Casparis Contareni patricii Veneti De republica Venetorum libri quinque : Item synopsis reip. Venetæ, et alii de eadem discursus politici

131쪽

D VpNr T. 4 P. VI A. IV. Is post ui ben condit. m.Veteres hi auditores e nclem lare a Uthoiitatem obtinent in judiciis caus: iura forensium Quae Urbanis judicibus disceptantibus diiudicatur, qu mi Advocatores in plerisque omnibiis rebus, si qua in parte viderentur of fccre legibus, intercedendi inquam. cum . so a judicibus urbanis contra aliquem sententia lata uerit, licet illi ab corum judicio ad auditores provCcare. Causa ad eorum lubsellia deducta, ultro citroque agitata ab his inter quos controversia fuerit, nisi summam excedat quinquaginta aureorum nummum, Omnes ;judices in eandem sententiam conVenerint, possi in ipsi absque quadragintavietum collegio rem decernere quod sit ter se dissenserint vel eorum Unus authoritatem habet intercedendi, causaque

illa apud minimum quoddam collegium

agitatur, in quo uterque auditorum magistratus tresque alii judices conveniunt: ibi lue minores hae causae dijudicantur. Quod si universa causa eam summam excedebat, ante nostram aetatem noII poterat ad uadraginta-virum colle sitim res deduci , nisi aliquis auditorum latae sententiae a iudicihus intercessisset , de eaque ad quadragintaviros retulisset. Nostra vero tempestatenta lex est, qua conceditur illi contra H quem

132쪽

12 CAs P. CONTARE NIquem priores judices sententiam prois nunciaverint, ut post tres exae hos menses quamvis nullus auditorum interceia serit, possit diem adversario dicere, Madcollegium provocare qua lege auditorum authoritas valde es imminuta, quamvis ejus magistratus cum intercedunt nonnihil ad causam obtinendam valeat. Nam neque tres menses operiri oportet , eorumque intercessio velut

praerogativa judici videatur esse. Si auditor intercesserit, prioribus judicibus diem dicit, collegium quadraginta-virum aditur. Ante nostram aetatem terque magistratus orabat coram collegio, sententiamque uterque suam tu

batur sensim vero per segnitiem judicum in desilietudinem abiit, ut priores judices quorum sententiae intercessum sit intersint quum apud quadraginta-Viros causa agitatur, ne dum orent sed die eis per tabellionem dicto respondent ussieri debere Mos vero ille ut auditores primum referrent ad collegium de causa cui intercessissent, orationemque haberent, ad nostra usque tempora deductus est. Nunc vero penitus intercidit, sed patroni tantum eorum inter quos controversia fuerit, hoc munus defunguntur, tuenturque suorum clientum

causas quibus rebus ilectum est, ut dugnitas

133쪽

l DE VENET RE P. LIB. IV. 2I nitas auditorii magistratus, quae diu illustris erat, nostris temporibus obicura id moclum S imminuta sit inradragin- alii urbanarum causarum judices eundem sere morem servant in judicando, quem a judicibus quadraginta capitalium causarum servari solere diximus hoc tantum discrimen est, quod in causis in quibus de capite agitur 5 fortunis rerum , nullum certum orandi tempus statutum est. In his vero urbanis litibus pnaescriptum est temporis intervallum ultra quod orationem protendere non possunt id est, hora cum dimidia tantum cuilibet oranti concessa est neque in forensibus iis causis judicandis variae reseruntur sententiae ut eam collegium eligat quam maluerit, quemadmodum in sumendis poenis a nequam hominibus fieri solere superius dictum est sed tantum refertur an lava rius a judicibus sententia confirmanda sit vel potius abroganda de abrogatione refertur, si auditor quis intercesserit. quod si non fuerit intercessum, sed sine intercessore causa ad collegium fuerit ideducta, praefecti collegii perorata utrintque causa non de abroganda sed de confirmanda sententia lata referunt. Iurati judices omnes in suffragia eunt. Tres item urna deseruntur viridi abrogatur

H s id de

134쪽

id de quo relatum fuerit candida approbatur rubea vero eis destinata est qui bus nondum liqueat, sed velint causam ampliari. nihilque decret una habetur nisi plures quam dimidii abrogaverint aut approbaverint quod si tot judicibus

nondum liqueat, ut in neutram partem judicium factuna sit, causa ampliata pronunciatur ad alteram diem, qua eadem fere repetuntur quod si etiam eadem die judicium pendeat, tertio cogitur colleigium, causa repetitur. Ua perorata trinque itur in suffragia, neque amplius ulla eorum judicum quibus nondum liqueat habetur ratio quare nisi paria fuerint suifragia , in alteram partem fit decretum, sive de abroganda sive de confirmanda sententia lata Abrogara sententia nequaquam adimitur potestas ctori, quinde eadem re iudicium repetere possit. Nihil enim abrogatione statuitur, sed tantum lata sententia antiquatur. Confirmatione vero approb tione rata fit sententia quam priores judices pronunciaverunt, neque amplius provocationi est locus, neque judicium repeti potest super eadem re, nisi causae quippiam novi accedat. Atque satis hactenus de auditoribus veteribus dictum sit : nunc pauca de recentioribus perstringamus. Hic magistratus in nostia

135쪽

Vs, T. RE P. LIB. IV. 23i republica non fuit prius institutus,quam in continente aestuariis iis ceri nitinia Venetum imperium extendi coepit. Ad hos a praetorum judiciis provocatio est, aliorumve magistratuum qui extra urbem populis qui in nostram venerunt societatem ius dicunt. Veteres enim auditores utrisque, urbanis scilicet Sc exteris causis, haudquaquam satisfacere poterant. Quamobrem eam appellationem etiam sortitus est, ut novorum sine recentium diceretur. Nam post constitutam rempublicam imperium Venetum extendi incoepit in Venetiam oram, quae ad veteres dominos veluti quodam postliminio

volens ac libens rediit .Etenim ut in exordio operis ostendimius, nobilissimi quique provinciae Venetae barbarorum impetum Italiaeque totius devastationem fugientes se in nostra aestuaria receperunt, urbemque hanc opulentissimam condidere. Cui etiam nomen Venetiae indiderunt multitudinis numero ut significatum posteris esset eo omnium civitatum Venetiae regionis nobilitatis florem convenisse. Igitur cum brevi imperium Venetum crevisset in imme .sum, unus haudquaque magistratus urbanis 3 exteris causis satis esse poterat. Iccirco novus late institutus est, novumque quadragintavirale collegium.

136쪽

11 As P. CONTARE NIProvocatio quoque, quae ab aliis qui e tra jus dicunt fit, ad horum subsellia defertur atque hoc demum collegi dis ceptante omnes ejusmodi causae discernuntur eadem in omnibus ratio est, parque modus hujus magistratus collegii, que modo ab auditoribus veteribus descollegio quadragintavirali urbanarum causarum judice servari solere docuimus. illud tantum jus auditoribus recentibus additum est, quod in causis quae summam quadraginta nummorum aureorum non excesserint latam sententiam,

aqua ad eos sit provocatum, moderari queunt ejusque partem si ita ipsis videatur, abrogare, partem vero comprobare, dum modo omnes in eandem sententiam conveniant quod ea de causa institutum, ne exteris hominibus desadvenis, quorum praecipue rationem haberi debere summi philosophi tradideres, majus negocium fieret, sed sine magno rei familiaris dispendio litium exitum invenirent. Hoc jure veteres privati sunt. necesse enim illis est ut aut totam sententiam approbent, vel totam rescindant, atque irritam faciant. Sic novi hi intercedendo reliquis omissis parti intercedere possimi a veteres contra aut enim toti intercedunt, aut universani

integram dimittunt. Hocque pacto ex

137쪽

D VENET RE P. LIB. IV. 2sterorum lites breviori pacto dirimuntur,quam causae urbanae: quamvis patronorum murisconstillorum versutia, quae nihil etiam contra fas intactum relinquit, in immensum quaevis lites protrahuntur quod ubique gentium fieri solet, ubi non temere sed latuto ordine judicia fiunt. Explicata fere a nobis est judiciorum ratio, superest ut paucisne stringamus eos magistratus qui primi incautis urbanis jus dicunt, a quibus ad veteres auditores provocationes fiunt & ad collegium quadraginta viroruari: quorum judicum sex sunt subsellia pro qualitate causarunt S personarum distributa nam aut lites sunt de mercatura rebusque ad negociatores pediantibus, vel de aedibus &fundis quae intra aestuaria fuerint aut de possessionibus de agris quae in terra continenti sunt, aut de quibusvis aliis contractibus stipulationibusque personaeque quae lites inte

se conferunt, aut sunt cives, aut exteri, seu cives cum exteris vel demum cum pupillis res habetur, aut agunt viduae foeminae post obitum mariti de dotibus recuperandis. ne ergo inter tot diversorum generum judicia turbatio esset, neve aliud alii impedimentum afferret, plura instituta fuere judicum subsellia ita ut quantum fieri posset unusquisque pro

ratione

138쪽

11 CAsp. Co ΜΥΑ Rr NI ratione negocii d litis suos judices cognoscet et quae enim lites ad aedes sive fundos intra fines Venetiarum positos, id est in ars uariis existentes pertinent,lia: Omnes a judicibus qui proprietatum no minantur dijudicantur quos etiam ad unt viduae dotes ab haeredibus inaritorum defunctorum repetere olenteo. Hancq appellationem habuerunt quod majores nostri ea tantum civium sum rum propria existimarunt, quae in aestuariis essent posita, utpote quae ad alienos dominos non facile transferri possent. Caetera vero in continenti existentia, sive agri sive domus fuissent, utpote quae facile invito a dominis possent auferri, injuriaeque magis exposita essent , mobilia dici voluerunt quod si de fundis

continentis orae controversia fuerit, iudices procuratorum sunt adeundi iis

dem judicibus cum pupillis, qui adhuc

tutores habeant, contendas oportet.

qua de re ii judices id quoque nomen Obtinuerunt nam apud Venetos curatore v& tutores, procuratores appellari con,

sueverunt. Si item lis de mercimoniis interciderit, ad mercaturam spectet, subselli a iudicum adeuntur qui ex ea re judices seu consules mercatorum nominantur hi majori quodam compendio judicant quam alii forenses magistra