Xenophontis Opera omnia

141쪽

ὁρὰται, τάδε δὲ οἰκονομῶν aόρατος ημῖν ἐστιν. ἐννόει δ' 1 οτι καὶ ὁ πὰσι φανερὸς δοκῶν εἶναι ' Ηλιος Ουκ επιτρέπει τοῖς Λυθρώποις ἐαυτὸν ακριβῶς ὁρὰν, ἀλλ', εάν τις αυτὸν ε αναιδῶς ἐγχειρῆ θεάσασθαι, την οψιν ὰφαιρεῖται. καὶ τους υπηρέτας δε τῶν θεῶν ευρήσεις ἀφaνεῖς οντας κεραυνός τε γὰρ οτι μεν ἄνωθεν ἀφίεται, δῆλον, και οτι οἶς αν ἐντυχyπάντων κρατεῖ, ὁρατaι δ' ουτ ἐπιὼν ουτ εγκατασκήψας ουτε ἰπιών και ἄνεμοι αυτοὶ μεν ουχ ὁρῶνται, li δὲ ποιοῖσι io φανερὰ ημῖν ἐστι, καὶ προσιόντων αυτῶν αἰσθaνόμεθa. αλλὰ μην καὶ ανθρώπου γε ψυχή, h, εἴπερ τι και ἄλλο τῶνανθρωπινων, του θείου μετέχει, οτι μεν βασιλευει εν ημῖν, φανερόν, ὁραται δε ουδ' αυτή. d χρὴ κατανοοῖντα μηκαταφρονεῖν τῶν aοράτων, ὰλλ' εκ τῶν γιγνομένων την Ι5 δυναμιν αυτῶν καταμανθάνοντα τιμὰν το δαιμόνιον. Ἐγὼ is

μέν, ἁ Σώ, κρατες, ἔφη ὁ Ευθύδημος, οτι μεν ουδὲ μικρὸν

αμελήσω του δαιμονιου, σαφῶς οἶδα ἐκεῖνο δὲ ἀθυμῶ, οτιμοι δοκει τὰς τῶν θεῶν ευεργεσίας Ουδ' αν εις ποτε aνθρώπων ἀξίαις χάρισιν ἀμείβεσθαι. Ἀλλα μη τουτο ἀθύμει, 16zo εφη, ἁ Ευθυδημε ὁρας γὰρ οτι ο εν Δελφοῖς θεός, οταντις αυτὸν ἐπερωτα πῶς αν τοῖς θεοῖς χαρίζοιτο, αποκρίνεται Νο λω πόλεως νόμος δὲ δήπου πανταχοs εστι κατὰ δυναμιν ἱεροῖς θεους ὰρέσκεσθαι. πῶς Ουν ἄν τις κάλλιον καὶ ευσε -

βέστερον τιμίη θεους ή, ὼς αυτοὶ κελευουσιν, Osτω ποιῶν ς ε ἀλλα χρὴ τῆς μὲν δυνάμεως μηδὲν υφίεσθαι οταν γάρ τις I7 τουτο ποιῆ, φανερὸς δήπου ἐστὶ τότε ου τιμῶν θεους. χρὴ ουν μηδὲν ελλείποντα κατὰ δυναμιν τιμὰν τους θεους θaρρειν τε καὶ ἐλπίθειν τὰ μέγιστα αγαθά. ου γάρ παρ' ἄλλων γ' ἄν τις

μείζω ἐλπίθων σωφρονοίη ἡ παρὰ τῶν τὰ μέγιστα ἄφελεῖν

142쪽

IV. Hi

δυναμένων, οὐδ' αν ἄλλως μὰλλον ἡ εἰ τούτοις ἀρέσκοι ὰρέσκοι δε πῶς ἄν μὰλλον η εἰ ὼς μάλιστα πείθοιτο αυτοῖς;

Ι 8 τοιαυτα μεν δη λέγων τε καὶ αυτὸς ποιων ευσεβεστέρους τε καὶ σωφρονεστέρους τους συνόντaς παρεσκευαζεν.

IV Ἀλλα μην καὶ περὶ του δικαίου γε Ουκ ἀπεκρυπτετο δεν 5εῖχε γνωμην, aλλα καὶ ἔργω ἀπεδείκνυτο, ιδία τε πὰσι νομίμως τε καὶ ὐφελίμως χρώμενος και κοινy ἄρχουσί τεὰ οι νόμοι προστάττοιεν πειθόμενος και κατὰ πόλιν καὶ εν ταῖς στρaτείαις Ουτως ωστε διάδηλος εῖναι παρὰ τους ἄλλους 2 ευτακτῶν, καὶ Oτε εν τaῖς εκκλησίαις επιστάτης γενόμενος 1 oουκ επέτρεψε τω δημω παρὰ τους νόμους ψηφισασθαι,' aλλα συν τοῖς νόμοις ηναντιωθη τοιαυτy 0ρμy του δημ0υ3 ὴν ουκ ἄν οἶμαι ἄλλον ουδένα ἄνθρωπον υπομεῖναι' καὶ Oτε οι τριάκοντα προσέτaττον aυτω πaρὰ τους νόμους τι Ουκ ἐπείθετο τοῖς τε γὰρ νεοις ἀπαγορευόντων αυτῶν μη 15 διαλέγεσθαι και προσταξάντων ε κείνω τε καὶ ἄλλοις τισὶ των πολιτῶν ἀγαγεῖν τινα επὶ θανάτω, μόνος ουκ ἐπείσθη,4 δυχ το παρὰ τους νόμους αυτω προστάττεσθaι' κaὶ Oτε τηνυπὸ Μελήτου γραφην εφευγε, τῶν ἄλλων εἰωθότων εν τοῖς δικαστηρίοις προς χάριν τε τοῖς δικασταῖς διαλέγεσθαι καὶ zo κολακευειν καὶ δεῖσθαι παρὰ τους νόμους, καὶ διὰ τὰ τοιαυταπολλων πολλάκις υπὸ τῶν δικαστῶν ἰφιεμένων, εκεῖνος ουδὲν δεθέλησε τῶν εἰωθότων ἐν τω δικαστηρίω παρὰ τους νόμους ποιῆσαι, αλλὰ ραδίως ἄν ἀφεθεὶς υπὸ τῶν δικαστῶν, εἰ καὶ μετρίως τι τουτων ἐποίησε, προείλετο μὰλλον τοῖς 253 νόμοις ἐμμένων ὰποθανεῖν ἡ παρανομῶν ζην. καὶ ἔλεγε δε ουτως καὶ προς ἄλλους μὲν πολλάκις, οἶδα δέ ποτε αυτον καὶ προς Ἱππίαν τον VHλεῖον περὶ του δικαίου τοιάδε δια

λεχθέντα. διὰ χρόνου γὰρ ἀφικόμενος ὁ Ἱππίας Ἀθήναρε

παρεγένετο τω Σωκράτει λέγοντι προς τινας, ως θαυμαστον 3O

143쪽

IV. iVεἴη τό, ει μέν τις βουλοιτο σκυτέα διδάξασθαί τινα η τέκ-τ0να η χαλκέα η ἱππέα, μη ἀπορεῖν οποι αν πέμψας τουτουτυχοι, φασὶ δέ τινες καὶ ιππον καὶ βουν τω βουλομένω δικαίους ποιησασθαι πάντα μεστὰ εἶναι των διδαξόντων s ἐὰν δέ τις βουληται η αυτὸς μαθεῖν τὸ δίκαιον η υἱὸν ηοἰκέτην διδάξασθαι, μη ειδέναι οποι αν ἐλθὼν τυχοι τουτου. καὶ ὁ μὲν Ἱππίας ἰκουσας ταυτα ἄσπερ ἐπισκώπτων αυτόν, 6 Ε τι γὰρ συ, ἔφη, ἁ Σώκρατες, ἐκεινα τα αυτὰ λέγεις hἐγω πάλαι ποτέ σου ηκουσας καὶ ὁ Σωκράτης, 'O δέ γε Io τουτου δεινότερον, ἔφη, ω Ἱππία, ου μόνον ὰει τα αυτὰ λέγω, ἀλλα καὶ περι των αυτῶν συ δ' ἴσως διὰ τὸ πολυμαθης εἶναι περὶ των aυτῶν Ουδέποτε τα αυτὰ λέγεις. 'Aμέλει, ἔφη, πειρῶμαι καινόν τι λέγειν αεί. ΓΙότερον, 7 ἔφη, καὶ περὶ ῶν ἐπίστασαι; οῖον περὶ γραμμάτων ἐάν τις 15 ἔρηταί σε, πόσα καὶ ποῖα Σωκράτους ἐστίν, ἄλλα μεν πρότερον, ἄλλα δὲ νυν πειρα λέγειν; η περὶ πιθμῶν τοῖς ἐρωτῶσιν ει τα δὶς πέντε δέκα ἐστίν, Ου τα αυτὰ νυν liκαι πρότερον ἀποκρίνει; ΙΠερὶ μεν τουτων, ἔφη, ἁ Σώκρατες, ῶσπερ συ, καὶ ἐγω αεὶ τὰ αυτὰ λέγω ' περι μέντοι του Io δικαίου πάνυ οἶμαι νυν ἔχειν εἰπεῖν, πρὸς li ουτε συ ουταν ἄλλος ουδεις δύναιτ ὰντειπεῖν. Νὴ την Ἐραν, ἔφη, 8 μέγα λέγεις ἀγαθὸν ηυρηκέναι, εἰ παυσονται μεν οι δικασταὶ δίχα ψηφιζόμενοι, παυσονται δ' οι πολῖται περὶ τῶν δικαίων

ἀντιλέγοντές τε καὶ ἰντιδικουντες καὶ στασιάοντες, παύ- 25 σονται δ' αἱ πόλεις διαφερόμεναι περι τῶν δικαίων καὶ πολεμουσαι. καὶ ἐγω μεν ουκ οιδ' οπως av ἀπολειφθείην

σου πρὸ του ἀκοῆσαι τηλικοῖτον ἀγαθὸν ηυρηκότος. Ἀλλα 9 μὰ Δί', ἔφη, ουκ ἀκούσy, πριν γ' αν αυτὸς ὰποφηνy, ο τι νομίζεις τὸ δίκαιον εἶναι. ἀρκεῖ γὰρ ὁτι τῶν ἄλλωνῖο καταγελῆς ἐρωτῶν μεν καὶ ἐλέγχων πάντας, αυτὸς δ' oυδενὶ

144쪽

IV. IV

θελων υπεχειν λόγον ουδε γνωμην ἀποφαίνεσθαι περὶ Io ουδενός. Tί δε, ω 'Ιππίας εφη, ουκ pσθησαι οτι εγὼ αδοκεῖ μοι δίκαια εἶναι Ουδεν παυομαι αποδεικνύμενος; Καὶ ποιος δη σοι, εφη, ουτος ὁ λόγος εστίν; Εἰ δε μη λόγω, εφη, ὰλλ' εργω ἀποδείκνυμαι η ου δοκεῖ σοι ἀξιοτεκμαρ' 3τότερον του λόγου τι εργον εἶναις Πολυ γε νη Δι, εφη δίκαια μεν γὰρ λεγοντες πολλοὶ ἄδικα ποιουσι, δίκαια δε II πράττων Ουδ' aν εις αδικος εἴη. ' Hισθησαι ουν πώποτε μου η ψευδομαρτυρουντος η συκοφαντουντος η φίλους η πόλιν εις στάσιν εμβάλλοντος η ἄλλο τι ἄδικον πράττοντος; Ουκ 1o εγωγ εφη. Tδ δε των ἀδικων ἀπεχεσθαι ου δίκαιον ηγy; Δηλος εἶ, εφη, ω Σωκρατες, καὶ νυν διαφευγειν εγχειρῶν τὸ ἁποδείκνυσθαι γνωμην, ὁ τι νομίζεις τὸ δίκαιον ου γὰρ li πράττουσιν οι δίκαιοι, αλλ' a μη πράττουσι, ταυτα λεγεις.

ia Ἀλλ' 6,μην εγωγ εφη ὁ Σωκράτης, τὸ μη θελειν ἀδικεῖν 15

ικανὸν δικαιοσύνης επίδειγμα εἶναι. εἰ δε σοι μη δοκεῖ,

σκεψαι εὰν τόδε σοι μὰλλον ἀρεσκη φημὶ γὰρ εγῶ τὸ

νόμιμον δίκαιον εἶναι. 'Αρα τὸ αυτὸ λεγεις, ω Σωκρατες, I 3 νόμιμόν τε καὶ δίκαιον εῖναις Ἐγωγε, εφη. ου γὰρ αἰσθάνομαι σου ὁποιον νόμιμον η ποιον δίκαιον λεγεις. Νόμους ao δε πόλεως, εφη, γιγνωσκεις; Ἐγωγε, εφq. Καὶ τίνας τούτους νομίοις; 'A οι πολῖται, εφη, συνθεμενοι α τε δειποιεῖν καὶ ων ὰπεχεσθαι εγράψαντο. Ουκουν, εφη, νόμιμος μεν-αν εἴη ὁ κατὰ ταυτα πολιτευόμενος, ἄνομος δε ὁ ταυτα παραβαίνων; ΙΠάνυ μεν ουν, εφη. Oυκουν καὶ δίκαια μεν a5αν πράττοι ὁ τούτοις πειθόμενος, ἄδικα δ' ὁ τούτοις απειθῶν; Πανυ μεν ουν. Ουκουν ὁ μεν τὰ δίκαια πράττων δίκαιος,

ὁ δε τὰ ἄδικα ἄδικος; Πως γὰρ ου; U μεν ἄρα νόμιμ0ςI4 δίκαιός εστιν, ὁ δε ἄνομος ἄδικος. καὶ ὁ Ἱππίας, Νόμους

145쪽

δ', εφη, I Σώκρατες, πῶς ἄν τις ἡγήσαιτο σπουδαῖον πρὼγμα εἶναι ἡ το πείθεσθαι aυτοῖς, ους γε πολλάκις αυτοὶ οἱ θεμενοι ἰποδοκιμάσαντες μετατίθενται; Και γὰρ πόλεμον,εφη ὁ Σωκράτης, πολλάκις ἀράμεναι πόλεις πάλιν ειρήνην

5 ποιουνται. Και μάλα, εφη. Διάφορον Ουν τι οἴει ποιεῖν, εφη, τους τοῖς νόμοις πειθομενους φαυλίζων, ωτι καταλυθεῖεν av οι νόμοι, η εἰ τους εν τοῖς πολεμοις ευτακτουντας ψεγοις, οτι γενοιτ αν ειρήνης η καὶ τους εν τοῖς πολεμοις ταῖς

πατρίσι προθυμως βοηθουντας μεμφy; Μα Δι' ουκ εγωγ Io εφη. Λυκουργον δὲ τον Λακεδαιμόνιον, εφη ὁ Σωκράτης, καταμεμάθηκας, οτι Ουδεν αν διάφορον των ἄλλων πόλεων την Σπάρτην εποί-σεν, εἰ μη το πείθεσθαι τοῖς νόμοις

μάλιστα ενειργάσατο αυτῆς των δε αρχόντων εν τaῖς πόλεσιν Ουκ οἶσθα οτι, οἴτινες αν τοῖς πολίταις αἰτιωτατοι I5 ωσι του τοῖς νόμοις πείθεσθαι, ουτοι ἄριστοί εἰσι, καὶ πόλις, εν ν μάλιστα οι πολῖται τοῖς νόμοις πείθονται, ενειρήνy τε ἄριστα διάγει και εν πολεμω aνυπόστατος εστιν;

ἀλλα μην κH ὁμόνοιά γε μεγιστόν τε αγαθὸν δοκεῖ ταῖς

πόλεσιν εἶναι και πλειστάκις εν αυταῖς αἴ τε γερουσίαι καὶ ao οι ἄριστοι ἄνδρες παρακελευονται τοῖς πολίταις ὁμονοεῖν, και πανταχοῖ εν τῆ Ἐλλάδι νόμος κεῖται τους πολίτας ὀμνύναι ὁμονοήσειν, και πανταχου ὀμνυουσι τον ὁρκον τουροτον' οἶμαι δ' εγὼ ταυτα γίγνεσθαι Ουχ οπως τους αυτους χορους κρίνωσιν οἱ πολῖται, οὐδ' οπως τους αυτους αυλητὰς 25 επαινῶσιν, οὐδ' Oπως τους αυτους ποιητὰς αἱρωνται, οὐδ' Da τοῖς αυτοῖς ήδωνται, ἀλλ' Da τοῖς νόμοις πείθωνται. τουτοις γὰρ των πολιτῶν εμμενόντων, αι πόλεις ἰσχυρόταταί τε και ευδaιμονεσταται γίγνονται' ἄνευ δε ὁμονοίας ουτὰν πόλις ευ πολιτευθείη ουτ οἶκος καλῶς οἰκηθε-. ἰδια3o δε πῶς μεν ἄν τις δεττον υπὸ πόλεως ζημιοῖτο, πῶς δ' ἄν μὰλλον τιμωτο, δε εἰ τοῖς νόμοις πείθοιτος πῶς δ' ἄν ἡττον

146쪽

εν τοῖς δικαστηρίοις ἡττῶτο η πῶς αν μὰλλον νικίης τίνι δ' aν τις μὰλλον πιστεύσειε παρακαταθέσθαι η χρήματα δευιοῖς ἡ θυγατέρας; τίνα δ' αν ἡ πόλις ολη ἀξιοπιστότερον ἡγήσαιτο του νομίμους παρὰ τίνος δ' av μὰλλον των δικαίων

ξένοις τίνι δ' av μὰλλον πολέμιοι πιστεύσειαν ἡ ἀνοχὰς ἡ σπονδὰς ἡ συνθήκας περὶ ειρήνης; τίνι δ' αν μὰλλον ἡτω νομίμω σύμμαχοι ἐθέλοιεν γίγνεσθαι; τω δ' αν μὰλλονοι σύμμαχοι πιστεύσειαν δε ηγεμονίαν ἡ φρουραρχίαν ἡ

πόλεις; τίνα δ' αν τις ευεργετήσaς υπολάβοι χάριν κομιεῖ- Ioσθαι μὰλλον ἡ τον νόμιμον; ὴ τίνα μὰλλον αν τις ευεργετήσειεν ἡ παρ' ου χάριν ἀπολήψεσθαι νομίοις τω δ' avτις βούλοιτο μὰλλον φίλος εἶναι ἡ τω τοιούτω, ὴ τω ῆττον εχθρός; τω δ' αν τις δεττον πολεμήσειεν ἡ ω μάλιστα μεν

φίλος εἶναι βούλοιτο, ήκιστα δ' εχθρός, και ω πλεῖστοι Ι5μεν φίλοι και σύμμαχοι βούλοιντο εἶναι, ελάχιστοι δ' εχθροὶ I 8 καὶ πολέμιοι; εγὼ μεν ουν, ω Ἱππία, το αυτὸ ἀποδείκνυμαι νόμιμόν τε και δίκαιον εἶναι συ δ' εἰ τἀναντία γιγνώσκεις, δίδασκε. καὶ ὁ Ἱππίας, Ἀλλα μὰ τον Δί ἔφη, ω Σωκρατες, ου μοι δοκῶ τἀναντία γιγνώσκειν οἶς εἴρηκας περὶ et o I9 του δικαίου. Ἀγράφους δέ τινας οἶσθα, ἔφη, ἁ Ἱππία, νόμ0υς; Tους γ εν πάση, ἔφη, χώρα κατὰ ταυτὰ νομιρο - μένους. Ἐχοις av ουν ειπεῖν, ἔφη, οτι οι ἄνθρωποι αυτοῖς ἔθεντος Και πως aν, ἔφη, οι γε οἴτε συνελθεῖν ἄπαντες ανδυνηθεῖεν οἴτε ομόφωνοί εἰσι; Tίνας ουν, ἔφη, P0μίζεις et ξτεθεικέναι τοῖς νόμους τούτους; Ἐγὼ μέν, ἔφη, θεοῖς οἶμαι τοῖς νόμους τούτους τοῖς ἀνθρώποις θεῖναι καὶ γὰρ παρὰ 2O πὰσιν ἀνθρώποις πρῶτον νομίζεται θεοῖς σέβειν. Oυκουν καὶ γονέας τιμὰν πανταχοῖ νομίζεται; Και τουτο, ἔφη. Oυκουν καὶ μήτε γονέας παισι μίγνυσθαι μήτε παῖδας 3o

147쪽

νόμος εἶναι. Tί δης εφη. τι, εφη, αισθάνομαι τινaς παραβαίνοντας αυτόν. Καὶ γὰρ ἄλλα πολλά, εφη, παρανο- 21 μουσιν αλλὰ δίκην γε τοι διδόασιν οι παραβαίνοντες τους 5 υπὸ των θεῶν κειμενους νόμους, δεν ουδενὶ τρόπω δυνατὸν ὰνθρώπω διαφυγεῖν, ἄσπερ τους υπ' ανθρώπων κειμενους νόμους ενιοι παραβαίνοντες διαφεύγουσι το δίκην διδόναι,οι μεν λανθάνοντες, οι δε βιαζόμενοι. Καὶ ποιαν, εφη, 22 δίκην, ὼ Σώκρατες, ου δύνανται διαφεύγειν γονεις τε παισι Io και παῖδες γονευσι μιγνύμενοι; Tην μεγίστην νη Δύ, εφη τι γὰρ αν μεῖον πάθοιεν ἄνθρωποι τεκνοποιούμενοι του

αγαθῶν παιδοποιεῖσθαι; τι νη Δἴ, εφη, ου μόνον αγαθοῖς 13 δει τοῖς εξ ἀλληλων παιδοποιουμενους εἶναι, αλλὰ καὶακμάοντας τοῖς σώμασιν. η δοκεῖ σοι ομοια τὰ σπερματα

εἶναι τὰ τῶν ἀκμαθόντων τοῖς τῶν μηπω ἀκμαζόντων η τῶν παρηκμακότων; Ἀλλα μὰ Δί', ἔφη, ουκ εἰκὸς ομοια εἶναι.ΓΙότερα ουν, εφη, βελτίως Δηλον οτι, εφη, τὰ τῶν ἰκμα-ao ζόντων. Tα τῶν μη ἀκμαζόντων ἄρα ου σπουδαῖας ουκεἰκὸς μὰ Δί', εφη. Oυκοῖν ούτω γε ου δει παιδοποιεῖσθαι ἰου γὰρ 0υν, εφη. Ουκοῖν οι γε ούτω παιδοποιούμενοι ὼς ου δει παιδοποιοfνται; Ἐμοιγε δοκεῖ, εφη. Tίνες οῖν ἄλλοι, εφη, κακῶς αν παιδοποιοῖντο, εἴ γε μη ουτοις Uμο- 25 γνωμονῶ σοι, εφη, καὶ τουτο. Tι δεῖ τοῖς ευ ποιOfντας 24ὰντευεργετεῖν ου πανταχοf νόμιμόν εστις Νόμιμον, εφη παραβαίνεται δε καὶ τοῖτο. Oυκοῖν καὶ οι τοfτο παραβαίνοντες δίκην διδόασι, φίλων μεν αγαθῶν ερημοι γιγνόμενοι, τοῖς δε μισοῖντας εαυτοῖς αναγκαζόμενοι διώκειν; η οὐχ 3O οι μεν ευ ποιοῖντες τοῖς χρωμενους εαυτοῖς αγαθοὶ φίλοι εἰσίν, οι δε μη ἀντευεργετοῖντες τοῖς τοιούτους διὰ μεν

148쪽

IV. iv

την aχαριστίαν μισουνται υπ αυτῶν, διὰ δε τὸ μάλιστα λυσιτελεῖν τοῖς τοιούτοις χρησθαι τούτους μάλιστα διώκουσι; Νη τον Δι, ὼ Σώκρατες, εφη, θεοῖς ταυτα πά1Wa ἔοικε τὸ γὰρ τους νόμους αυτοῖς τοῖς παραβαίνουσι τὰς τιμωρίας ἔχειν βελτίονος η κατ ἄνθρωπον νομοθέτου δοκεῖ μοι εἶναι. 525 ΓΙότερον ουν, ὼ Ἱππία, τους θεους ηγν τα δίκαια νομοθετεῖν

η ἄλλα των δικαίων; Ουκ ἄλλα μὰ Δί', ἔφη σχολn γὰρ αν ἄλλος γέ τις τα δίκαια νομοθετησειεν, εἰ μη θεός. Καὶ τοῖς θεοῖς ἄρα, I 'Iππία, τὸ αυτὸ δίκαιόν τε καὶ νόμιμονεῖναι ἀρέσκει. ΙΟToιαῖτα λέγων τε καὶ πράττων δικαιοτερους εποίει τους πλησιάοντας. V 'Ως δε καὶ πρακτικωτέρους εποίει τους συνόντaς ἐαυτῶ, νυν αῖ τουτο λέξω. νομίζων γὰρ εγκράτειαν υπάρχειν ἀγαθὸν εἶναι τῶ μελλοντι καλόν τι πράξειν, πρῶτον μεν 15αυτὸς φανερὸς ην τοῖς συνοῖσιν ησκηκὼς αυτὸν μάλιστα πάντων ανθρώπων, ἔπειτα διαλεγόμενος προετρεπετο πάντων et μάλιστα τους συνόντας πρὸς εγκράτειαν. αεὶ μεν ουν περὶ τῶν πρὸς αρετην χρησίμων αυτός τε διετελει μεμνημενος καὶ τους συνόντας πάντας υπομιμνyσκων' οἶδα δε ποτε aoαυτὸν καὶ πρὸς Ευθυδημον περὶ εγκρατειας τοιάδε διαλεχ- θεντα Εἰπε μοι, ἔφη, ἁ Ευθυδημε, ἄρα καλὸν καὶ μεγαλεῖον νομίοις εἶναι και ἀνδρὶ καὶ πόλει κτημα ελευθερίαν; 'Ως 3 οῖόν τε γε μάλιστα, εφη. ' στις Ουν ἄρχεται υπὸ τῶν διὰ

του σώματος ηδονῶν καὶ διὰ ταυτας μη δυναται πράττειν 25 τὰ βελτιστα, νομίοις τουτον ελευθερον εἶναις Ἐκιστα, εφη. Iσως γὰρ ελευθέριον φαίνεται σοι τὸ πράττειν τὰ βέλτιστα, εἶτα τὸ ἔχειν τοῖς κωλυσοντας τὰ τοιαυτα ποιεῖνο ανελεύθερον νομίζεις; ΓΠαντάπασί γ εφη. ΓΠαντάπασιν

149쪽

IV. ἄρα σοι δοκοῖσιν οἱ ἀκρατεῖς ἀνελεύθεροι εἶναι; Νη τον Δί' εἰκότως. Πότερα δε σοι δοκοῆσιν οἱ ἰκρατεῖς κωλύεσθαι μόνον τα κάλλιστα πράττειν η καὶ ἀναγκάζεσθαι τα αἴσχιστα ποιεῖν; Ουδὲν ηττον ἔμοιγ ἔφη, δοκοῖσι ταυτα ἀναγκά-5 ζεσθαι η εκεινα κωλύεσθαι. ΓΙοίους δε τινας δεσποτας ηγy 5 τοῖς τα μεν αριστα κωλύοντας, τα δε κάκιστα αναγκάροντας; 'Ως δυνατὸν νη Δί ἔφη, κακίστους. Δουλείαν δε ποιαν κακίστην νομίζεις εἶναις Ἐγὼ μεν, ἔφη, την παρὰ τοῖς κακίστοις δεσπόταις. Tην κακίστην ἄρα δουλείαν οἱ ἀκρα- 1ο τ ῖς δουλεύουσιν; Ἐμοιγε δοκεῖ, ἔφη. Σοφίαν δε το 6 μέγιστον αγαθὸν ου δοκεῖ σοι ὰπείργουσα των aνθρωπων η ἀκρασία εις τουναντίον αυτοῖς ἐμβάλλειν; η ου δοκεῖ σοι προσέχειν τε τοῖς oφελοῖσι καὶ καταμανθάνειν αυτὰ κωλύειν, ἀφέλκουσα επὶ τὰ ηδέα, καὶ πολλάκις αἰσθανο- Ι5 μένους των aγαθῶν τε και των κακῶν ἐκπληξασα ποιεῖν τὸ χεῖρ0ν αντὶ τοῖ βελτίονος αἱρεῖσθαι; Γίγνεται τοfτ, ἔφη. Σωφροσύνης δε, ὼ Ευθύδημε, τίνι αν φαίημεν ηττον γη τῶ ἀκρατεῖ προσηκειν; αυτὰ γὰρ δηπου τὰ εvaντία σωφροσύνης καὶ ἀκρασίας εργα ἐστίν. 'Oμολογῶ καὶ τοῖτο, ao ἔφη. Toυ δ' επιμελεισθαι ὼν προσηκει οἴει τι κωλυτικώτερον εἶναι ἀκρασίας; οἴκουν ἔγωγ ἔφη. Tου δε ἀντὶ τῶν ώφελούντων τὰ βλάπτοντα προαιρεῖσθαι ποιοῖντος καὶ τούτων μεν επιμελεισθαι, εκείνων δε ἀμελεῖν πείθοντος καὶ τοῖς σωφρονοῖσι τὰ εναντία ποιεῖν ἀναγκάροντες οἴει τι 25 ἀνθρώπω κάκιον εῖναις οὐδεν, ἔφη. οὐκοῖν την ἐγκρά- 8τειαν τῶν εvaντίων η την ἀκρασὶν εἰκὸς τοῖς ἀνθρώποις αιτίαν εἶναις Πάνυ μεν οἶν, ἔφη. Oυκοῆν καὶ τῶν εναντίων

τὸ αἴτιον εἰκὸς ἄριστον εἶναις Εἰκὸς γάρ, ἔφη. Ἐοικεν ἄρ ἔφη, ἁ Ευθύδημε, ἄριστον ἀνθρώπω εγκράτεια εbat

150쪽

IV. V

9 Εἰκότως γάρ, εφη, ἁ Σώκρατες. Ἐκεινο δε, ὼ Εὐθυδημε,

ηδη πώποτε ενεθυμηθης; ΓΙοῖον; εφη. τι καὶ επὶ ταηδέα, εφ' ἄπερ μόνα δοκεῖ h ακρασία τους ανθρώπους ἄγειν, αυτη μεν ου δυναται ἄγειν, η δ' εγκράτεια πάντων μάλιστα ηδεσθαι ποιεῖ. Πως; εφη. M μεν ακρασία ουκ εῶσα 5 καρτερεῖν οἴτε λιμὸν οἴτε δίψος οἴτε αφροδισίων επιθυμίαν Ουτε αγρυπνίαν, δι ἄν μόνων εστιν ηδέως μεν φαγεiν τε καὶ πιεῖν καὶ ἀφροδισιάσαι, ηδεως δ' ἰναπαυσασθαί τε καὶ

κοιμηθηναι, περιμείναντας καὶ ἀνασχομενους, ἔως αν ταῖταως ενι ηδιστα γένηται, κωλυει τοῖς ἀναγκαιοτάτοις τε καὶ Io

συνεχεστάτοις ἀξιολόγως ηδεσθαι η δ' εγκράτεια μόνη ποιουσα καρτερεῖν τα εἰρημένα μόνη καὶ ηδεσθαι ποιεῖ ἀξίως μνημης επὶ τοῖς εἰρημένοις. ΙΠαντάπασιν, εφη, ἀληθη Io λέγεις. Ἀλλα μην του μαθεῖν τι καλὸν καὶ aγαθὸν καὶ

του ἐπιμεληθηναι των τοιούτων τινός, δι ὼν αν τις καὶ το 15 ἐαυτοῖ σῶμα καλῶς διοικησειε καὶ τον ἐαυτοῖ οἶκον καλῶς

οἰκονομησειε καὶ φίλοις καὶ πόλει ωφέλιμος γένοιτο καὶ ἐχθρῶν κρατησειεν, ἀφ' ἄν ου μόνον ἄφέλειαι, ἰλλα καὶηδ0ναὶ μέγισται γίγνονται, οι μεν εγκρατεις ἀπολαυουσι πράττοντες αυτό, οι δ' ὰκρατεῖς ουδενὸς μετέχουσι. τῶ eto γὰρ αν ηττον φησαιμεν τῶν τοιουτων προσηκειν, η ω ηκιστα ἔξεστι ταυτα πράττειν, κατεχομένω επὶ τῶ σπουδάζειν περὶ

1I τὰς ἐγγυτάτω ηδονάς; καὶ ὁ Ευθυδημος, Δοκεῖς μοι, εφη, ἁ Σώκρατες, λέγειν ως ἀνδρὶ ηττονι τῶν διὰ του σώματος ηδονῶν πάμπαν Ουδεμιας αρετης προσηκει. Tί γὰρ διαφέρει, a5εφη, ἁ Κυθυδημε, ἄνθρωπος ἀκρατης θηρίου του ἀμαθεστάτους οστις γὰρ τὰ μεν κράτιστα μη σκοπει, τὰ ηδιστα δ'εκ παντὸς τρόπου ζητεῖ ποιεῖν, τί ἄν διαφέροι τῶν ἀφρονε -