장음표시 사용
51쪽
LIBER III. ELI in V V S est comparasios
nis locus. in quo uidendum est, duobus propositis,utrum sit optabilius aut melius. Ac primit exponendum illud est,nobis hoc loco non esse propositum de iis diiserere quae ualde dissimilia sint, quos rumq, magnae sint differetiae X distinctiones nem enim est quisquam,cui in dubium Me niat,sit ne beatitudo quam diuitiae magis expetenda sed de iis quae cognata sunt M uicina,& iis duobus,quibus propositis dubitamus utrum elationem habeat an submissionem,propterea quod quid alterii alteri praeostet minime uideamus. Ex quo perspicuum erit,exposita harum rerum praestatia una aut pluribus,animu assen surum N approbaturii id eis e magis expetendit, quoaeXcellet. Ac diuturniora quidem anteponenda sunt breuioribus: dc quae prudentes anteponant, aut uiri boni, aut leges rectae: aut quae anteponant ii qui in aliqua re excellunt,quia ii sint: aut quae ii qui unoquot genere scientes sunt,aut quae plures,aut etiam omnes: ut in medicina Sc fabrica, quae plures medici antepCnant, aut omnes ,aut quae omnino plures, uel omnes, uel Omonia, quale est summuni bonum. expetunt enim sumo muni bonum omnia. Id autem quod commemorabitur ad id cui usui eis e possit, est omne reuocandum. Suntq, omnino anteponenda ea, quae a meliore arte
froficiscuntur : ut quoniam philosophia melior est AE ars quam architechira, omnino ea, quae , philosos Eliu essiciantur, is qua: ab architecturrianteponantur.
52쪽
inuae autem a cuiust arte ciliciuntur, ea quisl alienis anteponit. Deinde adteponenda sunt ea quae ui sua in genere sunt,iis quae non sunt: ut iustitia uiro iusto. Iu stitia enim in genere est bonorum,uir iustus non est: Milla ui sua bonum est,hic non item. Nihil enim id quod genus dicitur, quod non sit in genere: ut homo albus
non coloris nomen obtinet. uod idem in arteris c5, tingit. Anteponuntur etiam quae propter se expetuntur, iis quae propter aliud. ut ualetudo exercitatoni. quoniailla propter se expetenda, haec propter aliud. Et quae propter se expetuntur, iis quae forte temere dc casu. ut amicorum iustitia hostium iustitiς,quod illa per se expetenda est: haec casu θc fortuito, ut ne nobis noceant. Hic autem locus eandem fere uim habet qua superior: ab eoq; nisi modo no differt. Na amicos per se iustos esse optamus,etiam si nihil inde ad nos redeat ,α apud Indos habitent: at hostes sic propter aliud iustos esse optamus,ut nihil nobis obsint. Ex quibus per se bona propagantur,iis ex quibus casu dc temere, ut uino fortunae Illa enim per se efficiens est causa bonorum, haec fortuito.&si quid aliud tale est. Eodem modo de consttrariis iudicadum est. Ea enim quae per se caulae sunt malorum,postponuntur iis quae casu st fortuito,ut uitium fugiendum est potius quam fortuna . illud enim per se malum est,haec casu. Et quae omnino bona sunt,iis ante Pontitur quae alicui bona sunt.ut ualere quam secati magis optandum este quoniam illud omnino bonum est, hoc alicui qui sectione egeat. Et innata ac insita bona aIsumptis Maduentissis,ut iustitia utro iusto: quoniam i lola insita est es innata,illud aduentilium. Et quae in re meliore insunt,& quae iustiorem habent uenerationem iis quae in deteriore: ut bona Dei hominum bonis, ta antonii corporis bonis sunt anteponenda. Et quae propria sunt melioris rei, iis quae deterioris: ut diuina, humanis.Cum enim bonis quae illis inter se sunt communia,
Mon disterant inter se, propriis alter alteri Praestat. Et
53쪽
TOPICORV M quae in melioribus,aut antiquioribus, aut in iis quae 'i
maiore sunt pretio dc honoresa sunt anteponenda iis . . quae in deterioribus: ut ualetudo uitibus corporis, MPulchritudini corporis . ualetudinis enim sedes est in humore,si citate,calore dc frigore, iisq; omnibus ex quibus primum animal constat lc cohaeret: haec uero in iunioribus . nam H uis corporis in neruis arm ossibus fio
ι 1. I ta est,ta pulchritudo corporis est apta quaedam compositio membrorum. Fines,lis quae ad finem pertinent atoque conducunt.Ex duobus,quod ad finem propius acocedit. Quae ad uitae finem pertinent, iis quae ad alium aliquemvit quae ad uita beata pertinent, iis quae ad prudentiam . quod enim ad beatitudinem pertinet, ante Ponendum est.Quae fieti possunt,iis quae non possunt. E duobus efficientibus .cuius finis melior,id etiam praestantius .Ex efiicientibus 8c finibus proportione conclui dendum est hoc modo.Cum pluribus partibus finis fisni praestet,quam finis ille suae causae enicienti.ut si beaotitudo ualetudinem pluribus partibus superet, quam braΘ- ὸ ο ι. valetudo salubria,efficitur,ut enicientia beatae uitae uin . cant ualetudinem. Queanto enim beatitudo ualetudionem praestat, tanto salubria praestant efficientia beatituo dinis. Atqui minore interuallo salubria ualetudo antes ibat:pluribus igitur partibus salubribus praestant beatio tudinis efficientia, quam ualetudo salubribus. Ex quo Perspicuum est. est cientia beatae uitae sanitati, quia ei Praestent, esse anteponenda.Praestantiora per se, quae, . in maiore sunt honore N pretio,ic laudabiliora anteo
w l ponenda sunt: ut amicitia diuitiis,iustitia ualetudini talaribus corporis. Illa enim numerantur propter se. in iis bonis quae sunt linorabilia dc laudabilia: haec non Propter se,sed propter aliud.nemo enim opes propter se amat,sed propter aliud.Amicitiam autem propIer se colimus, etiam si nihil indei fructus speremus nos esse. Percepturos . Iam si duo quaedam sint ualde inter se si=
λ ρ milia , nec quid alterum alteri praestet dii excellat, ο
54쪽
hoc modo. inuo enim maiora bona propagantur, iaanteponendum alteri est: quod si mala consequantur, quo minora mala propagantur,id est eligendum .Nam
si sit utrunm eligendum nihil prohibet aliquid molestudcCnsequi: ex consequentibus autem duo argumenta sumuntur,qnoniam 8c aliquid antecedit rei dc praecurrit, re aliquid rem sequitur.ueluti distetiti antecedit ignoratio,& conseqnitur scientia. Fere autem melius est quod
rem sequitur. Argumentum uero a cosequentibus sume dum est,ut commodum fuerit. Plura bona paucioribus anteponenda sunt,aut omnino,aut sunt,in aliis quae plura continentur.cum alia quae pauciora. Huic autem lou on o n. co occurritur,si unu alterius gratia petatur. Necb enim uni utruncii anteponitur.ueluti ualere dc ualetudo non
pluris sunt quam ualetudo,quandoquidem ualere optamus ualetudinis gratia. Nihil etiam prohibet ea quae non sint in bonis,bonis anteponi: ut beatitudinem conor unctam clim aliqua re, quae non numeratur in bonis iustitiae ac fortitudini Et eadem conium cum uoluptate,magis expetenda sunt, quam sine uoluptate: 8c ea odem ipsa cum indolentia copulata, quam cum dolostre.In quo etiam quicq3 tempore maiorem uim habet, id in eo magis optandum est : ut in senectute sine ulla molestia id cura uiuere,quam in adolescentia .plus enim potest in senectute. Eademq; ratione in senectute magis expetenda prudentia est. Itam nemo adolescentes imo peratores diligit,quod prudentes eos non effe existis met.contraq, fit in fortitudine,cuius in iuuentute necessarium munus & officium est. Eadem est etiam tempeθranda ratio.adolescentes enim magis quam senes cupi m Wrrditatibus seruiunt. Quae per omne tempus aetatis plus
possunt,iis quae maxima parte,utiliora sunt:ut iustitia dc temperanua fortitudine ,quia illis semper, hac interduutimur. Quarq, seipsis cometa sunt,meliora qu in quae
egent aliis: quod in iustitia dc fortitudinς cernere bρο ii
55쪽
eet.Nam si iusti omnes essent, nihil loci esset fortitudi
nitat si fortes effent,iustitiam requirerent. Comparatio etiam ex interitu,abiectione,origine,acceptione,contrariisq, sumi potest,hoc modo: Q uorum bonorum inteo ritus magis declinandi sunt,ea meliora. Quod idem in abiectionibus ta contrariis contingit. Cuius enim praesetermissio 5c expulsio,qu in contrarium,magis fugi eda est id etiam optabilius.Contra fit in ortu ta acceptione. Quarum enim rerum origines N assumptiones optabis limes fiant,eae aliis anteponuntur. Alius locus, introdad bonum propius accedit, id N optabilius 6c melius est: quodq; ad bonum similitudine proprius accedit: id melius :ut iustitia uiro iusto. uae meliori similiora sui, ea meliora: quemadmodum Aiacem Vlissi anteponuquUd Achilli similior esset. Occurritur huic loco: π nishil prohibeat Aiacem non qua parte Achilles optimus fuerit,ei similiorem fuisse,& tamen alterum uirum boonum mira,etsi dissimilem. In quo uidendum est,an etiain iis quae magis ridicula sunt inueniri possit similituo dor quemadmodum simia similitudine ad hominem prope accedit,cum equus no sit similis.Nem enim praestatior est simia,& si similior homini quam equus . Rursum,e duobus si unum meliori,alterum deteriori simiolius sit,inelius erit quod similius est praestantiori Atque etiam huic loco occurritur.Nihil enim prohibet,unum meliori paulum similem esse, alterum ualde deteriori,
ut si Aiax paulum admodpin similis sit Achilli,M V sisses ualde Nestori. Et,si id quod meliori similius sit,inaoia eius imitetur, quod autem ad deterius similitudine Prosus accedat,bonam in partem simile sit . ut equus asino, dc simia homini. inuat magis insignia sunt, munus insignibus anteponuntur, dc laboriosa procliuio
hus. chariora enim nobis sunt ea, quae difficulter paοrantur,ic priuata communibus,quaeq; molestiae minus habent.quae enim nullam molestiam afferunt, iis quae
afferunt antes untur. Quae aliis praestantiora sunt
56쪽
LIAE R a II. 27. ila quae in altero genere sunt praestantissima,anteponunt .
tur: ueluti si nobilior equo homo sit, nobilissimus ho 'mo etiam sit generosissimo equo praestantior. Et si res praestantissimae dc clarissimae nobilissimis alterius generis praestant,etiam omnino illis rebus excellunt.ut si clarissimus homo generosissimo equo praestet, etiam homo equo ptastat omnino. Quaeq; cum amicis commanicare licet,lis quae non licet: quae in amicos praestare cupimus, iis quae in quemvis, ut ossicia seruare, dc bene 'mereri magis optamus,quam uideri bene mereri,& ori
cia seruare: quoniam beneficia malumus in amicos con m ferre, quam uideri in quemvis contra. Non necessaria eo
necellariis meliora sunt, eaq, interdum magis expetuntur. Bene enim uiuere praestat, quam uiuere: cum bene uiuere non sit necessarium, 8c uiuere in necessariis. Fit autem interdin ut quae meliora sunt, non euam magist petantur. Non enim si quid melius, propterea id neo cesse sit etiam magis esse expetedum. Philosophorum enim uita cum eo genere uitae quod in pecuniis quata rendis consistit fit melior, attamen ei cui res ad uiuenda necelsarie non suppetunt,non magis expetenda est.Nonecelsaria autem sunt,cum suppetunt res necessariae, realiae praeterea quaedam honestae parantur. Ac fere quidecerte necessaria magis expetenda sunt, non necessaria
meliora. Quae ab alio non suppeditari possunt dc acciopi, iis quae possunt quomodo iustitia ad forsitudinem, affecta est. Quae sine aliis expetenda sunt,us quae nisi coiuncta cum aliis non expetuntur: ut uires corporis sine - 'prudentia non sunt expetendae, sine uiribus etiam prudentia expetenda est .E' duobus si unum dissimulemus V . aut negemus in nobis esse, ut alterum in nobis esse uio mi deatur,id anteponendum est, quo praediti esse uideri ue ' limus: ut laboriosos nos esse negamus,ut ingenio ualeore uideamur. auorum bonorum defectio minus in iis uituperanda est,qus moleste ferunt.Et quorum defessio m iis qui non acerbe ferunt,ea a se abesse magis repro
57쪽
ndenda est. Eorum quae in eodem genere sunt, quod apta ec propria uirtute dc laude ualet,alteri quod eo caret anteponendum est. Ex iis in quibus inest, id in quo maior est. Quae bonum eum in quo sint essiciae,iis quae non essiciunt: ut calidius id est quod caletacit, eo quod . non calefacit. Ex iis quae essiciunt, ea que magis emclusii aut quae id quod melius est 5c magis praeci uti bonum inciunt: ut quae animum bonum inciunt, iis quae coro . Pus .Ex casibus etiam M usu,actionibus,ta operibus coo parationis lociis sumitur,lc quae ab illis orta sunt cocluduntur. Alterum enim alteri cosequens est: ut si id quoa iuste fit,el quod fortiter anteponendum sit, iustiua fortis tudini anteponetur.Et si iustitia fortitudini anteponeda sit,etia id quod iuste fit ei quod fortiter. uod ide fit in caeteris. Si quo bono unum maius bonum sit, minus aloterit,maius magis expetendum est uelit maiore aliquo maius sit alterv. Quinetiam e duobus quae alicui prς pos neda sint,id quod magis expetendii sit,potius eligenda erit,u id quod minus .Quoru praestanda θἱ laus,prestam hae laudi ; aliorum anteponitur,ea etiam anteponenda l sunt,ut amicitia diuitiis. Amicissς enim excelle fa 5c glour ria, opum excellentiae N exuperantiae anteponenda est, Quae ipsum sibi quisl parare M qurrere malit,quam aIterum,ea anteponenda: ut amici opibus. Ex adiunctioone hoc modo: Si eidem rei aliquid adiungatur,totum , melius emciat,id magis expetendum est. In quo cauendum est, ne ad ea progrediamur, in quibus altero eoru quae coniunguntur, utatur id quod utriusq; commune est,uel aliqua alia ei adiumenta afferat, reliquo non utatur,neque ei sit adiumento: quales sunt cum fabrica serora ta falx coniuncta quarum serra si coniunctast optanoda magis est, cum magis expetenda non sit omnino. Rursum, si quid ad minus additum maius totii essiciat magis expetendum est. uod idem ex detractione emoci potest. Queicquid enim est eiusmodi,quo detracto, is quod reliquum est minus essicitur, id omne antepone
58쪽
stimationem hominum lc opinionem accommodano tu ut ualetudo pulchritudini anteponenda est. Illud ara H id 'tem ad iudicium hominum dc opinionem dirigitur . quod si nesciant, nullus in eo parando labor impendast tur. Q uae etiam propter se expetuntur, dc ad hominum commendationem,iis quae alterius solum gratia,qua mui sua per se N propter se in maiore pretio 8c honore
sunt eadem meliora sunt,& magis expeteda. Ea autemper se in maiore honore sunt,& pretio, quae detracta oomni opinione utilitatis,tamen magis propter se petereo mus . Diuisio etiam rerum expetendarum, H quarum causa expetantur,magnam suppeditabit copia disputandi:ut utilitatis, uel honestatis, uel uoluptatis gratia res is omnes expetendas. tribus enim ad omnia uel ad plus havro,crra utimur,ea sis anteponenda sunt, quibus ad tot res no utimur. Quod si in utrisque eadem reperiuntur , in utriv - . magis reperiantur uidendum est , utrum iucundiora sint an honestiora, an utiliora. Quae melioris rei causa comparata sunt,eadem magis expetenda ut quae uirtuΦtis quIm quae uoluptatis gratia. Eadem ratio est rerum fugiendarum. Fugienda enim sunt magis quae res exopetendas impediunt,ueluti morbus magis declinandus ' re uitandus est, quam deformitas, quod magis nos ai I 'muoluptate 5c uirtute morbus detorquet . Eκ eo etiam argumenta sumuntur, fi rem propositam ec expetenodam dc fugiendam e Te doceamus. Minus enim ex otenda est res eiusmodi, quam expetere aeque ac fugere liceat, quam altera quae tantummodo fit expetenda. Rc comparationes quidem rerum inter se tractandae
sunt, quemadmodum a me pra scriptum est. Qui lio mLdem quidem loci ualent etiam ad faciendam fidem: quid sit expetendum, quidqi fugiendum. Detraheno li da enim modo alterius excellentia M praestantia est. Si enim quae in maiore honore sunt M pretio , eao dem magis expetenda sunt certe quae in honore sunt a
59쪽
TOPICOR UMi is coμ ε ducuntur glori eadem sunt expetenda:& si quae utiliora sunt,ea magis expetenda,utilia etiam expetuntur . Quod idem sit in caeteris quae comparatur.Sunt autem quaedam,ex quorum inter se comparatione statim utruque expetendum es e, aut alterum intelligimus: ueluti cum unum naturale bonum, alterum non innatum N insitum dicimus. perspicuum est enim id quod insitum re
innatum sit,esse expetendum. Sumendi sunt autem a mari is, bdi r ioie Zc minore loci,qui quamlatissime pateant: sic enim ad plura concludenda ualebunt.Pollant etiam quidam exiis locis quos exposuimus,generaliores erici, si paroua nominum fiat mutatio:ueluti quod natura tale uel tale est,eo est magis tale,quod non est tale uel tale natura.
M W Ex duobus si unum essicit,alterum non essicit tale uel inole:id quod ipsum habet,aut in quo inest, magis tale est: quod interdum facit,quam quod non facit. Sin utrunm uim effciendi habeat,id quod plus incit, ta magis tale uel tale est. Et, si e duobus hoc plus, illud minus quam
unum aliquid essiciat eiusmodi. Si e duobus unum mao igis tale uel tale sit,qu in quod tale est, alterum magis ci quod non est eiusmodi,profecto primum in eo genere uincat necesse est.Ex colunctione idem essicitur. Si quia ad eandem rem addatur, totumq; magis tale uel tale inciat.Et si quid ad rem addatur,quae minus sit eiusmodi,totam magis talem reddet. Itemq; detractione.Nanet si quid detrahatur ab aliquo,ex eoq, quod reliquum est - minus tale uel tale existat,id in eo genere praestat. Quae mixta coniunctaq; sunt minus cum contrariis .ea magis
talia uel talia: ueluti id albius est quod minus admixtuhabet nigrorem.Superioribus accedit hic locus..uod . sibi magis rei de qua agitur,ueram adsciscit definitione: uelut si cando is haec sit definitio. Color aspectum Oculorum diuidens,is albior color erit,quo magis dispertit aspectum. Quod si quaestio non generalis , sed quae suo, biecta sit generi,iaquam pars ponatur, primum loci qui expositi sunt ad confirmandum uel reprehendendum
60쪽
LIBER III. omnes ualent plurimum .Si quidem enim omnino dc totum confirmemus aut refellamus,etiam partem ostendimus: propterea quod si quid in toto genere reperiatur, etiam in parte: dc si in nulla parte, in aliqua intelligi nota potest. Aptissimi aute sunt loci,latissimeqi patent ii, qui ex contrariis coniugatisqi sumuntur .R que enim probabile est effari,si omnis uoluptas si t in bonis,etiam doo '. Iore omnem in malis essχ:ac si qua uoluptas sit bonum, aliquem etiam dolore esse in malis. Et si quis sensus n5 sit uis 8c facultas,sequitur ut sensus priuatio non sit imo hecillitas.Et si quod opinabile est , scientiae subiectu sit, fit ut quaedam opinio sit scientia. Rursum,si qua res intu sta sit in bonis, aliqua etiam res iusta sit in malis necesset vati mihest,& si quid eorum que iniuste funt,malum est.aliquid cletia eorum quae iuste fiunt,erit bonum:& si quid eorum quae iucunda sunt, in rebus fugiendis sit,aliqua etia uooluptas fugieda.Eodemq; modo,si quid eoru quς iucu' ' da sunt,utile sit,aliqua et uoluptas erit in bonis . Quod idem in iis quae uim interimendi habent,in ortu ec interitu contingit.Si quid enim quod uim habeat interimedae uoluptatis ic scietiae,in bonis est,sit etiam necesse est aliqua uoluptas ta scientia in malis.Itemque si aliquis interiolus scientiae sit in bonis, aut ortus in malis, erit in malis aliqua scientia:'ut silignoratio flagitiorum alicuius in bonis,aut recordatio in malis numeretur,certe dc cognitio sagitiorum aliculus in malis ducitur. Quod idem in opteris contingit: propterea quod eadem ratio uerisimilis tudinis ualet in omnibus . Idem ex maiore, minore, M ' γω o G pari incitu hoc modo .Si quid eorum que ex alio g nere sunt magis tale uel tale sit , illorum autem nihil sit,
incitur ut id quod expositum est,non sit eiusmodi: ut si qua scietia bonum sit pontis quam uoluptas, nec ulla sit in bonis scientia,ne uoluptas quidem in iis numerabitur. Similiter ex pati θc minore licebit colamare & refellere,nisi quod ex pari utrunq; essicietur, ex minore constituere solum,non etiam destruere. Si enim pari ratione