Theophylaktou Hermneia eis to Kata Matthaion Eungelion. Theophylacti in Evangelium S. Matthaei commentarius. Edidit graece et latine Gulielmus Gilson Humphrey

91쪽

COMMENTARIUS. CAPUT V. 77nani crucis tota est re e tum lio'nuna, et ape tranSVersum quo sensu diei quod ea Pas de cruce dicta sunt,ini plet untur. Quisquis 'itur oluerit ununt eae nandatis his ni inin iis, et docuerit sic hornines, lininius vocabitit in re Ino coelo-

1 uni. J Minima mandata 1est, quae ipSe traditurus erat, non legalia. Nominat autem ea minima propter hiimilitatem : ut et te infirmat modeste docendo loqtii. Minimus autem vocabitur in regno, hoe est in resurrectione tittimus, et abjectu in gehennam non enim in regnuim coelorum ingredietur, apage Sed regnum reSurrectioneni

intollige.

Quisquis autem fecerit et docuerit, hic maynus vocabitur in regno coelorurn. J Prinauna Ponit, fecerit; postea, docuerit: quomodo enim alium inducam in viam, qua nunquam transivi 2 Caeterum Si feeero, et non docuero, non halbebo tantam mercedem Saepe etiam et condemnationem, si quando propter invidiam vel negligentiam

Dico enini vobis quod nisi abunddiverit Iustitia vestra plus quan Scribarura et Pharisinomini, non intrabitis in regnure coelor ni. J JuStitiam diei omnem virilitonia sicut o quum dicitur, JuStu erat ob PitIS, Irreprelien- silbilis. Horresce honio, animadVerten quanta a notiis repetantur. Deinde docet o quomodo abundemus: et numerat Virtutes.

Audistis quod dictum it priscis, Non occides. Quisquis autem occiderit, obnooeius erit judicio. Hoe a Certo quodam esse dictum non dicit. Si enini dixisset, quod pater meus dixerit priscis, ego autem dico vobis: videri posset diversam a patre legem Ponere. Iterum autem si dixisset, Ego dixi priscis, segete aeceptu fuiSSet Seruio. Indofinito igitur dixit, Dictum est antiquiS; per hoc autem quod dicit, dictum est antiquis, Stendit antiquatam

ogge legem quonian auten Vetera nune antiquata Sunt,

et ferme abolita, oportet omiSSi illi Currere ac nova.

92쪽

τὰ δωδεκα φυλάς.

O δ' ν εἱπxi, μωρε, ἔνοχος σται ει τηνγεενναν του πυρός. Πολλοι λεγουσι καὶ νομίζουσι βαρυ εἰναι τοὐτο καὶ σκληρον, ους εστ δε D γαρ ἀποστερων τον δελφὸν αὐτο λόγου καὶ φρονησεως, οἶς των θηρίων οιαφερομεν πως οὐκ acto γεεννης ὁ γὰρ λοιδορῶν και βρίζων την ἰγάπην διαλύει, τις διαλυθεῖσα συνανaιρεῖ

V. 3, 4 Ea οὐ προσφερης το δῶρόν σου ἐπὶ τ θυσιαστηριον, κάκεῖ μνησθῆ , τι δ δελ ός σου χει τι κατα σου, φες κεῖ, δῶρόν σου -- προσθεν τού θυσιαστηρίου, aι παγε, πρῶτον οιαλλαγηθι τω δελφω σου, και τοτε ἐλθὼν πρόσ-

93쪽

COMMENTARIUS. CAPUT V. 79 Ego autern dico vobis, Omnis si irascitur fratri suo tenmere, obnoaeius erit Iudicio. Prophetae dicturi futura licebant, Haec dicit Dominus: ClariStus autem, Ego dico, ostendens divinitatis auctoritatem. Illi enim servierant, ipse autem filius, omnia quae Sunt patris in se possidens. Qui rascitur fratri Suo temere, ille condemnatur Si autem quis iraSeitur, ratione USta motuS, et ut alium erudiat, et spirituali elo, non Condemna Ilitur. Unde et Paulus vecta rae locutus est ad Elymam magum, et ad pontifieem non temere quidem, Sed gelo. Tune autem temere IraSeimur, quando Propter ope Vel

gloriam.

Qiticumque vero, erit fratri uo raca, obnoaeius erit concilio. Concilium vocat Hebraeorum tribunal. acavero significat idem quod Tu ut quum ad aliquem contemptum a nobis dicimus, Albi tu Volens igitur nos oldo parvis solicitos esse, et nocinvicem Venerari, admonet horum. Quidam dicunt ae Syriae reSpuendum quicudam significare. Quisquis igitur muria affecerit fratroni

Suum contumelia inVndenS, obnoxiu erit Concilio sanctorum apostolorum, quando Sedet iunt audicantes duodecim tralbus Israel. Quicuinque autem diserit, tulte, retus erit gehen=ὶ

taeendio. Multi hoc grave et durum Sse putant, non est autem Nam qui fratrem suum ratione et prudentia, ciuibus a briitis diserepamiis, privat, qhionaod non dignus gelisenna 2 Etenim qui commati et Contumelii perSequitur charitatem destruit qua deStructa, Simul omnes tolluntur virtutes Sicut omne ConServantUr ea RiVR. Dissolvit igitur omnes Virtutes, qui contumelia Proximum afficit, dium Charitatem Ela ceradi et proinde ignis incenssio dignius hierit. Si ergo obtuleris metunus uvam ad altare et illic recorda tus fueris, pto frater tuus habet aliquid adversum te, Ginitte illic ni unus tuun ante altare, et ab/, Priu reconciliare fratri tuo, et tunc veniens Fer 'nunius tuu)m. Con-

94쪽

V. 7 P κούσατε τι ἐρρεθη, ου μοιχεύσεις

95쪽

COMMENTARIUS CAPUT V. Itemnit Deus proprium honorem, tantum ut nos diligamus Quum autem dixisset, si halbuerit aliquid contrato frater tuus, nihil aliud apposuit. Sive enim Juste Sive injuste habeat, reeonciliare. Et non dixit, si habe tu Contra illum, Sed Siquid liabet ille contra te, Conare ut ipsum ad amicitiam reducas. Praecipit auteIn Emittendum donum, ut tibi necessitatem imponat reconciliandi,

et tu 1 volueris offerre donum, cogari reconciliarI. Docet otiam interim charitatem vertim Sse aerifieium. Esto benevolus adversario tuo cito, quanidiu es λὶ via cur u es, ne quando te tradat adversarius yitdici, et ιdeae te tradat ministro, et in carcerem conjiciaris lamen dico tibi, neutiquatam tibi illinc, donec reddas ulti niιm quadranteni. J Nonni illi utant adversarium dici diabolum,

viam autem vitam Dominum vero admonere, ut quam-

dii in hac vita es, desciscas a diabolo, ne postea poSSit te de peccato arguere, luaSi aliquid de Suo habentem, tunemi poenae tractaris usque ad ultimum quadrantena pro peceati corrigendis. Qiuadrans halbet duo minuta.

At tu intelligo, quod etiam de adversariis qui hic Sunt,

dicat per lio admonens, ne audiet contendas, et ita a divinis operibus avellaris Elian si in iuria asseetus fueris, inquit, ne abeas ad trilbunal sed in via litem Solve, ne ob potentiam adversarii graViora patiaris. Audistis quod dictuni sit, Ne noecheris. J Aliud ostmoechia, aliud scortatio: moechia enim eSt eum Conjugata,

scortatio vero Cum Soluta.

Ego utern dico vobis, peto quicunt ue aspeaeerit nutierem ad concupi8cendura eani, ara moechatus est eam in corde suo. Hoe St, qui Stat, et curioSe Spectat, et accendit Concupiscentiana suam videndo, et iterum videt, ut magi eam Concupiscat, hic maluna perfecit 3 am in

Corde. Quod si opus non addidit, quid hoc Non

potuit quia si possit, Statim 1alum Patrabit. Verum Cognosce, quod et Si concupiscanaus, deinde prohibeamur

96쪽

82 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM

ται ν των μελῶν σου, και η λον το σῶμά σου βληθη εις γεενναν Τυφθάλμον καὶ χεῖρα κουων, qνόμιζε περὶ των μελων τουτο λεγεσθαι Ου γὰρ αν προσε- θηκε το ὁ δεξιος καὶ η δεξιά - ἀλλα περὶ των δοκουντων φίλων καὶ βλαπτόντων μαρ. Ο εστι τις νεος, εχων L

97쪽

COMMENTARIUS. CΛPUT V. 831acere piis Signum Si mi Iodisianifeste a gratia Protecti fuerimus. Ita et millieres dum Se ornant, ut aliquibus placeant, etiamsi non placeant, attamen Pharma Cum miSeuerunt, etiamsi nullus bibat. Et i oculus titus dexter ossendicillo tibi fierit, erue illunm, et ab sic a te. Utile niu tibi est ut pei eat unum eaevmembri titis, et non tollim corpris nitiatur in gehennain. Et ει dextera manus tua obstiterit tibi antput eanὶ, et proice abs te. Expedit nivi tibi ut pereat unlιπι nenibi oratrutuoratum, et non olun corpus hiatu consectatur in gehennanm. JOculum et manum audiens, ne exiStime de memibris his

diei, non enim apposuisset, dexter et dextera: Sed de his qui Videntur esse amici, et nocent nobis. Ut exempli gratia, adolescens est, cui Sunt amici intemperanteS, aquil ius damnum accepit hos igitur amputa, inquit. Fortassis enim et illos servalbis, ubi hoc persenSerint qMod Si minus, Certe vel teipstini. Si autem amas illoriim amicitiam, utrique peribitis. Dictu Πι 8 auterin Ptod uictimpie inrigerit Xorern 8uani, et ei librilum repudii. J Moses ussit, Si quis oderit uxorem Suam Separetur ab ea, Ut ne quid gra Vius Contingat. Nam quum odio habetur, fortassis occidi posset Dare autem ubet dimissae libelliana, quem Vocabant repudiarium, ita ut a Da non ad PSum aecedat, odio hoc fiat confusio, viro alteri cohabitante. Ego autein dico vobis, qruod quisquis dimi8erit uxoren ι8llant, eaecepta fornicationis carisa, facit ea ι noechari etsi ut dimissan duxerat, nioechatur. J Non solvit Mosaica sed Corrigit, X terren Virum, ut ne absque Causa odio habeat uxorem. Nam Si usta de ausa dimiserit eant, nempe fornicantem, nulli condemnationi est obnoxius. Qiuod si absque fornicationi cauSa, Condemnan IUS St, cogit enim eam moechari sed et qui aeeipit eam,

moechus est Nisi enim ille accepisset, rediisset utique

98쪽

εἶναι καὶ προς τους ἄYλους, καὶ πολλω πλεον προς την οιαν γυναῖκα.

V as Πάλιν κούσατε τι ἐρρεθη τοῖς ἀρ

V. 56 ητε ν η κεφαλλῆ σου μοσης, τι οὐ δυνασαι μίαν τρίχα λευκην η μελαιναν ποιησαι.

99쪽

COMMENTARIUS. CAPUT V. 85slla, o subdita fuisset viro. Cliristianum autem oportet

Iter in audistis sod dictura sit pri8cis, Non pellera 'sed I ea solves Doλnino jura1nent tua. J Hoe St, quando

duraS, Vera loquere. Ego auterin dico vobis, non Iurare Onὶnino, eo te per

coelunm, sita edes Dei est nepete per terranm, petia cabeia itin peduim eius Gi: n Ie per HieroSolynὶa, quia ciυitas est restis nilagni. J Judaei quia Deum aussierant dicentem, Coelum mihi thronus terra autem ea bellu111 91rabant per talia. Igitur Dominus prohibens eoS, non dicit, maia Pulethrum et magnum Si coelum, et terra utilis est, ideo per ea non aurate; sed quia Coelum thronus est Dei, terra autein ea bellum pedum ejuS, ut ne sit locus idololatriae Forte enim in deorum numeriam relata uissent elementa a jurantibiis per ex id quod antea factum

Nepete per caput tuuin jurabis, rei non pote tinuimpitur almum vel nigrunm facere. J Deu Solus per emetipSuna aurat, utpote nulli Subjectus nos autem quum non imus noStrae poteStatis, quo Paeto Per caput OS-trum jurabimus alterius enim est posSessio. Si enim tuum est caput, muta Si pote unum capillum. Sit autenm ermo vester, etiaπι etianι non non.J Ut ne

dicas: Et quomodo fidem mihi halbebuntet inquit, Si

Nulli enim minus creditur, iam ei sui fremienter jurat. Gruod autenm aniplius his est, a qmalo est. J Jurare, inquit, et adlicere amplius Iaana etiam Vel non a diabolo est. Porro si dixeris quod et lex Mosis mala erit, quoniam durare aut eici disce quod tune non erat malum durare post Christum auteri malium est, Sicut et Circun-

100쪽

86 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM E re καὶ το θηλάζειν τοῖς μεν orat δίοις αρμόζει, τοῖς Ῥε

V. o Και τῶ ἐλοντι σοι κριθηναι, και τον χιτῶνά σου λαβεῖν, φες υτ και το ἱμάτιον.

χιτωνα και αὐτο το σῶμα σου o τω ἀδίκως λκοντι, και πλεον η κεῖνος βούλεται ποίησον.

θρος, αν φίλος, καν πιστος, εἴτε χρηματα ζητεῖ, εἴτε αλλην βοηθειαν Δανεισμα δε ο τ συν δε λεγει ὰλλα την πλῶς χρησιν Ἐπει καὶ ε τω νόμω χωρὶς τόκου ἀδάνειζον. V. 3, 44 κουσα τε δτι ερρεθη, γαπησει τον πλησιον σου, και μισησεις τον χθρόν σου ' γω