Jus naturae methodo scientifica pertractum

471쪽

terpretibus admodum familiaribus. Civile adeo, nona, turale est, quod Imperator , 3s. I. de rer divi possessoreae honae fidei ab omni onere restituendi fructus consumtos h. beret, nec dominum, si fundum vindicet, de fructibus cm. sumtis agere posse pronunciet, etsi dicat, naturali rariore placuisse, ut fructus, quos bonae fidei possessor percepit, lint ejus pro cultura, cura Quae a nobis stabilita se sententia consentanea quoque estprincipio pervulgato quoi hona fides veritati aequiparetur aetantum possidenti pra et, quantum veritas l. II 6.i de R. J. Ceterum in eandem quisque sententiam ivisse Doctores nonnullos , videre est aput visis ad Inst de rerum div. s. 36. mas nec adeo princul ab eo abest Gratis lib. a. c. io s. s. dum possessoredihonae fidei ait teneri ad restitutionem laei, Metustuuneonsumtorum , si modo alias quoque tantundem cotum

turus fuerat.

Hsse rifctam naturulium consumtarum dirata indis talium Ammii fueras eo bis carisAmra re mena m. Tenetur enim ex quolibet, Dinias re M iuo s. 3ss.s, adeoque etiam ex consumtione is suisere ismum domino debitorum. Enim ero cum fructus cog---- sumi non amplius extent, ut dominus eos remperare possitis. 3 possessor malae fidei, dum Suctus domino debitos, hoc est, naturaletas s. , uratam indushihilum s. , consumit,in causia est, ut jaetium sui iudicii get., adeoque damnum eidem datis virum so requiem,

cum norit fruci inesse alienosis is s. , dolois ros mi Phae rara unm. Quamobrem cum damnum datum sit resarciendum , quando dolo daturi s. goedi possetor quoque natae fidei damnum consumtionc fructum natu ralium reatae indvivialium domino debitae datum re

472쪽

cire debet. Tantundem igitur eidem restituere tenetur, quantum valent fiuctus naturales stat artificialium domi

no debita s. set ad stu, quod perinde est, ad horum aestia

mationem restituendam oenetur. Non est quod excipias , si tantundem non habuerit is honis eum nec torundem restituere posse , quantum valent, fructus consumti domino debiti bonsequenteri nihili huerit eum quoque nihil restituere posse . adeoque nullam esse inter possessorem bomae fidei, possessorem malae fidei

quoad restitutionem fructuum coruumtorum dat Terentiam

C, s s Dd. Hemm hic quaeritur, quid posseta rei alienae

ob fruere domino debitos consumto beat, minime ve ro quid restituere possit. Etsi enim debitor non si latve do , manet tamen debitor, nec qui restituere nequit quod debet, ab obligatione restituendi liberatur. Cumque nam mereatur posseta malae fidei ob fructus perceptos 66s.), tanto majore perea dimis, quod taret indomino debitos consumserit, probe gnarus se aestimationem, stituere non posse. Immo aestimationem adhuc restituere tenetur, si postea ad meliorem fortunam pervenerit. M gna itaque clifferentia est quoad restitutionem fructuum comiumtorum inter possessorem malae fidei ac possetarem bonae fidei. Supra vero jam annotavimusa not. s.. 3. A memnale esse , quod Imperator iubeat possestarem malae Mei restituere ructus industri es consumtos omnes. s. oo.

p. se bona serran raram ad fracta perci' ues, Nam ' β Parad.M. Etenim bonae fidei possessor non tenetur exser frenis non facto ullo s . , adeoque nec ex neglectu ma-tara res Pinum, quos percipere poterat. Quoniam igitur fructus tumnem percipiendi sunt illi, quos,cum percipere potuisset, percipe fructuum re neglexit(s. 33. bonae fidei possess non tenetur iam , fiuctus percipiendos restituendum rem Lil a Com

473쪽

Consentit Grai usat, a. e. o. sed hanc rationem, quod nec rem habeat, nec quicquam quod rei loco succedit. E. nimvero per hanc rationem tantummodo apparet, quod nihil habeat, quod restituere possit , consequenter quod restitutio sit physice impossibilis hic vero quaestio de eo est,

num possessis bona fidei praestare debeat culpam omissionis domino damnosam, qui carere debet, quod lucrarip terat, si ipse rem suam possedisset,in curatius administrasset , ceu decet prudentem ac diligentem patremfamilias. Quid quod eadem ratio, quam affert Grotho, adhuc subigis stat in possetare malae fidei, de quo tamen dici nequit, quod non teneatur ad fructus, quos percipere neglexit. Ceterum ex demonstratione nostra manifestum est, postitarem borue fidei non teneri ex ulla caepe, adeoque nee ex sinpinari crassa negligentia. s. oll.

inea, sita temet ea actus percipiendis, itan possesso missim erum a res tendum damnum iamin datum, edio factis precipere neglexit, quas percipere poterat. Etenim possedis malae fidei tenetur ex non facta quocunque s. 3sso P deoque etiam ex neglectu perceptionis fructuum, quos percipere poterat. Quoniam itaque in caula est, quod dominus carere debeat eo, quod habiturus fuerat, si ipse rem suam, edissetis diligentius curasset, consequenter jacturam sui faciatis aget ac ideo damnum dedit dominois 88.), culpassa(S. et para. LPM .Praetuam. Idumnum vero culpa datum resiarciendum(j. So. domino utique damnum datum resarcire, adeoque aestimationem fructuum , quos percipere neglexit, testituereis set a. debet. Tenetur itituri etar malae fidei ad fructus percipiendos restituendum o 33. - Nera

474쪽

De Obsigation. Jursit , dominio oriundis. 33

Negligentia sua non mus bonae, quam malae fidei posse domino dat damnum: quod vero hunc teneat obligatio damnum datum resarciendi, ilIum minime, inde est, quod

hic teneatur ex non facti suo, ille e eodem non teneatur, prout ex collatione demonstrationum manifestum est. Contentit jus Romanum l. as. C. de R. V. Sit ita quod ' Doctores nonnulli limitationes quasdam adjiciant in legibu minime expressas, quarum nullstatem eii ex anterioribus facile demonstrare possemus . nostrum tamen in praesenti non est in examinandis Doctorum opinionitas tem- . id fallere.

Quoniam mali rapacessor naturaliter habetratumst, ut mctuum industriali nil s.), dum ad Iaspercipienduesne ut ulterius

Fatuendum tenetur s. 6oi. nan tenetur nisi ad restitutionemem natur. rai ructuum industri iampercipiendarum domino debit Nimirum damnum domino dedit nonnis in rata ipsi deo

bita, adeoque ultra eam non datur, quod resarcire debeat. Hinc vero est, quod Jus Romanum l. s. C. de R. V. comeedat possessori mali fidei impensas fructuum necessarias deducendi quod non minus attendendum venit in fimmisbus percipiendis Manifesta enim foret iniquitas , fgio, qui jactuarum facere deberet impensarum ac operae suae, quae non minus res suae sent quam fructus alteri debitius. 3 ., Sed cum nos in superioribus cs.. s. Icommunionem fructuum industrialium adstruxerimus, non opus est, ut, ubi de earum restitutione agitur, inveniarum ac operae

habeatur ratio.

s. ogo pensae dicuntur sumtus, quos in rem impendimus, si impresve ejus conservandae, sive utendae ac fruenta gratia veletas i t.

475쪽

lam in fructuum perceptionem. Vocantur etiam Ampendu

vernaculo idiomate angit dindite Sostra.

a sumtus, quos facimus in aedes reficienda , ut eonserventur , nec collabantur, sunt impensae. Similiter sumtus, quos facimus, ut ager sterilisteretilior reddatur, m. Pensae sunt. tmerces quam solvimus operariis, ut ructus colligant m d locum convenientem delarant, impe sinti seuerium perceptionem factae.

Imen a smnia necessaria sunt, quae fiunt rei conservandae gra cessaria quin tia, seu , ut I-- ait . . in de V. S. quae si factae non sint, nam sint. res aut perisura, aut deterior futura sit, resine quibus si ctus percipi non potuissent

Ita impensae necessariae sunt, quae fiunt aedium veterem siniendarum vel reficiendarum grauata item dum actores in locum mortuarum rePoni curamus, vel flumina aven, mus, ne sint noxia.

s. os. Impensa uti mpens utiles sunt quibus factis res fit utilior est, sesquanam ctuosior, scilicet plures habeat usus pluresque ferat maestus: Ot quod dum fit, Res meliorari dicitur.

Ita aedificia meliorantur, si ad plures usus aptantur, Aquae eo sine fiunt impensae utiles sunt. Similiter ager me Iiotatur si ex sterili fertilior redditur, resumtus, qui eo fine fiunt, impense utiles sim: Sunt etiam impensae utiles squis plantat arbores plure in horto, quam antea in eoderuiuerant, vel arbores magis Eugiferas subitaui minus seu giferis.

nec Disitired by Cooste

476쪽

De Obligation es arib ea domini oriundis. Mi

nec necessariae, nec utiles sunt, aut, quae eius voluptatis vitiaria percipiendae gratia fiunt. P anamsint.

Res voliaptuariae nonnisi ac vitae jucunditatem aciunt s. os .part. I. Iur nat. Qua ni eas impenduntur im, Penta,voluptuariae sunt. . Huc pertinent, quae ad aedificium ornandum faciunt, item viridaria, aviaria, Praetoria.

s. o T. Impensa necessaria in perceptionem fructuumnaturalia a Impensism posse rei cuicunque restituenda Etenim sime impensis ne- 'actatim cessariis fructus naturales percipi non poterantis. 6o . .perceptio-Quamobrem si dominus ipse fructus percepisset, lammanem quae- hosce facere debuisset os. 6os. Quamobrem fi posses nati ess m domino restituit fructus natur es extantes , aut non rire tam cxtantium aestimationem (s. 8s Sys.sso. nec domi- .nus vicissim ipsi restitueret impensas necessarias , dominus utique locupletaretur cum damno possessoris fis 8a. 86 . Quoniam itaque nemo cum danmo alterius locupletari dobeti Us 8s aes impensae neccssariae in perceptionem fru- uum natura um liata possessori cuicunque restituendae.

Fluctuum industrialium nulla nicvt mentio, quia impet

Laedam insunt ratae possessori debitaeas . f., mas natura gara ad rem suam quamlibet quantum Olligatio m se est, anservandam remebarandam , s uidem meliorari, rem consimi Uuilibet enim homo obligatur ad patrimoniumsuum vanaei Sm conservandum, amplificandum, quantum in potestate limandi. sua est(s 38. . Enimvero cumpatrimonium sit omnium

bonoruet , quae quis habet, universitasis asa. I, bona vero sint res, quae sivit in dominio nostro, universiim spe- vitar

477쪽

estatae( si res nostras conservamus, patrimonium conservatur, , earum numerus sive copia multiplicatur. patrimonium amplificatur. Quamobrem dominus natura

obligatur ad rem suam quamlibet, quantum in se, seu in potestate sua est , conservandum id rerum suarum numerum multiplicandum. Quodsi operam des, ut plures ex re tua percipere possis fructus, seu eam fructuosiorem reldis, hoc ipso numerus rerum tuarum multiplicatur, immo qu enus res fructuosior pluris aestimatur, hoc quoquer spectu bonis tuis incrementum aliquod accessure censetur. Et quoniam res, quae pluribus usibus Maiori commoditati aptata utilior redditur , itidem pluris aestimatur, hoc ipta etiam, quod utilior redditur, bonis tuis incrcmentinii aliquod accetasse dicendum est. Ast res melioratur, si intilioris fructuosior reddituri s. Hos .I. Patet itaque dominum quoque natura obligari ad rem siuam, quantummae est, meliorandam , siquidem meliorari potestis. ao

Natura homini nonicompetit nisi rerum naturalium Mac, ai. , nec in res Metificiales, qua in communione primaeva pure naturalibus incorporantur(,31.), is eadem aliud jusis habet. Hoc ius dominiorum introductione tantummo

dolassicitur proprium c Li66d, adeoque homini non licet da substantia rei disponere nisi in suum aliorumque usum quem definiunt ossicia erga se ipsum atque aliosis r 6 ., Quamobrem hinc cile intelligitur, quod rem suam, quam tum in se est, conservare debeat, uti, si usu consumatur, se

diuturnioris usus,in meliorare*mdemteneatur, ut plures Amittat usus. Neque obligatio naturalis, in se immutabilis s. 1 a.part. I Pii 'in unius introductione domini rum exspirat, qua ad res industriales Martificiales multiplicandas tenemur s. sal para. nat. Atque hine

patet, Disitired by Cooste

478쪽

De Obligationesturi ex minio oriundiae gn

patet, unde fluat obligatiorem metuotiorem essiciendi id quod sub melioratione continetur V, Hos . . Qui adeo rem conservat, qui eandem meliorat, is facit quod est os ficii suiu qui vero cum conservare, cum meliorare posset, hoc non facit is omittit, quod facere debebat. Diligentis adeo patris familias, qui omnes ossicii sui partes adimplenc remino est, rem suam, quantum in se est , conservare ac meliorare. Unde etiam patet, quod aequitati maxime conveniat, ut mala fidei possetar etiam teneatur ausu speriscipiendos, seu quos percipere neglexitis. 6oi . . id mus adeo quam pulchre omnia inter se cohaereant, modo jura ex primo suo sonte derives.

s. os. Quoniam impenta necessaria sunt, quae fiunt rei con- Impensarum servandae gratiares. 6o . , utiles vero line quibus ea me necessari Ilorari nequitis bos. homo autem, quantum in se est, rum Ini natura obligatur ad rem suam, quantum in se est, conser- am feriem vaniamin meliorandam csi o8. cimo quoque natura ob. -- -- tigatur adfacienaeas, quantum isse es, Avens necessaria mari

utiles.

Impensae adeo nece Tariae ac utiles conveniunt ossicio boni patrisfamilias in qui iis parcit contra ossicium boni patrisfamilias agit. S. 6 Io.

Impens necessaria utilibus raserenaea. Quae in rem neces pense,

sario impenduntur, aut impenduntur in rem numero eam cessarianam dem, inquam utiles fiunt impensae, aut in rem numero di utilibus'inver Quoniam sine impenus necessariis res conservari ferendae. nequitis io . , adeoque nec diu utilior ac fructuosior esse res potest, qua diu conservari nequit aut quoad substantsam suam deterior redditur cante omnino curandum' si Iur Nai. Pars u Mm cst.

Disitired by Cooste

479쪽

est, ut res eonservetur, nee quoadubstantiam deterior vadat. Quamobrem patet impensas necessarias, quaecum utilibus m eandem numero rem fiunt, utilibus esse Praeferendas. Enimvero ponamus iam rem unam fieri utiliorem ac fructuosiorem, aliam vero deteriorem evadere, vel pro sus interire. Quoniam homo natura obligatur ad rem quamlibet conservandam, quantum in potestate sua est, nec ad rem meliorandam tenetur, nisi quantum in se estis Gog.); utique non tenetur ad rem quandam meliorandam cum deterioratione aut interitu alterius, nec adeo dicenda est melioratio rei in potestate sua esse, si cum deteriorationeve interitu rei alterius fieri debet s. iis .est. I. ur. MAIQuamobrem cum impensi necessariae sint, sine quibus res

conservari non potest S. 6o .r, utiles vero sint, quibus res fit utilior tractuosior, seu sine quibus meliorari noquitis Hos. impense necessariae utilibus etiam in Mecasi praeferendae , ubi impenta necenariae ac utiles noliti eandem rem fiunt.

Non nego in cara priori multo evidentius esse, quod in pensae necessaria utilibus praeferendae, quam in posteriori: in catibus tamen particularibus rationes evadunt magis, nifestae. Quamobrem non piget, exemplo aliquo propinfitionem praesentem quoad utrumque casum illustrare. P namus itaque te possidere domum Impensas necessarias faeis si statim aedes reficere studem ubi qua ex parte deteri rantur, ne posthac multo sumtu reficiendum sit, quod nune exiguo fieri poterat, nec neglectu impendiorum neceuari

rum tandem tota collabantur, aut ruinae proximae retici amplius nequeant Ast utiles tantummodo sunt impense.

aedes pluribus usiuus, vel plurium habitationi aptantur,

480쪽

in lucrinis indes perari possit. Nemo non te reprehendet, si impensas utiles quidem facis, necessarias facere non vis. Lucrum nullum censetur, quod cum majore damno com junctum Ponamus similiter te possidere praediumrusticum. Quodsi de agris di hortis meliorandis plurimum sollicitus fueris, de horreis autem, stabulis aliisque aedificiis reficiem dis, conservandis non cogites , adeoque impensas qui, dem utiles facis, nocenarii tamen parcis; nemo prudens te, Iaudabit, quin potius reprehendet. Prudens enim patres milias hanc primam eurae suae partem esse jubet, ut res ne

cessariae quibus oeconomia rustica carere nequit, conserventur, nec deteriorentur alteram vero, ut, quae melior ri possunt, quantum in se est, meliorentur. Quodsi sumetus, quos facere tenetur, rerum necessariarum conservati

et in earum , quae meliorari possunt, non sufficiant illas conservari, quam has cum illarum deterioratione aut int ritu meliorari mavuli. Et autem facile praevideam posse nonnulla non sine omni specie objici, quasi non semper impensae necessariae utilibus sint praeserendae cum tamen illarum objectionum discussio longior seret, quam ut commode hie locum habeat, in tantas ambages descendere nolumus, nulli dubitantes quin lassiciente acumine cutemtione usus ipsemet iisdem speciem detrahere possit S

ne mi promiscue omnes impensa utiles necessariis posta

Ponuntis. II.

pensa, viminia in se licita sunt i uis tamen aurem Impensa bis femur, si necessam ac militas, eruntur. Etenim impen luptuaria is voluptuaria voluptatis percipiendae s o . , conis Pantam sequenter vita jucunde transigendae caula fiunt(s deto.pari cum L Fur nat. . Quoniam itaque homini jus est ad ea omnia, quae ad vitam jucunde transigendam faciunt id omnes actus huc requiuiosis aeta.part.L. Annat. , impensi v Mm a I tuM