuto nascetur,in graui erit explicatio: contraq; si ex graui, in acuto erit. Si uero homonymum uerbum

eam effecerit,contrarium uerbum erit proferendum. ut

si usu ueniat ut animatum esse quid dicat ille autem neoget esse profecto id inanimatum sit necesse est.Sin in animum esse quid dederis,alter autem contra animatu eme concludat: tibi dicendum erit,ae eam rem quae uacet animo intelligisse. Similis est ambiguorum ratio. Si aute eK similitudine uerbi oriatur, i contrario petenda erit explicatio.Vt in hac: Id ne det aliquis quod non habeats no quod non habet,sed quemadmodum non habet ueluti unum modo calculum. Et si quaera ur: An quod scientia quis comprehendit,id uel inueniendo uel discendo cooprehenderit respondendum est,non quae sciat. Et, An, quod pergit calcatirespondendum, no eo tepore cum calcat. Quod eodem modo de caeteris iudicandum est. Quod autem attinet ad eas captiones quae ex attributis

rerum nascuntur,una omnium explicatio est.Nam quolitam nondum a quoquam expositum est,quando in re

ipsa uere dicatur,id quod accidentibus 8c attributis conuenit, M in nonnullis uidetur dici, idq; confirmant qui hanc explicationem Inuenerunt, alia autem sunt in quisbus non necessario essici asserunt: nobis certe dicendum

o iiii

218쪽

ARISTOTELIS est aeque de omnibus, id non necessaris essici, 3t quia

uel quale proferamus habere debemus. Hae autem oracones,ex attributis N accidente omnes oriunir. Scis ne . sd ex te sim quesiturus s Nostin'eum qui ad nos uenit, aut eum qui opertus est an statua opus tuum estian tuus canis pater an admodum pauca,pauca sunt Perspiculi est enim,in his omnibus non necesse esse quae in accidete uere dicantur,ea etiam in re intelligi e praesertim cum in eas tantummodo res quae natura & sbbstatia non differunt,omnia eadem cadere uideantur. Aliud autem est honum bonum esse M interrogandum,& eum qui accedat opertus,accedere,& Coriscum esse. Quocisca non

si Coriscum noui, dc eum qui accedit ignoro,eundem N noui,& ignoro.Nec si hoc opus est,ta meum est,ido circo meum est opus sed uel possessio,vel res,vel quiduis aliud. Quod idem in ceteris fit captionibus. Nono nulli autem haec distinctione interrogationis refellunt.

fieri enim posse aiunt, ut idem V noscatur Κ sgnoreo

eli tur:sed non eadem ex parte atque cogitatione. Itaque, . eum qui uenit ignorare se, H Cotiscum noscere cum

dicunt, idem se M nosse H ignorare fatentur. sed alia atm alia ratione . Atqui primum,quemadmodum' iam

diximus,omnibus captionibus quae ex eode uitio oriutur, eadem adhibenda est correctio . cui hoc loco non erit locus. Si quis eandem enunciationein sumat,in quano Cognosco uerbum,sed Sum,aut aliqua affectio modusq; ponatur,ut si hic patet sit,& sit tuus. Vt.ndia quihusda hoc uere dicatur fiersq; possit ut idem M nos θtur & ignoretur,at non hoc in loco. Nihilq; prohibet,

musta uitti in eade inesse argumetasione:sed no omnis infideclaratio,explicatio est.quippe cum aliquis possit docere,fallam coclusum esse,& unde conclusum sit nodocere,veluti Zenonis argumetatione,qua emciebaturno esse motu .Itaq; si quis det opera, ut Zenone in costmodo coclusa argum etatione urgeat,errabit,etia si milites concludat.nem. n.haec explicatio est:cum sit explica

219쪽

co,explanatio cauis,cur falsa sit conclusio.Ergo si nomcocluserit quiduis,aut etia veru aut falsum conetur concludere,illius egplanatio explicatio est. Q uaqua autem

illud explicandi genus in quibusdam nihil prohibet ualere,tamen in his quae supra allata sunt,non ualet omnio no.Na Coriscu quia Coriscus est,nouit: eumqi quiueo uit,quia uenit. Et fieri potest,ut ide ec noscatur oc ignoretur.ueluti albus esse noscetur,ta musicus e e ignorabitur.Sic enim eunde quis es nouit,lc no nouiti. sed no eaode ratioe ta cogitatione.Simili in errore uersantur ii qui omnia in numeris,multa V pauca refellut Cu enim conclusio no sequatur tamen id dicere praetermittit,& uera conclusum elis cocedunt,uel multa in numeris,uel pauca esse omnia. inuod peccatum est uel inaramum. Sunt etia qui ex ambiguo coclusiones id argumeta explicet, ut dicant tuum esse patrem,aut siliu ,aut seruum. Atqui si ex ambiguo nasci captio uideretur, plecto uel uerbum, uel ipsa oratio multoru propria esse deberet.& huc erahuius fibu, si filii sit dominus nemo proprie dicit: sed egattributis personaru haec omnis est uerborum collocaotio. Est ne hic tuus letia .est autem hic filius: hic igitur tuous est filius m accidit ut hic esset es tuus X filius: sed notitius tuus. Eadem est ratio illius qua aliquid malorii bonu esse osteditur. Prudentiam enim malorum eta arte. Aliquid autem esse aliquorum no ambigue dicitur, sed possessio. quod si forte dicatur peccata in eo est . quo=nia hominem animaliu eri dicimus,sed non possessionem .ac si quid ad mala quasi illorum gignedi casu sit referatur,propterea malorum est,no tame id in malis. Ita eg eo quod quodammodo est,etiam omnino uidetur. Quanquam fieri potest fortasse, ut bonum malorum sit duobus modis ec ambigue,no in superiori oratione: sed si quis sit seruus probus improbi.imo uero ne sic ade erit. No.n.fi bonii sit,&huius sit,opterea simul huiussit bonu. Quein,ne illud ade homine esse aiantiu ambi

Gue dicitur.Neque enim si ad interdum detracta ta taci

220쪽

ta aliqua parte signiscamus, id ambiguum est: quippe

cum proniiciato dimidiato uersu ,ueluti, Musa mihi me XIX. mora,si dicamus,da mihi, Iliadam significemus. Caoptiones autem quae ex eo maxime nascuntur,quod alio quid aut aliqua ex parte,aut alicubi,aut quodammodo, aut cum aliquo collatum dicstu non omnino, ita facitolinae dissolvemus,si ex contraria oratione spectabimus, eorum ne quippiam in conclusione uideatur. Contraria enim N quae proprio & quae communi nomine appeto tantur,ic aientia uec negantia in eodem omnino esse noο possunt,cum interea utrunm quadam ex parteRut qu dam modo,aut cum allo atq; alio collatu, aut hoc quaodam ex parte, illud omnino nihil prohibet. Itam si untiquadam ex parte alterum omnino in eandem rem caodat, nondum reprehensio est. Idq; ex contraria oratim, ne in conclusione spectandum est. Haec autem insunt ini his orationibus,seri ne possit,ut id sit quod non est: esti autem aliquid quod non est.Similiter quod est, n6 erit. non enim aisquid eorum quae sunt futurum est. Fierihepossit,ut idem simul sancte iuret ec petereti fieri ne posost, ut idem simul eidem dc credat, ic non credat s Sed aliud est esse aliquid, H esse omnino. 8c quod non est, non si quippiam est, etiam omnino est: nec si quis alio quid se iuret facturum, aut aliqua ex parte,religiose tuorat necessiario.Etenim qui se peieraturum iurauit, sancte iurat ille quidem,peierans in hac re tantummodo, tamesancte non iurat omnino.Nec qui non habet fidem creodit, sed quadam ex parte credit. Similis est etiam ratio filius,mentiri eundem simul, dc uerum dicere. Sed quia non facile cognosci perspiciq; potest, det ne quispiam mentri plane alterum,fc uere dicere, id dissicile uidetur: eum interim nihil prohibeat, eundem M omnino memdacem esse,& quada ex parte ueracem: aut ueracem aliquem in re quapiam, ueracem autem no omnino. Eodernodo de sis quae ex coparatione, 6c ex eo qd quada oparte,& aliquando sit otiuntur,iudicandum est. Uiam