장음표시 사용
101쪽
Et artibus favetis (a ) optimis , bene
petita videtur . Sic meminis , quae olim a veterious Graecis xαν φοpaei dicebantur , suadet Callimachus ut dicant psi rep ιι,γa Dασε - mmn. in Cerer. Allata vero e narcorum talutatio ulurpatur etiam a Plauto , apud .quem
Altaphium iancillae nomen ) Stratilaci servo dicit salve , eidemqne respondetur fatis mihi est tuae salutis . Truculent. Act. II. sc. ii. v. iv. Sed salus ipsa pro dea salutis veterum more accipitur a Terentio, quum Demeam inducit eam commemorantem . Issa enim , ut Demea loquitur , si cu- piae fatus servare prorsus non potest hanc familiam . Adel- ph. Act. IU. sc. vn. v. EMII. Unde salutaris porta R mae olim appellata, quae eius templo proxima fuit . C et lebatur autem a Romanis salus non aliter ac a Graecist, ciγεία . cuius aedes a C. Iunio Bubulco censore locataei sunt. Eas enim Samnitico bello , dictator quum esset, de-1 dicavit , famaque est fuisse a Fabio depictas. CPer. Dera nat. deor. L. II. n. XXIII. Liv. uia. Rom. L. m. n. vi. , Non modo vero incolumitati generatim , sed corporum valetudini praefuisse declarat ipse Terentius. Inquit enim
Sostratam repraesentans Prudentem matronam male mettuo ne Philumenae magis morbus aggravescat et si od te , Aesculapi, O te , salus , ne quid P hujus oro . Hecyr. Act. Ial. se. II. v. it. Sed Hispaniensis legenda versio , quam Petrus Simon Abrilius perfecit. Vid. Terent. cum not. Eoecter. o GHet. Revera eam Aesculapio consociat medicinae praesidi, quem ApoFinia filium jam efflixerunt poetae , di cuius in honorem Epidauri in Achaia fanum
accepimus exaedificatum , ubi cubantes aegroti morborum remedia capessere credebantur.
a 3 Qui optimis favissent artibus alio sensu favere olim jubebantur in comoediarum prologis , quum imperam retur ipsis flentium, ne ulla importuna aeoce in theatris
102쪽
obstrepente repraesentari tabula prohiberetur . Nine Terentius ipse favete . exclamat , adeste aequo animo , ct rem cognosite . Andr. Prolog. v. xxiv. Favori telo volt vertit Forteguerrius ) e ιon giusio animo peste bea lac a . Insuper pstur Uous , Meseurs t sie Daceria ) notis v us furationi de nous ecoster favorablement , ct d examnver certe pisce. Lipsius vero at vos favete ( ita proloquitur 3 o dote crescendi copiam ingeniis , quae se publico applicant bono. Praef. in episti quaest.( a 3 Gregis vocem a bestiarum multitudine desum- βptam , de pro conventu hominum a scriptoribus metaph rice, ut dicunt rhetores, usurpatam neque reiecit Teren- tias, neque Plautus , quorum uterque icenicorum turbam intelligit , seu multiplices comoediarum actores . Vnum metiam hoc vos oro . inquit Gnatho , ut me in Bosram gre- 1gem recipiatis. Terent. Eunuch. Act. v. se. IX. v. Liv. x Ad alium mox defertur gregem. Prolog. Heautont. v. XLV. AEMAtque hercle hic de grege imo est . Adesph. Ac . ril. Q. HI v. vnI. No er greae motus Ioco es. Prolog. Phorm. v. xxxn I. La nostra compagnia ( sic verterem ha persito it Iae go . Non ita Joannes Fabrinius. Mihi, atque vobis res vortat bene , gregique huic . Plaut. Prolog. Asinar. v. n. FDie vos nune pariter bonam boni operam date gregi . Prolog. Pseudol. v. ix. Hinc conductorum grex dicitur qui continet gI impresars ( ut ad normam loquar Italorum i ei recitanti. Uid. Rire. Catier. Plaut. e Terem. p. Lx . Contubernium vero Latinorum pro grege innuit Giacomellius. Romanos scilicet academicos , qui Latini id temporis appellari maxime consueverant, quo Terentianae , Plauti- .naeque fabulae impensius Romae agebantur , quum dramati eae Latinorum veterum poesi incumbere . constituerint . Eorum nomina singulis praefixa fabulis in earum editione H ii. ' Rc- et
103쪽
Dedistis (a usque ad hanc diem qui cresceret
Tem Romana leguntur . Sic Plautus gregem inducere consueverat comoediae finem nonnunquam imponentem . unum nemph, vel plures ex ipso grege spectatoribus nunciantes
ut plauderent. Nunc vus , s vobis placet i sunt gregis Plautini verba i di si IIacuimus , neque odio fuimus , Avum
hoc mittite plausum date . Captiv. Aet. U. Q. v. v. vi. Aequum es t sic alibi manibus meritis meritam mercedem dare . Casin. Aci. v. se. rv. v. iv. More moOrum date plausum . Cillealar. Ae . V. Q. a. v. vi. Si doliis adiplaudere, atque approbare sunc gregem , ct fabulam , inerastinum vos vocabo . P eudol. Aci. U. sc. ii. v. vi. Si placati plausum pustulat compedia . Poenul. Ae . v. P. vi. v. XXxiv. Hinc Perspicuos Puerorum greges dixit Seneca Epist. ad Luciι. v. .cx. servorum gregem Iuvenalis sit r. Iat. XII. glegem LCmoedorum . di histrionum Pet romus sit r. s. xi. personatos greges Donatus . Adn. in Terent.. Adelph. Tandem Arimini in hibliotheca Gambalonga teque iis habetur in criptio Eutychetis cujusdam , qui in urbano histri num grege stupidi egiste personam videtur
Sed rem explanatam Nideo Piae cauteras a Pignorio. Deferv. p. xx.
i h Idein ac fovetii, seu bene vultis . atque eademsgnificatione dixit Terentius quodi sunt Critonis Andri dietionesi ipsi cupio Gl cerio . Andr. Ael. v. se. v. v. n. t a ) hii cillis ut quotidie magis augeretur o
104쪽
bitas . & in theatris agendas . Hinc Simo Terentianus Critoni, Chremeti, Pamphitaque dicit et Fabulam inceptat Andr. Ael. U. sc. I v. v. xxii. res nimirum enarrat fi-e 's, mendaces , di nugatorias . Hecyra est huic nomen fabulae . Prolog. Hecyr. v. i. Nos jam fabulae sumus . Hecyr. Act. iv. sc. ii I. v. xiv. Quemcumque vero sermonem fambulam primitus dixere veteres . Unde Plautinum allud atque eccum tibi Iopum in sermone Stich. Act. IV. i c. r. v. LxxI. Ita extulit Terentius dice.is Iapus in fabula . Ad eis h. Act. Iv. sc. a. N. xxi. Haesit demum vox in sermPne anili , ex fabuloso . ad et que conficta quum essent cum ludorum, tum dramatum argumenta, fabulas appellari placuit .s o 3 Haec fabula , quae meruit vIII. Ut 'nummo rum M. ab aedilibus Tere itio darentur . non solum his acta
creditur L. Posthumio, & L. Cornelio Merula Aed. Cur. atque insuper M. Valerio Messala , Gn. Fannio Strabone CSS. sed non desunt qui eam bis eodem die putant fuisse actam . Tanaquil . Fab. NotuI. ad Terent. Percelebris est Gallica eiusdem versio , quae Per sanum Antonium Balfium Ciroli Nomi temporibus prodiit, atque iterata lemgitur a Martig iatio , Fontanioque, quamque altera excepit Italica a Neapolitano quodam poeta . cuius ignoratur uomen , exarata perdiligenter . Atticus in ea exhibetur
civis, qui Chremetem . di Pamphilam filios habuit . Rapta Pamphila , & Rhodum advecta meretrici traditur . quae Thaidis filiae sociam facit . Interi in Chaerea adolet censornatu Eunuchi indutus eam adspicit , diligit , facit gravidam . Unde Thais variis interjectis eventibus a sene quodam, cui Lachetis inditum nomen , Pamphilaque a Chae-
105쪽
Acerrime castratum (a , ita ut sibi nihil
-rea in clientelam invicem accipiuntur uxoriam . Monendum tamen h Menandri Eunucho fabulam paucis immutatis ea ratione expressisse Terentium, Menandri ut Davus esset Terentii Parmeno . Chrysis fieret Tilais . Chaerest ratus converteretur in Phaedriam . Sed Graeca Menandri fragmenta sunt perscrutanda , ea praesertim, quae restituit Pacichellius , & illustravit .
t . In hac fabula describitur a Terentio Pamphilus
adolescens Lachetis h Sostrata uxore filius , qui vitiata per errorem Philumena, puella nimirum h Phidippo , ac Myrrhina olim progenita . eique detracto annulo in Imbrum insulam Thraciae proximam Proficiscitur . Eius vero a gumentum insta in adnotationibus in alteram Hecyrae prologum uberius proferam . . . t a 3 Spoliatum nem pd rebus inverecundis , quae inein ridi inveniuntur fabula . A cmmicis Graecis dicitur. ademptus scilicet , σ3Iatus . subductus , obstractus , ut in Aristophane err Eoavos' i . Nub. Act. II. A. n. v. xvi. Tali ablactione opus erat , sibi ut nihil timeret pudor in hac , de reliquis agendis Terentii comoedi s coram bene moratis adolei centibus , quales erantoni in Romanam erant Latinorum academiam cooptati, quia
ephi. I. c. X v. v. xxxul. Coultat enim abiectis lenociniis eoium , qui callide Terentianos inter comicos debacchantur . ac meretricios amores nuptiis conglutinant , quidquid est reliquum selectiorum ita esse sententiarum , quarum aliquas auctor e Platone lubentius excerpsit, monit rumque plenum , ut Schonaeium ad librum . qui Terentii Christi, hi titulo insignitur , publici iuris faetendum immpulerit . Set ut verum fatear S. Augustinus . qui castos alioquin , di sententiarum plenos referre non dubitat Terentii versiculos , legens Chalini verea nihil aliud . nisi Phi- a iam amaraa Disitigre by Coos c
106쪽
v. adolescentem cupiditate . De WT LxIII. DPhilumenam volo Andr. Act. II. Q. i. v. vocat eum flagitiosum , insana flagrantem civit. Dei L. XIV. e. vnI. Testatur etiam Confess. L. I. c. xvi. in Eunucho Terentii Act. DI. s. i. v. XXX l. s. v.
v. xxxv. magnam se adnotasse turpitudinem; neque accu
sat verba , ut inquit , quas electa , atque pretiosa , fert
vinum erroris , quod in eis propinatur ab ebriis doctoribus .... Et tames , subdit , ego , Deus meus , in cujur
con pectu iam secura es recordatio mea . libenter hae didici , ct eis delectabar miser , ct ob hoc bonae Oei puer appellabar . Sed insuper rapiebant, ait , me floreacm theatrica plena imaginibus miseriarum mearum, Amitibus ignis mei. L. ni c. i. Quod quidem serio perpendens S. Ignatius Loiola in scholis Terentium explicari , ni perstu ratus
eset, quamquam optimum latinitatir auctorem , or Romanae comoediae principem , vetuit nominatim , quod eum videlicet parum verecundaem , ac parum pudicum arbitrare
tur . Noluit igitur ea sectione puerorum animos imbui , ne plus moribus noceret , quam prodesset imgeniis . MasL. Vit. S. Ignat. L. DI. c. vnt. Aequum sand erat ne mores corrumperentur adolescentium , nihilque sibi timeret pudor eorum , qui ad Eunuchi Terentiani fabulam Romano in theatro bacchanalibus ludis agendam spectatum advenemrant , quaedam Chereae 'adoleseentis , di Thaidis inhonestae foeminae castrare colloquia, eaque callide temperare, quae Doriam ancillam inter , de Gnathonem parasitum i verecunde instituta leguntur . Nam ut in senibus gravitas , ex monito S. Ambrosii, in juvenibus alacritas , ita in ad
Oscentibus verecundia commmdatur. ossic. L. I. c. xvia.
Quod si Eunuchi fabula, cui versiculos , quibus de ea agenda populo edictum est, apposuit Giacmellius , Romaean. MDCCxXXix. integra publicam lucem adspexit , id tactum arbitror ne Terentii textus prae omnium latinitatis cultorum manibus reperiendus fidelibus honestiorum , doctiorumque iuvenum oculis imperfectus subiiceretur . Se enim xx. anu . natum legisse Terentium. ipsiusque elegantiam , & veritatem interpretationis aliis commendasse ipsem sat
107쪽
fatetur S. Hieronymus Epis . v. ad Pammach. de vi. Teu. interst. Idemqie ad comicum statuit pertinere humanos mores msse , atque describere . Di R. est: ad Fur. de viduit . Istra. Actionem vero, incorruptis adolescentium Romae degentium moribus accommodatam fuisse suspicatae nemo, quum redditam existimemus bene muratam, quae bonos deceret . Revera nil dictu foedum , visaque haec simina tangat ; maxima debetur puero reueerentia. Juvenal. Satyr . sat. XIV. v. xxxvi. Quamvis autem obscoenos in Plauto locos , mores molles . de lascivos Massilia dig ios , vel Tarento agnoverit Lipsius Epip. quaest. L. II. v. xv HI. Terentiumque pudicum totum iactaverit, castum , verecundum , 5e q.iem a sacris suis vel a non arceat , eum tamen , me
quidem iudice, quispiam non dictitaverri a nota Plautina
seinper Immuitem tametsi certum musas Terentiano tantum sermone loquuturas, si liqui vellent , dulcesque Latini leporix tacetias per Caecilium , Afranium. Terentium pari aetate nituisse- vid. Quam De solat. oranscript. Neque tandem censeo reticendum quod de Terentio ad cardinalem Carolum Borroineium , doctum illum quidem virum . quodque ad rem nostram facere maxime videtur. lanctissimis praeditum moribus , scripsit olim vir summus Petrus vict ,rius . Serinsit etenim ipsum valu utilem esse. θ a L itidam si uuam petriter perdit cenaeam. O ad vitam homiclum suaviter excolendam . Nam quin accuratale istae Terentii mures emendentur, di politiores , integris- re, que re autur , fi quis co Ilum illius . Fiemque a teudat . corrigietuae se patiatur, dubitandum nou est: Sane
evim fabulae ipsius t quaelum ratio ejus poematis fert
braestae , ac graver , remotaeque ab omii turpitudiae ver- horam. Dct,rum uer Talem autem laetum fit se natura .
moribasque f. iv suspicari possumus . Cusus rei reiam in-aietam est eaod ille ut CF cousuetudire sinctissimorum .
moderatissimorumque suae aetatis virorum , qui nan t Umerum res ipsam di xi sent . hec tu amicitiam suam irreperapis esse l. - similis ipf , pare,e iugovis . ac vita Iai Pe . Haec ille Florentia xvi. Gl. Jan. MDLxv. At enim quid Disitigod by Coosli
108쪽
quid in tanta opinionum varietate sentiendum p υ --
dua in rebus , ut cum Horatio loquar , funt corti denique sines , quos ultra citraque nequit consulere rectam . Satyr. L.
t a 3 S re tibi timui mala. Terent. Heautont. Act. DI.
se. ii. v. xx. Videnda vetus versio est ab erudito homine Italice facta , suppressoque nomine Venetiis evulgata , quae ingliardium fortasse impulit ad eam reddendam correctiorem, accuratioremque. Magis etiam reprehendeadi qui se timere simularunt . Ciceri Episti semil. L. I. ep. v. D republica OIN timeo. Epist. ad Att. L. vra. ep. vi. Timere Terentiana signi Matione ad ram aliquam refertur, de quacum amicis sermo est . & tunc vereri significat ne quid mali alicui accidat . Sic Quintilianus religiosus . ait , iudex libenter eum aussit, quem justitiae suae minime timet. idest ne suae iustitiae insilietur . Instit. Orat. L. m. c. i. ( b Pro verecundia . ut est apud Terentium: Patrirpudor . Andr. Act. l. h. v. v. xxv ni. Pudora, ct tibera Atate liberos reticere fortur esse credo , quam metu . Adelph. Act. l. sc. i. v. xxxii. Observan la Germanica verso, quae I lanne Episcopio pridiit auct ,re . A Germanis dicitur scham , dc apud Luinos aliquando differta pudicitia . Revera nou pudor, inquit Tullias. non pudicitia.
non pietas revocaret. orat. or. Pro Catilis. n. xx v.
t e s Faeundia scilicet , seu venustas sermonis , quam Atticam vocat Terentius. Eunuch. Act Q. f. IX. U. Lxiv. De eloquentia quum sermo est dicitur elegans qui eleres verbis.& puriori utitue constructione , ditertiisque est , atque elegans iii dicendo. Uid. Geu. NM. Attu. L. xul. c. xx. Elegantia vero virtus in dictione est , quae efficit ut unumquodque pure, aperteque dici videatur; sive haec ad latinitatem reducatur, sive ad explanationem . quarum Prima purumi conm
109쪽
l Comoediam hanc probe nostis, longissime
Latinis antestare cunctis fabulis (a . Adeste ( b ) cum frequentia, hanc industriam
Studiumque nostrum ut excitetis . Interim
Valete (c , nosque, & nostra amare pergite.
ejusdem amoenitate, et Uenere vel hac quoque aetate noIcapi nou erubescimus . Prael. in Terent. Re era amoenitatis nomine id omne intellectum v lumus, quod eam producit jucunditatem , quae ex amoenis . suavibusque rebus percipitur . Ita studi aeum, dixit Plinius, amoenitates quae rimus . Nat. hist. praef.
a 3 Facetas, lepidas . amoenasque comoedias Menander elacubravit Greco Thaidis , & Colacis titulo insignitas, o quibus non modo desumpserat iam Militem gloriosum Plautus . sed nostea decerpsit etiam Eunuchum Terentius . Sed quum bacae . & a Mi a dignitate Graeca , venustateque non abhorreant , ac Per Menandrum sale Attico repleantur . plurimis Latinae elegantiae flosculis callide collectis, atque suam in rem ingeniose traductis ita fabulam ornavit ipse Terentius , ea ut reliquis venustate antestare potissimum videatur. Haec vero Eunuchi fabula ob rerum foristasse varietatem in ea interipertain maiores exegisse visa est venustatis Gres , quos ii maxime collegerunt , quorum in animos illapsa fuit bene scribendi cupiditas.s 5 3 Ade te quaeso dixit Terentius . Phorm. Ict. II. f. nI. v. HI. Qiod quidem favere significat, vel praesidio esse; siquidem quod olim expetitum fuerat ab Terentio, id Giacomellius academicorum quoque Latinorom nomine expetere debuit.( e Valeat. vivat . Terent. Andr. Adi. v. h. ni. v. xvii l. et Valete . O plaum e . Eunuch. Act. V. se. ix. v. Lxlv. Valet, atque Vivit . Heautont. Act. MI. sc. i. v. xxi. Verba favi Calliopii t sic Eugraphius Comm. in Terent. I ii. An .