Xenophontis Opera omnia

181쪽

IΠρόβατον μέν, ἔφη ο Σωκράτης, ὼς επὶ το πολυ ὰν κακῶς ἔχη, τον νομέα Κτιώμεθα, καὶ ιππος ὼς επὶ το πολυ ἄν κακουργη, τον ἱππέα κακίομεν της δὲ γυναικός, ει μὲν διδασκομένη υπο του ἀνδρὸς τὰγαθὰ κακοποι α ἴσως δικαίως 3 ἄν η γυνη την αιτίαν ἔχοι εἰ δὲ μη διδάσκων τα καλὰ κἀγαθὰ ἀνεπιστημονι τουτων χρῶτο, αρ' ου δικαίως ἄν ὁ ἀνηρ την αιτων ἔχοις πάντως δ', ἔφη, ἁ Κριτόβουλε φίλοι 12 γάρ ἐσμεν οι παρόντες) ἀπαληθευσαι δει προς ημὰς. ἔστινοτω ἄλλω των σπουδαίων πλείω επιτρέπεις η τη γυναικί;1o ουδενί, ἔφη. Ἐστι δὲ οτω ἐλάττονα διαλέγy η τy γυναικί; Εἰ δὲ μη, ου πολλοῖς γε, ἔφη. Ἐγημας δὲ αυτην παῖδα 13 νέαν μάλιστα καὶ ὼς εδυνατο ελάχιστα ἐωρακυῖαν καὶ ἀκηκουῖαν; Μάλιστα. Oυκοῖν πολυ θαυμαστότερον εἴ τιῶν δει λέγειν η πράττειν ἐπίστaιτο η εἰ ἐμμαρτάνοι. οἶς 14 1s δε συ λέγεις ἀγαθὰς ειναι γυναῖκας, ἁ Σώκρατες, η αυτοὶ ταυτας ἐπαίδευσαν; ουδὲν odiv το ἐπισκοπεῖσθαι. συστησω δέ σοι ἐγὼ κα ὶ Ἀσπασίαν, ἡ ἐπιστημονέστερον ἐμου σοι ταυτα πάντα ἐπιδείξει. νομίζω δὲ γυναῖκα κοινωνὸν αγαθην Is οἴκου Ουσaν πάνυ aντίρροπον εἶνaι τῶ ἀνδρὶ ἐπὶ το αγαθόν. ao ἔρχεται μὲν γὰρ εις την οἰκίαν διὰ των του ἀνδρὸς πρόξ ων τὰ κτηματα ως ἐπὶ το πολυ, δαπανὰται δὲ διὰ των της

γυναικος ταμιευμάτων τὰ πλεῖστa' κώ ευ μὲν τουτων γιγνομένων αυξονται οι οἶκοι, κακῶς δε τουτων πρaττομένωνοι οἶκοι μειοῖνται. οἶμαι δέ σοι κῶ τῶν ἄλλων επιστημῶν I625 τους ἀξίως λόγου ἐκάστην εργα μένους ἔχειν ἄν ἐπιδεῖξαί

σοι, ει τι προσδεῖσθαι νομίζεις. Ἀλλα πάσας μὲν τι σε δει ἐπιδεικνυναι, ἁ Σώκρατες; IV ἔφη ὁ Κριτόβουλος ουτε γὰρ κτησασθαι πaσῶν τῶν τεχνῶν ἐργάτας ράδιον οἴους δει, ουτε ἔμπειρον γενέσθαι αυτῶν 3o οἶδε τε, ἀλλ' αι δοκουσι κάλλισται τῶν επιστημῶν καὶ ἐμοι

182쪽

πρέποι αν μάλιστα ἐπιμελομένω, ταύτας μοι καὶ αυτὰς επιδείκνυε καὶ τους πράττοντας αυτάς, καὶ αυτὸς δε ο τι et δύνασaι συνωφέλει εις ταυτα διδάσκων. 'Aλλὰ καλῶς,

ἔφη, λέγεις, ἁ Κριτόβουλε. και γὰρ ar γε βαναυσικαι

καλουμεναι καὶ ἐπίρρητοί εἰσι και εικότως μέντοι πάνυ ἰδο- 5ξοῖνται προς τῶν πόλεων. καταλυμαίνονται γὰρ τὰ σώματα των τε εργα ρομένων καὶ τῶν ἐπιμελομένων, ἀναγκάουσαι καθησθαι καὶ σκιατραφεῖσθαι, ἔνιαι δε καὶ προς πυρ ημερεύειν. τῶν δε σωμάτων θηλυνομένων καὶ αι ψυχαὶ πολυ ἀρρωσ-3 τότεραι γίγνονται. καὶ α ολιας δε μάλιστα ἔχουσι καὶ io φίλων καὶ πόλεως συνεπιμελεῖσθαι αἱ βαναυσικαὶ καλου- μεναι. ωστε οἱ τοιοῖτοι δοκοfσι κακοὶ καὶ φιλοις χρησθαι καὶ ταῖς πατρίσιν ἰλεξητηρες εἶναι. καὶ εν ἐνίαις μεν τῶν πόλεων, μάλιστα δε εν ταῖς ευπολέμοις δοκουσαις εἶναι,ουδ' ἔξεστι τῶν πολιτῶν Ουδενὶ βαναυσικὰς τέχνας ἐργά - I54 ζεσθαι. IIμῖν δε δη ποιαις συμβουλεύεις, I Σώκρατες, χρησθαι; 'Αρ', ἔφη ὁ Σωκράτης, μη αἰσχυνθῶμεν τον ΙΠερσῶν βασιλέα μιμησασθαι; εκεῖνον γάρ φασιν εν τοῖς

καλλίστοις τε καὶ ἀνaγκαιοτάτοις ηγούμενον ριναι επιμελη - μασι γεωργίαν τε καὶ την πολεμικην τέχνην τούτων ἰμψο- aoτέρων ισχυρῶς ἐπιμελεῖσθαι. και ὁ Κριτόβουλος ἀκούσας 3 ταυτα εἶπε Καὶ τουτο, ἔφη, πιστεύεις, ἁ Σώκρατες, βασιλέατον ΓΙερσῶν γεωργίας τι συνεπιμελεῖσθαι; 's δ' αν, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἐπισκοποῖντες, ἁ Κριτόβουλε, ἴσως aν καταμάθοιμεν εἴ τι συνεπιμελεῖται. τῶν μεν γὰρ πολεμικῶν 5

ἔργων ὁμολογοῖμεν αυτὸν ισχυρῶς ἐπιμελεῖσθαι, οτι ἐξ ὁπόσωνπερ εθνῶν λαμβάνει τι , τέταχε τῶ ἄρχοντι ἐκάστω

183쪽

ὼπλίσθαι προστέτακται, καὶ πάντας ἄμα συνάγων πληντους εν τaῖς ἰκροπόλεσιν ενθα δη ὁ συλλογος καλειται io καὶ τους μεν ἀμφὶ την εaυτοῖ οἴκησιν αυτὸς ἐφορα, τους δὲ πρόσω ἀποικοῆντας πιστους πέμπει ἐπισκοπεῖν καὶ es 7μεν αν φαίνωνται των φρουράρχων καὶ των χιλιαρχων καὶ των σατραπῶν τον aριθμὸν τον τεταγμένον ἔκπλεων ἔχοντες, καὶ τούτους δοκίμοις ἴπποις τε καὶ ὐπλοις κατεσκευασμένους Ι5 παρέχωσι, τουτους μεν τους ἄρχοντας και ταῖς τιμαῖς αυξεὶ καὶ δώροις μεγάλοις καταπλουτίρει, ους δ' aν ευρν τωναρχόντων η καταμελουντας των φρουραρχιῶν η κατακερδαίνοντας, τούτους χαλεπῶς κολάζει κaὶ παυων της αρχης ἄλλους επιμελητας καθίστησι. των μεν δη πολεμικῶν εργων

aQ ταῖτα ποιῶν δοκεῖ ημῖν ὰναμφιλόγως ἐπιμελεῖσθαι. ετι 8 δὲ ὁπόσην μεν της χώρας διελαυνων ἐφορα αυτός, και δοκιμάζει, ὁπόσην δὲ μη αυτὸς ἐφορα, πέμπων πιστους

ἐπισκοπεῖται. καὶ ους μεν αν αἰσθάνηται τῶν aρχόντων συνοικουμένην τε την χώραν παρεχομένους καὶ ενεργὸν

28 ουσαν την γην καὶ πληρη δένδρων τε ον ἐκάστη φέρει καὶ καρπῶν, τούτοις μεν χώραν τε ἄλλην προστιθησι κώ δώροις κοσμεῖ κώ ἔδραις ἐντίμοις γεραίρει, οἷς δ' av ὁρα αργόν τε την χώραν ουσαν καὶ ολιγάνθρωπον η διὰ χαλεπότητα ηδι υβριν η δι αμέλειαν, τούτους δὲ κολάζων καὶ παύων της

184쪽

s ἀρχης ἄρχοντας ἄλλους καθίστησι. ταυτα ποιων δοκεῖ ηττον επιμελεῖσθαι οπως η γη ενεργὸς ἔσται υπὸ των κατοι - κουντων η οπως ευ φυλάξεται υπο των φρουρουντων; καὶ εἰσὶ δ' αυτῶ οι ἄρχοντες διατεταγμενοι εφ' ἐκάτερον ουχ οιαυτοί, ἀλλ' οι μεν ἄρχο σι των κaτοικουντων τε καὶ των 5εργατῶν, καὶ δασμους εκ τουτων ἐκλέγουσιν, οι δ' ἄρχουσι 1o των ἁπλισμενων τε και των φρουρῶν. καν μεν ὁ φρου - ' ραρχος μη ικανῶς τy χωρα ἀρηγy, ὁ τῶν ενοικουντων ἄρχων καὶ τῶν εργων επιμελουμενος κατηγορει του φρουράρχου, οτι oυ δυνανται ἐργά εσθαι διὰ την ἀφυλαξίαν, αν δε παρ- 1 oέχοντος του φρουράρχου ειρηνην τοῖς εργοις ὁ ἄρχων ολιγάνθρωπόν τε παρεχηται καὶ αργὸν την χώραν, τουτου αυII κατηγ0ρει ὁ φρουραρχος. καὶ γὰρ σχεδόν τι οι κακῶς την χώραν εργαρόμενοι Ουτε τους φρουρους τρεφουσιν ΟυTετους δασμους δυνανται ἀποδιδόναι. οπου δ' av σατράπης 15

των ὁ Κριτόβουλος εἶπεν Ουκουν εἰ μεν δη ταυτα ποιεῖ βασιλευς, ἁ Σώκρατες, ουδεν εμοιγε δοκεῖ ηττον τῶν γεωρ-I3 γικῶν εργων επιμελεῖσθαι η τῶν πολεμικῶν. Ἐτι δε προς τουτοις, ἔφη ὁ Σωκράτης, εν ὁπόσαις τε χώραις ἐνοικεῖ καὶ zoεις ὁπόσας επιστρεφεται, επιμελεῖται τουτων Oπως κηποιτε εσονται, οι παράδεισοι καλουμενοι, πάντων καλῶν τε

κἀγαθῶν μεστοὶ οσα η γη φυειν θέλει, καὶ εν τουτοις αυτὸς τα πλεῖστα διατρίβει, οταν μη η ωρα του ἔτους ἐξείργy. 14 Ν=j Δί', ἔφη ὁ Κριτόβουλος, ανάγκη τοινυν, ὼ Σώκροτες, 25

ἔνθα γε διατρίβει αυτός, καὶ οπως ὼς κάλλιστα κατεσκευα σμένοι ἔσονται οι παράδεισοι επιμελεῖσθαι δένδρεσι καὶ τοῖς

Ι3 ἄλλοις ἄπασι καλοῖς οσα η γη φυει. Φασὶ δε τινες, ἔφη ὁ Σωκράτης, ἁ Κριτόβουλε, καὶ oταν δῶρα διδω ὁ βασιλευς,

πρῶτον μεν εισκαλεῖν τους πολεμω αγαθους γεγονότας, οτι 3o

185쪽

τοίνυν, εφη ὁ Κριτύβουλος, ἁ Σώκρατες, και ἐπηγάλλετο

Io ουδὲν ηττον, εἰ τafτα ελεγεν, επὶ τῶ χώρας ενεργους ποιεῖν καὶ κατασκευα ιν η επι τῶ πολεμικὸς εἶναι. Καὶ ναὶ μὰ 18

Δί εφη ὁ Σωκράτης, Κυός γε, εἰ εβίωσεν, ἄριστος αν

δοκεῖ ἄρχων γενέσθαι' και τουτου τεκμηρια ἄλλα τε πολλὰ παρέσχηται και ὁπότε περὶ της βασιλείας τῶ ἀδελφὼ ἐπo- i5 ρρυετο μαχουμενυς, παρὰ μεν Κυρου ουδεὶς λεγετaι αυτο μολησαι προς βασιλέα, παρὰ δε βασιλέως πολλαὶ μυριάδες προς Κυρον. εγὼ δε κῶ τουτο ηγουμαι μέγα τεκμηριον Ι9ἄρχοντος πετης ειναι, ω αν ἐκόντες πείθωνται καὶ εν τοῖς δεινοῖς παραμένειν ἐθέλωσιν. ἐκείνω δε και οι φίλοι zo ρῶντί τε συνεμάχοντο καὶ ἀποθaνόντι συνaπέθaνον πάντες περι τον νεκρὸν μαχόμενοι πλην Ἀριαίου Ἀριαῖος δ' ἔτυχεν επὶ τῶ ευωνύμω κέρατι τεταγμένος. οἶτος τοίνυν ὁ Κυρος 2O λέγεται Λυσάνδρω, οτε ηλθεν ἄγων αυτῶ τὰ παρὰ τῶν συμ

μάχων δῶρα, ἄλλα τε φιλοφρονεῖσθαι, ώς αυτὸς εφη ὁ

ῖ5 Λυσανδρος ξένω ποτέ τινι εν Mεγάροις διηγουμενος, Καιτον εν Σάρδεσι παρίδεισον ἐπιδεικνυναι αυτὸν εφη. ἐπεὶ ΣΙδε ἐθαύμαρεν αυτὸν ὁ Λυσανδρος ὼς καλὰ μεν τὰ δένδρα εἴη, δι' ἴσου δε τὰ πεφυτευμένα, ορθοὶ δε οι στίχοι τῶν

186쪽

δένδρων, ευγώνια δὲ πάντα καλῶς εἴη, ὀσμαὶ δὲ πολλαὶ καὶ

. μάζων εἶπεν Ἀλλ' εγώ τοι, ω Κυρε, πάντα μὲν ταυτα θαυμάζω επὶ τῶ κάλλει, πολυ δὲ μὰλλον ἄγaμαι του κaτaeta μετρησαντός σοι καὶ διατάξαντος ἔκαστα τουτωw δκου- 5σαντα δὲ τaυτα τον Κυρον ησθηναί τε καὶ εἰπεῖν Taυτα ' τοίνυν, Δ Λυσανδρε, εγὼ πάντα καὶ διεμέτρησα καὶ διέταξα, 23 στι δ' αυτῶν, φάναι, h καὶ εφυτευσα αυτός. καὶ ὁ Λυσaνδρος εφη, μποβλέψας εις αυτὸν καὶ ἰδὼν τῶν τε ιματίων τοκάλλος ὼν εἶχε και της οσμης αἰσθόμενος καὶ τῶν στρεπτῶν Io καὶ τῶν ψελιων το κάλλος και του ἄλλου κόσμου Ου εἶχεν, εἰπεῖν' Tι λέγεις, φάναι, ἁ Κυρες η γὰρ συ ταῖς σαῖς χερσὶ 24 τουτων τι ἐφυτευσaς; και τον Κυρον ἀποκρίνασθaι Θαυμάοις τουτο, εφη, J ὼ Λυσανδρες ἄμνυμί σοι τον Mίθρην,οτανπερ υγιαίνω, μηπώποτε δειπνησαι πρὶν ἱδρῶσαι η τῶν is πολεμικῶν τι η τῶν γεωργικῶν εργων μελετῶν η αεὶ εν γέ 23 τι φιλοτιμουμενος. καὶ αυτὸς μέντοι εφη ὁ Λυσανδρος ἰκουσaς ταυτα δεξιώσασθαί τε αυτὸν καὶ εἰπεῖν' Δικαίως μοι δοκεῖς, Ι Κυρε, ευδαίμων εἶναι αγαθὸς γὰρ AP ἀνηρ

V Tαυτα δέ, ἁ Κριτόβουλε, εγὼ διηγουμαι, εφη ὁ Σωκράτης,

οτι της γεωργίας ουδ' οι πάνυ μακάριοι δυνανται ἰπέχεσθαι.εοικε γὰρ η επιμέλεια αυτης εἶναι ἄμα τε ηδυπάθειά τις καὶ οἴκου αυξησις καὶ σωμάτων ἄσκησις εις το δυνaσθαι Oσa2 ὰνδρὶ ελευθέρω προσηκει. πρῶτον μεν γὰρ ὰφ' ον ζῶσιν a50ι ἄνθρωποι, ταυτα η γη φέρει ἐργα μένοις, καὶ ἰφ' AD

3 τοίνυν ηδυπαθοῖσι, προσεπιφέρει ἔπειτα δὲ Oσοις κοσμουσι βωμους καὶ αγάλματα καὶ οἶς αυτοὶ κοσμουντaι, κaὶ τaυτα μετὰ ηδίστων οσμῶν καὶ θεαμάτων παρέχει ἔπειτα δὲ Na

187쪽

πολλὰ τα μὲν φύει, τα δὲ τρέφει καὶ γὰρ η προβατευτικητέχνη συνηπται τs γεωργία, ωστε ἔχειν κώ θεοῖς ἐξαρέσκεσθαι θυοντας καὶ αυτοῖς χρησθαι. πaρέχουσα δ' aφθο- 4νώτατα τὰγαθὰ ουκ ἐα ταυτα μετὰ μαλακίας λaμβάνειν, ἰλλα 5 ψυχη τε χειμῶνος καὶ θάλπη θέρους εθίζει καρτερεῖν. καὶ τους μεν αυτουργους διὰ των χειρῶν γυμνόθουσα ἰσχῖναυτοῖς προστίθησι, τους δε τy ἐπιμελεία γεωργοῆντας θν- δρίρει πρω τε εγείρουσα καὶ πορεύεσθαι σφοδρως ἀναγκά - ρουσα. καὶ γὰρ εν τω χωρω καὶ εν τω ἄστει ὰει εν ωρα Io αἱ ἐπικαιριώταται πράξεις εἰσίν. ἔπειτα αν τε συν ἴππω θἀρηγειν τις τy πόλει βούληται, τον ιππον ικανωτάτη ηγεωργία συντρέφειν, αν τε πεο, σφοδρὸν το σῶμα παρέχει θηραις τε ἐπιφιλοπονεῖσθαι συνεπαίρει τι η γη καὶ κυσὶν ευπέτειαν τροφης παρέχουσα καὶ θηρία συμπαρατρέφουσα. 13 ωφελούμενοι δε καὶ οι ιπποι καὶ aι κύνες ὰπο της γεωργίας 6ὰντωφελοῖσι τον χῶρον, ὁ μεν ιππος πρω τε κομίζων τον κηδόμενον εις την επιμέλειαν καὶ εξουσίαν παρέχων ὀψὲ ὰπιέναι, αἱ δε κύνες τά τε θηρία ὰπερύκουσαι ἀπο λύμης καρπῶν καὶ προβάτων καὶ τy ερημια την ὰσφάλειαν συμπαρ - 2o έχουσαι. παρορμα δέ τι καὶ εις το ὰρηγειν συν οπλοις τ9 7 χωρα καὶ η γη τοῖς γεωργοῖς εν τω μέσω τοῖς καρποῖς τρέφουσα τω κρατοῖντι λαμβάνειν. καὶ δραμεῖν δὲ καὶ βαλεῖν 8 καὶ πηδησαι τις ἱκανωτέρους τέχνη γεωργίας παρέχεταις τις

δὲ τοῖς ἐργα μένοις πλείω τέχνη Λντιχαρίθεται; τις δὲ ηδιον

25 τον ἐπιμελόμενον δέχεται προτείνουσα προσιόντι λαβεῖν ο τι

χρyύει; τις δὲ ξένους ἀφθονώτερον δέχεται; χειμάσαι δὲ 9

188쪽

πυρὶ ἶφθόνω και θερμοῖς λουτροῖς που πλείων ευμάρεια η εν χώρω τως που δὲ ηδιον θερίσαι υδασί τε και πνεύ- IO μασι καὶ σκιαῖς η κατ αγρόν; τις δὲ αλλη θεοῖς ἀπαρχὰς πρεπωδεστέρας παρέχει η ἐορτὰς πληρεστέρας ὰποδεικνύεις τις δὲ οἰκέταις προσφιλεστερα η γυναικι ηδίων η 5 II τέκνοις ποθεινοτερα η φίλοις ευχαριστοτέρας εμοὶ μεν θαυμαστὸν δοκεῖ εἶναι εἴ τις ελευθερος ἄνθρωπος η κτημάτι τούτου ηδιον κέκτηται η επιμέλειαν ηδίω τινὰ ταύτης

ουσα τους δυνὰμένους καταμανθάνειν καὶ δικaιοσύνην δι- 1oδάσκει τους γὰρ ἄριστα θεραπεύοντας αυτην πλεῖστα αγαθὰ Ι3 ἀντιποιεῖ. εὰν δ' ἄρα καὶ υπὸ πληθους ποτὲ στρατευμάτων των εργων στερηθῶσιν οι εν τη γεωργία ἀναστρεφόμενοι κώ σφοδρῶς καὶ ἀνδρικῶς παιδευόμενοι, ΟυTOι ευ πaρεσκευασμένοι καὶ τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώματα, αν μη θεὸς 13 ὰποκωλύy, δύνανται ἰόντες εις τὰς των ἰποκωλυόντων λαμβάνειν is p' ὼν θρέψονται. πολλάκις δ' εν τω πολέμω καὶ ἀσφαλέστερόν ἐστι συν τοῖς οπλοις την τροφην μαστεύειν I4 η συν τοῖς γεωργικοῖς ὀργανοις. συμπαιδεύει δε καὶ εις τοἐπαρκεῖν ἀλληλοις η γεωργία. επί τε γὰρ τους πολεμίους Ioσυν ὰνθρώποις δει ἰέναι, της τε γης συν ἀνθρώποις ἐστὶν ἹΙ3 εργασία. τον ουν μέλλοντα ευ γεωργησειν δει τοῖς ἐργαστηρας καὶ προθύμους παρασκευάζειν καὶ πείθεσθαι θέλοντας τον δὲ επὶ πολεμίους ἄγοντα ταυτὰ δει μηχανὰσθαι δωρούμενόν τε τοῖς ποιοῖσιν li δει ποιεῖν τους aγαθοῖς καὶ 25 16 κολάζοντα τοῖς ἰτακτοῖντας. καὶ παρακελεύεσθαι δὲ πολλάκις ουδὲν ηττον δει τοῖς εργάταις τον γεωργὸν η τον στρατηγὸν τοῖς στρατιώτaις και ελπίδων δὲ αγαθῶν ουδὲν

et Stob.

189쪽

ηττον οἱ δοῖλοι τῶν ελευθέρων δέονται, ἰλλα κοὰ μὰλλον,οπως μένειν ἐθέλωσι. καλῶς δὲ κἀκεῖνος εῖπεν ος ἔφη την 1 γεωργίαν των αλλων τεχνῶν μ)ὶτέρα καὶ τροφὸν εἶναι. ευμεν γὰρ φερ0μένης της γεωργίας ἔρρωνται καὶ aι αλλαι 5 τέχναι ἄπασαι, οπου δ' αν ἀναγκασθy η γη χερσεύειν, ὰποσβέννυντaι και aι αλλαι τέχναι σχεδόν τι καὶ κατὰ γην καὶ κατὰ θάλαττaν. Ἀκούσας δὲ ταυτα ὁ Κριτόβουλος εἶπεν Ἀλλὰ ταυτα I8μεν ἔμοιγε, ἁ Σώκρατες, καλῶς δοκεῖς λέγειν οτι δε της io γεωργικης τὰ πλεῖστά εστιν ἀνθρώπω aδύνατα προνοησαι,

δηλον καὶ γὰρ χάλαζαι καὶ πάχναι ενίοτε καὶ αυχμοὶ καὶ

ἄμβροι εξαίσιοι και ἐρυσῖβαι και ἄλλα πολλάκις τὰ κaλῶς εγνωσμένα καὶ πεποιημένα ἀφαιρουνται καὶ πρόβατα δ'ενίοτε κάλλιστα τεθραμμένα νόσος ἐλθουσα κάκιστα ὰπώ - Ι5. λεσεν. ἰκουσας δὲ ταυτα ὁ Σωκράτης εἶπεν Ἀλλ' 6 μην I9εγωγέ σε, ω Κριτόβουλε, ειδέναι οτι οι θεοὶ ουδὲν ηττονεισι κύριοι τῶν εν τη γεωργία ἔργων η τῶν εν τῶ πολεμω. κώ τους μεν εν τὼ πολεμω ὁρας, οἶμαι, προ τῶν πολεμικῶν πράξεων ἐξαρεσκομένους τους θεους καὶ ἐπερωτῶντας θυῖο σίαις καὶ οἰωνοῖς ο τι τε χρη ποιεῖν κH ο τι μή περὶ δὲ τῶν aOγεωργικῶν πράξεων ηττον οἴει δεῖν τους θεους ἱλάσκεσθαι;

ευ γὰρ ἔσθι, ἔφη, ὁτι οι σώφρονες καὶ υπὲρ υγρῶν καιξηρῶν καρπῶν καὶ βοῶν καὶ 7ππων καὶ προβάτων καὶ υπὲρ

πάντων γε δη τῶν κτημάτων τους θεους θεραπεύουσιν.*5 Ἀλλα ταυτα μεν, ἔφη, A Σώκρατες, καλῶς μοι δοκεῖς VI

λέγειν κελεύων πειρὰσθaι συν τοῖς θεοῖς ἄρχεσθαι παντος εργου, ως τῶν θεῶν κυρίων ἄντων Ουδὲν ηττον τῶν ειρη- νικῶν η τῶν πολεμικῶν εργων. ταυτα μὲν ουν πειρασόμεθα

Ουτω ποιεῖν. συ δ' ημῖν ἔνθεν λέγων περὶ της οικονομίας 3o ἀπέλιπες, πειρῶ τὰ τούτων ἐχόμενα διεκπεραίνειν, ως καὶ νυν μοι δοκῶ ἀκηκοὼς οσα εἶπες μὰλλον τι ηδη δι0ρὼν η

190쪽

2 πρόσθεν ο τι χρὴ ποιοῖντα βιοτευειν. Tί ουν, εφη ὁ Σωκράτης, ἄρα, εἰ πρῶτον μεν ἐπανέλθοιμεν Oσα συνομολογουντες διεληλυθαμεν, ιν , ἄν πως δυνώμεθa, πειραθῶμεν ουτω κaὶ

3 τὰ λοιπὰ διεξιέναι συνομολογοῖντες; Mδὴ γουν ἐστιν, ἔφη ὁ Κριτόβουλος, ωσπερ καὶ χρημάτων κοινωνήσαντας ἀναμ' 5φιλόγως διελθεῖν, οὐτω καὶ λόγων κοινωνοῆντας περὶ ὼν ἄν 4 διαλεγώμεθα συνομολογοῖντας διεξιέναι. Oυκοῖν, ἔφη ὁ Σωκράτης, επιστήμης μεν τινος ἔδοξεν ἡμῖν ἄνομα εἶναι ἡ οἰκονομία, ἡ δε επιστήμη αυτη εφαίνετο θ οἴκους δυνανται αυξειν ανθρωποι, οἶκος δ' ἡμῖν εφαίνετο οπερ κτῆσις ἡ σύμ- io

πασα, κτῆσιν δε τουτο εφαμεν εἶναι ο τι ἐκάστω εἴη ωψε- λιμον εις τον βίον, ωφέλιμα δε ἄντα ηυρίσκετο πάντα 5 ὁπόσοις τις ἐπίσταιτο χρῆσθαι. πάσας μεν ουν τὰς επιστήμας ουτε μαθεῖν οἰόν τε ἡμῖν ἐδόκει, συναπεδοκιμάρομέντε ταῖς πόλεσι τὰς βαναυσικὰς καλουμένας τέχνας, οτι καὶ I5 τὰ σώματα καταλυμαίνεσθαι δοκοῖσι καὶ τὰς ψυχὰς κατα-6 γνυουσι. τεκμήριον δε σαφέστατον γενέσθαι ἄν τουτουεφαμεν, εἰ πολεμίων εις την χώραν ιόντων διακαθίσας τις τους γεωργους καὶ τους τεχνίτας χωρὶς ἐκατέρους ἐπερωτώη

πότερα δοκεῖ ἀρήγειν τp χώρα ἡ υφεμένους τῆς γης τὰ ap7 τείχη διαφυλάττειν. ουτως γὰρ ἄν τους μεν ἀμφὶ γηνεχοντας ωόμεθ' ἄν φθφίζεσθαι ἀρήγειν, τους δὲ τεχνίτας μὴ

μάχεσθαι, ἀλλ' οπερ πεπαίδευνται καθῆσθαι μήτε πονουντας

8 μήτε κινδυνευοντας. ἐδοκιμάσαμεν δε ἀνδρὶ καλῶ τε κἀγαθῶεργασίαν εἶναι καὶ επιστήμην κρατίστην γεωργίαν, ἀφ' ῆς 239 τὰ επιτήδεια ἄνθρωποι πορίωνται. αυτη γὰρ ἡ εργασία μαθεῖν τε ράστη ἐδόκει εἶναι και ἡδίστη ἐργάζεσθaι, καὶ τὰ