De lana rite in secunda, et adverse valetudine adhibenda ... Adiecta est ... dissertatio de usu, et abusu chocolatae in re medica, et morali

241쪽

voeantur odorifera partes componentes saguratione specifica acres aromaticae Malime lixisios in liquida agant, & quidquid spissum , densum, viscidum cruori inest, fundant atque eliquent; certe utcumque omnia optime & prudentissimo aperito, & talis methodi apprime gnaro Medico gererentur, non raro accidit, ut cui destinantur promovendae diaphore si, hanc nullo pacito eliciant ; sed loco ejus aliam evacuationem proritent. Norunt Prastici. Quin sepe in orgasmum inde spumescente liquidi purpurei mole, immaniter turgent grata diores , & sangui vehi canales, qui minima adjacentia vascula, vel intertexta usque ad occlusionem, & ilit te exhalationis omnimodam supprelsionem claudent. Reflantes autem cu

tis meatus infinitae parvitatis canaliculi sunt, & si qui in corpore alii, omnium compressibiles. Docent Phisiologi . 2. Demus autem , in exhibitione horum remediorum optatum semper finem obtineri advocandae dimationis copiosioris; sed quam, bone Deus, ea The rape tu diuturna, quam rara, quam longa est i Nimirum guttulis auxiliorum Laphoreticorum jam jam sanguinea: massae commixtis, longissimum iter peragrandum est, antequam, ut opus est, ad culanea excretoria accesserint. Sed & ipsa Diaphoreticorum principia quoniam momento satis debili pelluntur, nequeunt saepe in vasa, aut vasoruna glomeramina penetrare, quae spis siore humore , nimiumque densato oppleta sunt, neque adeo haerentem ibi humorem , vel vitiosum ibidem congestum

fomitem ullatenus corrigere: Hinc ergo evanida reddentur Viribus effoeta, ut quae in primo occurrentia obstacula immpingentia omnem vim amiserint, qua ad cutem locaque Vi cina deducta, vitio humorum hac fluitantium, celeri ut opus est medela occurrere possent. 3. Acria aromaticorum calidorumque remediorum corpustula, eademque calorisca, non modo acrimoniam fluidis, R erosionem solidis minantur, verum etiam massam liqui dorum majorem in aestuna concitant , A canalium parietes maximopere dilatant: Hinc ergo multiplex mali labes: unde summa corporis emaciatio, extenuatio, consumptio; unde pulmonum calor, exulceratio ; unde jecinoris , ceterorum

242쪽

que viscerum aestus , ρθLogosis , inflammatio; unde renum , & vescae erethimus , & ρblog r; unde in seminis immoderata catu meuiorum eruptio, unde incommoda a) S periculo fa curatio. rV. Methodus ergo curativa, quae per Goboretica inter ne sumpta si v.) adornatur, diuturnior, disicilior, magis labor io sa ; quae vero a topicis externis praesidiis desumitur, omnium brevisisima, iii.) facillima, commodissima censenda

tes, corpus nurium solo scuto tectam oportet tu vapore calidae ponere, ita brepi totum di et ex riola laxatione pa- forum cutis: neque majus diaphoreticum datur , quum calidae sapor. b) Tanti est ad sopbor sim, cutem extimam adversus aeris injurias munitam esse. Huc spectant stragula lecti, multiplex vestium genus, varia corporis operimenta , diversae speciei stat is, quibus sane corpus convestitum, &nudo contactu opertum ad perspirationem egregie disponitur, sed quam impari exitul Nam Icu a vela, vel quae gos spio texto fiunt, ex multiplici capite praeserenda cense nausiis, quae ex lino, canapeue tantum confici solent; quo fit, ut cum lanei vestitus qnicumque corpori appliciti tutius, efficacius, & certius curationem absolvant; linei e contra nec satis tuta, neque satis e ficacia, neque satis certa, R in sensibilis transpirationis auxilia opportune subministrent. Illud autem quamvis ex rostris experimentis p . cap. O I. IT.)ultro patere possit, exigit tamen sustepti a nobis argumenti dignitas, ut comparatione instituta paul6 altius rimemur. Quod quidem subsequentibus propositionibus commode praestandum tam ad faciliorem Tyrouum captum , quam ad clariorem morborum therrasejum, arbitramur.

VI. Propositio prima : Corpus nostrum cb operime utis laneis ad curru proximius se zmbrutibus mugii, o Guttur , ab Uut is vero, minus e citius culet

Demonstratur: Quoniam saniori P sices doctrina erudita

aetas

243쪽

aetas nostra, & multiiuga experientia edocta advertit, proprietates frigoris cum notis ignis comparari ita posse , ut quemadmodum ignis novo igne crescit & adaugetur; silc glacies glaciem intendit & ampliat: seu clarius; Ut ignis &calor non sunt merae frigoris privationes; lic frigus non erit simpliciter caloris privatio, sed potius ens physicum, distinctissimum ab omni alio. Ideo sa) ex alterutrius qualitatis

indigata ratione ad eruendam alterius naturam manu ducimur recta. Ne autem extra pries xos dicendi limites divagemur, constat, corpora dari frigida afita, quae susceptum, vel innatum frigus corpori nostro communicant: alia vero adtu minime frigida sunt , sed quae potentia frigus in generant, ut sui omnia, quae circulatorium liquidi purpurei motum, unde ona uis calor noster oritur, frangunt: alia tandem , quae nec actu, neque sirtute frigida existunt, sed quae talia evadunt, quod calorem praecipue externum impediant. Notum quippe est, ventum non alia ratione frigus producere, quam quod calentem, R corpori , vel vestibus adstantem atmos berum continuo auferat. bJ Quae quidem topica frigesiacientia ad sen 'fum nobis erunt dicenda; quandoquidem ante appulsuin, qui in casu nostro flare conceditur, venti, omnia vascula immersa in illo calido exhalante vapore, omnesque nervi summae cutis oppostae instructi sunt talis adeo caloris sensu, ut ablata, vel discussa per ventilationem illa atmosphaer , cesset illico taJis caloris sensatio. Haec, quae diximus postremo loco frigefacientia, nequaquam confundenda sunt cum iactu &potentiu frigidis corporibus. Potest enim infringi vitalis humorum circulus a solis Ingestis onans frigoris suspicione tutis; sic aqua tepida hominem frigefacit. Potest ab actu frigidis ad profundissima usque frigere corpus; sic funestos, &beu quam saepe docuit experientia, Pleuritidis dolores ortos filisse, post incautum frigidorum usum. Potest tandem in algescere machina ad sensum, cum de suo calido exhalante Vapore demitur , absque eo quod infernus humorum motus

244쪽

s et

ullo pacto langueat, vel deservescens, ullis frigoriseris spieulis reserta esse uideatur. Certe ventus ingens circa Thermo- metrum excitat is ita illud ferit, ut nulla ratione contentum

liquorem immutet, vel ullatenus deprimat , quod proprium

frigoris est: Parum enim refert, an vento isto circum alluens thermowstrum aerea moles arceatur, vel ne; cum densior

tubi vitrei, & solidior fabrica quamvis caloris frigorisque vices admittat, quibus pro re nata expandi, constringive posest , exhalationis tamen incapaX prorsus habeatur. Similiter calida a calefiacientibus discrimi'antur, quamvisa multis in usu Medico ad invicem misceantur; illorum, enim operationes, & effectus oppositi inter se habentur, cum calida quasdam affewoues curent, quae a calefacienti

bus in deterius ruunt. λ Quidquid autem sit, tam calidac , quam calida p tevtis sit obsoletis venia verbis interne sumuntur, & externe usurpari possunt, sed diversa est imprimis illorum indoles: Sic v. g. spiritus vini ad tactum frigidus, summum tamen calorem corpori imprimit: sic lugliquidorum impetum adaugent, caloris generationi mirum quantum favent. Porro ut Ofrigefacientibus dictum est, calefacientis reperire est, quae nec ullum praesentem ignem pos sident, neque excitare potiunt; at Vero quae corpori animalis approximata sensum caloris impertiunt, quatenus frigidi externi aditum intercipere nata sunt. Hujusce classis diversa vestium , palliorum, operimentorum, stragulorum &C. Se nera sunt, quorum quidem omnium, ad Durorum linteorum que familiam commode reduetorum , non aequalem calefaciendi modum enucleare impraesentia animus eii. Cum vero compertum sit, sinum vivumque corpus stragulis opertum, , aut pallio amictum magis incalescere, quam nudo aeri patens; videndum quaenam in isto caloris augmento, velamina

ceteris praestant: & quidem nullus dubito quin in illo negotio Dues quaecumque linteis palmam praeripiant, non quod eatorem actualem majorem babeant; eadem enim utrobique caloris ad sensum absentia cernitur: Non quod diversa sit

utris.

245쪽

ii trisque insta ad' productionem caloris facultas; compar enim est, s ulla datur in ciendo calore praestantia: Sed quod permultae Sc magni mometi intersint differentiae inter utramque textilium fabricam, quibus fit, ut laneis habitibus pallii Se , tam in suscitando , Sconservando calore corporis nostri , quam in arcendo e terno frigore , lintea longe multumque postponantur.

Nam I. si verum est, oleum, quodcumque demum fuerit, in pabulum ignis cedere, eoque sortius, quo Oleum tenacius fuerit, patet, aptitudinem igni alendo majorem esse in Iasa, quam lino, sed ut 6 attendenti, detonsa recens Ianum succidam, R quodam superextenso pingui inebriatam esse; linum autem, praevia & diuturna in aquis maceratione, Cousque emolliri, ut non solum humido succo a subjecta Tellure hausto, sed R illo, quo per praeparationem scatet, humore inflammabilitatis parum vel nihil retineat. Verum, ut haec luculentius pateant, non graveris, rogo, ad puerilem quam vis & ludicram, elegantem tamen Sc ad rem accommodatam periclitationem confugere. Ecce sumo in manus fasciculum lanar, linique, utriusque ut pondus sit aequale: utrumque sollicthoo incensb admoveo: flammam concipit utrumque quimdem , sed linum ocissime deflagrat, laus autem ignem tarde alit. Sed & fumum a gemina illa materia, dum comburitur , inque sublime actum aspice: Ut enim laus plus fumat i Ut sumum copiosiorem magisque atrum effunditi in

m autem vividiorem flammam emittit, minus fumat, & albidiorem vaporem eructat. Iam vero si obverso corpore denso albo exhalans de utraque materia fumus recipiatur, ut fuliginis instar adhaereat, quam haec in difformi illa villorum textura varia animadvertituri Cernitur, inquam, lauet villi combusti fuligo & pinguior, & amarior,& nigrioris coloris, adeo que magis inflammabilis, quam lini. Sed tandem carbonem post lanx linique hujusmodi deflagrationem relictum meditemur sedulo: Videmus ustae lunae carbonem densum, Opacum, piceum, ignem recipientem, ignem foventem quidem diu, atque conservantem ast qui residuus est carbo ab lini incendio in cinerem niveum sere vertitur totus , ac si aliqua nigra

246쪽

a 2 a

nigra puncta in eo animadvertuntur, quae ignem nutrire posistit, ea quidem hic species scintilla: igneae mira celeritate obambulat, consumit assidua transmigratione omnes illas car

bonis hujusce plagas, in quibus aliquid nigri superest; & ita

ignis pergit, donec cinis albidus levissimae aurae obsecundans, concremato lino , remanserit. Porro ut ad rem descendamus, quid est, quod tardius lino luna in flammam erumpat, nisi quia Ianea st,rilla minus quidem olei tenuissimi subtili ses inique gignit, sed & illud, quod in se habet inflammabile, longe aptius semper evadit igni alendo, sustinendoque i Quid

dein fumus combustibilium indicat, nili materiem combustio ni peraptam, eamque valde agitatam, necdum corustantem, aut candestentem Z Nam elata jam flamma, sumus illico minuitur evanestitque . Interea tamen compertum est, fumum a terrimum tunc, & densissimum imprimis evadere, quando jam flamma viva oritura spectatur. ζαὶ Ipsa dein nigredo copiosior ab sumigante laua exemplo ne, an argumento di cana est reperiri in hujusmodi animalis villis carbonem Volatilem abundantiorem, sed maxime pinguem, adeoque sc-catus ubi suerit, maxime inflammabilem. Demum cum carbonis combustibilitas tota in solo tantum oleo, quod in illo mansit superstes, unice haereat, reliquae autem in illo partes a se ignem maxime recusent, clarum est, ex densiori nigriorique carbone, dum Mus igne consumpta est, residere in ea materiem tenacius firmiusque ignis pabulum suturum: Proindeque vera A non secata experientia constare debet, partes inflammabiles & calori gignendo pares, quandoquidem calor & ignis arctissimo vinculo inter se connectuntur,) binuberiores, & compactiores esse in vel in operibus Iu-neis , quam in lino, carbaseisque: iterum discimur, ignem a se fuentius, & diutius adhaerere corpori Isu o, pr primis ii cras sus contextum suerit: Tandem ignem solo oleo nutriri, &ejusdem olei ubertate diutius retineri, quae iunx, prae lino, convenire magis vidimus universa.

247쪽

22 Ra. Rursus iam speculemur, neque pigebit nos, Iuneos linteosque corporis amictus non oblinico igne, sed calore corporis nostri tractatos. Mihi equidem in hanc rem experimenta tentanti singulare semper visium est, adesse in Guaquod in primo incendii instanti quam citis si me incalescit, dum

texturae interjoris fila adhuc frigent: e converso aut 'in observavi , in linteis praecipuε lesti stragulis., cum Ioveis elusidem crassitiei collatis, spectavi, inquam, productum vel ab igne elementali, vel ab vitali Animalis flamma calore brevi in superficiem igni proximam, simulque in textum, & eodem momento fere in superficiem aeri obversam, si non summa celeritate, at saltem longe facilius quam in lino experimur propagatum. Quod ipsiu in ut nitidius intelligas, eidem igni segmenta bina committe ex gemina illa materia fiesta, ω-

meum nempe unum, Iluteum alterum, quousque caluerint,

videbis certe, quod uberrime, & celerrime ex lintea aquosus vapor egrediatur, instantis mox flammae pram uncius, & caloris concepti certissimus index: ex illa dico parte, quailia, externum aera contingit; praeterea jucundo spectaculo cernes, eamdem superficiem ex dato tempore celerius intentius. que calescere, quam Iunx externam regionem, faciemque aeri obtensam, ex qua quidem sumus effertur, sed tardus, minor, magisque suscus. Dubitasὶ Utriusque portionis, sum-naae, & externae superficiei thermometri ampullam admoveto; comoeries sane rare factio nes liquoris intus contenti, dum linteo Tubus adcumbit, citiores , minores, oc brevi sugientes; dum autem Icu ac sectioni idem tubus adhaeret, expan- sonum orgasimum videbis εἰ majorem, & constantiorem, &diuturniorem. Hinc ergo videre est, in lana majorem ignis

quantitatem colligi , 3c diutius quam in lino recondi posse: seu quod idem est, qu6 panni corpus nostrum calorem jugem expirans tutantes, de Duc, gossi pii, vel alterius consimilis lanuginosis telae participaverint, eo longiori tempore illos indigere, ut ab eodem igne aequaliter incalescant, qus ni alius generis textilia, ut puta linea: Sc iterum eosdem pannos tanto diuturniori mora egere, ut possint redire ad temperiem eandem cum linteis Operimentis citius refrigerandis. . 3. V -

248쪽

22 3. Verum sensu caloris ab Animali percepto omnia mei ID

mur. Quandoquidem lauas inter calefacientia corpora iures pro si. IV. reposuimus, quae frigoris accessu na reprimendo, corpus calefacerent; ut qui frigoris ideam tam in moto, quam in aere quiescente percipimus. Nam ut de posteriori loquar, dum gelidissima bruma coacta aerea moles nobis incumbendo, ingratam frigoris sensationem ciet, si eo tem pore aer quieverit, credibile est, corpuscula frigorifera pondere tantum , & speciali partium configuratione corpus in 'troire. Verum ut superficies panni lanei qua corpus nudo contactu circumamicitur, quamvis aeque citam, & aequabilem codem tempore ac lintea, caloris vim imbibat; seram tamen& exiguiorem ad externa panni loca transmittit, ut modo ostendjmus propositione prima num. 2. Ita siqua frigoris e

lementa e terno cum panno Ianeo irretiuntur, quae suo mormento , aliisque qualitatibus ulteriorem ad internas partes Penetrationem meditentur, opero litis, & longiori tempore ad interna loca evasura sunt. Caloris ergo si in oba s Corpus lania involutum protegens, intensior vegetior futura est, neque adeo cito applicatu frigidi supervenientis inde tollitur , auferturque , ac cum Gutris tantum fumans cutis Obtegitur, In summa si duae vestes corpori calenti indutae ita calent, ut lanea sit lintea calidior; tum excessu caloris amisso, accedente frigore, quo calidior lauea exuperabat liu-team minus calidam, erit ianea calidior, adhuc tam calida, quam primo momento erat lintea, quae minus incaluerat ;unde necessarium est longius intervallum, ad hoc ut corpus Ian. convestitum ad commune caloris temperamentum reducatur. An quod lanei villi natura impliciti, & convoluti magis quam ut i in Damandis tam caloris quam frigoris atOmis aptiores existant Z res est quin inquiratur: at sit tem illud ex nostris experimentis demonstratum manebit, Corpus Animalis per superindutam lanam frigoris damna parcius tardiusque perserre , quam ubi Euteo contegitur. . Consideremus modo frigoris ortam in nobis ideam aeris circumambientis motu excitatam, quo illud calidius undique hominem amplectens, ex siumma cutis periphaeria repellitur, ejus -

249쪽

st a's

eiusque loco recens advenit priore frigidior: sacile in teli igitur, quod a vestibus corpori adstrictis, brevique eodem caloris gradu calentibus , frigidioris aeris commeatu aer omni bus momentis , qui calidior est, prohibeatur, ejusque vice

succedat frigidior, id est statim nasci verum frigus ad cutem hominis: Non quod aera agitatum revera frigidius fiat , sa)sed quod rcgesIDd , ut a junt, & quodam ad sensatione in

respectu minu S calens corporis animalis atmosphaera sensum frigoris inducat. bJ Quo ergo ceteris paribus ventus velΟ-ctor , quoque diuturnior, eo citius, Sc pertinacius corpus, dc una cum ipso corpore vestes calidiori atmosphaera privatqfrigebunt. Sed Ec eodem existente aeris abripientiS averrentisque calorem nostrum momento, quo minor ignearum particularum copia intra datum tempus, vel quo eadem caloris quantitas intra longius intervallum aere Cliterno ventis concusso auferenda supponitur expolita , eo minor 8c debilior sutura est frigoris energia, celeriusque evanescet ejusdem concepti sensatio. Compertum namque est, caloris vim eo intensorem suturam, quo plures intra brevius tempus

partes igneae , vel quo aequalis earumdem vis intra longius intervallum in aliquo corpore colligitur, & colleecta servatur. Porro vidimus praecedenti numero 3 lanuginosam molem, delibato exhaustoque calore, ignis majorem copiam in se attrahere , tractamque custodire ; ita ut cum ignis se instar a mo phaors alicujus extendat sua vi in ambitum, ceteris paribus, magis constipetur , cogaturque in lanea materia, ex

qua dein difficulter egreditur, & parcius quidem depromitur, quam e X Iluteis, ex quibus promptius, & simili fere ,

qua primo initio conciliatus fuit , quantitate, e X ire deprehenditur. Sit ergo vis aeris vento moti talis, quae, dato temporis articulo, e X calente quoque amistu certam contigui calidique aeris copiam abliguriat. Intra ergo datum illud temporis spatium minorem copiam e X citati calori S abripiet ventus ex subjecta extima superscie Ionea , vel aequale Ii parm

250쪽

226 particularum caloriferarum copiam longiori mometo everret, quam ex superficie lintei vestimenti calidi, corpusque cingentis. Sit v. g. efficacia venti, calidum aera corpus & in-je 'a tegmina fovens, auserentis a. sit calor ad oppost tam , aversamque cuti Duae faciem haerens a. qui autem externo linteae vestis strato in generatus est calor: sit zz 4:st deinde calor vaporosius, corpore ita tecto emi istis, R insectionem utriusque habitus incurrens, quolibet scrupulo horae unius ' 6: erit ablatio caloris per vim vitae producti, Is-naeque communicati duplo minor, quam in lintea veste:& viceversa, collectio partiti calore producentium , & intra Duar sinulos hospitantiu in duplo major atque intensior, quam in fabrica linteorum fatura est. Letuar itaque corporis animati calori retinendo aptiores e X istunt, quam cannabinae texturae, ex eo quod minus

parciusque naturalis caloris dispendium patiantur, tardili sique quem semel traxere ad externam superficiem, frigidiori illabenti vento dissipandum ignem diffundant. s. Prς terea si molliorem, & facile cedentem lanuginis natura mentis acie perlustremus, habebimus & aliud ad frigoris externi , maxime per ventum excitati vitiem arcendam, illustrius in Ova argumentum. Cum enim villi laxiores Ricus intertexta ubique stamina retundendo , & quasi sitit

cando irruentis flatus momento magis idonea videantur,

quam primigeniae cannabis, liuive fibrae, quae parum prolixae, vel magis inter se distantes, atque separatae aereae irruptioni undique sua resistentia patent : obvium est eruere, aerem frigidiorem corpori circum susum fabricam lava aegrius quam Hui pervadere; & si ventus solus sensationem frigoris producere in nobis supponatur, quamquam ille extimos, & siu- perficiei tantum Dux patentes villos tangat, calidaque at mooburra denudet; nihilominus tamen fervidam illam circumstantem molem , quae immediate a prominenti Iruuitur externa contecta defenditur, vix ab illo venti motu laedi consequens est; si quo tempore ventus Iuuam externam offendit, haec vim impetentis ita declinet, atque auscultantibus,