Xenophontis Opera omnia

151쪽

. στάτων βοσκημάτων; αλλὰ τοῖς ἐγκρατέσι μόνοις ἔξεστι σκοπεῖν τὰ κράτιστα των πραγμάτων, καὶ kόγω καὶ ἔργωδιαλέγοντας κατὰ γένη τὰ μεν αγαθὰ προαιρεῖσθαι, των δὲ κακῶν ἁπέχεσθαι. και Ουτως ἔφη ἀρίστους τε καὶ ευδαι- 125 μονεστάτους ἄνδρας γίγνεσθαι καὶ διαλέγεσθαι δυνατωτάτους - ἔφη δὲ καὶ τὸ διαλέγεσθαι ὀνομασθηναι ἐκ του συνιόντας κοινy βουλεύεσθαι διαλέγοντας κατὰ γένη τὰ

πράγματα. δεῖν ουν πειρὰσθαι Oτι μάλιστα προς τουτοεαυτὸν ἔτοιμον παρασκευάζειν καὶ τούτου μάλιστα επιμελει - 1o σθαι' ἐκ τούτου γὰρ γίγνεσθαι ἄνδρας ὰρίστους τε καιηγεμονικωτάτους και διαλεκτικωτάτους. ος δε καὶ διαλεκτικωτέρους ἐποίει τους συνόντας, VI

πειράσομαι καὶ τοfτο λέγειν. Σωκράτης γὰρ τους μεν εἰδότας τι ἔκαστον εἴη των οντων ἐνόμιρε καὶ τοῖς ἄλλοις αν ἐξηγεῖσθαι δύνασθαι τους δε μη εἰδότας ουδὲν ἔφη

θαυμαστὸν εἶναι αυτούς τε σφάλλεσθαι καὶ ἄλλους σφάλλειw ὼν ἔνεκα σκοπῶν συν τοῖς συνοῖσι, τι ἔκαστον εἴη τῶν οντων, Ουδέποτ' ἔληγε. πάντα μεν ουν ν διωρίθετο πολῖ ἔργον αν εἴη διεξελθεῖν' εν οσοις δε τον τρόπον της ao ἐπισκέψεως δηλωσειν οἶμαι, τοσαυτα λέξω. πρῶτον δὲ Σπερι ευσεβείας ἄδέ πως ἐσκόπει Εἰπέ μοι, ἔφη, ἁ Ευθύδημε, ποιόν τι νομίοις ευσέβειαν εἶναι; κώ ος, Κάλλιστον νη Δί ἔφη. 'Εχεις ουν εἰπεῖν ὁποῖός τις ὁ ευσεβης ἐστιν; Ἐμοὶ μὲν δοκεῖ, ἔφη, ὁ τους θεοῖς τιμῶν. Ἐξεστι αξ δὲ ὁν ἄν τις βούληται τρόπον τους θεους τιμὰν; Oυκ aλλὰ

νόμοι εἰσι καθ' ους δει τους θεους τιμὰν. Oυκουν ὁ τους 3 νόμους τούτους εἰδὼς εἰδείη aν ως δει τους θεους τιμὰν;

οἶμαι ἔγωγ', ἔφη. 'Αρ' Ουν ὁ εἰδὼς ως δει τους θεοῖς

152쪽

IV. Vi

γὰρ ουν, εφη. ' Aλλως δε τις θεους τιμὰ η ὼς οἴεται δεῖν:4 Oυκ οἶμαι, εφη. D ἄρα τα περὶ τους θεους νόμιμα εἰδὼς νομίμως αν τους θεους τιμίης ΙΠάνυ μεν ουν. Oυκοῖν ὁ

γε νομίμως πιμῶν ώς δεῖ τιμὰς Πῶς γὰρ ου; D δέ γε ὼς

δεῖ τιμῶν ευσεβης εστις ΙΠάνυ μεν ουν, εφη. D αρα τα 5 περὶ τους θεους νόμιμα εἰδὼς ὀρθῶς αν ημῖν ευσεβης Αρισ- μενος εἴης Ἐμοὶ γουν, εφη, δοκεῖ.3 Ἀνθρώποις δε αρα εξεστιν ὁν αν τις τρόπον βουληται

χρῆσθαι; Ουκ ἀλλα καὶ περὶ τουτους ὁ εἰδὼς αJ εστι νόμιμα καθ' li δεῖ πως ἀλληλοις χρησθαι f, νόμιμος αν Io εἴη . Ουκουν οι κατὰ ταυτα χρώμενοι ἀλληλοις ώς δειχρῶνται; Πως γὰρ ους Ουκουν or γε ώς δεῖ Ἀώμενοι

καλῶς χρῶνται; Πάνυ μεν ουν, εφη. Oυκουν οἴ γε τοῖς ἀνθρώποις καλῶς χρώμενοι καλῶς πράττουσι τὰ ἀνθρώπεια πράγματα; Εἰκός γ', εφη. Oυκουν οι τοῖς νόμοις πειθό- I56 μενοι δίκαια ουτοι ποιουσι; ΓΙάνυ μεν ουν, εφη. Δίκαια δε εφη, οἶσθα ὁποῖα καλεῖται; 'A οἱ νόμοι κελευουσιν, εφη. Oι αρα ποιουντες h οἱ νόμοι κελευουσι δίκαιά τε ποιουσι καὶ li δεῖς Πως γὰρ ου; Ουκουν οἴ γε τὰ δίκαια ποιουντες δίκαιοί εἰσιν; ODμαι εγωγ', εφη. οἴει ουν τινaς πείθεσθαι 2O τοῖς νόμοις μη ειδότας li οἱ νόμοι κελευουσιν; O υκ εγωγ', εφη. Ειδότας δε h δεῖ ποιεῖν οἴει τινὰς οἴεσθαι δεῖν μηταυτα ποιεῖν; O υκ οἶμαι, εφη. Oιδας δε τινας ἄλλα ποιουντας η h οἱονται δεῖν; Ουκ εγωγ', εφη. Οἱ αρα τὰ περὶ ἀνθρώπους νόμιμα ειδότες ουτοι τὰ δίκαια ποιουσι; 25IΠάνυ μεν ουν, εφη. Ουκουν οἴ γε τὰ δίκαια ποιουντες

δίκαιοί εἰσι; Tίνες γὰρ ἄλλοις εφη. Dρθῶς ἄν ποτε ἄρα

ὁριθοίμεθα οριίδμενοι δικαίους εἶναι τους ειδότας τὰ περὶ ἀνθρώπους νόμιμα; Ἐμοιγε δοκεῖ, εφη.

153쪽

IV. vi Σοφίαν δε τί αν φήσαιμεν εἶναις εἰπε μοι, πότερά σοι γδοκουσιν οι σοφοί, α επίστανται, ταυτα σοφοὶ εἶναι, ὴ εἰσί τινες α μη επίστανται σοφοί; A επίστανται δῆλον οτι, εφη ' πῶς γαρ αν τις, si γε μη επίσταιτο, ταυτα σοφὸς εἴη; 5 'Αρ' oυν οι σοφοὶ επιστήμy σοφοί εισις Tίνι γαρ αν, eφη, αλλω τις εἴη σοφός, εἴ γε μη επιστήμp; ' Aλλο δε τι σοφίαν οἴει εἶναι ἡ ω σοφοί εἰσιν; Oi κ. εγωγε. 'Επιστήμη ἄρα σοφία εστιν; Εμοιγε δοκεῖ. Ἀρ' ουν δοκεῖ σοιὰνθρώπω δυνατὸν εἶναι τα οντα πάντα επίστασθαι; ουδὲ Io μὰ Δι εμοιγε πολλοστὸν μερος αυτῶν. Πάντα μεν ἄρα σοφὸν Ουχ οῖόν τε ἄνθρωπον εἶναι; Μα Δί' ου δῆτα, εφη.

D ἄρα επίσταται εκαστος, τουτο καὶ σοφός εστιν; 'Εμοιγε δοκεῖ.

0νομάζεις ' καλὸν δε σῶμα ἡ σκευος δε αλλ' ὁτιουν, ὁ οἶσθα

προς πάντα καλὸν ον; Ma Δι' ουκ εγωγ εφη. 'Αρ' ουν, προς ὁ ἄν εκαστον χρήσιμον ῆ, προς τουτο εκάστω καλῶς

5 ἔχει χρῆσθαι; Πάνυ μεν ουν, εφη. Καλὸν δε προς ἄλλο τί εστιν εκαστον ἡ προς ὁ εκάστω καλῶς ἔχει χρῆσθαι; ουδὲ προς εν ἄλλο, εφη. I ὁ χρήσιμον ἄρα καλόν εστι προς ὁ ἄν ' χρήσιμον; Ἀμοιγε δοκεῖ, εφη. Ἀνδρείαν δε, ὼ Ευθυδημε, δρα τῶν καλῶν νομίζοις IO

154쪽

IV. VI

εἶναις Κάλλιστον μεν ουν εγωγ εφη. Xρησιμον ἄρα ουπρος τα ελάχιστα νομίζεις την ανδρείαν; Νη Δύ, εφη, προς τα μεγιστα μεν ουν. ' Aρ' ουν δοκεῖ σοι προς τα δεινά τε καὶ επικίνδυνα χρησιμον εἶναι το αγνοεῖν aυτά; Ἐκιστά

γ εφη. Οι ἄρα μη φοβούμενοι τα τοιαυτα διὰ τὸ μη 5

ειδεναι τι εστιν Ουκ ανδρεῖοι εισις Νὴ Δί', εφη, πολλοὶ γὰρ αν ούτω γε των τε μαινομενων καὶ των δειλῶν ανδρεῖοιεῖεν. Tί δε οι καὶ τα μη δεινὰ δεδοικότες; Ἐτι γε νη Δί ηττον, εφη. 'Αρ' ουν τοῖς μεν αγαθοῖς προς τὰ δεινὰ καὶ επικίνδυνα οντας ανδρείους ηγη εἶναι, τους δε κaκοῖς δει- Io II λους; Πάνυ μεν ουν, εφη. Ἀγαθοῖς δε προς τὰ τοιαυτανομίοις ἄλλους τινὰς η τοῖς δυναμενους αυτοῖς καλῶς

χρησθαι; Oυκ αλλὰ τούτους, εφη. Κακοῖς δε ἄρα τοῖς Oroυς τούτοις κακῶς χρησθαι; Tωας γὰρ ἄλλ0υς; εφη. 'Αρ' Oυν εκαστοι χρῶνται ως οἱονται δεῖν; ΙΠῶς γὰρ ἄλλως; i5εφη. 'Αρ' ουν οι μη δυνάμενοι καλῶς χρησθαι ἴσασιν ὼς δει χρησθαι; ου δήπου γε, εφη. οι ἄρα εἰδότες ως δειχρησθαι, ουτοι καὶ δύνανται; Μόνοι γ εφη. Tί δε; οι

μη διημαρτηκότες ἄρα κακῶς χρῶνται τοῖς τοιούτοις; ουκοἱομαι, εφη. οι ἄρα κακῶς χρώμενοι διημαρτηκασιν; Εικός aQγ', εφη. οι μεν ἄρα επιστάμενοι τοῖς δεινοῖς τε καὶ επι - κινδύνοις καλῶς χρησθαι ανδρειοι εισιν, οι δε διaμαρτάνοντες τούτου δειλοί; Ἐμοιγε δοκοῖσιν, εφη. 12 Βασιλείαν δε καὶ τυραννίδα ὰρχὰς μεν δμφοτερας ηγεῖτο εἶναι, διαφερειν δε ἀλληλων ενόμιβε. την μεν γὰρ εκόντων a5τε τῶν ανθρώπων καὶ κατὰ νόμους τῶν πόλεων αρχην βασι - λείαν ηγεῖτο, την δε ἰκόντων τε καὶ μη κατὰ νόμους, αλλ' οπως ὁ ἄρχων βούλοιτο, τυραννίδα. καὶ Oπου μεν εκ τῶν τὰ νόμιμα επιτελούντων αι ἀρχαὶ καθίστανται, ταύτην μεν

155쪽

IV. vi Εἰ δε τις αυτῶ περί του ἀντιλέγοι μηδὲν εχων σαφες Ι3λέγειν, ἀλλ' ἄνευ ἀποδείξεως ήτοι σοφώτερον φάσκων εἶναιον αυτος λέγοι ἡ πολιτικώτερον ἡ ἀνδρειότερον ἡ ἄλλο τι

των τοιουτων, ἐπι την υπόθεσιν επανῆγεν αν πάντα τυνε λόγον Δ δέ πως Φyς συ ἀμείνω πολιτην εἶναι ὁν συ επαι- Ι4νεῖς η hv εγώς Φημι γὰρ ουν. Tι ουν ουκ εκεῖνο πρῶτονεπεσκεψάμεθα, τι εστιν ἔργον αγαθου πολίτους ΓΙοιῶμεν τουτO. Ουκουν εν μεν χρημάτων διοικήσει κρατοίη αν ὁ χρήμασιν ευπορωτεραν την πόλιν ποιων; ΙΠάνυ μεν ουν. Io Ἐν δε γε πολεμω ὁ καθυπερτέραν των αντιπάλων; Πως

γὰρ ου; Ἐiv δε πρεσβεία δρ' ις αν φίλους αντὶ πολεμίων παρασκευάo; Ε ἰκός γε. Oυκουν και εν δημηγορία ὁ στάσεις τε παυων καὶ Oμόνοιαν εμποιῶν; Ἐμοιγε δοκεῖ. ουτωδε των λόγων επαναγομενων και τοῖς ἀντιλεγουσιν αυτοῖς 15 φανερον εγίγνετο τἀληθές. οπότε δε αυτός τι τὼ λόγω Is διεξίοι, διὰ των μάλιστα ὁμολογουμενων επορευετο, νομίζων ταυτην την ασφάλειαν ειναι λόγου. τοιγαρουν πολυ μάλιστα ἄν εγὼ οἶδα, οτε λεγοι, τους ακουοντας ὁμολογουντας παρεῖχε.

IO εἶνaι, ὼς ικανον αυτον ἄντα διὰ των δοκουντων τοῖς ἀνθρώποις ἄγειν τους λόγους. τι μεν ουν απλῶς την εαυτου γνώμην ἀπεφαίνετο VΙΙ Σωκράτης προς τους ὁμιλοῖντας αυτῶ, δοκεῖ μοι δῆλον εκ τῶν εἰρημενων εἶναι οτι δε καὶ αυτάρκεις εν ταῖς προση - 25 κουσαις πράξεσιν αυτους εἶναι επεμελεῖτο, νυν τουτο λέξω. πάντων μεν γὰρ ἄν εγὼ οἶδα μάλιστα εμελεν αυτῶ ειδενaιOTου τις επιστήμων εἴη τῶν συνόντων αυτῶ ὼν δε προσήκει ἀνδρὶ καλῶ κἀγαθῶ ειδεναι, ο τι μεν αυτος εἰδείη, πάντων προθυμότατα εδίδασκεν οτου δε αυτost ἀπειρότερος εἴη, προς 3O τους επισταμενους ἡγεν αυτους. εδίδασκε δε κοὰ μέχρι et οτου δέοι ἔμπειρον εἶναι ἐκάστου πράγματος τον ὀρθῶς

156쪽

IV. vii

πεπαιδευμένον. αυτίκα γεωμετρίαν μέχρι μὲν τουτου εφη δεῖν μανθάνειν, ἔως ικανός τις γένοιτο, εἴ ποτε δεήσειε, γην μέτρω δρθῶς η παραλαβεῖν η παραδουναι η διανεῖμαι η ἔργον ἀποδείξασθαι ουτω δὲ τουτο ραδιον εἶναι μαθεῖν ωστετον προσέχοντα τον νουν τy μετρήσει ἄμα την τε γην 5 ὁπόση εστὶν εἰδέναι καὶ ως μετρεῖται ἐπιστάμενον ἀπιέναι.

3 τὸ δὲ μέχρι των δυσσυνέτων διαγραμμάτων γεωμετρίαν μανθάνειν ἀπεδοκίμαζεν. ο τι μεν γὰρ ώφελοίη ταυτα, ουκεφη ὁρὰν καίτοι Ουκ ἄπειρός γε αυτῶν ὴν ἔφη δε ταυταικανὰ εἶναι ἀνθρωπου βίον κατατρίβειν και ἄλλων πολλῶν Io 4 τε καὶ ωφελίμων μαθημάτων ἀποκωλυειν. ἐκέλευε δε καὶαστρολογίας ἐμπείρους γίγνεσθαι, και ταυτης μέντοι μέχρι

του νυκτός τε ωραν και μηνὸς καὶ ἐνιαυτου δυνασθαι γιγνώσκειν ἔνεκα πορείας τε καὶ πλου και φυλακῆς, και οσα

ἄλλα δε νυκτὸς δε μηνὸς δε ενιαυτου πράττετaι, πρὸς ταυτ Ι5εχειν τεκμηρίοις χρῆσθαι, τὰς ωρας των εἰρημένων δια γιγνώσκοντας καὶ ταυτα δε ράδια εἶναι μαθεῖν παρά τε νυκτοθηρῶν κH κυβερνητῶν καὶ ἄλλων πολλῶν οἶς επι-5 μελὲς ταυτα εἰδέναι. τὸ δὲ μέχρι τούτου αστρονομίαν μανθάνειν, μέχρι του καὶ τα μη εν τῆ αυτῆ περιφορα ἄντα, et o καὶ τους πλάνητάς τε καὶ ὰσταθμήτους αστέρας γνῶναι, καὶ τὰς αποστάσεις αυτῶν ἀπὸ τῆς γης καὶ τὰς περιόδους καὶ τὰς αιτὶς αυτῶν ζητουντας κατατρίβεσθαι, ισχυρῶς ἀπέτρεπεν. ωφέλειαν μεν γὰρ Ουδεμίαν οὐδ' εν τούτοις εφη

ὁρὰν καίτοι ουδὲ τούτων γε ἰνήκοος δεν ἔφη δὲ καὶ ταυτα 23ικανὰ εἶναι κατατρίβειν ἀνθρωπου βίον καὶ πολλῶν καὶ 6 ωφελίμων ἀποκωλυειν. ολως δὲ τῶν Ουρανίων, ct ἔκαστα ὁ θεὸς μηχανὰται, φροντιστὴν γίγνεσθαι ἀπέτρεπεν οἴτε γὰρ ευρετὰ ἀνθρώποις αυτὰ ἐνόμιον εἶναι οἴτε χαρίζεσθαι θεοῖς ἄν ηγεῖτο τὸν ζητουντα li ἐκεῖνοι σαφηνίσαι Ουκ ἐβουλή - 3o

157쪽

IV. vii θησav. κινδυνευσαι δ' aν εφη καὶ παραφρονησαι τον ταυταμεριμνῶντα ουδεν ηττον η Ἀναξαγόρας παρεφρόνησεν ὁ μεγιστον φρονησας επὶ τῶ τὰς των θεων μηχανὰς ε γε σθαι. εκεινος γὰρ λέγων μεν το αυτὸ εἶναι πυρ τε καὶ 75 ηλιον ηγνόει οτι το μεν πυρ οι ανθρωποι ραδίως καθορῶσιν,εις δε τον ηλιον ου δυνανται ἰντιβλεπειν, καὶ υπὸ μεν τουηλιου καταλαμπόμενοι τα χρώματα μελάντερα εχουσιν, υπὸ δε του πυρὸς ου' ηγνόει δε καὶ οτι των εκ της γης φυομενων ἄνευ μεν ηλιου αυγης ουδεν δυναται καλῶς αυξεσθαι, υπὸ Io δε rου πυρὸς θερμαινόμενα πάντα ἀπόλλυται φάσκων δετον ηλιον λίθον διάπυρον εἶναι και τουτο ηγνόει, οτι λίθος μεν εν πυρὶ 1ν ουτε λάμπει ουτε πολυν χρόνον ἀντεχει, ὁ δε ηλιος πάντα τον χρόνον πάντων λαμπρότατος οῦν διaμενει. εκελευε δε καὶ λογισμους μανθάνειν. καὶ τουτων δε ομοίως 813 τοῖς ἄλλοις εκελευε φυλάττεσθαι την μάτaιον πραγματείαν, μέχρι δε του ωφελιμου πάντα καὶ αυτὸς συνεσκόπει καὶ συνδιεξο ει τοῖς συνουσι. προετρεπε δε σφοδρα καὶ υγιείας 9επιμελεῖσθaι τους συνόντας παρά τε των εἰδότων μανθά

ao παντὸς του βίου, τι βρῶμα η τί πῶμα η π0ῖος πόνος συμφεροι αυτῶ, καὶ πῶς τουτοις χρώμενος υγιεινότατ ανδιάγοι του γὰρ Oυτω προσεχοντος εαυτω εργον εφη εἶναιευρεῖν ιατρὸν τα προς υγίειαν συμφεροντα αυτῶ μὰλλον διαγιγνώσκοντα faυτουJ. 25 Εἰ δε τις μὰλλον η κατὰ την ἀνθρωπίνην σοφίαν ωφελεῖ- IOσθαι βουλοιτο, συνεβουλευε μαντικης επιμελεῖσθαι. τον γὰρ εἰδότα δι ὼν οι θεοὶ τοῖς ἀνθρώποις περὶ τῶν πραγμάτων σημαίνουσιν ουδεποτ ερημον εφη γίγνεσθαι συμβουλης θεῶν.

158쪽

IV. viii

VIII

Εἰ δε τις, υτι φάσκοντος αυτου τὸ δαιμόνιον εαυτῶ προσημαίνειν α τε δεοι και α μη δεοι ποιεῖν υπὸ των δικαστῶν κατεγνώσθη θάνaτος, οἴεται aυτον ελεγχεσθαι περὶ του δαιμονιου ψευδόμενον, εννοησάτω πρῶτον μεν Oτιουτως ήδη τότε πόρρω της ηλικίας ην, ἄστ , ει καὶ μη τότε, 5Oυκ aν πολλὼ υστερον τελευτησaι τον βίον εἶτα οτι τὸμεν ἀχθεινότατόν τε του βίου καὶ εν ω πάντες την διάνοιαν μειουνται ἰπελιπεν, αντὶ δε τουτου της ψυχὴς την ρώμην επιδειξάμενος ευκλειαν προσεκτησατο, την τε δίκην πάντων ανθρώπων αληθεστατα καὶ ελευθεριώτατα καὶ δικαιότατα Io εἰπὼν καὶ την κατάγνωσιν του θανάτου πραότατα καὶ ἀνδρωδεστατα ενεγκας. ὁμολογεῖται γὰρ ουδενα πω τῶν μνημονευομενων ανθρώπων κάλλιον θάνατον ενεγκεῖν. ανάγκη

μεν γὰρ εγενετο αυτῶ μετὰ την κρίσιν τριάκοντα ημερας βιῶναι διὰ τὸ Δηλια μεν εκείνου του μηνὸς εἶναι, τὸν δὲ 13 νόμον μηδενα εὰν δημοσία ὰποθνyσκειν εως αν η θεωρία εκ Δηλου επανελθy, καὶ τὸν χρόνον τουτον ἄπασι τοῖς συνήθεσι φανερὸς εγενετο ουδεν ἀλλοιότερον διαβιους η τὸν εμπροσθεν χρόνον καίτοι τὸν εμπροσθεν γε πάντων ανθρώπων μάλιστα εθαυμάζετο επὶ τῶ ευθυμως τε καὶ ευκόλως Io ην. καὶ πῶς αν τις κάλλιον η ουτως ἀποθάνοις η ποῖος αν εἴ/ὶ θάνατος καλλιων η ὁν κάλλιστά τις ἀποθάνοις ποῖος δ' αν γενοιτο θάνατος ευδαιμονεστερος του καλλίστους ηποῖος θεοφιλεστερος του ευδαιμονεστάτους λεμ δε καὶ liἘρμογένους του Ἱππονίκου ηκουσα περὶ αυτου. εφη γάρ, a 5ηδη Μελητ0υ γεγραμμενου αυτὸν την γραφην, αυτὸς ἰκουωναυτου πάντα μὰλλον η περὶ της δίκης διαλεγομενου λεγειν αυτῶ ὼς χρη σκοπεiv ο τι ἀπολογησεται. τὸν δε τὸ μεν πρῶτον εἰπεῖν' ου γὰρ δοκῶ σοι τουτο μελετῶν διαβεβιω-

ἄλλο ποιῶν διαγεγενηται η διασκοπῶν μεν τά τε δίκαια καὶ

159쪽

ρουντος φροντίσαι της προς τους δικαστὰς απολογίας ηναντιώθη το δαιμόνων. καὶ αυτὸς εἰπεῖw Θαυμαστὰ λέγεις. 6τον δέ, Θαυμάζεις, φάναι, εἰ τὼ θεὼ δοκεῖ βέλτιον εἶναι Io εμὲ τελευτὰν τον βίον ηδης Ουκ οἶσθ' οτι μέχρι μὲν τουδετου χρόνου ἐγω ουδενὶ ανθρώπων υφείμην αν ουτε βέλτιον

τους ἄριστα επιμελομένους του ως βελτιστους γίγνεσθαι, ηδιστα δὲ τους μάλιστα αἰσθανομένους οτι βελτίους γίγνονται.

75 li ἐγω μέχρι τουδε του χρόνου Ισθανόμην ἐμαυτῶ συμβαμ 7νοντα, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις ἐντυγχανων καὶ προς τους ἄλλους παραθεωρῶν ἐμαυτὸν Οἴτω διατετέλεκα περὶ ἐμαυτοῖγιγνώσκων καὶ ου μόνον ἐγω, ὰλλα καὶ οι ἐμοι φίλοιουτως ἔχοντες περὶ ἐμοῖ διατελοῖσιν, ου διὰ το φιλεῖν ἐμέ, eto καὶ γὰρ οι τους ἄλλους φιλοῖντες Ουτως αν εἶχον προς τους εαυτῶν φίλους, ὰλλα διόπερ καὶ αυτοι av οἱονται ἐμοὶ συνόντες βέλτιστοι γίγνεσθαι. εἰ δὲ βιώσομαι πλείω χρό- 8νον, ἴσως ἀναγκαῖον ἔσται τὰ του γήρως ἐπιτελεῖσθαι καὶ ὁρὰν τε καὶ ἀκουειν ηττον καὶ διανοεῖσθαι χεῖρον καὶ 25 δυσμαθέστερον ἀποβαίνειν καὶ ἐπιλησμονέστερον, καὶ ῶν πρότερον βελτίων ην, τουτων χείρω γίγνεσθαι' ἀλλα μην

ταῖτά γε μη αἰσθανομένω μὲν ἀβίωτος ἄν εἴη ὁ βίος,

αἰσθανόμενον δὲ πῶς ουκ ἀνάγκη χεῖρον τε καὶ ἀηδέστερον ην; ἀλλα μην εἴ γε ἀδίκως ἀποθανοῖμαι, τοῖς μὲν ἰδίκως 93Q ἐμὲ ἀποκτείνασιν αισχρὸν ἄν εἴη τουτο εἰ γὰρ το ἀδικεiν

160쪽

IV. viii

αἰσχυόν εστι, πῶς ουκ αἰσχρον καὶ το αδίκως ὁτιουν ποιεῖν; εμοὶ δε τί αἰσχρον τὸ ἐτέρους μὴ δυνασθαι περὶ εμου ταIo δίκαια μήτε γνῶναι μήτε ποιῆσαι; ὁρω δ' εγωγε καὶ την δόξαν των προγεγονότων ανθρώπων εν τοῖς επιγιγνομενοις Ουχ ὁμοίαν καταλειπομενην των τε ἀδικησάντων καὶ των εὰδικηθεντων. οἶδα δ' οτι καὶ εγὼ επιμελείας τευξομαι υπ'aνθρώπων, καὶ εὰν νυν ὰποθάνω, ουχ ὁμοίως τοῖς εμε ὰποκτείνασιν' οἶδα γὰρ ἀεὶ μαρτυρήσεσθαί μοι οτι εγὼ ηδίκησαμεν Ουδενα πώποτε ανθρώπων ουδε χείρω εποίησα, βελτίους δε ποιεῖν επειρώμην αεὶ τους εμοὶ συνόντaς. τοιαυτα μεν Io ΙΙ προς Ἐρμογενην τε διελεχθη καὶ προς τους ἄλλους. τωνδε Σωκράτην γιγνωσκόντων, οἷος δεν, οἱ αρετῆς εφιεμενοι πάντες ἔτι καὶ νυν διατελουσι πάντων μάλιστα ποθουντες εκεῖνον, ὼς ώφελιμώτατον ἄντα προς αρετῆς επιμελειαν. εμοὶ μεν δη, τοιουτος ὼν οἰον εγὼ διήγημαι, ευσεβὴς μεν 15ουτως ἄστε μηδεν ἄνευ τῆς των θεῶν γνώμης ποιεῖν, δίκαιος δε ἄστε βλάπτειν μεν μηδε μικρον μηδενα, ωφελεῖν δε τὰ μεγιστα τους χρωμενους αυτῶ, εγκρατὴς δε ἄστε μηδεποτε πρ0-ιρεῖσθαι τὸ ήδιον αντὶ του βελτίονος, φρόνιμος δε ἄστε μὴ διαμαρτάνειν κρίνων τὰ βελτίω και τὰ χείρω μηδε ἄλλου eto προσδεῖσθαι, ἰλλ' aυτάρκης εἶναι πρὸς τὴν τουτων γνῶσιν, ικανὸς δε καὶ λόγω εἰπεῖν τε καὶ διορίσασθαι τὰ τοιαυτα, ικανὸς δε καὶ ἄλλως δοκιμάσαι τε καὶ ἁμαρτάνοντα ελεγξαι καὶ προτρεψασθαι επ' aρετὴν καὶ καλοκαγαθίαν, εδόκει τοιουτος εἶναι Οἶος αν εἴη ἄριστός τε ἀνὴρ και ευδαιμονεστατος. 25