Theophylaktou Hermneia eis to Kata Matthaion Eungelion. Theophylacti in Evangelium S. Matthaei commentarius. Edidit graece et latine Gulielmus Gilson Humphrey

101쪽

COMMENTARIUS CAPUT V. 87cidi, et in Summa, quicquid est Judaicuria. Sugere enim

Puero Convenit, Iro minime,

Audistis Yod dicturn it, Oculun pro Oculo, dentenm pro dente. J Lie Condescendens permittit ut ademquis patiatur quae inflixit, ut ne mutuo Se offendant, timore, ne eadem patiantur, ni Sterriti. Ego auten dico vobis, ut ne resi8tatis Dialo ed petis- quis iii egerat alapara in dexteran tuan niatillanὶ obverte ei et altera1n. J J Ialiam hic diabolum vocat, qui per hominem Peratur. Non oportet igitur hi sister iliabolo 2 Etiam: at non est repercutienclum, Sed SuStinencli1II1. Non enim igni extinguitur ignis, Sed aqua. Ne existimes autem quod loquatur Soluna de PereUSSione maX-

illae, sed de omni alio malo quod infligitur. Et ei ι vult tecun studicari, et tu nicara tuam tollere, peruitu e et palliunm. J Etiam Si quando te ad uilicem traliat, et obluctet, tune dimitte ei pallium non si simplicitor potat. Tunica proprie dieitur quam subuculam vel indusium vocamu pallium, mi illam tegimus: quamvis saepe alia pro aliis dicantur. Et pii te adegerit ad niliariun unuVι, ad crιyn eo

dito. J Qies dico, inquit, tunicam et pallium etiam corpus tuum da ei a te indust trahit, et amplius quam illo vult, facito.

Petenti ibs te, da et volentera a te nmutuurn accipere,

ne averseris J Sive amieus, Sive inimicus, Sive infidelis, sive pecunias petat, Sive auxilium aliud. Mutuum autem non cum faenore dicit, Sed simpliciter Sum. Nam et in

Audistis quod dictun est, Diliges proaeirnun tuum, et odio habebis inimicun tuunt. Ego auten dico vobis, Dil gite inlaticos vestros. Venit ad Verticem virtutum quo

quid majus Non est autem impossibile. Moses enim

102쪽

88 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM

μονον τι περισσον ποιεῖτε οὐχὶ και οἱ τελῶναιουτω ποιουσιν; σεσθε υν μεῖς τελειοι, σπερ πατηρ υμῶν δ εν τοῖς οὐρανοῖς τελειος στι. Toγαρ του με των νθρώπων γαπαν, τους δηθεν φίλους,

τους ε μισεῖν, ἀτελες εστ ' τελειον δε το πάντας ἀγαπαν.

εμπροσθεν τῶν νθρώπων προς το θεαθηναι αὐτοῖς. ι δε ηγε, μισθον υ εχετε παρα τω πατρι υμῶν τῶ ν τοῖς οὐρανοῖς. Eἰς την μεγίστην

103쪽

COMMENTARIUS. CAPUT V. 89 o Paulus Judaeos contra se insanientes, plus quam Seipsos diligebant, et Omnes Saneti suos inimicos. Bene precemini devoventibus vos, benefacite his peti Oderunt vos, et orate pro his frui indunt et insectantur vos. JInter benefactores oportet illos habere omnis enim qui nos tentat et persequitur, leviorem facit poenam quam pro peccati ferre deberemus. Etiam alia ratione, nempe es talem mercedem nobis dat Deus. Audi enim: Ut sitis fili patris vestri, qui est in coelis qui solem εuun eaeoriri sinit et e bonos et nmalos, et pluit ruper iustos et iniustos. Vides quantum bonum dat tibi qui te odit os laedit, ioci sustinere velis : Per pluviam autemo solem intellige etiam doctrinam et Seientiam omnes enim Deus illustrat et docet. Nan si dile ruis diligentes vos, quani mercedem habeti, nonne et publicani idem faciunt Trepidemus, quod

Et a dileaeeritis anticos vestros tantum, quid afri plius

facitii nonne et publicani io faciunt 8 Eritis igitur

vos perfecti, icut pater vester qui in coelis egi, perfectus e8t.JNam hominum alio diligere, alios odio habere, ID Perfectoriim eSt: Omne autem Eligere, Perseetorum.

CAPUT UL

AETTENDITE ne eleemosynani ve8tram faciatis coram o hominibus tit ideaulini ab illis, alioqui rercedem non habetis apud patren ve3trum, ροι est in coelis. J Posti quam ad Summam Virtutum etharitatem duxit, nunc tollit inanem gloriam, quae equi solet bene operantes. Vide autem quid Eeat. Atteii te, inquit, et cavete quasi de aliqua mala bestia dicat, attende ne te Elaceret. Porro licet coram hominibus eleemoSynam aetas, non

104쪽

90 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM

κατακρίνη. πην γνωμην γὰρ η κολάζει η στεφανοι ὁ Θεός. V. a 'Gταν Ουν ποιης ἐλεημοσύνην, μη σαλπί-ση εμπροσθεν σου, σπερ οἱ ποκριται ποιΟὐσιν 31 ἐν ala συναγωγαῖς και ἐν ταῖς ρυμαις, πως δοξασθῶσιν πο των ἁνθρωπων. Ου σάλπιγγας εἶχον οἱ

τούτου ονομα ι, ως οκουντας με Οεω προσεχειν ἀνθρωποι δε προσεχοντας ' παρ' ἄν πεχουσι, τουτεστιν ἀπολαμβάνουσι, το μισθον υτων.

V. 6 i δε ταν προσεύχ' εἴσελθε ει το ταμεῖόν σου, και κλεισα την θυραν σου, προσευξαιτω πατρί σου λίν τω κρυπτω, και δ πατήρ σουδ βλέπων ε τω κρυπτω αποδώσει σοι ἐν τω φα-

105쪽

COMMENΤ ΠIS CAPUT VI. 91 tamen ideo facis ut videaris ah, hominibus, non condemnaris. Sin autem Vanae gloriae Copum SPQetaVeriS, etiamsi in penetralibus promptuarii tui feceris, Onclemnaris Voluntatem enim vel coronat Vel punit Deus. Itapie sura facis eleemosynanm, ne icta canatur ante te, icut h)ypocritin facietunt in synagostis et in vicis, ut 'lor feenim ab honiinibus. Non tubas habet iant thypocritae, Sed animum ortim deridet hoe loeo, quod eleemoSynam Stiam Volebant celet irari Hypocritae Sunt, qui alii sunt, alii apparent, et misericordes quidem videntur, alii

autem Sunt.

Anien dico vobis, fod habent nerceden ι uani.' Cum laudantur enim totum acceperunt ab hominibus. Te auten faciente eleemosynain, ne8cia sinistra fuα

quid faciat dextera tua. J Per hype bolam hoc dicit, quasi diceret, si possibile, etiam teipsum ignoros. Vel etiam

aliter, sinistra est inani gloria, deors Ver eleemoSJna, nesciat igitur eleemosynam inani glor1a. Ut it eleemosyna tu in abdito, et pater tuus P ι videtin abdito, reddet tibi in nanifesto. Quando 2 Tunc cum nuda et manifesta omnia errant, et tune magis glorificabere.

Et quando oras, non eris si querna rodun pocritin, peti uiant in conciliabulis et in angulis platearunm tantes orare, ut conspicui in honminibus. Auten dico vobis, quod habent nercedenι uani. J Hypocrita et Sto nominat, uti eos su Videntur quidem attemlere ad Deum, Sed ad homines magis attendunt, a quibu habent, hoe est,

accipiunt, mercedem Suam. Tu auten petando oras, ingredere in cubiculuxn uunm, et clausas anu tua ora patrerm tuun in abscondito, et pater

tuus qui videt in abscondito, reddet tibi in 1nanifesto. Quid igitur' in ecclesia non orabo omnino. Sed recto

106쪽

92 THEOPHYLACTI IN S. HATTHAEUM νερῶ. lo ουν εν xxλησία μη προσευξωμαι καὶ πάνυ, αλλὰ μετὰ γνωμης ὀρθης, και στε μ επιδείκνυσθαι επει ὁ τόπος υ βλάπτει, ἀλλ' ὁ τρόπος καὶ ὁ σκοπός. Πολλοι

V. et Προσευχόμενοι δε η βαττολογησητε, ωσπερ οἱ ἐθνικοίδε αττολογια στὶν ἡ φλυαρία οἱον

V. 9 υτως οὐ προσεύχεσθε μεῖς Πάτερημῶν, Ἐν τοῖς Οὐρανοῖς. Eὐχ αλλο, και προσευχηGλλο Eυχη με γαρ εστιν πόσχεσις προς Θεόμ ως τανυπισχνηταί τις ποσχεσθαι οἴνου η ἄλλου τινός προσευχηο αγαθων αἴτησις πάτερ δε ιπων δείκνυσί σοι τίνων αγαθῶν ριώθης, υἱος εο γεγονως εν δε τω ειπεῖν, ε τοῖς οὐρανοῖς, δειξε σοι την πατρίδα σου καὶ τον οἶκον τον πατρικοπι εὰν γα θελλης χειν πατερα τον Θεον, προς τους ουρανους βλεπε, καὶ, προ γην Ου λεγεις δε πάτερ μου, a αλλα πατερ ημῶν, ως ν χοι πάντας ἀδελφους νος πατρός.

ὁ Θεος, τουτεστιν, ὼς ἄγιος δοξάζεται. V. 1 Ἐλθετω ἡ βασιλεία σου. Τουτεστιν,

Oeυτερα παρουσίa, ὁ γὰρ συνειδὸς χων πεπαρρησιασμενον

107쪽

nninao, et cura ostentationem. I loeus enim non nocet,

sed modus ot intentio. Multi enim etiam in albscondito

orantes, hoe ut hominilaus placeant faciunt. Orantes autenm, ne sitis battalo' in precibus vestris, sicut ethnici. Battalogia est nugacitas, ut exempli gratia, petere aliquid terrenum, glor1am, divitias, Victoriam Battarismus autem Si inarticulata VOX, qualiSeSt puerorum tu igitur ne nugax et 111ultiloquus sis. Putant eniti quod in nmultilopetio uo eaeatidiantur. JNon sunt longae preces faciendae, Sed breves quidem et crebrae oportet enim pauca loquente perSeverare in preeibUS. Ne igitur assDnilentiari eis: cit enis pater ve8ter ι bius indigetis, antequani petatis ab illo. Non enim ut doceamus, petimus: Sed ut nos a temporalibus et Secularibtis curis abstrahamus, et otiose et magna cum utili

Sic igitur orate vos Pater noster, Pt i es in coelis. JAliud os volunt, aliud oratio. Votum enim Si promissio coran Deo, ut quando promittit quis se abstinerea Vino, Vel alia quadam re oratio autem petitio bonorum. Dicens autem Pater, Sten Et tibi tanta bona sis assecutus, factus filius Dei. Et dum dicit, In coelis, ostendit tibi patriani tuam, et domum paternam. Nam si vis habere patrem Deum, in coelo Specta et non in terram. Non diei autem, pater meus, Sed pater noSter, ut omnes quasi Datres unius patris habeas. Sancti cetur nomen tuum. Hoe St, facito nos Sanctos, ut et tu per nos glorificeris. Sicut enim blaspho- matur propter me, ita et Sanctificatur propter me Deus: hoe est, ut sanctu glorificatur. Adveniat regnun tuum. J Secundus cilicet adventus :nam qui retus est bona conscientia, precatur ut Veniat reSurrectio et audietum.

108쪽

91 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM Γενηθητω το θελημά σου ἐν οὐραν και ἐπὶ

V. 13 Και μη εἰσενεγκης μῶς ει πειρασμόν.

ciλλ' ὁ πονηρός. O τι σου στιν ἡ Ωσιλεια και η δύναμις και δοξα εις τους αιῶνας, μην. l Oaρσύνει μῶς εντaυθa. Et a βασιλεύς στι καὶ δυνατος ὁ πατηρ a ενδο ος, πάντως a ημεῖς νικησομεν ον πονηρον καὶ δοξασθησόμεθα

υστερον.

εἰναι διδάσκει. P ναμιμνήσκει δε μῆς του πατρος, νααιδεσθωμεν αὐτον, καὶ μη κθηριωμεθa, τοιούτου παῖδες

109쪽

COMMENTARIUS UT III. 95Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra. J Sicut, inquit, angeli faciunt voluntatem tuam, ita et nos cla

Panein no8trum upersi stantialain a nobis hodie.J Supersubstantialem dicit, a Substantis et constitutioni nostrae Suffieis, tollit autem curam de crastino. Quin et corpus Christi panis est supersubStantialis cujus esse participes citra cortilemnationem Preeamur. Et inmitte nobis debita nostra, sicut et nos inmittimus debitoribus nostris. J Quia et oSi baptiSma Pe eamuS, precamur ut dimittat nolbis. Si autem Emittet, quemadmodum et nos nam si Vindictae avidi et memores saerimus, non remittet. Habet me Deus ut exemplar:

et 1 Mod facio alii, facit et mihi.

Et ne inducas nos in tentationet in. J Imbecilles sumus hormines, ideo non debemus nos ipsos in tentationes imicero sed Si inciderimus, orandum ne abSorbeamur tentatione. Qui enim absorptus et victus ost illo in profundum tentationis induetus est, at non item qui incidit, et Vincit. Sed liber nos 'ialo. Non dixit, a malis hominiabus: non enim illi nos in juria afficiunt, Sed malorum

Quoniani tuunm 8 regnura et potentia, et gloria in secula, Annen. J Anima nos his vectis. Nam si paterre est et potens et gloriosus, omnino et no Vincemus malignum, et glorificabimur poSthae. Etenim si reiniseritis onminibus delicta ua, remittetesiarn vobis pater vester coelestis. J Iterum nos docet eSSe alienos a vindicandi cupiditate Mentoriam autem Patris ineuient, ut revereamur eum, et cum mus imus filii,

110쪽

96 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM παραπτωματα μῶν. Ουδεν υτ μισεῖ ὁ πραος εος,

V. 16 'Uταν δε νηστεύητε, μη γινεσθε σπερ οἱ ποκριταὶ σκυθρωποί ' φανιζου γαρ τα προσπιωπα αυτῶν, πως φανῶσι τοῖς ἀνθρωποι νηστευ- οντες. Ἀμην λέγω μῖν, τι ἀπεχουσι τον μισθὶ ν

φαλην, και το πρόσωπόν σου νίψαι, πως μη φα-νης τοῖς ἀνθρωποι νηστευων, άλλα τω πατρί σου

V. 19, o η θησαυρίζετε μῖν θησαυρους ἐπιτης γης, που σης και βρῶσις φανίζει, και που κλέπται διορύσσουσι και κλεπτουσι Θησαυρίζετε δε μῖν θησαυροῖς, οὐρανῶ, που ἴτε σης υτεβρῶσις φανίζει, και που κλεπται Ου διορύσσουσιν, Ουδε κλεπτουσιν. Ο που γάρ στιν ὁ θησαυρος υμων, κεῖ εστa και η καρδίαίμων Ἐπει το της κενοδοξίας εζεβαλε νόσημα, περὶ κτημοσύνης λοιπον λεγει' ο γαρανθρωποι ιὰ κενοοοζίαν κτωνται τὰ πλείω Δείκνυσι se του επὶ γης θησαυρο το κερδες, τι σης με καὶ βρωσις αφανίζει βρωματα καὶ ματια, κλεπται δε χρυσίον καὶ ἀργυριον. Eιτα Da μ εἴπη τις αὐτω τι, αλλ' ο πάντες κλεπτονται, φησὶν, ε και μηδεν τούτων στὶν ἰλλ' ουν γε αὐτο τουτοτο προσηλωσθαι σε τλῆ περὶ του πλουτου μερίμνη, πῶς μαθλιον; διο λεγει

라틴어 텍스트