De iuris civilis docendi

81쪽

M applicarent, mirum sane non est, iam lis aetate iuris civilis docuinam vere Piactica ratione enucleari atque pri bad liter constitui coepiam esse, et ad hoc adeo tempus iam reserendas esse regulas . e recepta placita 2 l), quae complures veluti per manus ad postem traditae sunt, et probabile veterum illorum studivi et amne in iurisprudentia egi egi demo

strant.

bus, qua a Reipublicae aetate in studiis Iurivr dentiae usi suerint Romani, ante omnia paucis inquiIeradu in videtur in domesticam Ilomanoruni educationem atque institutionem , ut qualem haec in illa vim habuerit et effractam cognoscamus Ac prima quidem disciplinae domesticae ossicia incubuisse matribus, quibus mariti liberorum eda- candorum curam commiserint, non est quod dubitemus. Itaque teneram pueri aetatem quasi in gremio ac sinu matris degebant , utpote cuius praecipua(2l Conf. tuo I. l. p. 65 sqq. in not. a. M. Lat. Amst. p. 35 sqq. colae cui Fu, emersi venis et P. ire my

82쪽

tius erit, tueri domum et inservire liberorum, luti atque commodis. - Praeterea eligi solitam fuisse, trudiint, aliquam maiorem natu de propinquis, cuius probatis spectatisque moribus omnis cuiuspiam iamiliae suboles committeretur, coram qua neque dicere fas esset Mod turpe dictu, neque sacere quod inhonestum actu rideretur Ac non studia modo curasque sed remissiones etiam lususque puerorum sanctitate quadam ac verecundia temperaret 2M. Atqui haec quidem commune dici possit iis temporibus ossiciun maternum et uti autem quaeque Praemesaris ingenii animique dotibus magis esset conspicua, atque haud vulgaris puerorum indolis sibi deprehendisse visa esset semina , ita quo Iue eadem immpensius alere studuisse matresfamilias, quis, quae O, in dubium vocaverit; etenim quidni probe intellexissent magni interesse, quos quisque audiat quotidie domi, quibuscum loquatur a puero, quemadmodum Patres, paedagogi, matres etiam loquantur 3 233. Sio igitur Comaeliam Gracchorum, sic Aureliam Caesa is, si Atiam Augusti matrem praefuisse educationibus

ac produxisse principes liberes, accepimus (2M.

o. Auctor malauera ibid.

83쪽

dare non potuit in pueroriam anina istili is iliuetus ad praeclara quaevis pro patria suscipienda, atque in id nitendum, ut virtutibus etiam domestiuis

et remi utilium scientia excellerent, ac civium suorum laudibus aliquando celebrarentur. Sie e.

ex Cornesiae, matris Graechorum, epistolis sibi compertum esse ait ei Ro(25 , filios non tam in gremio

educatos esse quam in sermone matris, Tiberium vero Ddiligentia matris a puero doctum et Graecis i teris suisse eruditum (2M. Itaque mirum sane ne-mni acciderit, disciplinam illam ac severitatem eo pertinuisse, ut sinem et integri et nullis pravitatibus detorta uniuscuiusque natura toto statim pectore a riperet artes honestas et sive ad rem militarem sive ad ma amentiam,ve ad eloquentiae studium inclinasset, id solum ageret, id universum hauset,-reta 2 l. Pueruli vero mox paedagogis tradebantur , qui mature ipsos ad ludi magistros, ad tabernas literarias. quae praesertim in soro erant, ducebanti it porro ad relegas l. l. 23 Cic ibid. e. T. 2T Auctor Dialogi l. cap. cit.

23 Cf. rvuis, ta l. l. p. d. quidem tamen ev-rium, libros in eapsa portantem, quorum usus discipulis esset necessarius, fuisse arbitror servum aliquem vilioris condiuouis cons. v. v. chris, in murat de aerein eo,*

Disiti ped

84쪽

in solutam omiundi Melaenit, undela dagogi nomen in pedissequi abibat (2s et ipsorum denique morum quoque texebant tu am do . Ne gogi autem

muliere cessanie, ut vero mile est, custodes adiu geha Itur, vel conrates , quibus maxime videndum emi, ne pueri in remium ollario insidias longe lateque structas inciderent(3li praecepta pora taestant moralia, ten talia quihus eruditionis in iuveniles animos elementa quasi instillahent, unde STATIM et bibe talia pronis Auribus hae certent tibi conciliare propinTurdaec iterent comites praecepta, senesque paterni (323. Tunc vero iuvenum erat triplici incumbere disciplinarum studio Grammatices, Rhetorices, Philosophiae. De hac postea erit agendi limus de illis iam hic nonnulla animadvertamus. Grammatices studunn, quod olim Romae in usu non fuerat, quin et huius aetatis initio adhuc incognitum fuisse videtur, inbibem intulisse dicitur Cretes Mallotes, qui missus ad Senatum ab Attalo re

85쪽

Mge, inter secvixdum ac textilini bellum P iram, sub ipsam fim mortem, cum in regione Palatii, prolapsus in es caerimunm, cras regisset, per minelegationis simul et saletudinis tempus, plurima euc ciora subinde fecit, assidite lite disseruit 33), ac Romanis exemplo sui ad imitandum.' Itaque Oxiuina quaedam antiquiori cum Grammatices peritis

legere instititer uti nor ni. Sic apud Archelaum

Pompeius Lenaeus, apud Philocomum Valerius Cato, ocria legebat avras(aM ei, postquam paulatim

Cimmmatices stlidia essent exculta atque I lionore

iam haberi coepta, servi atque libertini ad hoc magisterium summo pretio emi conducis solebant. Sic v. g. Lucium Appuleium, quem multos erudivisse traditum est, ab ficio Calvisio equite Romano praedivite quadringenis minis conductum kgimus (35 . Veteres autem Grammatici et Rheth de docuisse, ac multorum de ultoque reri commentarios exstitisse, maeret idem auctor, atque propter hanc consuetudinem factum esse existimat, ut postea quoque iidem etsi iani discretis professionibus, vel retinuerint, vel instituerint ipsi quaedam genere institutionum desoquentiam Prosphandum, ut problemita, ad thsag Ita svrior res in libro desinistri Grammai cap. I, 2.

86쪽

eutiones, similia, ne scilicet sicci omnino atque aridi pueri Rhetoriiuus traderentur (36 . Inter elam mos vero Grammaticos hac aetate com

memorant r Saevius NicanoI , Aurelius opilius, Mar

cius Antonius Gnipho, alii quos non pueri tam tum, sed et viri probabilis famae audivisse semin-tur partiu privatim aliena docebant in doIno, partim in sua publice Marcus autem Antonius Gnipho Caesaris pueri praeceptor adeo e eo doctusse fertur, ut eum claritatioque diligenter sectati sint viri di): in quibus et Marcus Tullius Cicero, etiam eum praeturae fulgeretur tam nempe qui eius schola post laborem ori frequentabat 3s .

Rhetorica vero, quamvis, ut res nova et praeter consuetudinem ac morem maiorum, primum rem et post Censor, repulsa edicto do , ipsa tamen sua praestautia liberali certe ingenii oblectamento, adeo Romanor 1 studia occupavit, ut generosi iuvenes dilia gentem ipsi operam navarent, artisque huius praeceptores frequenter audirenti quare ut it sugetodires (ad Segron ibid. a. M Serion ibid. I. ad h. uio 1ss. mat. I. XXXVI p. 2id. 6S A quos Satum III. . in h. x iis in ore Atlio L. M. c. ii. --nies, de elam m. r. e.

87쪽

66 magno studio hominibus iniecto nis 1 etiam professorum ac doctoruni PIofluxit copia, adeoque floruit, ut novi, i ex insana fortum in ordinem Senatoriam atque ad suminos honores processerint. Sed ratio docendi, nec una omnibus, nec singulis eadem senIperfuit, qualido mo modo quisque discipulos exercueriint ' at . Pauca vero haec dicta sufficiant de iis educationis Partibus, quae quasi viam pararent ad liberaliorem ingenii cultum, doctrinarumque quae ad humanita . tem pertinere censerentur, cognitionem pluribus eadem persequi iam vetat nostri instituti ratio ia). Dabo quatieumque eruditione tincti adinscentes, ad Philosophiam te conferre gestiebant, pos

quam Vansmarina haec doctrina in urbem Penetraveret: neque hanc prosecto omni caruisse fructu atque inea late ad auris Lirilis studia praeparanda

atque ornanda, iam Proximum est, ut exponamus. ii Saron in alvo l. c. i. (.2 qui plura velit, inspiciat praeter amma opum I.

88쪽

. d.

nore erat, et Ictorum exstabat disciplina quaedam pro temporibus probabiliter coiistituta, post Coruncanium inprimis laetius morereres, antequam sui desiderium excitaverant philosophiae studia Neque id mirum. Practica quippe, quae illis in omnibus vitae partibus propria erat, ita, respuebat plane subtilio- re de res,us sublimibus ab usu vitaque hon inum magis remotam disquisitionem neque populus adeo, quem et indoles et pestile conditio ab omni fere Hegantioris doctrinae cultu eum hinnanitate coniunctae avocabat, facile sua sponte ad amplectendam illam morum emendatricem atque laudabilium a sum disciplinarunuiue altricem serri potuisset. que vero Iatio, quam ad ius civile inforrnandum et secundum antiquorum institutorum in mam ampli- seandum adhibere consueverant, multum desiderabat abstrusi es illas philosopliorum disceptationes in populo scilicet , ad agendum quasi tum naturae

stimulis, tum rerum externarum homeniis concitati vitam illi veteres ipsam coit fidei albant, atque ad va

89쪽

rerum, quae animo tantiu et cogitatione comprehenduntur, natura atque opportunitatibus investi .gandis. Non Misi omnivit animis a Philosophia plane alienos suisse, imo hane vel insignes mutam res peperisse, simulac id studii genus innotuisset optimis quibusque adolescentibus quibus liberalior contigisset educatio, mox patuit(U . Saeculo enim sexto P. U. C. ad finem vergente, cum oratoria arte simul urbem ingressa dici possit haec disciplina, cuius rei opportunitatem adtulit trium philososophorum ab Atheniensibus missa ad Senacum opum

lumque Romanum legatio(a , Erant autem ut ouum Ab utar verbis isti philosophi tarneades ex

Academia, Diogenes Stoicus, Critolaus Peripateticus et et in Senatum quidem introducti interprete usi sunte ullo Senatore sed ante ipsi seorsum quoque quisque ostentandi gratia magno conventu homi Dum dissertaverunt. Tum admirationi fuisse , aiunt an tu cf. a. orio, in orat is Stolo sese mi philosophia, in eius Ilia emit simpubi e tris. H. a. mi ima, p. m. M L muriaeue in cui Isai. e. 22. ipsi carneadem tantum ac Diui rem memorat Hiis,ms, L. m. c. II. Amos Satum L. I. c. d. sui sita es in M. u. VII. i. Disiti red by Cooste

90쪽

MLres et POLYBIss, philosophorum trium sui cuiusque generis secundiam' su). A mo, piamvis per Sinum illud et effetum Censorum, de quibus in superiore diximus, morum severiorum vindices Romani id incere tentarint, ut

in posterum arce uuae a iuvenili institutione philo sophi ac rhetores, et ita aliquamdiu saltem internussa rideantur recentis disciplinae studia, frustra tamen illa penitus exstinguere conati sunt maxime cum haud ita diu post iidem mi ad summos in republiea adscendissent honores, vi ad escentes Gradimnun philosophorum auditores tassent cum vero Panaetius Idi ius Romam ventitaret, revique ami-estiam contraxisset cum Scipione, Linio, Furio(, i, subinde novus animos oecuparit ardor, atque haud Pauci ad illum praeceptorem confluxerunt iuvenes; sed a xx xxxi, mesor. MIN. t. I. p. Ido sqq. t.

habui in efformi visi sim dentio Asinmuta Amst. p. 11 sqq.( et cm. Tuaeia quaret. IV. g. do mi. II. n. f.

p. i5 sq.