Xenophontis Opera omnia

171쪽

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ

Hκουσα δε ποτε αυτos καὶ περὶ οἰκονομίας τοιάδε δια- Ιλεγομενου' Ειπε μοι, εφη, ω Κριτοβουλε, δρά γε η οικονομία επιστημης τινος ἄνομά εστιν, ἄσπερ η ἰατρικη καὶ ηχαλκευτικη και η τεκτονικης Ἐμοιγε δοκεῖ, εφη ὁ Κριτό-5 βουλος. 'H καὶ ωσπερ τουτων των τεχνων εχοιμεν αν Σεἰπεῖν ο τι εργον εκάστης, Ουτω καὶ της οικονομίας δυναίμεθ' αν εἰπεῖν ο τι εργον αυτης εστις Δοκεῖ γουν, εφη ὁ Κριτόβουλος, οικονόμου αγαθου εἶνaι ευ οἰκεῖν τον εαυτοῖ οἶκον.

4 κώ τον ἄλλου δε οἶκον, εφη ὁ Σωκράτης, εἰ επιτρέποι 3Io τις αυτω, Ουκ αν δυναιτο, εἰ βουλοιτο, ευ οἰκεῖν, ωσπερ καὶ

τον εαυτοῖς ὁ μεν γὰρ τεκτονικην επιστάμενος ὁμοίως αν καὶ ἄλλω δυναιτο εργάζεσθαι ο τι περ καὶ εaυτω, καὶ ὁοικονομικός γ' αν ωσαυτως. Ἐμοιγε δοκεῖ, ω Σωκρατες. Ἐστιν ἄρα, εφη ὁ Σωκράτης, την τεχνην ταυτην επισταμενω, 4 i5 καὶ εἰ μη αυτὸς τυχοι χρηματα εχων, τον ἄλλου οἶκον οἰκονομοῖντα ωσπερ και οἰκοδομοῖντα μισθοφορεῖν; Νη Δία και πολυν γε μισθόν, εφη ὁ Κριτόβουλος, φεροιτ ἄν, εἰ δυναιτο οἶκον παραλαβων τελεῖν τε οσα δει καὶ περιουσίαν ποιωναυξειν τον οἶκον. οἶκος δε δη τί δοκεῖ ημῖν εἶναι; δρα seto οπερ οικία, η καὶ Oσα τις ελ της Οικίας κεκτηται, πάντα του οἴκου ταυτί εστιν; Ἐμοι γουν, εφη ὁ Κριτόβουλ0ς,

172쪽

δοκεῖ, και ει μηδ' εν τῆ αυτὴ πόλει εἴη τω κεκτημενω, πάντα 6 του οἴκου εἶναι οσα τις κεκτηται. Ουκουν καὶ εχθροῖς κεκτηνταί τινες; Νὴ Δία και πολλούς γε ενιοι. 'H καὶ κτηματα αυτῶν φήσομεν εἶναι τους εχθρούς; Γελοιον μεντανεὰ, εφη ὁ Κριτόβουλος, ει o τους εχθροῖς αυξων προσετι 57 καὶ μισθον τούτου φεροι. ' τι τοι ἡμῖν εδόκει οἶκος ἀνδρὸς εἶναι οπερ κτῆσις. Δί', εφη ὁ Κριτόβουλος, ο τι γέ

κτημα εγὼ καλῶ. Σὴ δ' εοικας τα εκάστω ωφελιμα κτηματα κaλεῖν. Πανυ μεν ουν, εφη ' τα δε γε βλάπτοντα ζημίαν io 8 εγωγε νομίζω μὰλλον η χρηματα. Καν ἄρα γε τις 7ππον πριάμενος μη επίστηται αυτω χρησθαι, ἀλλα καταπίπτωναπ' aυτου κακὰ λαμβάνy, ου χρηματα αυτω εστω ὁ ιππος; Ουκ, εἴπερ τα χρηματά γ' εστὶν αγαθόν. οὐδ' ἄρα γε η γη ἀνθρώπω εστι χρηματα, οστις ουτως εργάρεται αυτην ωστε Ι5ζημιοῖσθαι εργαζόμενος. Ουδε η γη μεντοι χρηματά ἐστιν,9 εἴπερ αντὶ του τρεφειν πεινην παρασκευάζει. Oυκουν καιτα πρόβατα ωσαύτως, εἴ τις διὰ το μη επίστασθαι προβάτοις χρησθαι ζημιοῖτο, ουδε τὰ πρόβατα χρηματα τούτω εἴη αν; Ουκουν εμοιγε δοκεῖ. Σὴ ἄρα, ως εοικε, τὰ μεν ώφελουντα 2o χρηματα ἡγη, τὰ δε βλάπτοντα ου χρηματα. ουτως. Io Tαυτὰ ἄρα ἄντα τῶ μεν επισταμενω χρησθαι αυτῶν εκάστοις χρηματά εστι, τω δε μη επισταμενω ου χρήματα' ωσπερ γε

αυλοὶ τω μεν επισταμενω ὰξίως λόγου αυλεῖν χρήματά εισι, τω δε μὴ επισταμενω ουδεν μὰλλον ἡ ἄχρηστοι λίθοι, ει μὴ a5IΙ ἀποδιδοῖτό γε αυτούς. τουτ ἄρα φαίνεται ἡμῖν, απ0διδο- μενοις μεν οι αυλοὶ χρήματα, μὴ ἀποδιδομενοις δε ἀλλακεκτημενοις ου, τοῖς μὴ επισταμενοις αυτοῖς χρησθαι. Και

ὁμολογουμεν is γε, ὼ Σώκρατες, ὁ λόγος ἡμῖν χωρεῖ, επείπερ

173쪽

εἴρηται τα ἄφελουντα χρηματα ειναι. μη πωλούμενοι μεν γὰρ ου χρηματά εισιν οι αυλοί ουδὲν γὰρ χρησιμοί εἰσι πωλούμενοι δε χρηματα. προς ταυτα δ' ὁ Σωκράτης εἶπεν 12 Ἀν ἐπίστηταί γε πωλεῖν. εἰ δε πωλοίη aυ προς τουτοε ω μη ἐπίσταιτο χρῆσθαι, ουδὲ πωλούμενοι εἰσι χρηματα κατά γε τον σον λόγον. Λέγειν ἔοικας, ἁ Σώκρατες, οτι ουδὲ τοαργυρων εστι χρηματα, εἰ μη τις ἐπίσταιτο χρῆσθαι αυτω. Καὶ συ δε μοι δοκεῖς οἴτω συνομολογέ , ἀφ' ὼν τις ωφελει- Ι3σθαι δύναται, χρηματα ειναι. εἰ γουν τις χρωτο τω ἀργυρίω 1o ἄστε πριάμενος οἷον ἐταίραν διὰ ταυτην κάκιον μὲν το σωμαρχοι, κάκιον δε τὴν ψυχήν, κάκιον δε τον οἶκον, πως αν ἔτι

το αργυριον αυτω ωφέλιμον εἴης Ουδαμῶς, εἰ μη πέρ γε καὶ τον υOσκυαμον καλούμενον χρήματα εἶναι φήσομεν, sφ' ουοι φαγόντες παραπλῆγες γίγνονται. I ὁ μὲν δη αργυρων, I 413 ει μή τις ἐπίσταιτο αυτω χρῆσθαι, οὐτω πόρρω ἀπωθείσθω, ω Κριτόβουλε, ἄστε μηδε χρήματα ειναι. οι δε φίλοι, αντις ἐπίστηται αυτοῖς χρῆσθαι ἄστε ώφελεισθαι ἀπ' αυτῶν,

τί φήσομεν αυτοῖς ειναι; Xρήματα νὴ Δί εφη ὁ Κριτο βουλος, καὶ πολύ γε μὰλλον ἡ τοῖς βους, αν ὐφελιμώτεροί

ao γε ἶσι των βοῶν. Και οἱ εχθροί γε ἄρα κατά γε τον σον Is λόγον χρήματά εἰσι τῶ δυναμένω ὰπο τῶν εχθρῶν ὐφελεῖσθαι. Ἐμοὶ γουν δοκεῖ. Οικονόμου ἄρα ἐστὶν αγαθου καὶ τοῖς εχθροις επίστασθαι χρῆσθαι ωστε ώφελεῖσθαι ὰπo τῶν

εχθρῶν. Ἱσχυροτατα γε. Καὶ γαρ δὴ ὁρας, ἔφη, ἁ Κριτό -

25 β0υλε, οσοι μεν δη οἶκοι ἰδιωτῶν ηυξημένοι εισὶν ἀποπολέμου, ὁσοι δε τυράννων. Ἀλλα γαρ τα μεν καλῶς Ι6

ἔμοιγε δοκεῖ λέγεσθαι, ἁ Σώκρατες, ἔφη ὁ Κριτόβουλος εκεῖνο δ' hμῖν τί φαίνεται, ὁπόταν ὁρῶμέν τινας ἐπιστήμας

174쪽

μεν εχοντας καὶ ἀφορμὰς ἀφ' ὼν δύνανται εργαζόμενοι αυξειντους οἴκους, αἰσθανώμεθα δε αυτους ταυτα μη θελοντας ποιεῖν, καὶ δια τουτο ὁρῶμεν ανωφελεις ουσας αυτοῖς Taς επιστημας; αλλο τι η τουτοις αυ Ουτε αι επιστημαι χρηματά

I7 εἰσιν Ουτε τα κτηματα; ΙΠερὶ δούλων μοι, εφη ὁ Σωκράτης, ξεπιχειρεις, ω Κριτόβουλε, διαλεγεσθαι; ου μὰ Δί εφη,

ουκ εγωγε, ἀλλα καὶ πάνυ ευπατριδῶν ενίων γε δοκούντων εἶναι, ους εγὼ ὁρω τους μεν πολεμικάς, τους δε κaι ειρηνικὰς επιστημας εχοντας, ταύτας δε ουκ εθελοντας εργάζεσθαι, ὼς μεν εγω οἶμαι, δι αυτὸ τουτο ἔτι δεσποτας Ουκ εχουσιν. IoΙ8 Και πῶς αν, εφη ὁ Σωκράτης, δεσποτας ουκ εχοιεν, εἰ

ευχόμενοι ευδαιμονεῖν καὶ ποιεῖν βουλόμενοι ὰφ' ῶν αν

εχοιεν αγαθὰ επειτα κωλύονται ποιεῖν ταυτα υπὸ των

αρχόντων; Καὶ τίνες δη ουτοί εἰσιν, εφη ὁ Κριτόβουλος, Ι9 ol αφανεῖς δντες ἄρχουσιν αυτῶν; Ἀλλα μὰ Δί εφη ὁ is

Σωκράτης, Ουκ αφανεῖς εἰσιν, αλλὰ καὶ πάνυ φανεροί. καὶ Oτι πονηρότατοι γε εἰσιν Ουδε σε λανθάνουσιν, εἴπερ πονηριαν γε νομίοις αργίαν τ εἶναι καὶ μαλακίαν ψυχης και αμελειαν. Io καὶ ἄλλαι δ' εἰσιν ἀπατηλαί τινες δεσποιναι προσποιούμεναι ηδοναὶ εἶναι, κυβεῖαί τε καὶ ανωφελεῖς ανθρώπων ὁμιλίαι, Ioia προῖόντος του χρόνου καὶ αυτοῖς τοῖς εξαπατηθεῖσι καταφανεις γίγνονται ὁτι λυπαι αρα ησαν ηδοναῖς περιπεπεμμεναι, cd διακωλύουσιν αυτους ἀπὸ των ωφελίμων εργων II κρατοῖσαι. Ἀλλα καὶ ἄλλοι, εφη, ἁ Σώκρατες, εργάζεσθαιμεν ου κωλύονται υπὸ τούτων, αλλὰ καὶ πάνυ σφοδρῶς προς 25το εργάζεσθαι εχουσι καὶ μηχανὰσθαι προσόδους' Ομως δεκαὶ τους οἴκους κατατρίβουσι καὶ ὰμηχανίαις συνεχονται. 22 Δουλοι γάρ εἰσι καὶ ουτοι, εφη ὁ Σωκράτης, καὶ πάνυ γε χαλεπῶν δεσποτῶν, οι μεν λιχνειῶν, οἱ δε λαγνειῶν, οἱ δε οἰνοφλυγιῶν, οἱ δε φιλοτιμιῶν τινων μώρων καὶ δαπανηρῶν, 3o

175쪽

a οἴτω χαλεπῶς ἄρχει τῶν ανθρωπων ων αν ἐπικρατησωσιν, ωσθ' ἔως μεν αν ορῶσιν ηβῶντας αυτοῖς και δυναμένους

ἐργάύεσθαι, ἰναγκάζουσι φέρειν α αν αυτοὶ ἐργάσωνται καὶ τελεῖν εις τaς αυτῶν επιθυμίας, ἐπειδὰν δε αυτοῖς αδυνάτους 3 αἴσθωνται οντας ἐργάζεσθαι διὰ τὸ γηρας, ὰπολείπουσι τούτους κακῶς γηράσκειν, ἄλλοις δ' ag πειρῶνται δούλοις χρησθαι. ἀλλα δει, ἁ Κριτόβουλε, προς ταῖτα ουχ ηττον 23 διαμάχεσθαι περὶ της ελευθερίας η προς τοῖς συν οπλοις πειρωμένους καταδουλουσθαι. πολέμιοι μεν οῖν ηδη οταν 1o καλοι κὰγαθοι ἄντες καταδουλώσωνταί τινας, πολλοῖς δηβελτίους ηνάγκασαν εἶναι σωφρονίσαντες, καὶ ραον βιοτεύειντον λοιπον χρόνον ἐποίησαν' αἱ δὲ τοιαυται δέσποιναι αἰκιω- μεναι τα σώματα τῶν aνθρώπων καὶ τὰς ψυχὰς καὶ τοῖς οἴκους οἴποτε ληγουσιν, ἔστ αν ἄρχωσιν αυτῶν. 13 D οῖν Κριτόβουλος εκ τούτων ω δέ πως εἶπεν Ἀλλα ΙΙ περὶ μεν τῶν τοιούτων αρκούντως πάνυ μοι δοκῶ τα λεγόμενα υπο σου ἀκηκοέναι' αυτος δ' ἐμαυτον ἐξετάθων δοκῶ

μοι εὐρίσκειν επιεικῶς τῶν τοιούτων εγκρατη ἄντα, ωστ εἴ μοι συμβουλεύοις ὁ τι αν ποιῶν αἴθοιμι τον οἶκον, Ουκ αναο μοι δοκῶ υπό γε τούτων ὼν σὴ δεσποινῶν καλεῖς κωλύεσθαι ἀλλα θαρρῶν συμβούλευε ο τι ἔχεις ἀγαθόν' η κατέγνωκας ημῶν, ἁ Σώκρατες, ικανῶς πλουτεῖν καὶ ουδὲν δοκουμέν σοι

προσδεῖσθαι χρημάτων; οἴκουν ἔγωγε, ἔφη ὁ Σωκράτης, εἰ aκαὶ περὶ εμου λέγεις, ουδέν μοι δοκῶ προσδεῖσθαι χρημάτων,25 ἀλλ' ικανῶς πλουτεῖν' σὴ μέντοι, ἁ Κριτόβουλε, πάνυ μοι δοκεῖς πένεσθαι, και ναὶ μὰ Δί' ἔστιν ἔτε καὶ πάνυ οικτίρω σε εγώ. καὶ ὁ Κριτόβουλος γελάσας εἶπε Καὶ πόσον av 3προς τῶν θεῶν οἴει, ἁ Σώκρατες, ἔφη, ευρεῖν τα σὰ κτηματα πωλούμενα, πόσον δε τα ἐμά; Ἐγὼ μεν ουαι, ἔφη 030 Σωκράτης, εἰ ἰγαθοῖ ώνητου ἐπιτύχοιμι, ευρεῖν αν μοι

176쪽

προσδεῖσθαι χρημάτων, εμὲ δὲ οἰκτίρεις επὶ τη πενίας Thμεν γὰρ ἐμά, ἔφη, ικανά ἐστιν ἐμοὶ παρέχειν τὰ ἐμοὶ εἰρκοῖντα εις δε το σὸν σχημα O συ περιβέβλησαι καὶ τηνσην δόξαν, ουδ' εἰ τρις ὁσα νυν κέκτησαι προσγένοιτό σοι,3 Ουδ' ώς αν ικανά μοι δοκεῖ εἶναι σοι. Πῶς δη τοῖτ'; ἔφη

ὁρῶ σοι ανάγκην ουσαν θύειν πολλά τε και μεγάλα, η οἴτε Icθεους οἴτε ανθρώπους οἶμαί σε αν ἀνασχέσθαι' ἔπειτα ξένους προσηκει σοι πολλους δέχεσθαι, καὶ τούτους μεγαλοπρεπῶς' ἔπειτα δε πολίτας δειπνίζειν και ευ ποιεῖν, η6 ἔρημον συμμάχων εἶναι. ἔτι δὲ καὶ την πόλιν αισθάνομαι τὰ μεν ηδη σοι προστάττουσαν μεγάλα τελεῖν, ἱπποτροφίας i5 τε καὶ χορηγίας καὶ γυμνασιαρχίας καὶ προστατείας, αν δὲ

δη πόλεμος γένηται, οἶδ' οτι καὶ τριηραρχίας μισθους καὶ

υποίσεις. οπου δ' αν ἐνδεῶς δόος τι τούτων ποιεῖν, οἶδ' Oτι σε τιμωρησοντaι Ἀθηναῖοι ουδὲν ηττον η εἰ τὰ αυτῶν ro7 λάβοιεν κλέπτοντα. προς δὲ τούτοις ὁρῶ σε οἰόμενον πλουτεῖν, καὶ ἀμελῶς μὲν ἔχοντα προς το μηχανὰσθαι χρηματα, παιδικοῖς δὲ πράγμασι προσέχοντα τον νουν, ἄσπερεξόν σοι. ὼν ἔνεκα οικτίρω σε μη τι ὰνηκεστον κακὸν 8 πάθyς καὶ εις πολλην απορίαν καταστpς. καὶ εμοὶ μέν, εἴ a 5 τι καὶ προσδεηθείην, οιδ' οτι καὶ συ γιγνώσκεις ώς εισὶν es καὶ ἐπαρκέσειαν αν ἄστε πάνυ μικρὰ πορίσαντες κατακλύσειαν αν aφθονία την ἐμην δίαιταν Οἱ δὲ σοὶ φίλοι πολῖὰρκουντα σου μὰλλον ἔχοντες τy εαυτῶν κατασκευ9 η συ τ

177쪽

σὴ ομως ὼς παρὰ σου ώφελησόμενοι ἀποβλεπουσι. καὶ ὁ 9

Κριτόβουλος εἶπεν Ἐγὼ τουτοις, ω Σώκρατες, Ουκ εχωὰντιλεγειν αλλ' ἄρα σοι προστατεύειν εμου, οπως μη τῶ τι οἰκτρος γενωμαι. ἀκούσας ουν O Σωκράτης εἶπε Και5 Ου θαυμαστον δοκεῖς, ω Κριτόβουλε, τουτο σαυτῶ ποιεῖν,οτι ὀλίγω μεν πρόσθεν, οτε εγὼ εφην πλουτεῖν, εγελασας επ' εμοὶ ὼς ουδε εἰδότι ο τι εἴη πλουτος, καὶ πρότερον ουκεπαύσω πρὶν εξήλεγξάς με καὶ ὁμολογειν εποίησας μηδεεκατοστον μερος των σῶν κεκτῆσθαι, νυν δε κελεύεις προ- 1o στατεύειν με σου καὶ επιμελεῖσθaι Oπως av μη παντάπασιναληθῶς πενης γενοιος Dρῶ γάρ σε, εφη, A Σώκρατες, εν τι Ιοπλουτηρον εργον επιστάμενον περιουσίαν ποιειν. TOν Ουναπ' ολίγων περιποιοῖντα ελπίω ὰπο πολλῶν γ' ὰν πάνυραδίως πολλην περιουσίαν ποιῆσαι. Oυκουν μεμνησαι δρτίως III 5 εν τὼ λόγω οτε Ουδ' ἀναγρυζειν μοι εξουσὶν εποίησας, λεγωνοτι τὼ μη επισταμενω -ποις χρῆσθαι Ουκ εἴη χρήματα οι-ποι ουδε ἡ γη ουδε τὰ πρόβατα ουδε αργύρων ουδε ἄλλο Ουδε εν οτω τις μη επίσταιτο χρῆσθαι; εἰσι μεν ουν αι πρόσοδοι ἀπο τῶν τοιούτων' εμε δε πῶς τινὶ τούτων οἴει ava Q επιστηθῆναι χρῆσθαι, ω την αρχὴν ουδεν πώποτ εγενετο

τούτων; Ἀλλ' εδόκει ἡμῖν, καὶ εἰ μὴ χρήματά τις τύχοι Ia

εχων, ομως εἶναι τις επιστήμη οικονομίας. τι Ουν κωλύει

και σὲ επίστασθαι; περ νὴ Δία και αυλεῖν ὰν κωλύσειεν ἄνθρωπον επίστασθαι, εἰ μήτε αυτος πώποτε κτήσaιτο αυλους 25 μήτε ἄλλος αυτῶ πaράσχοι εν τοις αυτοῖ μaνθάνειν' ουτωδη καὶ εμοι εχει περὶ τῆς οικονομίας. οἴτε γὰρ αυτος ἄργανα Ι3χρήματα εκεκτήμην, ωστε μανθάνειν, οὐτε ἄλλος πώποτε μοι παρεσχε τὰ εαυτου διοικειν ἰλλ' ἡ συ νυνὶ εθελεις παρεχειν. οι δὲ δήπου το πρῶτον μανθάνοντες κιθαρίζειν καὶ τὰς λύρας 3o λυμαίνονται καὶ εγὼ δὴ εἰ επιχειρήσαιμι εν τὼ σὼ οικωμανθάνειν οἰκονομεῖν, ἴσως ἄν καταλυμηναίμην ἄν σου τον

178쪽

I4 οἶκον. προς ταυτα ὁ Κριτόβουλος εἶπε ΙΠροθυμως γε, ὼ Σώκρατες, ἀποφευγειν μοι πειρα μηδέν με συνωφελησαι εις το ραον υποφέρειν τα ἐμοὶ αναγκαια πράγματα. ου μὰ Δί', ἔφη ὁ Σωκράτης, Ουκ ἔγωγε, ἀλλ' oσα ἔχω καὶ πάνυ προθύμως 13 ἐξηγησομαί σοι. οιμαι δ' αν καὶ εἰ ἐπι πυρ ἐλθόντος σου 5και μ ' οντος παρ' ἐμοί, εἰ ἄλλοσε ηγησάμην ὁπόθεν σοι εἴη λαβεῖν, ουκ αν ἐμέμφου μοι, Kaι εἰ υδωρ παρ' ἐμου αἰτουντίσοι αυτος μη ἔχων ἄλλοσε καὶ επὶ τουτο ηγαγον, οἶδ' οτιουδ' αν τουτό μοι ἐμέμφου, καὶ εἰ βουλομένου μουσικην μαθεῖν σου παρ' ἐμου δείξαιμί σοι πολυ δεινοτέρους ἐμου 1 o περι μουσικην καί σοι χάριν αν εἰδότας, εἰ ἐθέλοις παρ' aυτῶν μανθάνειν, τι αν ἔτι μοι ταυτα ποιουντι μέμφοιος 16 ουδὲν αν δικαίως γε, ὼ Σώκρατες. Ἐγὼ τοίνυν σοι δείξω, ἁ Κριτόβουλε, οσα νυν λιπαρέῖς παρ' ἐμου μανθάνειν πολυάλλους ἐμου δεινοτερους τοῖς περι ταυτα. ομολογῶ δε i5 μεμεληκέναι μοι οἴτινες ἔκαστα επιστημονεστaτοί εισι τῶν I7 ἐν τ' πόλει. καταμαθὼν γάρ ποτε ἀπὸ τῶν αυτῶν ἔργων

τους μεν πάνυ ἀπορους οντας, τους δε πάνυ πλουσίους,

ἀπεθαυμασα, καὶ ἔδοξέ μοι ἄξων εἶναι ἐπισκέψεως ο τι εἴη

τουτο. καὶ ηυρον επισκοπῶν πάνυ οἰκείως ταυτα γιγνόμενα. 2OI 8 τους μεν γὰρ εἰκy ταυτα πράττοντας ζημιουμένους ἐώρων,τ0υς δε γνώμy συντεταμέν' ἐπιμελουμένους καὶ θὰττον καιραον και κερδαλεώτερον κατέγνων πράττοντας. παρ' AP avκαὶ σὲ οἶμαι, εἰ βουλοιο, μαθόντα, εἴ σοι ὁ θεος μη ἐναντιοῖτο, πάνυ αν δεινον χρηματιστην γενέσθαι. a 5ΙΙΙ Ἀκουσας ταυτα ὁ Κριτόβουλος εἶπε Νυν τοι, εφη, εγώ σε ουκέτι ἀφησω, ω Σώκρατες, πρὶν αν μοι li υπέσχησαιεναντίον τῶν φίλων τουτωνι αποδειξος. Tι ουν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ω Κριτόβουλε, αν σοι ἀποδεικνύω πρῶτον μεν

179쪽

οἰκίας τους μεν ἀπο πολλοῖ αργυρίου ἀχρηστους οἰκοδο - μοῖντας, τους δε ὰπο πολυ ελάττονος πάντα εχούσας οσα δεῖ, η δόξω εν τί σοι τουτο των Oικονομικων εργων επι

δεικνύναις Καὶ πάνυ γ εφη ὁ Κριτόβουλος. Tί δ' αν το as τούτου ἀκόλουθον μετὰ τουτο σοι επιδεικνύω, τους μεν πάνυ πολλὰ καὶ παντοῖα κεκτημενους επιπλα, καὶ τούτοις, οτανδεωνται, μη εχοντας χρησθαι μηδε εἰδότας εἰ σῶά εστιν αυτοῖς, κώ διὰ ταῖτα πολλὰ μεν αυτοῖς ἀνιωμενους, πολλὰ δε ἀνιῶντας τοῖς οἰκετας τοῖς δε ουδεν πλεον ἀλλα και Io μείονα τούτων κεκτημενους εχοντας ευθὴς ετοιμα οτai J ων av δεωνται χρησθαι. Aλλο τι οῖν τούτων εστίν, ω Σώ- 3

βεβληται, τοῖς δε εν χωρα εκαστα τεταγμενα κεῖτaι; Ναὶ

μὰ Δί', εφη ὁ Σωκράτης καὶ οὐδ' εν χωρα γ εν y ετυχεν,15 ἀλλ' ενθα προσηκει, εκαστα διατετακται. Λεγειν τί μοι δοκεῖς, εφη, κώ τοῆτο, ὁ Κριτόβουλος, των οἰκονομικῶν.Tί ουν, αν σοι, εφη, καὶ οἰκετας αῖ επιδεικνύω ενθα μεν 4 πάντας ὼς εἰπεῖν δεδεμενους, καὶ τούτους θαμινὰ ἀποδιδράσκοντας, ενθα δε λελυμενους καὶ εθελοντάς τε εργάζεσθαι 2o και παρaμενειν, ου καὶ τοῖτο σοι δόξω ὰξιοθεατον της

οικονομίας εργον επιδεικνύνaις Ναὶ μὰ Δί εφη ὁ Κριτόβουλος, καὶ σφοδρα γε. 'Aν δε και παραπλησιους γεωργίας θγεωργοῆντας, τοῖς μεν ἀπολωλεναι φάσκοντας υπὸ γεωργίας καὶ ἀπορofvτας, τοῖς δε ἰφθόνως καὶ καλῶς πάντα εχον - 25 τας Oσων δεονται ἀπο της γεωργίας; Ναὶ μὰ Δί εφη ὁ Κριτόβουλος. ἴσως γὰρ ἀναλίσκουσιν οὐκ εις θ δει μόνον, ὰλλα και εις li βλάβην φερει αυτῶ και τῶ οἴκω. Εἰσὶ μεν 6 τινες ἴσως, εφη ο Σωκράτης, καὶ τοιοῖτοι. ὰλλ' εγὼ ου τούτους λεγω, ἀλλ' es οὐδ' εις τἀναγκαῖα εχουσι δαπανὰν,

180쪽

γεωργεῖν φάσκοντες. Καὶ τί αν εἴη τουτου αἴτιον, ὼ Σώκρατες; Ἐγώ σε ἄξω καὶ επὶ τούτους, ἔφη ὁ Σωκράτης συ δε θεώμενος δήπου καταμαθήσp. Νη Δι , ἔφη, ἄν δύνωμαί γε. Ουκουν χρὴ θεώμενον σαυτοῖ ὰποπειρὴσθαι εἰ γνώσy. νυν δ' εγω σε σύνοιδα ἐπὶ μεν κωμωδῶν θέαν εκώ πάνυ πρω ἀνιστάμενον καὶ πάνυ uaκρὰν ὁδὸν βαδίοντα

καὶ εμὲ ἰναπείθοντα προθύμως συνθεὰσθαι' επὶ δε τοιουτονουδέν με πω ποτε ἔργον παρεκάλεσας. Oυκουν γελοῖος σοι

γελοιότερος. ὰν δε καὶ ἀφ' ἱππικῆς σοι επιδεικνύω τοῖς 1 ομεν εἰς απορίαν των επιτηδείων ἐληλυθότας, τοῖς δε διατην ἱππικὴν καὶ πάνυ εὐπορους οντας κῶ ἄμα ἀγαλλομένους επι τω κέρδεις Ουκουν τούτους μεν καὶ εγὼ ὁρω καὶ οἶδα ἐκατέρους. καὶ ουδέν τι μὰλλον των κερδαινόντων γίγνομαι.

9 Θεα γὰρ αυτοῖς δεπερ τους τραγωδούς τε κῶ κωμωδούς, ουχ 15Oπως ποιητὴς οἷομαι γένp, ὰλλ' οπως ἡσθῆς ἰδών τι ἡ ἀκουσας' καὶ ταυτα μεν ἴσως ουτως ὀρθῶς ἔχει 0υ γὰρ ποιητὴς βούλει γενέσθαι), ιππικὴ δ' αναγκαρύμενος χρῆσθαιου μωρος οἴει εἶναι εἰ μὴ σκοπεις οπως μὴ ιδιωτης εσει τού - του του ἔργου, ἄλλως τε καὶ των aυτῶν ιππων aγaθῶν εις τε IoIO τὴν χρῆσιν καὶ κερδαλέων εις πώλησιν ἄντων; ΓΙωλοδαμνεῖν με κελεύεις, ἁ Σώκρατες; ου μὰ Δι ουδέν τι μὰλλον ἡ και γεωργοῖς εκ παιδιων ονούμενον κατασκευάζειν, ἀλλ' εἶναί τινές μοι δοκουσιν ἡλικίαι καὶ ιππων και ανθρώπων, H ευθύς τε χρήσιμοί εισι καὶ επὶ το βέλτιον ἐπιδιδόασιν. 25εχω δ' ἐπιδεῖξαι καὶ γυναιξὶ ταῖς γαμεταῖς τους μεν ουτωχρωμένους ἄστε συνεργοῖς εχειν αυτὰς εις το συνaύξειν II τοῖς οἴκους, τοῖς δε ct οτι πλεῖστον λυμαίνονται. Καὶ τούτου

πότερα χρή, ἁ Σώκρατες, τον ἄνδρα αἰτιὰσθαι δε τὴν γυναῖκας