장음표시 사용
161쪽
u .et cxx. I ces ut sapientiae fructus summo , ut ille ait, lab re de amaro decerperet semine litterarum . Nisi vero sacras humanis litteris adaequasset, quomodo versiones innumeras Codd. MSS. docte non minus , quam
sapienter perficere valuisset y vigilantii , Helvidii , Joviniani ( quippe qui projecta omnes ad quidlibet
aut cogitandum, aut scribendum erant natura praediti quomodo errores refellere , insolentiamque vivido ingenii ardore, & eloquenti omnino facundia retundere y Quomodo scite , docteque . ut fecit , Heliodorum alloqui , Rusticum , Nepotianum. Pammachium p Mira sane enituit in eo venustas scripti nis , & elegantia , quum gesta Hilarionis . Paulli , Malchi repraesentaret, quum denique Demetriadem de moribus agens , Laetam , Furiam , Marcellam , aliasque incomparabilis exempli foeminas suavi, eruditoque calamo praeceptis imbueret severioribus . Fortissimus ille senex donec potuit , & fere potuit quoad vixit , sacrum semper aliquid , & elegans exaravit . Dignum profecto tu ipse agnoscis Hiero nymum , cujus eloquentiam pia posteritas in omne tempus imitetur . & celebret . Quid plura 3 Sed vide. amabo te, quantum etiam in Leone fuerit eloquentiae , non putidiusculae quidem , sed singularis , atque divinae, qua Romanus dum esset Pontifex ( ut sermones praeteream ,& quidquid contra Eutychianos conscripsit, ae Nestorianos 3 Attilae Italiam vastantis cohibuit audaciam . Ita her inclit quum ia-stinctu divinitatis Christianam rebus omnibus prae ferens fidem . ac de se ipso triumphans Romanum ascenderit solium , strenuique martyrii monumenta
fuerit admiratus, non ad omnia modo paratum exhibuerit sese , sed advocata etiam ita subsidium dicendi Disitiam by Co le
162쪽
di arte Genserico sua terit maxime ut ab insidiis abstineret Romanae urbi barbare superstructis . Nec immerito omnes id temporis debuerat , opinor , eloquentiae nervos intendere . Nihil enim antiquum habuit quam urbem tueri Percelebrem , ac glorioso multorum sanguine consecratam, ubi adeo resplenduit sanctimoniae lux, ut quae olim magistra fudirat erroris , discipula veritatis evaserit , essectaque caput Christiani orbis divina religione praelideret latius, quam dominatione terrena . At in ipiis epistolis , quarum supersunt bene multae , nitescit probitas , & elegantia Leonis . Nam si unam, aut alteram perlegat quispiam , alias inveniet indulgentiae Plenas , alias censoriae gravitatis, omnes paterni amoris , atque doctrinae . Profana vero studia non modo Iustinus non repudiavit , ut bene nosti , neque Theodoretus , sed neque ab iis abhorruerunt quit
terrimos Christianae religionis hostes insectari quum
voluissent, adversariorum audaciam profanis quoque armis infringere debuerunt , insolentiamque retundere . Joannes certe ille , Damascenus cognomento , Iconomachos exagitavit ardentius, Maximus pio non minus , quam erudito calamo Monothelitas , Donatistas Optatus , Novatianos Pacianus . An ignoras quam eloquenter adversus Simonem , Menandrum ,
Ebionemque permulta ab Egnatio perscripta fuerint,& quae, quantaque Irenaeus congesserit , atque Cyrillus ut Ualentinii , atque Nestorii errores undique disteminatos arte refellerent 3 Jamque vides , amice suavillime . quomodo se res habeat . Patiaris quae me volutare animo , Terentium nempe ipsum . utpote Africae natum, suis ab popularibus , qui sacris rebus incubuerunt impensius , magno in honore ha- Q hilum Disilired by Go le
163쪽
bitum , illiusque perlectas fabulas, atque in elucubratione multiplici ingeniose traductas . Tu vero Cypriani si li' ros legeris , ut soles , atque Fulgentii ,& quae ab Origene , ac Tertulliano iactata fuerunt
in vulgus , rem tenebis maxime , eosque . praeter
Homerum , Terentium quoque lectitasse fateberis . Utinam a philosophia Platonicorum Origenes, Te tullianus vero a Montani erroribus declinasset, atque utrique ambitiosa quaedam scriptionis ornamenta plerumque iecidere valuissent i Qua in re , de erroribus verba faciens , quos animo imbiberant . no
lem imitatores habuissent . Pertinacia enim ejusmodi ierant, ut magno licet pollerent ingenii acumine, quam-
cumque tamen opinionem , quae altius eorum animis insedisset , nulla unquam ratione deponerent. Et quoniam de Afris scriptoribus tecum loquor . qui divinam .eorum aemularis doctrinam . & in sacrum Coetum es cooptatus , qui splendidum gentis Africanae lumen, Augustinum scilicet, patronum habet, atque parentem , quidquid est per me dictum in iis . quae gessit , & fcripsit , uberius agnosees . Humaniores ille addidicit litteras , rhetoricam docuit, seque fassus est legisse Terentium. Hinc laetantur omnes se virum in Augustino nactos eloquentissimum, qui non secus ac Ambrosius. per quem c Manichaeio acerrimus Christianae fidei propugnator evasit . in sacris pertractandis ideo excelluit argumentis , quia profanos scriptores diu multumque versavit . Quare eiusmodi studiorum exemplum alios sequi neque pudeat unquam, neque poeniteat: Excitat illud quidem omnes divini verbi praecones, hortatur, docet quantopere intersit sacras profanis litteris iungere . At vereor ne memoria forsitan exeidat, mi Casati,
164쪽
magnum Ambrosii nomen , ejus nimirum . qui non modo Augustinum Christianae peperit religioni, sed
Mediolanum patriam tuam moribus, & eloquentia nobilitavit . Tu probe nosti quanta animi voluptate tui populares memoria recolunt quo mentis ardore liberalibus primum disciplinis Romae eruditus veram ubicunque vulgaverit fidem , atque ad eam eleganti omnino sermone Arianos , qui turbas excitaverant maximas, revocaverit bene multos . Verum& alios, mirabilia quum verba profuderit , in ossicio valuit continere , atque in improbos , ac seditiosos animadvertere , qui pervicaci animo religioni Christianae nefarium, impiumque indixerant bellum. Sed illud quidem memoria viget adhuc civium Mediolanensium , Ambrosium nempe nonnihil palam protulisse frequentius, non modo ut in tetram temporum calamitatem inveheret , sed ut verbis aptioribus iacentes erigeret , formidantes consolaretur, dc in proposito confirmaret . Ea demum , quae Pie non minus , quam erudite conscripsit, quaeque Mediolanenses tui perlegenda , & explananda jure optimo tradunt navis , industriis , ac bene moratis adolescentibus, ostendunt apertius a sacris exercitationibus non multum , si bene, moderateque usurpaveris , distare profanas . Hac de re haec habui , quae fcriberem , eadem ferme cogitandi ratione perrectimis a dat ia, si
haec ipsa non displicuerint . quae quidem, siquidem
longa haec nimium evasit epistola , in alteram differemus . Quod si paucula commemorare libuit exempla hominum , quorum sanctitatem dum veneramur in templis, ingenium quoque admiramur inscriptis, atque profana illos , ne poeticis quidem exceptis ,
non despexisse studia plane vides , haud temere est
165쪽
s quum animum ad scribendum appuli rem attig rim , quae ab instituto nostro neque aliena videtur, neque dilientiens. Ego sane vellem potuisse melius obsequi opinioni viae r Neque enim arbitror noluisse . Sed iam satis verborum est . Numquid aliud pHoc interim cogita .& fruere libenter verticulis conis scriptis a Giaco mellio , fruere itidem, si lubet, adiectis animadversionibus, & me . .ut soles , ama . Te vero adhuc aetate florentem sertunet Deus . suoque numine tuis praesit laboribus . vale . Sed heus tu mane .pauxillulum . valde aveo scire quid agat Frisius noster , .quid Moseatius , quid Uid manius, quos meo nomine iube salvere plurimum. Non enim immemor sum amicitiae . mutuaeque benevolentiae is quae nostros oti in quum alligasset animos nulla unquam patietur oblivione deleri. Iterum bene vale odi rescribe .
166쪽
QUIBUS POPULO EDICTUM EST DE PHORMIONIS FABvLA AGENDA.
emia: Ex in favore, & opibus Suram
i a 3 Miles glariosus , sive metopolinices ob victoritaam turrium . & urbium , sic c. st is a Tu rase, liae, di visis, sive potius Hetator Plauto praebuit arguineu tum comoediae , quae ferrumem exhibet strenui vitilitas animum , leu potius militem , ut verbis utar Sidonii Apollutaris , comicum ferocissimum Epist. L. i. ep. ax. qui ne superbiam quidem quum sumpsisset quaesitam meritis, sed iactantiae litassiet impensius . ridiculos fecit homines. Hinc deforme est , ut cum Cierone loquar, de se ipso Haedia re , falsa praesertim, O cum irrisione avidieatium imitari miliram glorio vim . De Offc. L. i. n. xvii.( b J Summo nemph genere natorum . Labeom editat ut cum Symmacho loquar. Epist. L. I. v. xxxi. t summatem quidem ruriam scriptorei tulerunt . Insuper istas vii--as i Lenae Plautinae allocutio cum Si lento . Gymnas que summo genere nataῖ , summatet matronag . Clitellar. ei. I. sc. L v. xvii. Nunc xibi haec ego loquor ( sunt Calidotii adolescentis verba deliciae Ammatum virum . Pseudol. Ael. I. se. n. v. xc. Ac Plautinae versones inter sese eonferri debent Gallico praecipue peractae idiomate per Daceriam , Costeium , Liuuersum . davore , inquit
167쪽
EIVS praesertim Imperium (ai qui sum
Terentiique Adelphos proxime egimus;
liuem Giacomellius, ct opibus summatum virum , eius praesertim imperiam qui summum tenet , fustentati , alludens ad inperium tu men is xti. eo tempore P. M. quo fabulae actae sunt et Hinc imperium summatum ad eos pertinet , qui sunt regendis populis destinati . atque adeo imperium olim summitum , ex mente Lucretii, quisique petebat . De rer.
s a J Nec meam imperium e se mitto imperium . Terent. Phorm. Act. II. sc. i. v. n. Ad potestatem refertur summam ex Terentii MSS. Lipsiensibus .s Omnem familiam fustentat . Terent. Adelph.
( ι Plautinae titulus fabulae elegantioris . Prodit in ea in scenam piscator , qui rudente de mari ( ita Priscianus 3 extraxit vidulum , ubi erant herilis siliae .crepandia .
t d 3 In hae senex describitur avarus cognomento Euestus , qui repertam domi ollam auri plenam huc illucque asservare nititur, rursumque penitus conditam exanguir , amens servat . Priscian. Argum. Aulular. v. ni. A eui di nuoso forterrata pauido , semivivo . ed impaetetitosta femstre a far Ia Parilia . Sic Guaetresius Italice . Factum non immerito ut Terentianis Plautinas adiungerent fabulas iuvenes Latinae linguae perdiscendae cupidi, quos Romanorum academia in socios iamdiu cooptaverat suos rEtsi enim artificem Terentio meliorem Latini sermonis nullum haberi , ex eoque Romani comparari puritatem, atque
168쪽
atque elegantiam eloquii Erasmus , Melanahon , aliique
pei plures consentiunt , est tamen Plauti lepos Atticus , ut verbis utar S. Hieronymi, o musarum , ut dicunt , el quio comparandus . Epist. L. II. ep. v. ad Pammach. Neque imorobari debet Aululariae , gloriosi Militis , Pleuia doli , Rudentisque delectus . cuius memissit Giacomellius, quum in iis maxime comoediis eniteat scriptoris lepor , venustas, elegantia , atque ille homo vocetur linguae, atque elegantiae in verbir Latinae princeps . Geli. Noct. Atti c. L. v DI. c. xviII. ac simplicior habeatur quoque Terentio. Racin. Praef. de Berenic. Sed insuper Plautinae dictionis genus ( ita Sealiger. De poet. L. N. c. ii. non est nostrum emendare , qui iiD Sad barbari sumus , aut fi Latini , Lativi erere illius benescio Illi vero, qui Plautum , inquit Meursius , comoediae Latinae parentem despectat habent, de Apuleii mihi prosapia videntur , ides inter a nos praecipui . De poet. Et sand in Plautinis scriptoribus
non modo proprietas , adnotante Camerario , ct natura linguae Latinae conspicitur var. coli. sed nihil eo praeeunte ad locupletandam orationem Latinam , ct facilitatem sermonis , copiamque verborum potes esse utitius . Sadolet.Epili. Quoniam vero trahit sua quemque voluptas, nil mirum si alias Terentianae magis , Plautinae aliis comoediae placuerint . Id certum Plautum proletariis aliquando verbis , dum fabularetur cum populo, omnium vitia . virtutesque ita perstrinxisse . humanae ut vitae praecipuas vices jactaret in vulgus, de culcioribus vero erudiendis hominibus , eorumque moribus emolliendis serio evitasse Terentium , sectumque ut Hecyra , quae plebeiis displicuerat , regiis tamen in aulis communes extorserit plausus .
Eam fortassis ob caussam plus esse iudicii testatus est Era
mus Epist. L. xxvril. v. xx. in una comoedia Terentiana, quam in Plautinis omnibus, propterea quod ut rebar verba Plautus ( ita sentit Scaliger, qui non secus ac Erasmus gestabat frequenter manibus Terentii sabulas 3 se res verbis accommodasse videtur Terentius . De Poet. L. VI. c. ii. Hinc longe videri potest omnibus palmam praeripuisse Te
169쪽
Iidem phormionem (a) acturi nunc sumus. Quae vestra nos ad hanc diem adjuvit (b)comitas,
Aequanimitasque (c) , eadem freti (UJfabulam
B rentius ipse , euius sine voluptate summa moratum Reclegere, nec recordari possumus sermonem a Tullio tant Pere commendatum . Epist. ad Attic. L. VIL est. ii . Aubnephebos ego i idest Tullius 3 potius Coecilii . aut MAL m Terentii, quam utramque Mevavisi legam De Finib. L. I. n. vi. videndum denique quid de Terentio ipse sentiat Gravina. D Vragion. poetis. P. I. p. Exmax.l a 3 Quem Latini Phormionem nominant Graeci dicunt, quod idem est ac sente tia , seu is ci-- . Fabulam Graecam ex Apollodoro desumptam Latinam feeit Terentius , appellatanique voluit Phormionis titulo , quia primar parteis ( sunt illius verba F qui aget is erit Phormio parasitas, per quem res geretur ( alii legunt agetur maxume . Prolog. Phorm. v. xxvni. Hiche que lot hoc pacto vertendum censeo che fera Ie prime parti, sera aen parasito chlamata Formiove , da cui resera res a-to tutio e intreccist .
ri miserum . qui me dudum , ut dixti , adsurit i pro adjuverit comiter Terent. Phorm. Ac . ni. se. DI. v. III. ι Aequanimitas vestra . poetae , ad scribendum
augear industriam . Terent. Prolog. Adelph. v. xxlv. Di nitastae vostra adiutana . atque aegyanimitas . Prolog. 'Phorm. F. xxxiv. Ex Donato supplendum esse areae imimrar vestra compertum est i quam quidem lectionem etsi reiecit prae caeteris Nestertiovius Comm. ia Tereur. Ad Dp . P. DCXLT. fatetur tamen eam se vidisse an MSS. Boen-
170쪽
Qgotquot boni adfuistis nobis antea, Spectatum itidem ut veniatis, & ast antia
quum gregem rum Benigne ( ) ut operam detis, opere ma
derminerit , eamque non omnino fuisse reiectam a Boediero .i 'd Vobis fretus . Terent. Eunuch. Act. U. se. viii. v. xxxi II. Eadem prorsus constructione . sed contraria tagnificatione ad aliud alludens utitur idem Terentius hominem commemorans , qui malitia fletus sua insidiat . . . focit . Phorm. Act. II. Q. I. v. I. in Quod bonos dee et , heiieque moratum est, placere bonis quum debeat , poetas impellit ad bene scribendum , bonis ut melius placeant e menim quisquam est, ut Terentium sequar , qui plorere ' student bovis quam rimis , O minime multos laedere , in his poeta hic nomen prositetur suum . Prolog. Eunuch. v. s. Hinc Lipsius si quisequam est . inquit , qui prostari se cupiat probis oratione , vita , siriptis deviete . is his audacter nomen prosterum m iam . Praef. in epist. quaesti( Duibus morata- moribus p Terent. Hecyr. Act.
IV. se. iv. v. xxia. Filium .... moratum . Plaut. Prolog. Aulular. v. xxi. Mulier . . . . nequicquam exor ara es bon .