De lana rite in secunda, et adverse valetudine adhibenda ... Adiecta est ... dissertatio de usu, et abusu chocolatae in re medica, et morali

171쪽

migio pannis sese obruere , quo in lecto repostum corpus, inquiunt, retardatae transpirationis delictum , prorumpent sudore , avertat . Sed male; inde enim te alicui dolor crescere observatur, vel aliud pejus malum accersitur. Cum autem cephalicum dolorem dico, non illum quidem dico, quem sanguis modo aestuans , interdum vermis , aliquando iustitas, polapus, a celsus , excrescentia ossea meningum, licet rarius , caulantur . Mihi quidem pro instituti ratione missis reliquis, sola jam considerabitur illa species cephalastix, quae grava Πti pituitae, vel acrimonia sua rodenti sero, atque in summa, vel substrata capitis cute appulso stagnantive debetur . Certe in Pericranio frequentiorem doloris istius sedem reponimus, quod inter alia, idonea ad leniendum gramvem dolorem externe applicata remedia clare demostrant . Neque tame excludeda est ipsa, quae caput tegit pellis, prs sertim interior ejusdem pars vicina perieranio , neque cavitates Ossium cranii , seu sinus undique cingens membrano sum velum a tunica icheneideriana propagatum: his namque consideratis , facile encephalon capax dolorum cise scitur. Sed

jam a pr dicta causa lymphatica dolere illud ponamus, quae

tantum copia sua inflationem, & distensionem doloriiacari talia ducat. Quoniam igitur materia illa catharratis , cratia , lenta , & viscida tardi motus est, & cerebrum motuS minimi est o) liquet eamdem angustissima viarum C ternarum capitis intrare nesciam, intra easdena angustias haerere, &cima lanuginis calidioris praementisque potentia major fiat ad partes la fas Pericranii humorum proventus; laticem d-lum tardum , & crassum, magis congestum iri, transpirari incapaX : Hinc ipsa quoque salubris perspiratio capitis cohibe tur , corpus nedum iners , R debile sentitur , sed de quodam frigoris in capite sensu conqueruntur, quantum vi S illud lanoso pallio undique probe operiant. Id ipsuin continget, si humor ille crudus, catha - gignens, aqueus fuerit, & propter suorum canalium flacciditatem exire impotens ; tunc enim vero, non lenissimo , & exilissimo protru-Y a sonis aJ Be ui de morb. Cap. p. m. 382:

172쪽

sonis motu , sed praepotenti tubulorum oscillatione egebit,

quae a sit perstante lava expedianda non es , sub qua com- prshensum transpirabile capitis , & denuo in proprios cana les delapsiim , eos fide fures Cop. VII. potius humectat Iabesti' atque , quam ad culaneam evacuationem proritet . Quod si, ut aliquando accidit, coharrsu tenuis fuerit, celer, solutus calidus , cuiusmodi sunt humores, quos subtiles, ac tenues dicimus, suis partibus minime coherentes, Rsub:16 diffluentes acres, mordaces ; in eo casu capsie cerebri superstrata epidermis ab horum decubitu magis vellicabitur & si materia impacta motu corporis nimis exagitetur, sive frictionibus, calore, vel alio incitante in meatus huc minimos detrudatur, sortius lis rebit, & obstructiones quandoque irresolubiles generabit : Si vero acrimonia magis priddominetur; a praedictis adminiculis magis intra sua vascula, morbosa stagnans materies efferatur , & fluXiones partiumque eX ternarum capitis exulcerationes producet. Porro ubi calvaria lanosis operculo probe munitur, in hisce cothurr sis externisque defluxionibus, in quibus cutis laeta dolet, cum crinium avulsione molesta, nihil aliud emcitur, quam immeabilis i bidem acrisque materiae motus intestinus, summus , ingens aestus, molestas que adeo sermentantis liquidi iusta , ut ex vestis laneae effectu cognito, dolor cephalicus adaugeatur, crestat tubulorum vellicatio: inde quando nimium ebulliens , variisque de causis in motum concitatiorem, fluxionis rapta materies, & sub cutem calvaris stabulans, dolori illi originem praebet, ne uti iam exuberanti calore externe quacumque ratione conciliato utendum est, qualem conciliat Letua ; Sed potius Incrassantia , & refrigeratia locum inveniunt. Nam ut resblutio crassioris, sic Incrassatio tenuioris, S acris cujuscumque subactio, & moderatio motus humorum, & restitutio solidorum toni, ad concoctionem excretionis Mumrigua requiruntur, sine quibus Supra C . IX si Σvi II. pr m nulla salubris perspiratio haberi potest.

II. At vero , quod notari velim, pessimum est , caput quacumque ratione tectum morari, dum continua febre decui

R . . . . . . bunt,

173쪽

bunt. Demonstratum est enim alibi, in illa febre, capitis

tam eX terna, quam interna magis incalescere , magisque liquidorum impulsorum incursioni patere, quam reliqua corporis loca. Id quod paucis comprshensus esst Bellinus, da

cerebrum motus minimi statuit . - Hinc est, quod in omni febre Cephclea ante omnia proludere soleat. Si ergo calidus, & aestuans aer, incalescens liquidorum motus sebrilis, & propter Lauam corpori admotam in majorem Orgasim una incitatus, caput prae primis impetit, & irritat, quanto secilius cerebrum ab eadem causa asscietur, si pannis ,

vel alia pilosiori vitta deligatum fueriti Quanto infirmius

ceteris partibus , mollius illud viscus, de viam, & quacumque oratione peccantem materiem expellet Z Quia vero morbosus ille humor tribus modis hance corporis humani arcem invadere potest; totidem etiam futurae sunt noxae, quas Is neum istud velamen, vel smile in continus tegmen adhibitum relictumve inducere capiti valet. Dixi adhibitum v I relictum : Quamvis enim molestum talem caloris externi gradum cavere student homines, quantum possunt semper ingrato sense moniti; it aut continus febre detenti, omne stragulorum incumbentium onus excutiant: Nihilo tamen secius , imprudenti quandoque medico parentes vel praejudiciis obcaecati, vel aliqua quacumque necessitate, supinave negligentia dueti, haec pati damna coguntur. Dum enim cujus curae committitur aeger, in illa opinione versatur Medicus, omnes sebres tutissime, S citissime sanari posse per di Ubor sim; tunc enim vero in calidissimo ambiente decumbentem retinet, stragulis contegit, multis imo obruit, quo nem pe sola corporis superficies , adventitio hocce colore, sudoribus emittendis fiat aptior. Est ubi, insonte Medico, cum Religiosis nimis hominibus agendum est, qui una sese amiciendi irrevocabili voto tenentur, & quibus summa Religio est, quo minus etiam in agone mortis lanam desierant: hi- ste

174쪽

sce enim , rei de qua loquimur, scrupulum eximere nihil aliud esset, quam ut ex parce nata loquar, de pumice aquam petemre; manent siquidem eadem induti tunica, & eodem capitio laneo convestiti . Ad extremum in eos homines incidere potest Medicus , ut meipsum non semel incurrilse memini, qui parum cuticulam curant, studentque sui corporis tuteis, vel quibus res est angusta domi, atque adeo ubi febris illos corripit , in iisdem vestibus jacent immobiles, maxime vero si de genere Rusticorum fuerint, quibus duro membra fracta labore. Quippe vexati continua febre componuntur equidem lecto , sed lassi, sed cum incondita , R impexorum

crinium mole horridi; sed cum consueto capitis amiculo exsuccida plerumque, at semper crassissima de Iana consector Frustra hosce homines increpes , & christiane admoneas, Ob' soletas ut suas lacinias. , & asperioris Dux gravamen abjiciant; surdo enim loqueris . . III. Biennium hoc est , i 73 i) ex quo tempore ad invise- dum Barbatum, & Busteum agricolam accitus sui. Homine continua febre , & tantum non ardenti amictum inveni, cudirissimo capitis dolore, & siti ingenti stipata. Venam primo cubiti, dein saphenam secui, educto sanguine, ea quae

vires sustineret, non frangeret copia. Cum autem viderem,

aegrotantem in pejus ruere , nec hilum pblebotomium , neque clysteres , neque cetera consueta auxilia medica profeci se , dubius haesi, an inter externa homini applicata aliquid esset , quod cephalicum dolorem foveret, & imminentem pbreuiti- qm p monstraret. Quandoquidem perpendens in tali Se ne vehementiam , & frequentiam pulsus , continuas ejusdevigilias, vultum tumidum, R inflatum , Oculos truceS protuberantes, albugineam rubore per se sam, in julsas emanantes la crymas, cephalustiam immanem, & aestu ingenti stipat an , pulsationem frequentem arteriarum capitis, susurrum aurru probe cognovi impendentem Rustico nostro phrenitidem , quq ut ab Insolatione natales tacite traxerat; Sic ab obtecto nimis capite suppetias ferebat. Praeter enim prolixorum, R dense conspirantium crinium rudem comam, pileum amgricolarum more, crassissimis staminibus Ianeiέ coactum ca-

175쪽

piti impositum habebat. Jussi ergo, aegri caput radi, & ami-

istum laneum abjici . Quod salutiferum auxilium cum neglectum se i sse comperissem , & sequenti die , qua accedebam, turbari jam inciperet mens, & inordinata quaeque prO- ferre, iterum omni ope atque Opera laboravi, illico me s prs sente capillorum detonsio persceretur, & gravante lanae sarcina liberaretur Infirmus citam interea comminatus adstantibus mortem, si qua sorte eorum socordia praescriptum , R indicatum remedium omitteretur. Ergo nudatur caput, & ejecto illo rudi operculo, ton Qri 'committitur aeger; hinc resecti capilli, & sordidis exuviis liberata calvaria, aerique exposita, praesentaneum levamen ita attulere, ut ampertis oculis, & cohibito lacrymarum effluxu, & mitigato capitis dolore ad sensum resideret serocia pulsus, aegerque pro tanto refrigerio, adque se rediens, mihi gratularetur: Donec sedato febrili pepet o in sanitatem redierit: quo quidem loco, non praete mittenda est prava illorum consuetudo, imprimjs, qui insimo loco nati, fictile ex ovinis aut haedinis promissis contortisve crinibus capillamentum usurpant, ad capitis tuitionem: constitit antea δερ. III. q. U. non promiscuum es e debere Iuuae vellerisque usum, sed Temperamentorii diversitati aptandum : hinc non mirandum, si adhibitum hocce cupidium, squalore suo, vel recularum capillarium confictum suffocante calore, suberranti calvariae liquido moram injiciat, in rarescentiam cieat, & vellicatis ultimis exhalantiam finibus, justam cerebros e transpirationis molem coerceat ; ex quibus subjecto nobili visceri quot & quanta mala accedere possint, nemo est qui non intelligat. IV. Calor, & aeris servor frequentissima febri est, ut quotidianis experimentis constat; unde optimo jure inter morbos aestivos febres continuas ardentes recensiuit Il-

pocrates. Os J Sed imprimis patet, calidum quid esse phrenit idem , & calidiorum; usu nasci plerumque .ib l Sic insolatio toties lethalem phonitidem incit, quam imminentem in nostra observatione III.) praedixi ex signis antecedentibus, qua-

176쪽

lia a promin destribuntur . OaJ Ex quibus et citur , causam

proximam phr nitidis verae esse inflammationem veram piae , ct duria matris a sanguine calidiori ,& dissiculter moto intra sua vascula. Sed insuper notandum est , non oportere ut inmilammatio primo cerebri vascula interna adoriatur; sed sufficere, ut in externis, & maxime sensibilibus crauit integumentis incipiat adolere malum. Sive enim major quantitas, di impetus cruoris vascula eX terna capitis alluentis , ut in nosmo partium infernarum videre est; sive concitatissimus , S Utuosissimus tunicarum capitis externarum sanguis , ut in

inflatione accidit; sive tandem raptus materiae ρblogisticς , S pusulose in encephali externi loca, ut in Boa , & variolis

sursum adicendentibus contingit, stupponatur; breui ii se in per oriri poterit. Quoties enim vascula , externis capitis integumentis prospicientia , immeabili, &congesto cruore prε- munturό vel eodem nimium rarefacto diducuntur ; vel ab acri impetente materia vellicantur; toties tu inmutio locum habebit: Quae & si extimas cranii tabulas occupaverit , libe rum tamen sanguinis transitum per canales externos impedi- et adeoque sanguis per corotides externas pulsus minori copi 4 per illarum propagines occlusas labetur, & majori, per internas, harumque ramos in piaur durumque meningem desinentes distribuetur; & quidem eo copiolius, quo dissicilior

fuerit per ultimos encephali canales CX ternos humorum progressus. Cum ergo ea ratione motus liquorum, cerebri interiora perreptantium longe reddatur Velocior, Omniaque

signa docuerint, sanguinem abundatiorem, & celeriorem admeuiuges interuils ferri; facile patet , si febris acuta hominem prehendit , phrenitidis periculum instare. Vitanda ergo sunt ea, quae maiore in regione calvs e terna appulsum prommoVere , vel humorum incalescentiae favere, vel stimulos adaugere quoquo modo poterunt. Huc spectat impolita, rudisque Nonnullorum Chirurgorum Praxis qui ophta iam cum raturi, gosoli massam in glomerem laxe convolutam sumunt, eam affecto oculo late circumdant, dies noctesque ibi detinent,

177쪽

ne Arte ii qua frigidioris ambientisque aeris noxa oculum incur rat. Non semel enim ab hujusmodi imprudenti tberro pos me mini, adnatae tunice levem plilogosim in profundiorem inflammationem abiisse,infirmos caloris servorisque impatientes, insectam gosisipii sarcinam excussisse, & calentem oculum nudo aeri objicientes, pejorem priori morbum sibi adscivisse. Exulet igituris haec medendi methodus, nec eam factitent, qui melius edocti, rectius etiam aliis sapere gestiunt Chirurgi, quoru non secus ac medentium unica cura sit, morbo, ut cito, tuto, iucunde quantum possint medeantur. Quid enim Z An istam improbam curandi rationem jucundam censes, quae multis aegrotantium periculis sociata, incommodis incommoda addit Z An tu sis , quae potius sanguinem concitando, hunc in minima oculi vascula impensiris urgeat atque incuneet i An tandem escam , quae potius malum procrastinet, ne dicam adaugendo, dc exas perando incurabilem reddat Z V. Damna autem, & Infortunia huiusmodi hic g. iv. merito affert lcus suffocans, quae cum capillitio natura denso

capiti obvoluta, in sene illo, de quo supra III.) ρbrenui

dis discrimen induxit. & I. quidem intenso, quem in capite , continua febre laborantis, excitat calore humido, cuia Deos eranti tubulos relaxat, & urgendo ampliores reddit , copiosiori huc allecto cruori recipiendo pares. Ad haec crassiis sina ae corticis capitis, & oleo exundantes sordes, expirantium vasculorum oscula claudunt, & non retinenda coercent.

Deinde ipsi promissi pili, dum caput obvestiunt, non adeo ci te exhalare faciunt perspirabile , quam si hoc per breviores,& rescissos capillos evaporari debuiiset. Unde triplici illo denomine capitis evast ratio prohibetur ; atque dum constipata insensibilia seramina liquorem non evomunt, & interimn OVum perpetuo ab arteriis accipiunt, copiam liquidorum capitis immaniter turgere consequens est. Si ergo per ali quot dies ita lana instructum caput servetur, causam pbrc nitidis certo certius adaugebit , copiosiorem sanguinis innu-xum ad ea loca proritando , seu quod idem est , inflammationem creando ; crassioribus nempe humoribus ingressis, nimis dilatata oscula minimorum vasculorum, nequeZ adeo

178쪽

IS adeo posentibus per ultimas horum angustias transire a. finge aestuoso, calentique sanguini phrenitidem ortum debere, qui ea ut diximus ratione fIV.J in vasculis pericranii tumultuans, stasim in cerebri interioribus inflammatoriani , producit; in illo casu una caput obvestire, contectumque cranium jam capillitio grave ita sinere quid aliud esset, quam magno aegrorum damno ignes ignibus addere, & insigniter exacerbare febrir impetu mi Sed & furfures, externis capitis tegumentis incumbentes , cum pingue nimis redoleant, totidem sphunculorum culaneorum obturacula

sunt, & ad instar omnium oleo forum , & pinguium cuti ad- hqrentium perspirationem minuunt, quae hoc in casu liberrima requiritur. Porro perspirans halitus quid summe calidum est; eo ergo intra glandularum illarum contextum silente , sanguinem magis calere consequens est. Patet dein satis , dum caput immodice protegimus, accedente capillorum onere, aegrotantium eam partem in calidissima cimos hera versari ; adeoque accessem aeris frigidiusculi impediri, & c lorem aestuantem augeri debere. 3. Es 6 materia ichorosa, vel exbaut matica furentis morbi nixu in caput externum regurgitet, quae in pustulas saniosas sese consormet; neque tunc quidquam boni ex capite Isua velato expectandum est, quin s*pe inde multis idem de causis periclitari soleat: tum quod liquidissima sanguinis variolosi difflantur, & augetur sanguinis spissitudo , comite acrimonia, quae pejorem inflam- 'mationem ciere poterit ; tum quod illa intempestiva metastasi , si sgri caput, jam ab aestu servens, non solum lecto

coerceatur, sed & stragulata sic tegatur calvaria, aer arcebitur undique, calor intendetur, & seminii pustulosi acrimonia exaltabitur, tum quod dum magna cura adhibetur, ne novus aer ingredi possit poros cranii, quos in statu natur Dii pervadere demonstravit Lcucissur; uJ comprehensia aeris atmosphgra , inter laneum pileolum, & capillitium summε

depravatur , R ingens febrili calore capiti aestuanti nocumentum affert; pr primis si animadvertamus , in morbis ex

179쪽

hisis misi;)si , quod . de corpore pustulis obsessi, exit, sisp

adeo infestum esse, ut adstantes male afficiat; tum quod cuticulae cranii naturalis poedor liberq exhalationi non tantum obstat, ut potius sua oleos a visco litate rodente, & causicum de

pustulis emanantem schorem irretiat, malum inde adauecturum tum quod tandem, etiamsi haec omnia non cotingant, at saltem numquam impedies, quin concepto calore nimio capitis a reten iis capillis,& laneo velo undique cingente exhalantibus nimium quantum in isto stragulorum peristromatumque calvam ambien tium particulis tenuioribus impediatur, quo opus est materis

buc impulsis coagulum: ut jam intelligant, in quem locum res

AEgrorum conjiciant, qui intempestivo consertoque capitis velamine involucrum, seu laticem natasmatis variolosi , yein pus saniemque facessat, omni qua possunt Ope coercent. VI. Explicata pro virili sΘrenitidis, propter laniam capiti advolutam, inductae causa, accedimus ad examen faustis imae illius methodi, cujus ope levissimo negotio a tantis in sortuniis liberari aegroti possint. Et quidem quam stupcriori Para' grapho III.) calcavimus viam, ea est, quam in scriptis suis Vir felicisse imus & exercitatissimus Θdenhamus inculcat ni mirum ad amovendam phrenitidem nihil perinde conferre ait, sique Uri caput rudi , quod itique , pergit, se crpriccipio uu tum emplastrum s Wozeus, sed pileolum tuu μη, quod ablatum rasura , capilli tam si sudine qua ante uicompenset, aut saltem caput a s ore extremo muniat. Do Hunc sequutus est siti minus in arte Vir Boe=Gavius, &Commentator ejus Gerardus . fcJ Sedulo ergo vitandui .est

grave lanx capiti pondus, ct nocens caliditas, unde multa commoda in aegris redundant. Et I. quod materia, qtive so tu simul,& fricatione accita ad encephalon fuerat, nunc frigidioris aeris nudi contactu repulsa arceatur; non qu6d minimis cutis capillatae vasiculis contectis secretio perspirabilis humoris integre suffocetur , sed quod modice tan

180쪽

lerentur ; quod enim ex illapsu repereutientis comprimentisique fluidi aerei timetur, salubriori inde per sistratu pensatur. a. Quod capillis ferro resectis, ductuum perspirantium Oseu

la illuvie pruriginosa mundata eidem materiae, quae retenta capiti , ipsique etiam cerebro gravis sutura esset, liberum exitum aperiant. Ex eo dein s. quod quo frequentius capillos rescindis, tanto uberius & celerius illi proveniant , satis patere reor ex hujusmodi tonsura calenti, & ferventi capiti superveniente, pressi stioπis materiem longe copiosius& celerius avolaturam in ratione detonse longitudinis. q. Quod cum corpus nostrum calidius sit aere communi ambiente, in quo vivimus; liquet ideo, calorem capitis acute decumbentium , ejusdemque orgasmum sedari compescique, quam primum vicinum aera illud libere alluere permittatur, quod commodum aliud est rasi capitis. 3. Cum calor cireumambientis aeris, & inter stragula conclusi sanguinem plus aequo calefaciat exagitetque, atque sub multa capillorum vestiumque contegentium mole hospes aer ignavus quin &vap-pidus, & corruptus evaserit; V.) necessἹrj6 consequitur, aeris renovationem, qui caput ita assectum idem iidem sp- petit , prudenter adhjbitam fluidum magis elasticum suppeditare parti, quod omnia illa mala, quae ab segni resideque in hoc morbo aere derivantur, debellare possit. 6. Tandem quod sive ex detracto ad partes superiores fluidi commeatu, sive ex compositis ejusdem fluctibus, sedatoque caloris impetu, sive ex admissione puri aeris cuncta perflantis proficiscentia bona rimeris, perinde erit hic ad curationem, quOties pustulosa materia huc vergit, caustica indole in externas capitis partes debaccans. Requirit enim haec ad sui medelam, ut temperetur nimius calor irruentis virus; ut restituantur liquida in naturalem motum , ut solvatur, & liquescat illud, quod in concretionem tendit; ut humectetur pustularum materia, & solidorum erethismus sedetur. Ea aut enam ire prie stat sorditie capitis affecti, & capillitio gravis,& laneo fleolo denis, & interdum sordescente obruti felix detonsio. Quibus illud accedit, quod 7. aere assidue circa calvam permutato, non sistum grato frigidi aeris refrigerio

totum