Michaelis Angeli Giacomelli Prologi in Terentium ab Antonio Matanio illustrati

181쪽

rinio . di L. Mummio CENM. primum Romae theatrum

ad Graecam imitationem an. U. C. cxCIX. exaedificatum . neque eos latere debuerat magnificentissimum aliud M. Aemilium Scaurum extruxisse Plin. Nat. HUI. L. XXX Le xxv. aliudque Pompeium Sueton. Uit. Iul. Caesar. n. Latque alia tandem Marcellum . di Balbium. Tertullian. Despectac. Quum insuper Latini peregerint academici quod

per Livium Andronicum in remotioribus natum , altumque Graecorum finibus , 5 Romana tandem civitate donatum praestitum olim est . Eum etenim comicas primum,

tragicasque Sophoclis, atque Euripidis fabulas Latine redditas circa an. U. C. Dxiv. an. i. olympiad. cxxxv. Post

initium primi belli Punici C. Claudio Caeci filio , & M. Tuditano COSS. constat fidelibus Romanorum oculis subjecisse . Hinc facium ut an. Dxix. in hoc peragendo Naevius operam locaverit suam . eumque circa an. DxLIx. E nius fuerit imitatus , posteaque Licinius , Caecilius , P cuvius , Plautusque rem confirmaverint, quam a Terentio circa an. mxxxvn. absolutam Latini tandem academici d

ciis plaudentibus viris sunt prosequuti . ι me oraatus est. Terent. Eunuch. Act. IlI. h. iv.

v. viii. Perionarum ornatus varius elapsis retro temporibus

fuit, prout varietas temporum exigere visa est . primique egisse perlonati creduntur comoediam Cincius , de Faliscus , tragoediamque Minutius, atque Prothonius . At Choeri-lum Atheniensem circa olympiad. Lxv. ii scenicas inchoa se autumant larvas . pergratas quidem adspecta , qui ab Aeschylo inventas pernegant, utpote quas ita deformes excogitaverit , praegnantes ut foeminas . in scenam introductae dum fuerint, abortum fecisti memoriae proditum fi . Mariscoit. De person. C Ia v. c. i. p. iv. Gentil. De actor. speet fabuI. non notanae Ejusmodi vero ornatus pro servili habitus est, diuque viguit usque dum imperatorio probatus exemplo penes Romanos ad primates quoque viros transierit , quum Neronem adipexerint personariam cecinisse tragoedias . Sueton. De Caesar. L. m. n. v. Comoediam autem vetustam, personasque multiplex sanh decebat ornatus, o de

182쪽

Q cxM. Mde quo permulta maxime collegerunt Graevius, atque Ct novius . Thesaur. antus. Graec. o Rom. cum suppl. Salienemo Polan. Ad eas tamen personas quod attinet. quae ad Terentii labulas reducuntur, Praeter eas, quae in vaticanis extant Codd. quasque se vidit se testatur Pacichellius De iam. C. m. p. I. vi. ejusque postea municeps Forteguerrius in lucem protulit, aliae nunc Romae spectandae se offerunt extra templum aracaeli nuncupatum , ubi adspicitur gentile s pulcrum ad Tere uti fortasse tempora reducendum . di in via Appia quondam Te rium , in quo variae scenicarum e gies personarum repraesentantur . Berger. Comm. de person. sula. Iarv. Ast de ornatu multiplici veterum comicorum compluria congesta leguntur apud scriptores, e quibus erurumtur eorum praestantiam ejusmodi fuisse ut decentius ornatos , di comicas, tragicasque personas communi plausu r praesentantes , quin ta foeminas ipsas dulce canentes , psallentesque , publica inscriptio aliqua redderet Praestantiores. Et quoniam haud pauca ejus rei monumenta supersunt, quae in marmoreis etiam . lapideisque inscriptionibus reperiuntur, eorum unum censeo referendum in agro Romano non promcul a via Appia in ea olim repertum , effossumque plaga , quae ad familiam pertinet columnensivin. En quae ibidem

leguntura

183쪽

Comoediamque antiquam dispertiverit Novo, miroque modo; quique audaciter A)Vetustis libris abrogaverit fidem (b):

Pu Cantrix Palladinia, de qua Dondorius De . piet. A PUI. P. II. p. cch. ( de recentiorum Christianorum loquor temporibus , deque loemina Pistoriensi Florentiae in S. Felic talis sepulta hanc promeruit inscriptionem et

D. o. M.

ARCANGELA . PALLADINIA . IOANNIS . BROOMANSANTUERPIENSIS . v oR . CECINIT . IIETRUSCIS . REGIBUS NUNC . CANIT . DEO . vERE . PALLADINIA . QvAE PALLADEM . ACU . APELLEM . COLORIB s . CANTU AEMAUIT . MusAS . OBIIT . AN. AETAT. SVAE . LXII. XVII. OCTOBR. MDCXXII. SPARGE . ROSIS . LAPIDEM . CAELESTI . CICONIA . CANTu lTRUSCIA . IACET . SYREN . ITALA . MVSA . IACET . l

t a J Chremes senex cum Menedemo adiero sene familiare agens colloquium facere ait senilem amicitiam ut audacter i in veteribus Codd. legitur audaciter i moneat eum , & familiariter . Terent. Heautont. Act. I. sc. l. v. vi. t b Rationes nemph infirmaverit, quibus obtineri solet ut vetustae credatur auctoritati librorum. Nec mirum si conatu aliquo tam multa illata crimina , & a publico err re manantia argate purgare debuit Giaeomellius , Pr pterea quod ostiisonem aliquam i sunt Contii Pistoriensis verba quae publico errore non rem attento considerantium invaluit, apte rescindere gravioris es argutiae. Tract. rhetor. T. II. c. NI.

184쪽

purgare si tam multa possim crimina (a)Conabor: ac primum id sibi responsum limbeat et Nemo nos inter regnat, nec qui hiam fuit Apud nos, qui regnarit antehac , nec Erit.

Si cui, via quae sit recta (b) ad eloquentiam (. Monstrare nobis Iubeat; imperator (d ) is Esto noster , vel si id malit dominus s e )

Nil est, aeque Grex (ga noster quod sectat

lubens s

Quam a 3 Suspiciones . In crimen veniet . Terent. Hecyr.

t b Vsitata, oc communis, quae ab Terentio via dieitur pervulaata . Heautont. Ac . I. se. s. v. ELix.

. t d Haud coavenit una gre eum amica impernorem

in via imperatoris virtutem voveram. Terent. Eunuch. Act. nI. Q. ii. v. XLII. Ae . IU. sc. vl . v. v II.

tibi absunt . Terent. Eunuch. Ad . III. se. II. v. v. xxxIII. XLuI. Lir. Hoc pater , c dominus .... duminum , atque omnem fumisiam .... quot mihi Fut domini . . . . cui domunus curae est . Adelph. Aet. I. sc. i. II. v. Li. ix. Aei. IV.sc. il. v. xvi. Adi. v. h. vi. v. m. Dominui sedium. Phorm. Adi. V. se. i. v. xxvi.

t f Siet pro sit non improbatur a Cicerone in orato .

Disiti de brum Cooste

185쪽

Quam sese ut illi tradat dedititium (o J. Nos litteras amamus et histrioniam ( b ) Contemnimus (cj rem ludicram sil). &sane levem,

Necm mvii. hancqudi seribendi rationem passim in vetustis lego lapidibus , di in fabulis maxime Plautinis . Timeo quid

siet . Prolog. Mercat. v. cix.

ε 3 vid. Giacomeli. Versic. ia Eunuch. v. ni.( a l Dicitur a Graecis Morae , & locutio est veterum iurisconsultorum quempiam designans , qui in alienam sese tradiderit potestatem . Plautus lepide dixerat Imem , atque Mercum

rium facere histrioniam . Prolog. Amphitr. v. cLII. Percelembris penes histriones Graecos erat Antipho , quasi dicasari rod .νri . nia piae, cuius nomine adolesce suem inducit verba facientem Terentius in Eunuchi , Phormionitaque fabula . Ejus fit mentio in Graeco marmordi celeberrimo , ubi multa leguntur, quae ad artem pertinent histrioniam . Apud Thebas Beotiae olim ad aulam regiam repertum h schedia Barberiniis retulit Muratorius . Nov. th Arar. veter. inscripe. T. N. R. uehi. In eo autem apripos dicitur De acae vaeon creζ xat he κωμωδsae . Apud Romanos vero multiplices extant histrionum inscriptiones , qua

( ι Penes Graecos scriptores persaepe invenitur haec dicendi ratio , quas pro rei alicuius contemptu adhiberi a

186쪽

mellius iple rem declara it ubersus , haec dum Aesehyli verba in vernaculam linguam converteret, memes μηδὲν μω. . Prometh. vivet s. CMXXX vir.

i d Ars ludicra pro histrionica maxime , & scente a

sumitur, quidus impense *erere, dabant operam. Pacis, ADe Iarm c m. p. L. Unde artem facere ludicram idem estac histrionicam exercere , atque illa non semper se actor, pertinet fabularum, quos evertes artis ludicrae Iocat Livius . Hi I. Rom. Dec. I. I. V. Hinc senex Euclio apud Plautum exclamat et Continuo meum cor coepit artem facere ludicram. Aulular. Act. IV. Q. DI. v. ii l. Quam quidem di-eendi rationem in Etrusca Plautinae Aululariae versione emissulto, ni fallor , praetermist inmaesius. Res vero ludicrae Romanos , Megalenses, atque funebre ludos scenicos cumprimis spectantes ad quemcumque reserri consueverant , qui , ut aiunt iurisconsulti, artem ludicram fecerit, adeoque in feoam saltandi . cantandi ve casma prodierit . Lere. xxiv. de adulter. Leg. xxvuI. de Poen. Quod quidem visum est ab institutione primaeva degenerare . e maxime tempore , quo histriones, ut Livianis verbis res declaretur, non iam, ut ovie fescennino similem versum , comp situm temere , aerudem alternis iacebant . sed impletas modis sat ras , desses Oto iam ad tibicieem canta , motuque congruenti Per g tant . His . Rom. Dec. I. L. v. . Mos autem in scenam latitandi fuit invectus ut rerum per fabularum actores prolatarum patefieret imitatio . Platon. De legib. L. VII. Sic quia Graecis pantomim, dicebantur, quati ellent rerum omnium imitatores, inanibus penh dixeram loqui consueverantunde h Graeco deducta voce vocati leguntur etiam chir nomi . Ludicram hanc histrionum artem per Batillum, Pisiademque promotam Augulli tempestate non ignoramus. aesenes Graecos unum dumtaxat de histrionum censu aliquanta o eeetitisse iambos , simulque saltasse erudimur . Luciau. De saltation . Demum tanta fuit olim vas saltationis, atque

Fotestas , ut a luto Te iuste , cuius opera Aeschylus ute-T hatur

187쪽

Nec illi, primus qui perfecit Militem Plautinum ut spectaretis (a) consilii fuit

Quicquam aliud, quam ut nobis aeque ac

vernaculus (ὰ)Sermo latinus esset: gauderet quidem Si adesset (nam diu est cum abiit domum

batur, quidquid Thebis perinum fuerat in scenica exerci

tatione graphice, concinneque repraesentaretur . verum tam histrionica cerramina , quam cuncta mimica spectae la vetustissimis quidem temporibus sub dio peragebantur, donec ex apertis theatria ad ea traducerentur, quae P stea aedilibus curantibus fuere tetas amplissimis cooperta. Revera in ruderibus Pompeianis prope Neapolim tequens inscriptio novissime Xeperta est:

t a i Vid- Giacomeli. Vae c. ia Pharis. v. m. Sic Terentus et Rem cognoscite, ut persoscatis .... spectandae , caraeirendae sint vobis priur comoediae . Presu. Aa . U. xxvii. Insuper spectatum . ale , suis putabam . Andr. Act. I. se. d. v. Lxiv. Spectandum i haec Plautina parasti verba ne cui annulum det . Asinar. Ae . IU. h. i. v. xxxi I.

s , i Et illud autem inserviendum P eo liam vernam

188쪽

Qui vobis paullulum voluptatis dari Videret ex hac re e sed inde gloriam Negaret ullam existere adolescentibus Nostris: quod itidem ipsi quoque negant.

Caeterum

Suas si nostrum quipiam elegantius Partes agunt 8, gaudere se primum aut

mant f i), Quod vobis nonnihil placent: praeterea id haud Aliunde quam a natura (bi habere praedicant .

Nee se debere (c pluribus quoque ne

Amicis, temper qui monuerunt, & monent

Ubi vel castigandus incitatior

sc t. v. LII.

i. di Modo ait, modo negar. Terent. Eunuch. AEL IU.

189쪽

Gestus , gressulae (a 3 festinandus dentior,

Vel intendenda vox s/J paullo remissior Verum minimum id, quod ipsi litterarum habent Illud suae profecto tribuendum putant Industriae, labori, diligentiae, Virisque, quorum e schola quisque prodiit: Quae quidem eo dicta n voliamus potissimumsVt instituti nostri ratio aperta sit, Et Nuid , quantumque , ita qua in re D strum singuli, Quibusve de amus vobis fieret palam , Neu quisquam nobis fuso ingratum anium sexprobret (c). Ad apparatum(d scenicunt quod attinet,

is hac a 3 veteres ipsi . qui rebus Vim praeerant histri

nicis , caute quidem vocem , gressuim , gestamque . moderari satagebant . Profecto histrio , ut Tullianis verbis rem comprobem . si paullum se movit extra numerum . aut flvertur pronunciatur est 'llaba naa brevior , aut Iovior . easbilatur . er e /o itur . Paradox. P. III.(, , 3 Revera vox ipse , iuxta Senecae definitionem , est . aeris intensio, os . Natur. L. II. c. vi.( c 3 Vt exprobraret quod bonis faceret boui . Plaut. Prolog. Amphitr. v. ALvu.

t d Nonnisi barbarus histricus . ni supra monuit Giam

190쪽

Ea de re quid hic, vel ille senserit(a)In promptu est: verum non temere assidmaverim,

Quo prodierit ornatu in scenam servulus (b.

In Attica, quo nutrix ( c ) , quo primι

comellius v. . Hiar. scenicum negligere debet apparatum . hQai vero fuerit a veteribus adhibitus ex Meuruo ecbestr. Io, is saltat. vetem Calatio in tragoeae. O comoed. Malitique colligitur bene muria ' : r at o Ilie tuus ipse sentire. Terent. Adelph. Act. I. 2

( 3 3 Geta Demiphonis servus vasee, & Calidus in- Itelligitur, sic die us a Getis . qui postea Gothi , quem in d

Phormionis fabula l)quentem inducit Terentius . Ubaac ifer Ium dico adolescentis . Heautonti Act. NIL P. II. v. Ux.

t e Sophrona , quae provida , de fidelis ab Erase lmo dicitur . i( d i Foemitrae primariae . Terent. Phorm. Act. v. se. svn. v. Lxxviii. Sic Plautus primarium vocavit parasitum . sMil. Ast nI. sc. a. v. Lxxiii. Primarius vir. Rudent. Act. illv. h. iv. v. Mix. Cuditionem ex pectuma primariam . :Stich. AE . I. h. ii. v. Lvxxi. Hinc Cicero feminam , ij inquit , primariam Pompe iam arx rem cuam commendag . ii Episti fami l. L. v. era. vi.

) Demipho Chremetis frater , atque Antiphonis

parens, quasi vos que pila populi claritas , qui se lex lerat valde prudens . ' Dorus iuperbus , impurusque vir a munere , de st