장음표시 사용
461쪽
A daica, Orbis exigua partiuncula in reliquit sub Idololatria, &iuste permist ruere
in exitium; eis inter eos essent praeclara ingenia, & iustitiae cultores: non debet etiam incredibile videri, si Turcas, & Iudaeos modo iusto Dei iudicio perire dicamus& maxime hoc tempore postqua Christiana Religio tota peruasit orbe, di ubique terrarum Christiani reperiantur, a quibus Iudaei, &Turcae possitnt de vera Religione instrui ; quod tenentur illi etiam in remotas Regiones pervestigari. Si vero aliqui sint, qui nihil de Christi Religione audierunt; hi non damnabuntur propter peccatum infidelitatis, sed propter alia contra legem naturae commista, quae ipsi diuina ope vitare poterant: quoniam Deus illos sua prouidentia, & au- xilio non destituit, quin pollent vitare peccata, si diuinis inspirationibus & auxi lijs cooperari, & rem tantam cordi habere voluissent. Hinc Dionys Areop. de Caelest. Hierarch. cap. 9. in autem Angelos, qui singulis gentibus praesint, ad illud ipsum principium , ut proprium, eos qui ultro, ac spontesquantur
deducere. Et sequitur D. Thom.2.2.8uaest. a. art. 6. in corpore, nempei plos Ethnicos siue Iudaeos, &c. qui lumem ipsum non repulerunt, quo docentur rectam 'im B uendi rationem, subsidium a summo Deo reportasse, ut Christum perfecte cognoscerent, ac demum ad immortalitatis praemia perueaurent , ut ex Apost. ad R man. 3. An Iudaeorum Deus tantum ' non ne Ogentium ιSVbsequitur altera quaestio non multum dissimilis, Vtrum lassiciat ad salutem , Pretim 'G- credere in Christum, eumque pro peccatis nostris mortuum esse , cum his quae habentur in Symbolo; etiam si multa alia nolimus credere Qui error pluribus rationibus rei j ciendus. Primo quia saluat pene omnes antiquos haereticos: plerique enim confitentur Christum, dc suo sensu tenent Symbolum . Saluari itaque poterint in sua haereti Arriani, qui Filium Patri negabant consubstantialem: Macedoniani qui Spiritum S. Filio faciebant minorem : Nestoriani, qui duas i ii Christo statuebant personas: Euthychiani qui carnem Christi in diuinitatein conuersam asserebat: Monothelitae, qui unicam tantum voluntatem , & operationem in Christo statuebant: Pela-C stant,qui peccatum Originale negabat, de hominem viribus naturae posse gratiam dc salutem promereri docebant: Donatistae, qui Christi Ecclesiam ubique de-sijsse assirmabant: Nouatiani. qui lapsis poenitentiam negabant: Montanistae, qui Montanum Paracletum putabant,cum similibus. Si enim cum huiusmodi fide salus obtineri potest , cur tot Concilia tanto labore. & sitin ptu conuocatis ex toto orbe Episcopis aduersus illas haereses celebrata Z Cur toties anathemate suere damnatae Cur sancti Patres in illis extirpandis tantopere laborarunt Cur plurimi Catholici exilia, mortem, & omnia tormentorum genera perferre maluerunt , quam alicui ex illis haeresibus subscribere 3 Ergo satendum est haereses illas tanquam pestiferas non posse cum eisdem salutem consistere. Hinc Apost. ad Titum 3. sic praecipit : Haereticum hominem pin am, O secundam correptionem
deuita, meus quia subuersi esu, quihuiusmodi AI , O deli uit , cum sit proprio iu
Nec sussicit ad excludendam haeresim inhaerere in his solum, quae habentur in
Symbolo. Sic non e et haereticus, qui vetus &nouum Testamentum tolleret e D medio: non esset haereticus, qui ne aret Inser nisi,& poenaru aeternitate: non esset haereticus, qui duplice Christo assereret personam: no esset haereticus, qui negaret septe Sacrameta, cum similibus,de quibus nil in Symbolo; & nihilominus totiantiquitati,&omnibus Doctoribus,qui a I a. seculis, Scaptius extiterui, repugnat. Praeterea hic error omnes haereses supradictas Orthodoxae fidei exaequat, ita
tuendo non minus per illas quam per hanc salutem obtineri posse. Itaque Orth doxa Religio nihil erit melior Arrianismo, Pelagianismo, Nestorianismo,& similibus Religionibus salsis, quod impium est asserere . Nec dicat sat esse credere Symbolum iuxta sium sensum . Quoniam una tantum est veritas, quae si non attingitur, iam lalsum creditur; nec potest fides lat-ιa quidquam iuuare ad salutem. Quam vero inter sedit crepent Sectari j in Symboli
462쪽
holi sensu; apparet in eo Articulo: Et in Iesum Christim Filium eius unicum. A Nriani di alij Filium Patre statuunt minorem; Lu therani, & Catholici aequalem ciconlubitantialem. Articulum, De descensu Chrisi ad Inferos. intelligunt Caluinissae, quod ibi Christus sustinuerit tormenta damnatorum, & dubitauerit de, sua salute . Et ita in omnibus Μmboli Articulis maxima est discrepantia inter omnes Sectarios,&Catholicos , quamquam non sit nisi una veritas, echaec apud Catholicos, ut alias suit ostensum. Vlterius Scriptura Diuina non est minoris auctoritatis,quam Symbolum Apostolorum . nec minorem Deo iniuriam irrogat, qui aliquid in scripturis clare expressum negat , quam is qui aliquem Symboli articulum reijcit. Ergo nulla est ratio, cur Fides restringatur ad Symbolum , & in reliquis sit libertas sen
Ac etiam Fides omnium Sectarum fallaci nititur fundamento e etenim vel Credunt sua dogmata propter auctoritatem suorum Ante signanorum Lutheri, Caluini, Z vvinglij dic. Vel quia singuli proprio iudicio ea in scripturis contineri iu- dicant: vel denique quia spiritus priuatus interius testatur ea es le vera, vel hanc M, esse Scripturae diuinae mentem. Quae sundamenta cum sint fallacia, & deceptoria , ut suit alias ostensum; subinde fides Sectatiornm inutilis est ad salu
Maxime id etiam agnoscitur ex tanta inter Religiones dissensione, cum se mi tuo haereseos damnent, & anathemate perstringant,cum se inter fratres agnoscore recusent, ac inter se impios, di blasphemos publice voce proclament, & scriptis affirment. Est etiam erronea dicta opinio; quia vi quis possit saluus fieri , non susscit unius, duorum, et trium mandatorum obseruatio , sed necesse est seruare omnia iuxta illud Matth. i 9.Si vis ad vitam ingredi, serua mandata. Et sicut obedientia se debet extendere ad omnia mandata , ita & fides ad Omnia reuelata, quia teste sancto Iacobo cap.a. uicunque totam legem seruauerit, ossendat autem in uno. factus est omnium rem aut enim dixit, non marchaberis, dixit, non occides. Ergo qui unuin articulum negauerit, etiam si reliqua omnia credat factus est reus totius Cfidei. I religionis, quia contemnit primam veritatem Deum . Concludamus ex praedictis, quod quamuis in Lege scripta veteris Testamenti solius Dei cognitio ei set ad salutem suis ciens; in nostra tamen Lege Gratiae ;Christi quoque cognitio necessaria est, ut dictum est supra. Ita D. Chrysost. ho- mil. 3 8. in Matth. his verbis e Poterant enim tuu homines etiam Christum non con-
. Apsa ari; non enim hoc ab illis petebatur, sed vi Idololatria abstinerent. ---que flum Deum cognosserent. Ad consequendum enim salutem Deum nosse tunc streat: nunc id non susscit, sed O Chri in cognitione opus es.
Eiset hic etia altera quaestio annectenda non iniucuda, nempe utrum ex Ethniacis ante Christum natum fuerint aliqui salui Z De qua culate dixerimus in alio nostro tractatu, De Veteribus Romanorum Ritibus. Propterea haec dicta lassiciant. Cap. 66. pag. 27 I. Iul. B. s. Fuit etiam . TNter caeteros Christianorum Ritus sepulchrales, de quibus plura iam diximus, .... ' I non praetereundum fuisse etiam consuetudinem diuersorum ordinum Mona uicorum; qui Abbatibus, seu alijs Superioribus defunctis, cibos mensae inserebant, in quo loco sedebat ipse Abbas, tanquam viventi: postea eosdem per dies quadraginta in eleemosynam dabant pauperibus . Idem usus seruatur etiam h die in Gallia magna pompa defunctis Regibus. Reginis, seu alijs Principibus sanguinis ut ego ipsemet vidi de quo Ritu habetur in historia Campanae. CV 67. pag. 277. Eu. C g. Vno modo. CAlumniantur Eclinici, ac Haeretici, quod Christus Populos praestigiis dementaverit, ad suamque sectam traduxerit, quod pondus habere nequit apud sensatos, si cum moribus Christi, suorumque conseratur: Humilitas ceria
463쪽
non quaeritur praesti js, sed dumtaxat oculi fascinantur, ut honores ambiant, devsque ad dementiam diuina interdum affectent. Deinde priestigijs Caelum admiracula non flectitur, sicuti hoc succedit ad votum sui iactoris. qui lucis, de
astrorum . rerumque omnium naturam in virtute sua implicauit: ac talem suisso
Cluillum, qui ex utero virginis Deus homo existens, mirabilium fuit operum patrator, quem dc nascente in Stella in Oriente signauit, dc denascentem in Crimce sol atratus deplanxit. Non erubescunt Haeretici mentiri Christum de Magia scripsisse. Hieronym. in s. Eaech. dc August. lib. I de Consens Euangelis l. cap. io. narrant Gentiles quosdam iactasse vidi ite se, ac legisse libros aliquos Christi ad Petrum,dc Paulum, in quibus scripta esset summa totius artis magiae, ex cuius peritia Christus dum viveret, tot tantaque miracula edidisset. Hos Sanctus August. inter alia sic refellit Primo. Quia qui legerunt tales libros, non potuerunt sacere miracula illa , 'quamuis conati sint. Secundo quia Christus non potuit scribere ad Paulum, qui B eo vivente nondum conuersus fuerat. Tertio quia non potuit Christus Magus esse, antequam natus, dc tamen antequam natus tot Prophetas diuino Spiritu
Idem multos tenuisse in seculis Martyrum, qui mirabilia, quae Deus in Sanctis
suis ad fidem roborandam operabatur, Magicis artibus attribuere dementer sole bant. His praeceptoribus hodie nostri temporis haeretici, calumniantur Catholicos, quorum fide, dc potestate a Christo data, miracula crebra fiunt, magno Haeretico riun probro , apud quos nihil unquam in hoc genere contingit, quod ctrinam suam vel infidelibus probent, vel confirment . Vide P. Melchiorem In
choler in Coniectatione ad epist. Beatae Virginis Mariae ad Messinenses , Ap
Et siquidem , quod ex omnibus Sectarijs pnetensarum Religionum nunquam constet quempiam miraculum ullum patrasse, scuti nec minus potuisse, prout luis set necesse ad confirmanda eorum praetensa dogmata . Late Lellius in opuscul. C Quae Fides, dc Religio sit capessenda. s. auarta Ratio ex defectu Miraculorum . Quinimo euidentissime constat eorum An tisignanos vitae , dc morum conditi ne impios, dc abominandos fuisse. Scimus namque Lutherum Monachum luill de quindecim annis Sacerdotem, dc proinde duplici voto continentiae obstrictu: dc eundem ad vitam secularem reuersum, S Monialem professam e Monasterio abductam sibi copulasse, dc cum ea assidue vixisse, praeter eiusdem luperbiam , mali dicentiam. Jc infamiam. De infamia Caluini praeter alia scelera, constat ex actis Iudicialibus Noviod ni; illum conuictum, dc per sententiam damnatum de nefando crimine, dc publia
te exurendum fuisse, nisi ad preces Episcopi poena ignis fuisset commutata in supplicium virgarum, dc ferri candentis in tergo ustulationem: unde patet illum iure ec facto fuisse infamem, ex Lessio ubi sit pra. . auinta ratio ex morum, O vita
P Raeter illa, quae diximus de sacra Scriptura, supponendum quod in Orth obc .
doxa Ecclesia ab exordio absque contradictione ij recepti sint inter Canonicos libros, de quibus habetur mentio in Concilio Carthagine n. tertio , tempore Syricii Papae, anno 397. quod collectum ex ducentis decem . dc octo Episcopis , inter quos etiam Diuus Augustinus . ubi post diligens examen. sic decreuerunt cap. . Item placuit , ut praeter scripturas Canonicas nihil in Ecessat garussub nomine diuinarum 'sturarum. Sunt autem Canonicae Scripturae, Genesis, Exodus, Leviticus. Numeri, Deuteronomiam, Iese Naue audicum. Ruth, EO gnorum libri quatuor, Paralipomenon libri duo. Iob Ialterium Dauidicum. Salomon libri quinque. nophetarum duodecim . Isaias, Ieremias, Ezechiel, Daniel. Tobias, Iuditb, filer, E bbri duo, Machabaeorum hisi duo. Noui autem Testamenti, Euangelii tarum librι quatuor , Actuum Ap t. lib. unus, Pauli Apostoli Disora re decim
464쪽
decim, eiusdem ad Hebraeos una , Ioannis Apostili tres , Iudae sonoli una, ct D cobi una, Apocausis Ioannis liber unus. Similem enumerationem fecit D. August
tib a. De Doctrin. Christ. cap. 8. tom. 3. ut etiam Innocentius Primus epist. 3. ad Exuperium cap. I.tom.7. Conciliorum. Isidor ElymOl. lib. 6. cap. I. Raban. de Instit. Cleri c. lidia .cap. ς 3.
Quamuis fuerit aliquando permissum dubitare de Libris Esther, Baruch, Tobiae. Iud illi, Sapientiae , Ecclesiastici , & Machabaeorum. Tamen post secutam Eccl. de terminatione,suit haeresis de praedictis dubitare,ut in d. c. 7 .ia diximus. Mutatisμα Onueniunt omnes, ut Antiqui Testamenti originale Hebraici sit idiomati Mut inquit Epiphandib. de Mensuris reserens AEquilam interpretatum fui Lse Seripturam exile braeo nisi forsan libros Eccle si astici, Machabaeorum, seu alios Syriace scriptos, quod Hebraeis maternum fuit idioma ex Hebraico .& Chaldaico post captiuitatem Babylonicam septuaginta annorum. De nouo Testi
mento non controuertitur eius originale Graece scriptum : resert Hieron. praef.
in Evang. to m. postremo ibi: De nouo Gue loquor Te timento; quod Graeci. m esse non dubium Ahexcepto ApoIIolo Matthao, qui primus in Iudaea Euangelium Chriali Hebraicis litteris edidit. DMotim ad Hebraeolfriptam primum Hebraiia, tum ia cumsermonem translatam a tata, velis Clemente . Et Clement. Alexand. apud Euseb. lib.6.cap. I I. Marcum vero Latinῖ primum probat. Prima igitur Scripturae translatio ante Macedonis Monarchiam, de qua Cimmens Alexand. lib. I. Stromati cap. i . Plito philosophus a Mose in legibis i Edis adiutus . De secunda translatione inquit Epiphan. lib. de Mensuris sub initium :Primi quidem interpretes eiusdem diuinae Sreipturae fuerunt, ex Hebraica lingua in Graecam septuaginta duo viri, qui eandem primam interpretationem, tempore Ptolomai Philadelphi interpretatisiunt, ct electi fuerunt λ duodecim Tribus Israel, e Ggulis Tribubus sex viri, veluti tradidit Ar Das, dic. Tertia translatio iacta anno duodecimo Adriani Imp. per Aquilam , qui abnegata Gentilitate circumciditur Iudaeus, ut refert idem Epihan. eodem lib. de Mensuris. Quarta anno secundo Commodi imp. a Theodotione Pontieo ex sectatoribus Marcionis Haeresia chae, & deinde ad Iudaismum declinans, priuatim ipse interpretationem edidit, di pleraque cum septuaginta duobus consonantia: idem Epiphan. adductus .
Quinta Seuero Imperante Symmachus quidam Samarita ex numero Sapien turma apud ipsos contra propriam Tribum ina ignatus, accedit ad Iudaeos, Acircumciditur, ac idem edidit interpretationem a se conuersam. Sexta editio post persecutionem Seueri inuenta est in dolijs occultata in Hierico temporibus illis Caracallae . Septima Imperante Alexandro filio Mammaeae reperta Nicopoli ad Orientem sitia. De quibus Epiphan. ubi supra. Octaua est translatio Origenis, quae communis suit appellata , ut refert Hieron. epist. 89. quae est II. inter alias August. to m. i. Hieron. Non a translatio est S. Luci ani Presbyteri, & Martyris sub Diocletiano, qui cum in praedictas versiones, ct Hebraicos libros incidisset et diligenter omnia correxisset, veriloite hanc Christianis fratribus edidit, quae postea Nicomediae sub Constantino Magno inuenta. Athanas de Syncop. ubi agit de Uersionibus inquit. Decima fuit Hesychij, qui iterum interpret tionem septua- .ginta correxit. IEx omnibus sacrae Scripturae versionibus septuaginta duorum Interpreti si praeterenda duplici respectu; tum ob maiorem cognitionem linguarum, quam illi M-bebant ; Vt propterea talis translatio primum decreta a Ptolemaeo Lagij filio, ac dein iussu eiusde successoris Philadelphi, ac etia mediante Demetrio Phalerio absoluta, ut in Alexandrina Biblioth. illa seruaret, quam sibi ex omni litteratum genere Comparauerat: alius respectus deli imitur ex miraculosa sancti Spiritus assistentia: quoniam spatio esam septuaginta dierum opus illi mirabiliter conformes terminauerunt: ut dixerit D. Augustin. lib. a. de Doctrin. Christ. cap. Iς. Ilis qui eos regebat, O qui os unum omnibus fecerat, Spiritus sanctus iudicauit. Et idem epist. ah Hieron. quae inter epist. Hieron. 86. tom. i. inquit: De septuaginta
465쪽
Interpretum, vel consilij, vel maiore spiritiu concordia, quasi us homo esset, non audeo in aliquam partem tenam ferre sententiam, nisequod eis praeminentem auctoritatem in hoc munere sine controuersia tribuendam existimo. Athanas in Synopside versionibus Bibliori inquit: Prima verso eri ra Interpretum: hi cum Hebraei sent, elegerunt ex unaquaque Tribu sex viror, o diuinam Scripturam Ptolemaeo Philadelpho Rege, a 3o. annis ante Incarnationem Domini nostri Iesu ChriHi interpretati sunt. Et in hoc etiam 'aduertendum Apostolos secutos translationem septuaginta Interpretum: ut resert Origen .l: b. 8. in Cap.'IO. ad Roman. Ac etianotandum in loco completae translationis praedictae, singulis annis diem sellum peragi solitum , ut notauit Philo ludaeus de Vita Moysis lib. a. cap. 9. his verbis. Idcirco nune etiam mos vi, visingulis annis in Insita Pharo celebrentur fui dies, G1ue non Iudaei solum, sed asi' quamplurimi nauigent, ut O locum ipsum honorent, in quo primum eluxit Interpretatio, o Deo propter vetus benescium, cuius memoria semper em recens, gratias agant. Ex multis. & varijs exemplaribus sacrae Scripturae refert D. Hieron. praefat. ins Iosue : Unusquisque pro arbitrio suo, cum vel addiderit, vel subtraxerit, quod ei visum est, utique non potest verum esse, quod dissonat e propterea idem Hieron. in praefat. super Euang. ad Damasum inquit: Ita calamo temperavimus, ut ijs
tantum, quae sensum mutare videbantur, correcti , reliqua manere pateremur, ut fuerant. Et nos inde attestamur recurrendum esse ad sontes Graecos pro nouo Testa
mento: & ad Hebraeos pro veteri, ut docet idem Hieronym. in epistol: ad Marcellam , & in Commenti ad Capitulum S. Zacchariae ; ut, di in Can Vt veterum distinct. 9.Ovo autem Idiomate in publicis Ecclesiarum Conuentibus sacra Scripturia, is sit legenda 3 sicuti in Oriente Codices Hebraei, necnon versio Grqcat gebatur; ita in Occidente Latinum idioma recitatum D. Hieronym. praefat. in . 'Paralip. & D. Augustin. lib.a. de Doct. Christ. cap. I 3. tom.3. & diximus diffus8 C supra in Cap. I.
Et in hoc argumento non praetereundum, quod sacra Scriptura in vulgare, idio ma nullatenus sit vertenda nec publice recitanda, quoniam illam idiotis a prehedentibus profanatio verbi Dei inde resultaret, ut in proposito sanctus Baiasilius reprehendit Coquum Imp. Valentis ex Theod. Eccles. histor. lib. cap. II. Tuum eu iussulorum curare condimenta et nam cum aures habeas oppletas sord btis, scrofancta dogmata audire non potes. De quo maxime quilibet sensatus conquereretur una cum D. Hieronymo ad Paulinum epist. Io 3. his verbis. Sol ripturarum ars es, quam sibi omnes pusim vindicant: scribimus indom doctique poema-mata paym: hanc garrula anus, hanc delirus senex, hane sophisia verbosius. hane uniuersi praesumunt, lacerant, docent. antequam disiant: alij adducto supercilio grandia verba trutinantra inter mulierculas de Iacris litteris philosophantuine alii discunt proh pudor inmisit, quia viros doceant, O ne parum hoc sit, quadam facialitate verborum, imo audacia edisserunt alys, quodi sinon intelligunt. D Erpendamus ex praefatis, quod non sit res omnino facilis intelligentia , & scriptuma explanatio sac rae Scripturae,ut omnibus pollit illa palam fieri, sicut supponunt impij Lutherus, Caluinus. & alii sectari j. Dixit namque Philippus Eunucho Candacis Reginae Ethiopum Isaiam legenti in Actis Apostol. c.8. Putas ne inteLiuis, qua legis Z qui ait, Et quomodo potium, si non aliquis senderit mihi ι De notant enim verba illa, quampius, humilis.& dei totus esset ille in sacrarum Scripturarum lectione : a quo maximὰ abhorrent sectarij, cum quaedam dissicilia intel. lectu indocti, & instabiles deprauent, sicut & caeteras Scripturas ad suam
ipsorum perditionem , ut dixit D. Petrus epist. a. cap. '.Vers. 16. Hoc ipsum docet Apostolus Paulus scribens ad Corinth. epist. I. cap Ia. ver- sic. Io. ad Roman.cap. I 2.cap.6. ad Ephes Cap. . vers. D. Vt interpretatio Se G
466쪽
Pturarum sit donum particulare sincti Spiritui, diuidens illud singulis , prout Avult: quando ex nobis delictorum obstaculum non intercedat e talis namque suuincie patio Stephani ad Scribas, &seniores Populi in Act. cap. 7. Dura cervice, o incircumcises cordibus auribus vos semper Spiritui sancto rei tui iis, Atit Patres viatri, ita et vos. Et propter huiusmodi etiam desectum Cleophas, &Ater discipulus reprehensia Christo Domino. c.a . OLIM . O tardi corde ad credendum ιn omnibus, quae locuti sunt Prophetae: O incipiens a Mose. O omnibui Prophetis, interpretabatur tuis in omnibus Scripturis , quae de ipse erant. Hinc p tet aperte sacrae Scriptum dissicultas tum ex se ipsa, tum propter nostrami capacitate ua,.quod sapientiores libere & humiliter sunt confessi; ut infra d
Clemens Ale Xand. lib a. Strom .cap.6. inquit: Nealue ipsi Saluator adeo rea Plocutus iat ipsa ditima my bria , ut iacile capi possini a quibuslibet , sed disi eruit in
Parabolis, &c. Et idem lib. cap. 7. Propter multas caligas occultauit Scriptura . tentiam . prιmvm quidem, ut diligenter inquiramus . ct semper vigilemus in inve- niendis salutaribui oration ibus: praeterea ne omnibus quidem conueniebat hominibus
intelligere , ne laederentur, aluer accipientes ea, quae a Spiritu sancto dictasunt sti
Orige n. lib. I. contr. Celsiam post initium inquit: Aly quoque cordari viri'utando Sc rapturam, intelleetam eius inuenire potuerunt. licet re υera multis locis is o fura. Et idem homil. ia. in Exod. Diebus ac Focti si obsecrandus HI, m veniat
Agnus de Tribu Iuda , ct ipse i brum signatum dignetur aperire. Hanc eandem difficultatem in Scripturis sacris non ab omnibus intellerem perceperunt illa duo niagna lumina Orientis , scilicet Basilius epit L 7ς. ad Neocaesarienses ibi: Ego vero noui, quod quae in oraculis spiritus dicuntur, haud cuiuis liceat propriosubycere examini, sed ei qui Diritum habet disretionis . Et alter Ν - ΣianZ. ad Reinet. Es inscripturis usmi duplex fissus, alter internus, ac pistriatis. alter externus, nec litterae corticem excedens: iue is paucis percipitur, hic β pleri ueintelligi potent.
Manilestat hoc idem quanta sit Scripturarum profunditas D. Chrysost. ho- Cinit. O in illud Ioa linis c. s. scrutamini Scripturas: Christus Iudaeos ad Scripturarum non simplicem, O nudam lectionem . sed ad iuviatigationem perquam diligen- rem relegauit, non enim dixis : legite Scripturas, sed scrutamini. Diuina enim summa indigent diligentia . In Umbra enim maioribus illis non abs re locutus es: idcirco . sodere profundius iubet, Ur quae alto dei te sunt, inuenire possimus. Non enim rem in supersicie, promptu positam estodimus, Id quae tanquum thesauru prosum de reconditur , qui enim huissimodi quaerit , nisi summam adhibeat diligentiam, O laborem, πυπquam quaesita inueniet. Et circa mystcrium de primi Parentis expulsione e Paradiso, quae non ab omnibus intelligatur. Tertuli lib. de Pallio capit. 3. inquit:.Dehinc de originis loco ea terminat, quippe deliquerat, pellitus orbi , ut metallo datur : sed arcana ιIia, nee omnium nosce . Quodque huiusmodi Scripturarum intelligentia hominibus seculi sit ignota, D. Hilarius prologo in psalmos inquit: nut omnes Prophetia ad
mundialem snsum , c, prudentiam seculi clause , ct obrignata , secundum illud Niso Et erunt vobis omnia verba haec tanquam eloquia libri huiussignati. DQuodque maris instar sit Scripturarum intelligentia, Ambros. epist. I9. lib. 3. tom. s. niare es Scriptara diuina, habens in se sensus profundos, O altitudinem
Propheticorum aenigmatum, in quod mare plura ivterierunt mina. Quot sint singulis Scripturae libris diffficultates. ut non omnibus eorumdem ieetio esset permilla , Hieronym. ad Paulinum de omnibus Script .lib. capitulo T. Isaiam , Hieremiam, Ezechielem , ct Danielem, qui potes vel intelligere, vel e ponere ' Et infra: Ezechielprincipia, O suem habet tantis obseuritacibus inuoluta. ut apud Hebraeos sae partes cum exordio Geneseos ante annos 3O. n π legantur.Et infra . Apocalypsis Ioannis tot habes Sacramenta, quot verba. Idem ad II eldibiam quaeli. I o. tona. I. Omnis quidem ad Romanos epistola interpretatione indiget, O tum
467쪽
ris ob pirat bus inuoluta est. vi adeam intelluendam spiritus sancti indigearum ainxilla, qui per aptatorim haec ipsa dictauit. Et idem in Prooemio in Ezechielem: aggrediar Ezechielem Prophetam, cuius di ultatem Hebraeorum probat truditis: nam nisi quis apud eos aetatem Sacerdotalis miniaterii, id A trige imum annum impi
uerit, ne principium Geneseos, nec Canticum Canticorum, nec huius mitiminis eo
dium, O finem legere permittitur, ut ad perfectam Hentiam, O m litas intelirictus plenum humaue naturae tempus accedat.
Quod Diuina prouidentia sapientissimὰ reliquerit has sacrae Scripturae dissicultates, D. Auguilin. lib. I 2. Consess.cap. I . to m. I. inquit: Mira profunditas eloquiorum tuorum : quorum ecce ante nos supersi s blandiens par utilis, sed mira profunditas: Deus meus mira profunditas, horror eIi intendere in eam, horror hon ris, O tremor amaris. Et quare tanta prosunditas: respondet idem Augustin. ii L. Iraefat. in psalm. I o. io m. s. sunt tu scripturis Sanctis profunda m Heria. quae ad beab udutur ne vilesiant; ad hoc quaeruntur, ut exerceant: ad hoc aperiuntur, ut
pasiant. Nec inde supponendum, ut Deus ambigue obscurῆ, & per ambages sus it nobis locutus: quoniam diuina, & recondit mysteria nos docuit, in quibus altitudo Sapientiae latet: & quoniam Scriptura ncra a Sectarijs non spiritu Dei legitur, qui hanc per Prophetas, & Apostolos dictauit; nil mirum . ut inde in
praeceps ijdem in aeternum ruant; teste D. Augustin. Iradi. I 8. in Ioannem to m. o.
Neque enim natae sunt haereses . ct quaedam dogmata peruersitatis illaqueantiu animus , O iu profundum praecipitautia , nisi Lm Scripturae bonae intelligun- DP nos benὸ: O quod in eis non benὸ intelligitur, etiam temeia , O audacter asseritur . . Ex quibus dissicultatibus, quis sapiens erit nobis exponere, vel saltem ex se, comprehendere sex priora Genesis capitula Θ quis indicabit nobis quales illi sex dies suerint, in quibus patravit Deus uniuersui opus p Quale illud lumen ante, Solis creationem 3 qualis ille serpens qui loquebatur, & in poenam recepit. ut super pectus suum graderetur. & terram comederet cunctis diebus vitae suae, quamuis iam ante Serpens esset 3 Quis nobis palam faciet, qualis Deambulatio Domini Dei in Paradiso ad auram post meridiem quis bestijs detraxit pelles, ut inseruirent in usum eorum, qui E Paradiso fuerunt expulsi p ex quibus animalibus pelles detractae.&species eorum ad nihilum redactae, quae paulo ante creata a Deo, nondum probabiliter genuerant 3 qualis ille flammeus gladius, atque versatilis in manu Cherubim ad custodiendam viam ligni vite 3 quis demonstrabit Ar eae mirabilia , qualis poterat esse capacitas illius prae multitudine tot animalium, quae ibidem obterata erant intra dimensionem trecentorum cubitorum longitudinis , 5c quinquaginta latitudinis, & triginta altitudinis: & haec septena cuiuiaque mundae speciei, & bina immundae , quae pascua durante anno clausuraeia Area, eisdem necessaria suere Quo vero ad Canticum Canticorum Salomonishoe inquam spiritibus profanis facetias, seli amoris illecebras denotasse videtur. Ezechielis liber viros eruditiores omnibus seculis sie molestos,&solicitos reddis dit: ut aenigmata sibi esse explananda crederent. Quibus &similibus respondetur ex sacra Scriptura tres partes desumi: prior scilicet, quae litteram, seu historiam respicit, utpose libros Genesis. Exodus, Numeri. Iosue, Iudicum, Iudith, Regum. Esdrae, Tobiae. Esther. Iob, Mach baeorum ; item Euangelia, & Acta Apostolorum. Altera pars quae Moralis . seu Tropologica est; haec continet Proverbia. Ecclesiasten, Sapientiam. Ecclesiasticum, Epistolas Pauli, Petri, Iacobi, Ioannis, & Iudae. Tertia pars, quae
Mystica, seu Analogica dicitur, habet Canticum Salomonis, Psalm os, Prophe.tas, dc Apocalyptim. Ex his igitur prior pars, ut plurimum facilis, sed quandoque etiam dissicilis rsecunda pars tam iacilis quam dissicilis. Pars tertia in totum obscura, ut titilla veri ficetur Isaias cap. 29. ibi: Et erit vobis visio omnium Atat verba librisivetari, uem cum dederint scienti litteras. dicent: Lege istum: ct respondebis: Non possum. Egnatus es enim. Vere ergo omnes asserant tam de Vetere. quam de Nouo Testa-
468쪽
mento illud quod apud Laertium dixit Euripides de scriptis Heracliti planE Obscuris: Quae intellexi praeclara fui; opinor ct qua non intellexi.
Ac simul erubescant. & diluantur Secta iij sacrae Scripturae interpretationibus iuxta proprium sensim inhaerentes; & reserant a quo receperunt gratiam se in te pretes esse sancti Spiritus, & Ecclesiae: etenim, ut inquit D. August. lib. de Uuliti credendi cap. 17. tom. 6. Si unaquaeque disciplina, quamquam vilis, O facilis, ut percipipossit, Doctorem aut Magi Dum requirit: quid temeraria Dperbiae plenius. quam diuinorum Sacramentorum libros, ct ab Inrevretibus seis nolis cognoscere, o incognitos velle damnare I Ut certe eosdem Sectarios increpare possimus cunia eodem Augustin. lib. I. contra Iulianum Pelagianum capit 7 tom.7. Nunc primum perspicii, hoc didicisse, ae docuisse tot Sanctor, quod O nos didicimus, ct docemus: muta tam sam mentem, obliuiscere huius erroris, O propemodum furoris, quo in tot ac tales Patres Manichaeum iacularis opprobrium.
α I N hane duritiam, di detestandam proprii sensus peruleae iam Iapsi sunt I duo doctillimi, & optimi quondam Ecclesiae Doctores,unus Graecus Orige-
nes, alter Latinus Tertullianus . Vterque in iuuentute cupidissimus Martyrij. uterque abstinentiae, & continentiae amator, uterque scriptor egregius non solum aduersus gentes, sed etiam aduersus Haereticos, tu tamen uterque in senectute lapsus est,& nouas haereses excogitauit, di inter Haereticos numerari meruit. E Origene loquitur vincent. Lirinen. aduers haeret. noui tales Commoniti I. cap. 23. Et Euseb. Eccles hist. lib. 6.cap. s. inter caetera sic inquit: βuam ob rem hic idem Origenes tantus, ac talis dum gratia Dei insolentius abutitur, dum i
genioso nimium indulget .sibiquestis credit,cum parvipendit antiquam Christiana Religionis simplicitatem, dum se plus cuncti pere praesimis. dum Ecclesiasticas tradisiones, O veterum magi Ieria contemnens,quadam Scripturarum capitula nouo m re interpretatur. meruit ut de se quoque Ecclesia Dei diceretur : Si surrexerit in medio tui Propheta, non audies verba illius.
AT vero de Tertulliano qui inter Latinos non inserior Origene inter Grae-
cosy loquitur idem Vincent. Lirinen . capitia . Commoni I. his verbis ἰIngenio vero tam graui. ct vGemoti excellait. ut nihil sibi pene ad expugnandum propositierit, quod non aut a umine irruperit, aut pondere elisierit. Cuius quot pene verba, tosntenti 't: quot sensius tor victoria. Sciunt hoc Marciones. Apelles, Praxia, Hermogenes, Iudai, Gentiles, Gnosiici. ceteraque. quorum isse blasphemias multis, ac mavis voluminum forum molibus, velut quibusirim Iulminibus euertit. Et tamen his quoque ps hae omnis, hic sequam Tertullianus Catholici domatis,
id i semessii, O vetustae ei parum tenax ac desertor multo quam ebor, mitata deinceps totisfecit ad extremum, quod de eo B. Confessor Hilarius scribis. Sequenti errores detraxit scriptis a ustoritatem. O Uibus tertio loco addimus magni Osij memoradum lapsum, qui in subseribendo Syrmiensi Conciliabulo excellit apostasiam omnium quorumcun. que, ut resert Baron. ad an .s s . quoniam alius nullus illi similis in sacris Ecclesia: hinctionibus.in publicis, dc grauis lim is nego ei js tum in Oriete. tum in Occidete: in omnibus Conc. sui temporis primus, & maxime in Nicaeno, cuius formulas e rexerat: Magni Constantini praeceptor, & ab eodem Pater nominatus, sicut ab Arrianis Synodorum Princeps. De quo Hilarius in cap. s. Matth. inquit: auis rogo δεβο exitu potuit se certus, pomniissenodorum laudibus Osuo celebratum, friap torum cunctortim illarum temporum praeconise exaltatum , totque ex ditiosis, atque multiplicibus certaminibus coronis auctum, hominem in Concisi agentem parranum atque Magistrum, videas tam inopinato prosterni, ac instar salis infamari podibus proculcari, tanttimque ducem e sci exercitus desertorem, imo ad hones deficiem tem , O in instris hiatum prosiorem, transfugam adeo ignominiose connittit, eoque l . potis
469쪽
potissisum tempore pris dotio quo de labori s immensis praemium recepturus, Ode innumeris victor fit donandui a summo Imperatore Coronis. Quamquam talis . lapius non errore intellectus nec malitia, sed vi tormentorum, & si agi litate serat enim centenario maior adeo ut conuenerit cum Vrsacio, & Valente, &subsignauerit praedicto Syrmiensi Conciliabulo. unde idem A thanasad Solitarios ait:
Totam vim intulit seni. quem S mi pro exilio detinebat, ct eum ita arcte tenuit, ut fpictus attritusque malis tandem aegre cum Hrsacis, O Valente communicaret. Et Smzomen. lib. . cap. mosius initio quidem istis consentire renuit: acpoIIvi compulsus, O verbriribus, visama M. Ecetheum grauiter caesus, eisdemque subscri t. Idem refert Socrati lib a. hiil cap. 26. Quam tremenda sint iudicia Dei supra filios hominum maximὰ superbos, agnoscimus ex praedictis: ut propterea ex Apost. i.Corinth. io vii se exirimat nare, videatne cadat. Attendentes eiusdem Apostoli praeceptum ad Galati capit. I. dum ait: si aliud nos, aut Angelus de Caelo euangelizat vobis, praeter quam , quod euangelizauimus, anathema Au. Insertur etiam, ut Iustitia sequitur veritatem: sic Haeresis comes sit iniquitatis:
etiam ex eodem Apost. I . ad Timoth. c. i. Bonam conscientiam quidam repelgentes,
circa Mem naufragarunt ex quibus ,rumenaeus, ct Alexander, quos tradidi sarha-κα ut disiant non blasprimare. MFlius certe erit nobis,quam praefatis infelicibus quamuis eruditissimis viris em si praeter nostrum intellectum sacras Scripturas iuxta Christi discipi inam
apprehendentes . inueniamus tune in illarum humili lectione omnia moralia, &Chri itiana praecepta, ut ex D. Gregorio lib.a. Mors cap. i. his verbis: Scriptura strea mentis oculis quasi addam speculum opponitur, ut interna nos a facies in ipsamideatur. Ibi eteni eda, ibi pulchra nostra cognoscimus: Usentimui quantum proficimus ibi profectu quam longe disimus.Varrat autem gesta Sanctorum adimit
ilonem corda prouocat in morum: dumque illorum victrici acta commemorat, o utra villarum praelia debilia nuba cons malitque verbis illius,ut eo mens minus imrer certamina trepidet, quo antefepostos toI virorum fortium triumphos videt.N--
numquam vero non solum nobis eorum virtutes asserit, sed etiam casus innotescit ratis victoria fortium quid imitando arripere, O rursim videamus in lapsibus quid δε-beamus timere. Ecce enim Iob describitur tentatione auctus,sed Dauid tentationem matus: ut maiorum virtus Oem no iram foueat, ct maiorum casus ad cautelam nos humilitatis accingat: quatenus dum illa gaudentes subleuant , ista metuentes premunt audientis animus illinc Dei ucia, hinc humilitate timoris eruditus, nec t
meritate superbiat, quia formidine premitur; nec pressus timore desperet, quia ad Dei
Muciam virtutis exemplo roboratur. Ecce quam dissimiles euentus ex eadem sacre Scripturae lectione. Humiles, & orthodoxi inde magnum iaciunt salutis prouentum superbi vero &Sectarij aeternam ruinam recipiunt ex eadem; sic pa riter ex eodem flore apes mel, & venenum aranei sumunt.
p. 8 I. pag. 329. tui. D. DE Ritu praeserendae erucis praeter ea: tuae iam dicta sunt; notandum quod
Pace Ecclesiae reddita; sicut Imperator Coustantinus. Ac eius successo res P C V tauristiani Labarum, hoc signo Crucis expresso sibi praeserri curarunt. Ita etiam anno millesimo Siluester Secundus Romanus Pont. Stephano Regi V gari.ese uenti eiusdem religione inspecta, dc propagandae ridet conatu, nec non summa in Ecclesiam Romanam, & sedem Aposto: icam pietate; decreuit peculiari honore eundem & successores suos decorare, ut non totum Coronam con tulerit, sed Cr cem ante Regem, seu Apostolatus insigne deserendam indulserit. Ita ex Privilegio eiusdem Pontificis relato per P. Melchiorem Inchoserin Annalibus Ung
470쪽
Cap. 8 I. pag. 3 37. Eu. a. s. Iuuat hic etiam. DIxi Quod nomen Papa tribuitur in primo sensu Romano Potificii ita inepta stola Synodali Conc. Prou. Epiri Hormis da Pater Patrum appellatur : in secundo sensu apud Graecos Clerici Venerandi Papae hoc est Patres dicti, Uus seed De Reb. Eccles. capit. . Et apud Latinos commune suit etiam Episcopis: usque quoGregorius Septimus,ne Sckismatici illud sibi nomen usurparenti vetuit' ' hdὸ tiari Protopapa a Graecis dictus est, qui Papis in secunda acception , hoe est Clericis ossicio, & dignitate praeiret. Unde Balsamoni in Can. Apost. sq. idem quod Chorepiscopus: & in Photia Can.tit. I .capit. 3. Clerici inferiores dia euntur Pisinini Papae: sed maior videtur tamen suisse dignitas Protopapae, quam Cliore piscopi: dictus quippe est Defensor, & Princeps tribun alis . Greis erus
vertit primum in tabernaculo,seu in loco altaris, idemque secundas a Patriarcha obtinebat. Idem in coronatione Imp. legebat Euangelium; &in die lotionis I Deratore pauperum pedes loturo pelvim consecrabat. Alius porro fuit Protopapa Palatij, seu in Clero Imperatoris, qui & magnus Proto papas dicebatur,cuius iunctiones nouem generis sere ponit Codin. in lib. I. cap. . 8. I a. I Alius in Clero Ecclesiae, qui eadem sere in Ecclesia, quae ille ire, Palatio peragere consueuerat: & huius generis videtur suisse Messanensis Prot papa obtinebat autem secundas a Patriarcha, non simpliciter, nam exocatacaelitu uasi Cardinales maioris erant dignitatis; sed inter Sacerdotes communes pri inus, & sic proximus a Patriarcha, Cod. in lib. I .capit. io. Dictus etiam Prompa-oadas Inter alia legebat Euangelium primum in vagilia Natiuitatis , reliqua vero leaebant alij Sacerdotes. Is porro qui ab hoc Protopapa secundas tenebat; secundus Sacerdotum dicebatur; & inter alia munia Sacerdotes ad Altare, seu ad saeram Mensam introducere consueuerat. Vt resert P. Inchoser in Coniectatione de Epistola B. V. M. ad Messinenses Notati et 8. Op Si pag. 338. siti B. βuamquam. TItulus Seritus fruor Dei, de quo in Diplomatibus Pontificiis, primum MD Gre Orio Magno exordium habuisse, ut in lib. . Regest. indict. I 3. epistola 6. Mauritio Augusto his verbis: Ego enim cunctorum Sacerdotumseruassum iis risuium ipsi Sacerdotaliter Ἀμ- t ς' . . . e . Similiter & in eisdem Epistolis Pontifici; s Salutatio, quamuis ab ipso Christo.&aliis Apostolis prinio; tamen qui primus salutandi sormam impertiuerit: Salutem. c, Moistolicam benedictionem; is C. letus Rom. Pont. traditur, ut tradit Polydorus Virgilius lib. s. capitulo a. cap 8a pag 342 siit. 3 iET circa Cardinalitiam dignitatem. ne illa in deerrante ad alios inseriores Illustrissimi titulo vilesceret: decretiit Vrbanus octauus Rom. Pont. I Iunii anno 163o. Cardinales Eminentissimi appellatione discernere; eaque alios praeterquam Imperatoris Hectores, Magnum Magistrum Melit. & si quibus sedes est inter Cardinales, voluit abstiner . I p. 9 pag. 37I .i nee usdem Capituli. P Lura de Graecorum Ritibus dixi, quae satis testantur Ecclesiam esse sanctorum Communionem. Namparum a nobis illorum Catholici in suis Rei Di uinae Ritibus differtit; ut taceam fidei capita de Transubstantiatione, de veritate Corporis & sanguinis Domini, de Precatione pro Mortuis,de Inuocatione Sa ctorum, &c. quae plane habent nobiscum communi . . . Primum singulos habent Papas sic enim vocant Presbyteros, vel Curiones in in Parce cijs singulis cum vno Diacono, ut dixi supra in Notabili ad Capitulu 3 i.
y' Hodie propter urannidem Turcarum opinoo unam dumtaxat Missam in Ec-