장음표시 사용
151쪽
xum posse. Non inquam , cum obiici possit, aquam ingredi, ubi aeri impervium iter est, ut in coriis: Sed sumere illud
ipsum coriorum uvidorum exemplum liceat, ad demostrandum ipsa coria aqhine commeatui ultro patere, quod etissmis supra de lana firmavimus . Cop. IV. q. II. numero 3. 4. Si ergo aquosus latex contextus lanei foramina clam sese indat, itaui ex una in alteram pannorum faciem pronaptisssime secedat. τide supra Cap. V. q. X. nu U. 3. quidni
aer indivulsus aquae comes eandem quoque viam insistat Z Praecipue cum gravitatis pondere aucto, indeque crescente frigoris elastici nisu, in obvia lanae opposita flamenta , R interstitia sortius irrumpat, irrumpens in arctius cogatur, & coactuna denuoque resiliens, adjuvante villorum lanam constituentium elastica vi, ibid. q. I. II. altius in corporis penetralia sugatur , influatque. XIII. G sipium autem, lunaque, ne propositi argumenti XII. robur declinasse videamur ; gofipium inquam, &similis qti aecumque villosa fabrica veneno, vel quoquo modo impuras, praesertim crassores molleculas intercipere , atque involvere nata sunt. Per ea enim corpora , quodam Velut qualo percolatus quicumque latex exuit perniciales atomos,& inde molli placidoque motu praeterit. Non absimili ferme
ratione, qua Iuncorum, calamorumque vimineo textui allisus, fractusque Amnis limosam materiem affigit ita, quo inde dilapsus , purus nitidusque decurrat. Et quemadmodum abjectum a primis undis fluminis, juncisque aliisque ripam obsidentibus impactum limum , sequentes eodem impetu lymphae
diluunt longeque agunt; & quemadmodum inter ramos, frondes, & truncos densissimi etiam nemoris sive deciderit largus imber, sive fluviis exundaverit, numquam haeret residetiaque aqua, ut non elabatur, utique, & dtinuat, vel quoquomodo fugatur : Ita quid simile par est credere in nocturno aere, laneo vestimento , quo indutum jacentis corpus est, incumbente, qui ubi primum multiplices halitus in obversim panni superficiem adspersit, perenni dein subsequente guttula rum decidentium rore , inquinatas, quas habuit molleculas,
isthic nidulari non sinit, sed eluit, solvitque, & ad motus i , impellit, quo dein phacido influxu , tenui Jc rorifero vapore
152쪽
I 23 ad vicina subculanea patentia excurrant vascula , altiviquC madvenas liqnores penetrent. Neque enim exitioss ista atomi e sinu aeris nocturni ejecis intra Lanea stamina se occultant tenentque ita , ut coloratae particula: , Cap. V. q. XIII. XΙvqus praevia artis tinctorum praeparatione humido solventi resistere natae sunt; & qu s nihilo secius ab corporis sani effluviis humidis solvi , R dilutas ad culanea vascula contendere & in eadem proserpere , superiuribus locis , ibid. q. XUL posse
XIV. Hisce possitis , quae ad faciliorem , & essacaciorem lanae suctionem , necnon aeris nocturni malitiam spectant, hic q. X. fefuent. ordine prosequemur , quae in corporiS recuban tium periphqria ad hujusmodi imbibitionem promovendam con ducere possunt. Et quidem nocturna quiete praecipue si profundo somno Obruamur , I. augetur motu S cordi S , Pulmonum , arteriarum , viscerumque suo hinc humorum Vitalium circulus validior; aequabilior secretio pra erima ad cutim aucta , rC liquis imminutis; b) Hinc expeditior sanguinis per arteriasculaneaS motus, haruque inflatio. Quid enim rubor faciei dormietium est, nisi liber per arterias aditus sanguinis in vasa cutanea Τ Quid augmentum Sanctorianae per irationis , quam mutuus inter solida fluidaque culanea adtritus increscenS , vel qu0d eodem recidit , ebulliens intensusque in corporis ambitu calorῖ huic considerationi ideo insistere decrevimus , ut Gorterum adversus Praeceptorem suum pugnantem , errori S redarguere jure possemus , qui diserte pronunciat c) , , tamo, interiora , quam exteriora Uigilantibus magis calere, dor- ,, intentium Vero refrigerari , ob quam rem semper curamuS,, inquit dormientibus Omnes partes tectas esse , quod tam se- ,, dulo in Vigilantibus non est curandum. Pacit C Cnim Gortero concederem , vigilanti calere magis ambitum corporis ad thermo metrum : sed ille calor adscititius eli , & totus a musculis voluntariis productus ; e converso nocturno tempore,
153쪽
& dum somnus obrepit , unitur calor influens innato , foJ S
sanguis paulo servidior ducitur suapte natura ad externas corporis partes , ad eout ipse dormiens motu quodam aut O matico , stragula lecti tantillo etiam onerotiora , impaties Saestus plerumque dejiciat. Sileat ergo in praxi erroneum, vel ad indagandam hujusmodi veritatem ineptum tb noeometri criterium , ubi ipsin sensius de caloris aequabali excessu in dormiente abunde testetur. Quod autem addit Gort rus somno detentum , contegendum esse ne refrigeretur; illud non tam quiescentis refrigerationem innuere videtur , quam quod, pergente somno, incalestens magis corpus, irruptu ri sorte antelucani, & longe diurno frigidioris aeris noxas tanto aegrius siustineat, quanto facilius siensibiliusque, quam
in vigilia, D XII, XIII. percipit. Tandem subjungit id emo J G Si quis iisdem tegumentis tectus dormiat, quibus in-
dutus est vigilans, & satis munitus ad frigus externum, i non solum exteriora refrigerantur, sed & interiora etiam, D adeoque ut sentiant f interiora viscera tremere prae frigore ,,: Illud inquam causis nostrae tantum non ossicit, ut pomtius eandem magis illustret. Uel enim homo non solet veste indutus si uanum capere , & tunc ob mutatam consuetudinena retardatur culanea exhalatio; hinc frigus, nou con furta enim retardant perspirationem, ipso consentiente a
Gortero: OcJ vel eadem, quae in vigilia habuerat, cubitum
iturus, corporis operimenta gerit, atque in simili casu, quoniam ob incumbentem vestium molem , vaporis in quo dormientes suspendimur, cimos hse a minus occupat spatium , Quam ut calore illo humido influuna calorem ad cutem alli-
ciat; fit ut cum balneis promovetur insensibilis halitus, calor extrorsium urgens opprimatur , & imminutio ejusdem, seu . frigoris sensius succedat. Tanti est propriae cim obryx in
somno tuitio, ut in dormituro milite, linteum apte e ten sum circa proprium corpus, atque ea ratione, ut aliquid aeris spatium inter corpus , & operculum intercedat, volue-
sa 4 Sanctor. ibid. apbor. asa. LbJ Ibid. s. ni. a 9. sectos. XII. q. XXIII. b. m. 61.
154쪽
2. In balneo velut quodam exiturientis cute continuo va poris, animalium corpora somno sopita jacent, nimirum in propria atmosphyro a stragulis lecti coercita: Quamobrem in somno vascula subculanea emollita , & maxime meabilia fiunt, quia per sipiratio est omnium maxima. hic XIV. Num. I. Id autem non Elum de tubulis illis exhalantibus arteriosis, versim etiam inhalantibus venulis intelligendum est, quae sugendis de soris advenientibus noctu praecipue aspirationibus aptiores fiunt; tum quod ampliata perspiratione, & im minuta liquidorum copia , liquida in somno ad venam vam celerius recurrant; vel si non citius at salte rarioribus fluctibus perveniant, aliter quam sensit Letuessur: ObJ Tum quod propter praegressas diurnas operas, cum fluidis tum 2lidis , in nobis cursu motuque exercitis, multa extrusia sint corpora , quae, ubi sanguis ob desectum motus muscularis,& spirituum languorem resederit, sub vacuos portilos , & inania culanea vasa relinquent: Tum quod demum dormientium corpora plantis comparari merito posse videantur, quae inhalationem nocturnam celeriorem uberioremque adeptae
sunt; fcJ nam plus attrabimus dormientes, quam vi
gilanteS . y. Liquere ergo debet, perspirantem corporis cum aremam suis omnibus canaliculis, dum viget somnus calidiorem quam vigilantibus esse, venulas praeterea summe pervias, schumidae inspirationi aptissimas. Sed illud quoque innotescere debet , somni tempore cutem inimo , R exquisito sensu donari , quod perpetuo , & abundantiori exant lato humore noctu irrorentur pulposis medullae surculorum nerveorum cutis ab exhalante illo vapore perspirationis. Porro hic idem vapor cutis regionem non flexibilem modo reddit, verum etiam Organum tactus exacuit, & sensibilitatem partis adauget. In vigilia autem, quamquam nervi sentiles sint,
155쪽
jugiter tamen contracti, motivὀ sccestunt sere: hinc est quod in dormiente , una, vel baltera corporis parte denudae ta non perspiretur; It aut dormientem exiguum frigus magis laedat , quam vigilantem; so) contractis scilicet per univer sum corpus partis spoliatae consensu , reliquis villis , &per spirabile exire prohibentibus. XV. Mala, imo exitialis censenda itaque est nocturna dormitio, & corporis in illa laethisera atmoo rc cunetratio,prs sertim si lanuginosa inter lintea involuti cubemus; tum quod ope illius indumenti circumambiens aer, in cutim famcilius, S copiosus de pluat, cumque illo major quoque C Diluviorum supro si. xl l I. malignorum vis liquida nostra petat, tum quod patentiores, laxiores, & multo quam in vigilia
sensibiliores cui an ei dormientium tubuli XIV. Mum. I. 2. S, consertiores influentis aeris vespertini morbosias molleculas altius a tirabant; tum quod operimenta Laues, praedictae siu-ctioni , praeceteris ex quacumque alia materia factis, si pellereNegios, mirum in modum Aveant; XII.) sicque in balata aeris DCcumenta proximae cuti quam facillime impertiant, iisdemque sanguinem de foedent. Quamobrem monitos vel 'lem, quotquot vigiles noctes traducere necessum est, ne Operto nocturnoque aeri sese incaute committant, bujusque suspiciosam aspirationem excipiant; vel si qua sub dio cubandi necessitas urgeat, inter cetera munimentorum gene-Ta, adversus aeris inclementiam inventa, Dura tegmina sedulo vitanda etiam atque etiam intelligant, quae citius, Sintimius madefacta, ab influo, & perenni inhalationum rore noctu rno, morbosam quam conceperunt contagionem, Silvan iis cutis hiulcis vasculis ultro ingerunt traduntque XVI. Ne corpora, temperamento bilioso, sanguineo se vidiori prς lita, lanam ad cutem sibi advolvant curandum est . Qua de re consulantur ea, quorum superiori loco meminimus . Cop. III. q. v. v I. Non omittendum tamen est, quod
crebriori experientia didicimus, ex imprudenti lamc abusu , in corporibus sanguine turgidis , & biliosis succis scatenti-
ab Sanctorius Iection. IV. aphor. 12. I 4.
156쪽
bus, per universiam cutis, cui lana adpressa est , superscie,
culas, & varia excutbema et oriri , quae de eri elotis natura participant; hinc internorum aestus augetur , molesta corporis jactatio torquet, & vires, audio malo, nisi in cognitionem hujus rei nonusturgin veniat Medicus, in dies languent, partes dein Laus contectas calor prsternaturalis adurit , pruritus supervenit, cutis iussummatio, & aliquando dolorifica exulceratio succedunt; quae omnia resundenda fiunt in abundantiorem sanguinem, ab injecta calidiori re stimulante tun a veste, supra Co. V. q. VI. uum. 2. 3. q. necnon emissaria curanea subtilissima, suo tomento obturante , intestina agitatione sortiter commotum , valde rarescentem ,
vasiaque distendentem; hinc stagnationem atque subsistentiam , inde graves suscitantem sipasticas fricturas , perinde ac impetuosas ad partes congestiones. Qua de re ex concitato in liquidis jam calentibus aestu, e pans' undς cruoris, vascula sua nimis inflatum fiunt, diducturς, viaque tibi prςclusu-rς; sed & turgentibus ultra modum sanguiferis, ac eri elatosycalore iam praeue serentibus, exhalatia adstita vascula prementur,& traspirationis naturalis cursus reprimetur: Binis ergo hisce de 'ausis increscent liquidorii plenitudo, & vasculorum obstructio ad phlegmonem accedens, &quod inde sequitur fluidorum cutaneorum mora, acrimoniae genitri X. Recte ergo dixit Sanctorius;
αὶ ρ spirab se retentum ut acre febrei, di eri uota Dest:
Frisipelatis enim humor tenuis est, acer, calidus, icorosius ,
cuius proinde ingenium cum biliosis partibus adtenuatis , &ad insensibilem eruptionem paratis congruit: Hinc Biliosi si pinguedine , vel sere extervo frigidiore inquit Gorterus b)prohibeMur perspiratio frequeuti me eri r ite trutcutur.
Quod in nostro casu non ideo contingit, quia frigus externum ad cutem appellere permittitur: sed contraria prorsius ratione, quia, vel contractis perspiratoriis tubulis subsistit fluidum vel quia per tunicam calidam poris foraminibusque cu-taneis ultra modum apertis, serum tenue affatim di matur, unde molleculae in sanguine minus dilutae, crassiores redditae a) uebor. isi. G Ibid. Cop. XII. q. xlv ID.
157쪽
ditae sanguinem in eonere flones pronum effcient; vel quia
tandem majori affrictu , quem asperior panni conditio ciet supra ibid. num. q. vascula rigidiora , & sicciora evaserint. XVII. Ordo autem postulat, de cautelis aliqua ut in medium adducamus, quae in Medente requiruntur , quoties a Dfect ibus culaneis mederi admota laus debet. Cum enim ex frequenti lanei vestitus usis jugis fiat ex corpore difflatio, supra III. q. VI I. climque Omnis culanea aegritudo a praeinpedita universali evacuatione dependeat; apparere primo quidem aspectu polset, cunctis culaneis pathematibus, nisi periculum urgeat , nihil praestantius abigendis, uua applicata esse. Sed in re adeo gravi lente festinandum est. Monendi itaque sunt clinici, ne id generis affectiones, Duranaethodo promiscue tractandos umquam suscipiant, niti certi sint materiem morbosam jam ad excernendum, delicatulo isthoc auxilio, jam inquam aptam promptamque esse. Quae quidem dispositio in liquore culaneo morboso eliminando necessaria multa includere videtur: I. enim ut sit vere ster- spirabilis videlicet tenuis, & ultimam corporis elaborationem passa; haec enim Guctoricus materies non per quaevis colatoria excernitur, sed sibi speciale cutis iv erviculum, per quod eliminetur, nActa item nostra consulantur fu- pro CV. V. q. I. , di q. X v. num. q. a. ut difflationis in sensibilis materies fluidior sit, & motui expellenti auscultans . Hoc , quamvis paradoxum nonnullis videtur , a Celeberrimo tamen Gortero demostratum supponimus; qui conceptissimis verbis proniiciavit, b) in sentibilena materiem cutis, defectu motus, & actionis corporis , crassiorem fieri atque accumulari. Porro concrescit invisibilis vapor, si vis, qua ad mutuam colis sionem nituntur ipsius particulae , actione canaliculorum non superetur, vel si e contra adaucta vasculorum oscillatione vaporosa effluvia ita cogantur, ut ad intimiorem contactum, tenuissimarum partium inducta jactura reducan
tur: Qui Bini effectus in materia perspirationis si obtinetur, actioni Iauae mecessui a strenue reluctabuntur. Cum enim id
158쪽
generis vestimentium , calorem , 8c siceitatem partium , quibus adlis ret, intendat, periculum est, ne dimisso tenuiori liquido, residuus concretus cum organo in durissimam mas sana coeat. Quod si vero concretio liquidioris dissipatio-Mem pro causa agnoscat; eadem quoque ratione , oc propter indietum inde stimulum amoveri a corporis partibus quam citissitne hic β. xv I. Iona debet. Valent autem hic odoris c a equidem, & iaphoretica, sed quae humidum adiuta etiam habent , quo felicior haerentis dilutio, ejusdemque evacuatio
obtineatur ,, in tumoribus inquit Sanctorius, sa) perspira ,, tio utilis, s stat, humidis actu , O potentia , focali
,, S irrum loquitur hic de omni concretionum genere, cedunt, ,, tenue resolvendo, & crassum relinquendo,; Aqua enim materies, quas pervadit, fluxiliores reddit, contentum glan dulis culaneis humorem diluit, adtenuat, & ex ipsis elicit. 3. Ne materia utcumque evaporabilis copia propriis in camnaliculis exuberet . Id enim vel languidas naturae vires, Vel ceteris paribus occalescentia riphnnculorum oscula; utrum que autem, Nuturum , materiam retentam in sentibiliter evacuare non posse ostendit. Methodus ergo usurpaniis hic lanae noceret prorsus, utpote qua major massa liquidorum movenda, calore urgenda, inque vapore reserbenda sit; in ordico, quam ut a Natura debiliori, se domari patiatur; hinc minus conquassatur, minus ad teritur, seu quod idem est, cuiaueα excretioni minus idonea evadit. . Ut blandior sit, neque mora baestu, vel alia accedente mutatione acrior fiat: aliter enim appro Timans corpori una , qtue servidiorem parti calorem conciliat , intestinam partium perspirabilium luctam excitaret, inde liquores a priori indole degenerantes aliam , & malignam induerent; unde major contenti perspirabilis putredo , longior mora in vasculis quibus asservatur, & periculosior trau- irationis suppressio sutura est. 3. ut pus fusis, & quaecumque cutem corripientes affectiones materiam utique invisibili eliminationi aptam , sed eruieὰ eo loci depolitam praeseserant. Plerumque enim accidit, ut hisce tuberculis limi---- lia ,
159쪽
Iia alla numerosiora interna viscera assiciant; ideoque ab illis bene, vel male affectis, de totius habitudine ca) judicium sumant . Quare in tomaticis hisce cutis excretionibus ad theropeiam laneam confugere, quid aliud esset, quam in glandulosa subculanea vascula impetuosiores sanguinis sustus advocare, ductulos jam infractos unaque sub
onere materie pressos vexare acrius , & salubrem' antea viribus Naturae commissum morbosiae materis exitum, cuivis malis aegri rebus accelerare Z Prς sertim cum ex Sanctorio habemus, h) per sipirationem insensibilem sectam in non purgato corpore plus alta here, quam resolvere. XVIII. Propterea, ut clarius, & brevius per exempla rem expediamus: Corpora eorum , quibus cutis maculis va
rie deturpatur, vel alio modo languet, laneo velamine contegendi abusum , tamquam damnosium in praxi, serio coer cendum esse remur. I. in cutis erisipelatos , in wmato' riu , edemotos affectione , i Gutta rosarea, Zoua ignea , variisque tuberculis a stagnante humore sebaceo muccosio' que culaneo ortis. q. IX. supra. a. In Pisumnis, P driacis, Emniesidibus, Therminio , Sudamine ; item in purpuro alba , & chronica , in cunctis tumoribus cui an ei S ad S Irrum accedentibus, corii indurationibus, uerophulis , ceteris que id genus parvis obstructionibus. Huc reseruntur , quae quod dilutius est expellunt, & crassius in corpore relinquunt, ut sunt tubercula inflammatoria cutis mox memorata in numero praecedenti. 3. In cutis a demate pellucido apsematibus, tuberculis cacheticis cuiaueis c) ubi insensibilis eruptio sudore non resarcitur, solet colligi, perque innumera cutis cola dispergi aqueus humor, eadem in tubercula fastigians, similia iis, que a suscepto frigore in sanorum cute manifestantur. vide supra Θ o q. vi. In morbis acutis inflammatoriis , postquam per initia siqvierunt, aggeritur oc
160쪽
sub sindoris specie sensibili educatur. Ο Ηue reseres Pueros,
quorum occulta exhalatio major est , b) & culanea fabrica flaccidior , quam ut majorem invisibilis humoris aquei copiam emittant, qui proinde, emphi emate cutis, S Odropico carnis tumore corripi solent. Huc Senes, qui ob tubulorum cutis strigosam temperiem, inlaeta quoad cetera , humorum massa, pupulis varie tentantur. 4. In omnibus pustulo=, &prurigivosis vide h. xv ii. J varii generis affectibus cutis; ut scabietum sicca cum humida, impetigiue, scabie mali us P Vrres, heu pete miliari, dolorifica cutis exulceratione, elephautia si, & sii quod sit cutis vitiu acri pruritu stipatu . cin s. In vcrio is, & mor billis, idque genus morbis, qua , qua internas, qua externas corporis plagas pari laniena excruciant. Hi ne homines vario lis laborantes, ab superdatis lecti stragulis frequentius protecbiis vescuti fur ichoros; corripiuntur, quam ii in paulo frigidiore aere versiarentur. Ad thec 6. in morbis acutis, quae suppurantem materiem ad corporis habitum ablegant cum signis caloris; in putridis, nigris, gavr uoideis, obs cetosis pustulis ab ingente putredine exortis , circa finem Pa
rio grum, quodcumque de una factum corporis tegmen OG scit . Hjnc in putridis hisce cutis efflore sicentiis renovatio linteorum, stragulorumque ad pentilationem e Xcitandam magni est e) mometi. . cauoniam experientia certu est, pi sternaturali sanguinis motu, sive ob morbum, sive ob anni tempestatem, universa totius corporis vas a sanguifera, tum orng mics rarescentia nimium distendi, tum celeriori liquidorum impetu sortius impeti; unde compressiones, i arctus, barrentix, Eblogines, tu flammatioues, c. intus extusque corporibus impendent. Ex his ideo consequens est, animi corporisque quietem si immani temperatum hyberno tempore cubiculum , aestivo vero subfrigidum, puroque aeri pervium, utramque curationis paginam implere , cum e contra