Theophylaktou Hermneia eis to Kata Matthaion Eungelion. Theophylacti in Evangelium S. Matthaei commentarius. Edidit graece et latine Gulielmus Gilson Humphrey

451쪽

Corporis, hoe St, eeiSionem SuSeipere, neque aegre ferre, ceu in re mas displiceat Sibi, et ut nos cum grato animo martyrium aggressiamur. Porro dicens, Hoc est corPUS meiana, Stendit quod ipsum corpus Domini ostpanis qui Sanctificatur in altario, et non reSpondens figura. Non enim dixit, hoe est figura, Sed hoo Stcorpus meum. Ineffabili enim operatione transformatur, etiamsi nobi videatur panis quoniam infirmi

SumuS, et abhorremus Cruda Carnes Comedere, maxime

hominis carnem et ideo panis itidem nobis apparet,

sed revera Caro St.

Et accepto poculo gratiis actis, dedit illis dioens: Bibite

eae hoc uines Hic est enim aristitis meus, qui 3 novi testanmenti, qui pro multis est unditur in remissionem pecc

torrent. Sicut vetus testamentum immolationem habebat et Sanguinem, ita et novum testamentum Sanguinem habet, ac hostiam. Pro multis autem dicit effundi, hoc QSt, pro omnibuS. Sunt enim et omnes multi. Quare auten Supra quidem non dixit, Accipite, comedite omnes : hoe autem loco Bibite ex eo omne. Sunt qui dicant propter Judam hoc dictum Judas enim panem accepit, et non Comedit, Sed occultavit, ut monstraret Judaeis quod panem Corpus Suum oeaSSet JeSUS POCU-lun autem invitus bibit, cum non posset Oeeultare. Propterea hoc loco dicebat, Bibite omnes. Juxta anagogen autem dicunt, quod non sit omnium accedere ad solidum ibuni, sed perfectiorum bibere autem omnium sit. Idcirco hoc loco dicebat, Bibite omnes. Sinipliciora enim dogmata recipere omnium St. oco autern vobis, quod non bibam posthinc eae hoc ictu vitis, spete in dierin illum, cum illud bibam vobiscunm novum in regno patris met. Sumpto poculo renuntiat deinceps corporali potioni. Novum autem promittit, id est, novum quendam modum Sumptionis in regno, hoc ost in resurrectione. suum reSurrexiSSet enim, comedit

452쪽

έ38 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM

τινα τρόπορο ου γὰρ ως χρὴ do τροφης σωματικης γευσεως νόμοις, αλλα πιστουμενος την ληθη του σωματος φυσιν. Βασιλείαν δε εἰκότως την αυτου ανάστασιν νομαζει τοτε γὰρ κατηργησε τον θάνατον, βασιλευς τ οντι φανεις mxa ουτω νουσαις καινον πόμα η ἀποκάλυψις των μυστηρίων του eo is τότε ν η βασιλεία του Θεοὐ τουτεστιν, ντὶ δευτερα παρουσία ἀποxaλυφθήσεται, καινὰ ντa, τουτ-εστιν, οἱα ου ηκούσαμεν αλλοτε ΓΙίνειν se κεῖνα λεγεται

δε το εγερθηνα με προάξω μῶς εἰς την Γαλι-

οαλισθωσιν ως κατηγορούμενοι υτ αὐτου, εἶπεν τι γε- γραπται, πατας τον ποιμενα, και διασκορπισθήσονται τα 148 προβατα, τοὐτο ινιττόμενος, τι, εγὼ συνεῖχον μας, τοδε με ἀπελθεῖν μας σκορπίσει. Ιατάξαι δε λεγεται ὁ πατη τον ιὸν, διότι γνώμη αὐτου, τοι παραχωρἹσει, εσταύρωσαν οι Ιουδαῖοι το Κύριον δυνάμενος γαρ κωλύ- σαι, εἶτα μη κωλύσας, λεγεται πατάξαι διὰ την παραχωρησιν Εἶτα λύων αὐτων την λύπην, εὐαγγελίζεται αὐτοῖς ἔτι, εγερθησομαι, καὶ προάξω, τουτεστι, προφθάσωεις την Γάλιλαίαν μας, δεικνύων εντεὐθεν τι την με Ιερουσαλημ εγκαταλείψει, ις δε α θνη πελεύσεται την γαρ Γαλιλαίαν θνικοὶ κατωκουν.

453쪽

COMMENTARIUS. CAPUT XXVI. 439 ac bibit novo quodam modo, non enim quasi indigeret Cibo, ad normam corporalis gustationis sumpsit Cibum:

Sed ut crederetur Vera corpori natura. RegnUIn autem mer1to Suam reSurreetionem nominat: tune enim sino-

levi mortem, et re ipsa regem se comprobavit. Vel etiam sic intelligas novum poculum revelatio St aeramentorum Dei, quae tune in re no Dei, hoc est, in secundo adventu revelabuntur, quae Vere Sunt nova, qualia non audivimus uspiam. Caeterum ea bibere licitur Christus nobiscum, eo quod nostram utilitatem cibum et potum suum exiStimat. Et cun Ioeninuin dirissent, eaeierunt in montexi Olis rum. J POStquam cenaverunt, hynanum EXerunt: ut Uscamus et nos Si facere. In montem olivarum venit, et non in alium locum, ne putaretur fugere : On enita in ignotum locum secedit, sed in eum qui Judaei notus erat. Secedit autem a Sanguinaria CiVitate, quam reliquit ut perseeutionem patiatur, et arguat illos postea qui et cedentem insectati fuerint. Tunc dicit illis Iesus: Onines vos scandalum patiemini

rexero, princedau vos in Galilaean ι. J Futura tanquam Deus praedicit. Et ut non ostendantur quasi ab ipso acrius accusati, dixit Scriptum esSe Percutiam PaStorem, et Espergentur oves gregis, hoe inSinuans, Ego contine VOS, meu autem diSeeSSus Vos disperget. Percutere autem dicitur pater filium, eo quod voluntate hoe St, PermiSSione mus crucifixerunt udaei Dominum quia Clun pS POSSit eos prohibere, et non prohibet, dicitur Percutere propter permissionem. Deinde Solvens eorum tristitiam evangeligat eis, ReSurgam et praeibo, hoe S praeveniam vos in Galilaeam, indicans hoc loco relicti rum se HieruSalem, et ad gentes concesSurum Galilaeamonim Gentiles inhabitant.

454쪽

410 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM V sa, s Ἀποκριθεὶς δε δ Πέτρος εἶπεν αυτω ει και παντες σκανδαλισθησονται ἐν σοι, ἐγ-ου- δεποτε σκανδαλισθησομαι. Ἐφη υτ 3 Iησους' ἄμην λεγω σοι τι ἐν ταύτη τῆ νυκτι, πριν λεκτορα φωνησαι, τρὶς παρνηση με Ἀπὸ πολλορ

ευζομενος' σχολος γαρ καὶ διασμοὐ δεῖται ἡ προσευχή. V. 37 9 α παραλαβὼν τον Πετρον και τοῖς

δυο υἱους Ζεβεδαίου, ρξατο λυπόῖσθαι και δημονεῖν. οτε λεγει αὐτοῖς περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή

μου εως θανάτου μείνατε δε και γρηγορεῖτε μετέμου Καὶ προελθων μικρον ἔπεσεν επι πρόσωποναύτου, προσευχομενος και λέγω πάτερ μου ει δυνατόν εστι, aρελθετω π' μου το ποτηριον τούτο ΙΠλην οὐχ ως εγωχελω, λλ' ς συ. Ουπαντας παραλαμβάνει που μαθητας, ἀλλα τους τρεῖς -

455쪽

dalizati iterant in te, ego tanten unpetanὶ candalion

patiar. Dicit illi Iesus: Anien die sibi quod in hac nocte

pri/ι8quam gallus cantet, ter me negabis ob multam mentis confidentiam Petrus Solus pollicebatur se non Scandaligatum iri, et idcirco permisit illum Christus cadere, ut doceat ne quis in seipso Confidat, sed in Deo: o fide digniora existimanda vecta ChriSti, quam noStram eonSeientiam : quoniam et Superb1 plenum erat dicere, Si omnes earulaligati fuerint. Stenditur enim esse arroganS, et ignorans suam infirmitatem. Praedicit igitur Dominus illi et horam, quo in illa nocte, et priuS-

quam gallus Cantet et numerum negationum, nempe,

quod te negaturu Sit. Dieit illi Petr Esianiri oportuerit me Dinori tecunm, neutiquam te negabo. Similiter autem et omnes discipuli dicebant. Tunc venit Iesus cum illis in villam scae licitur Gethsernane, et diaei discipulis: Sedete hic donec vadam et oren illic. J Petrias genuinam suam assectionem declarare volens, contradicit Salvatori liberatus enim a proditionis metu, ex magno amore et ambitione coepit et contra illos insurgere, et Christo reluctari se et alii discipuli nondum experti tentationes, ex norantia polliciti sunt quae praestare non potueriint. Transivit autem Christus in locum Seorsum oraturus otio enim et sequestratione opus habent preces. Et assumpto Petro et duobus sitis Zebedoer, coepit asscidolore et gravistini angi. Tunc dicit illis Iesus Tristis

Caninm me usque ad mortenm. Manete hic, et vigilate mecum. Et progre88us u δillum promidit in facian manι, orans et dicens: Pater mi, i po ibile est, tranteat, ne caliae ste. Verrentamen non sicut ego volo, e sic t tu.J Non omnes assumit discipulos, Sed re tantum, quibus

456쪽

εσχόμενον καὶ ἀδημονουντ σκανδαλισθωσιν. μως δε καὶ τούτους ὰGίησι, καὶ ἀπελθὼν διαίτατα προσεύχεται. Οικονομικως δὲ λυπεῖται καὶ δημονεῖ πως πιστωσηται τιαληθως νθρωπος ηπι της γαρ νθρωπίνης φύσεως το ει-

λιαν θάνατον, διότι καὶ παρὰ λύσιν εἰσηλθεν ὁ θάνατος, 1 9 καὶ διὰ τουτο η φύσις φεύγει τουτοπι αμα δε να καὶ λύθη

ἐμοὐ Γρηγορεῖτε και προσεύχεσθε, να μη εἰσελ- θητε εις πειρασμόν. ο μεν πνευμα πρόθυμον, ἡ οε σαρξ ἀσθενης Ἐπειδὴ θρασυς η ὁ ΙΠετρος καὶ ι

αλλοι μαθηται, λεγχει αὐτων την ἶσθενειαν, ως προπετε

457쪽

COMMENTARIUS. CAPUT XXVI. 413 ostenderat gloriam in Daonte Thabor ne cum Vidissent eum orantem et laborantem, scandaligarentur. Caeterum et illos relinquit, et abit in secretissimum loeum, atque orat. Porro quod moestus est et dolore assicitur, per dispensationem fiebat, ut credatur Veria QSSe homo.

ter naturam ingreSsa est mors, et propterea illam fugit natura. Item ut ignoret diabolus, et invadat eum ut purum hominem, quo morte ipsum conficiat, et Si conteratur. Vol aliter, Si Dominus in morten insiliisset, de Esset Judaeis excusationem quod non BeeenSSent, quod ita citra metum ad mortem prosillisset. Ex hoe Rem discimus ne nos ipsi in tentationem injiciamus, Sed preeemur ut liberemur ab eis. Et propterea non longa distantiam iliscipulis progrediti ir, sed prope tres discipulo manet, ut audientes eum memores sint ut et ipsi in tentationibus delapsi recentur similiter Calicem

Vero paSSionem nominat, Vel Propter Somnum quem

facit, vel quod laetitis causa sit a nostrae salutis Vult autem transferri calicem, Vel ut monstretis ut hominem naturaliter deprecari mortem, sicut Supra dictum est: vel quod nolui Judaeos tam grave peccatum eccare, propter quod destrueretur templum, Periretque populiis. Vermutamen paternam voluntatem fieri vult ut et nos discamus quod licet natura reluctetur, Deo tamen magiSobtemperare atque illius voluntatem implere debeamus. Et venit ad discipulos, et invenit eos dorinientes, et dicit Petro: Adeo non potuistis tin hora vigilare iecura fVigilate, et orate ne intretis in tentationern Spiritus quiaden promptus est, at caro infruὶad Quoniam audax erat

Petriis, et alii discipuli, arguit illoriim infirmitatem, quod temeraria fuerint locuti et Petro praesertim loquitur Adeo una liora non potuistis vigilare mecum γ

458쪽

411 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM

V. 42- Παλιν ἐκ δευτερου πελθὼν προσηύξατο λεγων' πάτερ μου εἰ υ δυναται τούτο τοποτηριον παρελθεῖν ἀπ' ἐμοὐ ἐα μη αὐτο πίω, γενηθητι το θέλημα σου Και ἐλθὼν ευρισκει αὐτοῖς παλιν καθευδοντας ησαν γαρ υτῶν δφθαλμοι βεβαρημενοι Και ἀφεις υτοῖς, ἀπελθὼν παλιν προσηύξατο εκ τρίτου, τον αὐτον λόγον εἰ-

Εὐρων ε υτους παλιν καθεύδοντας, ου διήλεγξεν ἴνα μηλυπήση, ἀλλ' ἀφίησι, και ἀπελθων προσηύξατο ex τρίτου I5Oβεβαιων το ἀνθρωπινοπι ἀληθείας γαρ ενδεικτικος ὁ τρία αριθμος, καὶ βεβαιωσεως. U. 45, 46 ότε ερχεται προς τους μαθητὰς αὐ-του, και λεγει αὐτοῖς καθευδε τε το λοιπον καιάναπαυεσθε ἰδου ηγγικεν η ρα, και δ ιδ του ἀν

θρωπου παραδίδοται ι χεῖρας ἁμαρτωλῶν. Ἐγείρεσθε, ἄγω με M Jo ηγγικεν δ παραδιδούς με.

459쪽

et quomodo animas veStras pro me ponetis Sed Rerum PoStquam reprehensione eos afflixit, Curat licendo,

Spiritus quidem promptus est, at armis obluctatur imbecillitas. Hoc est, venia os dignor, quod non Propter Contemptum obdormiveritis, Sed propter infirmitatem. IIIule posthac, ita infirmi estis, non sitis tam audaceS: sed orate ut in nullam intretis tentationem. Alii autem, Ne intretis in tentationem, intelligunt, ne Vineamini

tentatione. Non enim ubet nos sine tentatione SSe, nam tentationes nos Coronant, sed ne tentatione abSo beamur, et intremus in ventrem mus quasi bestiae cujuS-dam, hoc dubet orare. Nam qui victus est tentatione, ingreditur in eam, hoc est, at Soctetur ab ea. Rursus altera vice abri et oravit dicens: Pater mi, δὶ non potest hoc poculun tran8ire a ni nisi bibam illud, sat voluntas tua. Et venit et reperit eos iter an orni entes: erant enim oculi eorum gravati. Et relictis illis iterum abii t atque oravit tertio eundem ernmonem dicens.J Disce, homo, continuo precar in tentationibus, audiens et Dominum saepe oraSSe. Quum autem invenisset iterum dormientes, non reprehendit, ne HStitia assiceret, sed reliquit et abiit, atque oravit tertio, confirmans Se hominem esse. Ternarius enim numerus Veritatis demonstrativus et confirmativus St.

Tunc venit ad discipulos uos, et dicit illis Dorniite Du et repetiescite : ecce appropinqu avit hora, et Eushonminis traditur in manus peccatorum. Submite, απιUS,

ecce reppropinquavit peti me tradet. Ostendens quod non opus habeat illorum Subsissio quando traditus sit,

dicit illis, Dormito nunc Vel per ironiam ho dixit, quasi ita diceret, Ecce appropinquavit proditor, et Si placet vobis, et permittit tempus, dormite. Excitat

460쪽

416 THEOPHYLACTI IN S MATTHAEUM

των ρχιερεων σκεύη ζύλα καὶ μάχαιρα ' ουτως ησαν εἱ- ρηνικοὶ καὶ το πνε, της πραότητος εχοντες. O ε ἐς των δωδεκα εἶπεν ὁ εὐαγγελιστὴς, θαυματων, τι καίτοιεξειλεγμενος ων, και μετα των πρωτων ταττόμενος, μως τω διαβόλω esωκεν αυτόν. στε xa συ φοβοῖ, ανθρωπε,

ὁ μαθητὴς γνωρίζει αὐτοῖς τον διδάσκαλον ε το κατait- λεῖμ ειδως γαρ την φιλανθρωπίαν οὐ Κ υρίου, θρασύνετaι

καὶ φιλησαι ὁ ε ανεχεται χρι καὶ της τελευταίας ρας, σπουsa; οι της μακροθυμίας αὐτον κερδησαι οτε δὲ οὐδε υτως σωφρονίσθη, τότε ποιεῖ-υτους πεσεῖν

라틴어 텍스트