장음표시 사용
121쪽
ratur ex physiologia ,ut a grauissimis Aristotelis a interpretibus declaratum est, at 3 uer Simpl. in . a nobis hac alia ratione pontinproZphus praesentia monstrari. Prudenti am esse quasi ancillam S mini 'stram Sapientiae dictum ab a Aristotele fuit. Sed in eo famulatu, duo potissimum mu-
r. magn. moi kap. ula. nera eius cernuntur . Atriensis unum, Prodromi alterum. Illud
ab eodem magistro satis est in magnis Ethicis definia, tum: Hoc, patito obscurius in multis tamen Iocis, ac praesertim in quinto Nieomachiori libro significatum. Prudentia ipse est, quae de rebus homini simpliciter bonis delibera , nobis quasi nunciat alteram post se virtu tem di morem, id est, Sapientiam esse: at p hortatur &
imperat, ut ad eam tanquam ad proprium praest antissi- pHumcp hominis finem totis animi viribus contenda mus . At qui poterit prudentia, Sapientiam tanquani
summiim & propriissimum hominis finem satis uere re- deis dispieere, & nobis patefacEre: hisi prius scientia
alta , quae de humanae menti S natura tractat, quaeq3 pO- tissima maxima b Physiologia pars est, b δοκs rba 'γv-ρος τις ψυχεῖς μεγαλα crvμε 'too : μώl δε et Og et op :-γM Oi Efχli ri*-bend fuerit confirmata Θ Hac etiam de re memini me in qua a stione de Habitibus copiose satis : egisse. Porrh. cum Pelidentiam dicimus,no solertiam & sagacitate a quanaidam naturae dicimus, sed rectam & bene cogitatam rationem, de sis rebus quae aliter se habere possunt, & sub i hominum actionem cadunt. At res quae subactionem N a cadunt
122쪽
ealint, singulares sunt: Primo igitur osseruntur sentabas : inde excitantur semper appetitiones, Ut σε ν ' fori τὀ αν ωπου ἁπο 20μῶ επι Ud 3- ς p eum M. quae si sint intimoderata menti tenebras ossendunt, ac prudentiam omnem toti Iunt. Videt Paris Helenam: statim vehemens in eo e citatur amor, qui menti vim afferens, proponit illi rapinam pro fine. Mens appetitioni illi vehes ienti serviens, viam quaerit & rationem, qua finem illum possit aia sequi. Quod si appetitus Paridis rirtute,quae temperan tia dicitur, conformatus fuisset, non tantus in eo esset amor exortu S : ita,aut bonus, aut certe non malus finis menti propositus ad consequendum fuisset. Sisiuidet auarus probum de pauperem: ob avaritiam nullum in
eo emergit benefaciendi desiderium: quod si liberal1etas adfuisset, statim istud menti tanquam finis propositum es t : Deinde mens quod p prie est prudentia: opu cogitasset, quantum & qvo modo largiri oportuisset. Repugnant ergo haec inter se,ut aliquas prudens sit, alm in eo non sint virtutes morales . ab lento nantvirtute, assectiones vehementes in res agendas sele m- truduntati inferunt, tenebrasi menti offundunt ita, ut prudens esse nequeat. Quemadmodum contra ex
virtute morali nascuntur honesta desideria. quae tamen honesta esse, mens ipsa cognoscit,& ipsa sibi tanquam finem proponit, ac tandem ad ea explenda se conuertit..Hηc exiore Aristotelis duodecimo decimol tertio serari comachiorum cap. sunt accepta: Vt sit Prudentia nihil aliud,quam mentis habitus, mentis inquam non appetitus,& non per se ait in se spectatae,sed ut reliquis amma viribus& corpore copulatae, atquc ad agendum
123쪽
eouuersae quo nempe de ijs qua; sub ataone; eadunt, id est, quae homini simpliciter bona & malasunt qualia
ea omnia habentur,quae supra de officiis frudintiae tractantes commemorabamus optime deliberare,& de eo quod optimum est,consilium capere possumus. Vi tutem vero moralem intelligimus quoque, non naturarbonitatem quandam alios enim aliis inter homines ad iustitiam, temperantiam, fortitudinem videmus prψ- . pensiores sed confirmatum iliabitum appetitus, quo promptu, libero, i ucundet rationi dictanti paret. In hac appetitus oboedientia, virtus moralis estitia . Non enim si temere quippiam iuste sit aciuna , continuo iustierimus, sed illud inprimis requiritur, ut consilium captam l st, atque honesti sormulae scruentur, quae Ompia prudentiae sunt. Hoc respectu duntaxat, virtutes, p*' dentiae partes dicuntur' nam semota prudentia, nylla existit virtus: alioquin una in m cnte, altera in appetitu residet: qui fieri igitur potest, ut una sit alterius pay pNon dicitur autem captum consilium, nisi cum appetitus post adhibitam consultati'nem, rationi quasi in 'num dat, assentitur,ati adhaeret: vi ex .apite quarto libri tertii Nicomachiorum . Reete ergo, alio modo dicitur Virtus moralis nihil aliud citi, quam vestigium rationis in appetitu impressum , per consuet dinem: atl adeo impressum propter frequentes.acti9.nes, yx vix tolli possit. in non videt, quomodρ
ut a Galenus quot fassus eρῖ i, Periclista Sirtus non.cst
124쪽
dientem: at ibi haec duo iasint, omnem adesse virtu--tem 'mesalen netesse est: cuius partes sunt, Iustitia, Tempestiatia, Fortitudo j I iberalitas, Magnificentia,
Magnanimitas, Manstietudo,& quae in sermonum com- municatione potissimum cernuntur, Veracitas, & alia vocata ab Aristotele propter similitudi nem, Amicitia,' item Vrbanitas. Praestantissima vero omnium virtu- una est Iustitia in qua noli modo cum Nobilitate, sed 'net sitnescelerecareretioli possimus. Omnes enim in
si sunt si elesti at atraἡpm v. g. N arrogantem nemψ scelestum dicet, sed turpitudinem duntaxat, & sorditiem quandam in illis notabit. Cernitur autem Iustitia ἱn pecvnti uel honoribus, uel alijs in rebus quae hominibus eiusdem Reipubricae communione coniunctis kommunes uidelitur esse: distribuens pro merito di - gnitat et persona um, vel emendans si quid inter ciues non recte contractum sit: Contractum, inquam, uel
istite, uel ut ipsim et Iureconsisti quom aiunt) non sponte factum fuerit. Primi generis sunt, ut Venditio, Locatio, Mutuum . Fidei ustio, & his similia': Secundi: generis , ut furtum, adulterium , serui alieni corruptio, ' fallum testimoni iii, caedes dolo commissa, des huiusmo- di alia, quae clandestina vocantur, item violenta, vi ve hera, vincula, morS, rapina, maledicentia. In .emendavi tione autem, non hominis meritum,sed iniuriae magnitudinem considerare, aequali l damno compensare . ius est. Ad hanc Virtutem Equitas refertur , quae estiueuris testimi eorrectio quaedam. Corrigendi occasio. nascitur eil legislatoris culpa , qtranquam necessaria: res enim agendae infinitae sunt , & infinitu mutabiles: praecepto ital generali comprehendi non phtuerunt. .is e Inteli
125쪽
Io Intelligit igitur se peccaredex, ac proinde cocedit Prin cipem supplere quod a se omissiim est. In quo magna
dexteritas adhibenda ut a Aristoteles monuit.. Tem- . . ' Perantiae uero munus in volu sad 3. pol. cap. 13. ρο ii. ptatibus uersatur, atque iis prae-.Dem s. ob. cap. MI . . lartim Tuae gustu tactui capiuktur, ut nimirum eas neq3 nimia
rim, quod est intemperantis, neq; parum, quod est hQminis stupidi, amplexetur. Fortitudinis obieetit m proprie est dolor, ut expresse quidquid isti sibi ρ rogent dixit b Aristoteles ipse. In hoc igitur ita se ostengit, ut
si iam adsit, tot Qt, as perferat: 'sbu Lib. 3. Nicom. cap. s. si immineat, obsiet: utrumque tamen quantum recta ratio po
stulat. N3m multum extimescere ac diffidere, Tis id est: nimium etiam atin inconsiderate contae re, Aud -
cis est ac Temerarii. Fortitudinis auxem praecipuum quo nihil norribiliR non munus est; morti etiam propter metum poenae, uel premii spem, vel honorem, vel iram, non experientia fretum, non periculi ignora tione deceptum , sed alacriter ac scientem, se, si ita honestas postulet, exponere. Liberalitas tota est in usu peacuniarum sita: qui duplex est: Sumptus, donatio: Ipsa igitur, quibus, quando, quantum, quomodo oportet fibenter honestatis caussa dat: non accipit uisi necessi tale impulsa : ue ut maius aliquod illi a quo accepit reserat. Avarus contra, parum aut nihil exponit; undiq;' sibi cupidissime acquirens,& s e cum alteri u damano, quod iam est iniusti. Hinc auaritia omnium malo2rum mater,iuste a sapientibus appellata. Qui verό essu
126쪽
n s v t R A turpiter postent, prodigi sunt. Α Liberalitate , gradu potius quodam differt Magnificentia , quam forma .
Pertinet enim haee, ad magnos i mp tus ac decoros.
qilios honesti gratia vir magnificus & prolixe & iucundὰ facit: Principum peculiaris haec virtus est. Magnos autem sumptus vocamus, dona Deo dicata, sacra eidem facta, templa' consti ucta, ludi ob Reipub. dignitatem maximo curri apparatu S pompa editi, epulum ciuitati praebitium: itena nupti, hos itum receptio dimissio lidona, reaininerationes . in his inquam magnificos esse quoq; decet a s hominum belleuolentiam nobis conculiandati Ihqrinibus tarne,persisnae, loci,temporis,r
ruta in qtas pycunia impenditur, Magnifico habenda
ratio est: atl cogitandum potius, quomodo opus pubdherrimum & maxime decorum', quam quasilo pretio possit haberi. Magnifieiniae opponitur ex vii a parte
tibnem habeti ex altera,minuta quaedarii ato indecora Parsimonia: Non sunt autem haec mera vitia, sed incliα nationes potius quaedam virtutis. Magnificentia natam virtutis qxcessus est. Magnanimitatis autem vis, in honoribus ambiendis conspicitur: atl est & ipsa excessus quidam eius virtutis, quam nunc Modestiam appella-himus. Vt igitur haec in paruis honoribus cernitur, quos necp plane despicit & contemnit, quod est pecuadum , ut ait Xgnophon, neo nimium ait unde non oportet uacupatur , quod est Ambitiosi, sed appetie quantum recta ratio postulat,& oblatis mediocriter istatur, sic Magnanimus pro excellenti singulario vir. ute sua, in magnis honoribus quantum, & quomodo
decut acquircadis, ςst occupatua et ita tamen affectus
127쪽
animo, ut si offerantur, modice delectetur : si denegentur, ac pro benefactis in Rempublicam, accipiat ignominiam , non se tamen frangat, & conscientia virtutis. suae munitus, impetumfortunae quantumuis sieuientis , repellat. Superbia &infractio quaedam animi, sunt huius praeclarae virtutis extremat una praesecontemnit omnes,& magnos sibi deberi honores putat,cum exigui debeantur: altera, cum honores mereatur, indignam tamen se iudicat sis: quos idcirco despicit. Mansuetudo in ira se ostenditi libera enim ab omni tumultu gnia. mi, quantum, & ob quas caussas lex patitur, atq3 honestas praecipit, irascitur, semper tamen ad ignoscendum, quam ad ulciscendum propensior. Lentitudo cipsi opponitur & Excandescentia: haec vehementius & citiusquam debet, quibus &propter quas caussas non debet, irascitur: illa quasi sensu carens , iniuriam sibi fieri patis tur, nec ulli, quo tempore & quo loco debuit, succenseti quasi dii unam fert iniuriam, in iteralteram: quod mancipii est, non hominis ingenui. Veracitatem voco cum in dictis tum in factis: ut nempe etiam in rebus, in quibus nihil refert, utrum tales simus necne, pro veriotate dicamus, & agamus: ea quae in nobis sunt habere nunquam negemus: ita tamen Vt ne pres quas habemus augeamuS,aut quas non habemus, vindicemus nobis: id enim est Arrogantis: ne d multum etiam nos nostrat bona extenuemus uel negemus,quod est mendacis ali odiosi Dissimulatoris: odiosi inquam, nam solet eiusmodi dissimulatio no tam ex remisisione quadam animi, quam ex occulta quadam superbia, quod ita gratiores nos fore in colloquiis putemus, nasci. Α-micitiae speciem gerit illa virtus, qua eorum quibuscum, O vers
128쪽
uersiamur, laudamus quae laudanda, & ut laudanda, visetuperamus quae vituperanda, & ut vituperanda sunt,no quia amemus uel oderimus , sed quia sic deceat. At assisentatio, auribus audientis uel ob lucrum, ut ars Gnaa, tonica, vel ob insulsum quendam amorem, vel ob mu-t ui amoris desiderium, placere vult in omnibus. Conatra, Morositas in omni re aduersatur contenditi de omnibus. Utram uitium est. Urbanitas in lusu ac iocis e lucet: concinne nanq; & modeste sis utitur cum dicens
tum vicissim audiens: nusquam tamen discedit ab iis quae viro bono libero* conueniunt. Opponitur huic Scurrilitas, quae omnia in omnes stim ullo. discrimine: salsa dicit i item Rusticitas quaedam,vel etiam ambitiosa grauitas, qua neq; nos quicquam lepide uel facete dicere aut facere volumus , neq; alios dicentes uel faciei tes ferre possumus. Negligentius hoc loco ista persequuti sumus , quod a Diuino Praeceptore sigillatim o munia in Nicomachiis, magnis moralibus, & Eudemicis,& quidem copiosissime planissimeq3 tractata sint , & a nobis quoq; in commentariis de virtutibus, in quibus loca etiam eius aliquot illustrauimus. Ne igitur astrum agamus , uel etiam longius a rei proposita Giscedamus, haec dixisse nobis, qui de Nobilitate disputare volui mus, satis in praesentia fuerit. Illud hoc etiam loco est animaduertendum, quod antea saepe repetiimus, Nobilitatem ex hominum coetibus, non ex solitudinibus prodiisse: ac proinde iis praesertim virtutibus adscribi, quae inter alias eminent, ac maiore in pretio & honore habentur. Quapropter Aristoteles honorem non quibus uis rebus, sed eximiis dari solere scriesit, a καὶ τα
129쪽
Atcb b alibi dicebat, honorem, non virtutem, sed vi
γαψ ακαῖπα οντα et κοα ου τε ita αIετις δηλοi . Atque ine Nicomachiis, honorem non quarumvis rerum, sed MLib. . eaA 3. .pmmium esse dixit.. MaSimae agitur &praestantissimqvirtutes habentur, quae versalitur in iis d quibus resiste.
. l te, non parcat amicissim'rum vitae λ Aleatores, grassatores, latrones, non aliunde sunt quam ex avaritia. Temperantia item, quae Reginae omnium virtutum Prudentiae, custos est: ac. proinde a Graecis σως oir κ rectissime appellatur. In tuis quatuor potissimum sitam esse felicitatem, d alibi ab Aristotele scriptum est: ab istis igitur Q7.ροιν - . quatuor potissimum, Nobilitas . qum' oriri poterit, & conserua. ri. Atque de caussis Nobilitatis haec dicta sufficiant. . i
130쪽
e diui ne Nobilitatis, nonnulla : Chri stiana nobilitas: Physica: Ciuilis:
i Publica . priuata: gradus i nobilitatis
AC e nunc sicuti initio polliciti sumus, de speciebus
eius annotemus quaedam. Sunt qui dividant in Christianam uel Theologicam, Phy sicam, & Moralem. Et recte quidem, non apposite tamen . Non est Chri- stiana virtusnel concipitur haereditaria quod ipsum est vere nobilitatis fundamentum ) sed a patre e sumi m j num descendens,cuius pura bo- ' . nitate ac misericordia nobis ad- Noricap in Et in imma, d spiritualia,
non ratione, non naturr, non carnis opera comparantur. Deus est qui ea largitur; ac pro sua mera liberalitate dispensat. Non tameta sanctis viris honorem negainnuis, ac praesertis Ecclesia pastoribus; atq; verbi Dei ministris ivt alii dum suspiciunt eos, nostris commoniti Iaudibus, maiore in pretio existimationet habeant, attentius audiant; diligentius. imitentur. Et omnino, si non ipsis , qui hoc non morantur, si lancti sint suffi-ini tamen Dei domi quae videmus in ipsis collocata, honos & quidem magnus est adhibendus. Patres nostri, sicubi Deus benignitatem suam quocunq; modo