De iuris civilis docendi

71쪽

conturiata sit publica, hae certe maeentiae laude conspicuus fuit Populus Itonianus, quod interiores et quasi donaesticas civilis vitae rationes, non subito suoque plane arbitritu regundas inendandas CeDsuerit, verunt l,lurinia hac in re usui ac moribus Palilatim explicanda reliquerit cursum quasi ' gressionemque iuris moderantibus Magistratibus, penes ouos esset iurisdictio eandem vero doctrina et inte pretatione adiuvantibus Ictis Magistratus igiture sentiente populo huius rei curam susceperunt, et plerumque egregios se praestiterunt iurium consuetudinumque administri.

A primo quidem ipsa sontium iuris scripti pa

estas hoc iis officium sponte videtur imposuisse neque tamen exilioris adhuc iurisprudentiae temporibus , et dum eius scientia pro arcano recondebatur, magnam Ius morarium praestantiae et uisitatis commendationem habere potuit(6 . Cum vero in odium venerim paulatim legis actiones, et in iure atque iudiciis in multis causis successerat liberalior disceptandi ratio, talis certe quae magis ex ius

dicentis prudentis penderet, ita latior subinde aperia

est Iuri nonorario via. Banc vero diligenter po secuti sunt Praetores, quin

rem erat civilis in urbe negoti iurisdictione moderari. Itaque id primum agere instituer ant, ut ius(o cons. -- in --. p. s. in .

72쪽

civile, quale iam post XII Tabulas se paulatiui explicuisse , adiuvarent, actionibus sectandum eius

tenorem mentemque concedendis tum vero nullam praetermittere occasionem, quam lex aliqua recens

periuri videretur ossem ad emendandum amplificandumque iuris sinium, mitigandam inprimis antiquam legum severitatem, quam cultioris vitae ratio atque ad humanitatem progressio repristitissent. Etenim, ut vere H. Manigra n , in omni quidem populo deprehendere solemus quamdam in civilibus discrepantiam a simplicioribus illis placitis, quae naturalis ratio tanquam commune gentium iis apud omnes constituit, et haec certe apud uilites eo paulatim insignior exstitit, quo tenacius adhaeresceresia an principiis semel constitutis, quae adeo inexplicando iure suo civili constanter servarunt; attamen monente eodem, aliter vix fieri potest, quin . auctis cum peregrinis conanterciis, horum quoque mores et instituta in civitatem penetrent quae igitur si simpliciore atque utiliore commendentur ad usum vitae adplicatione, non possint non vim salutarem

habere in ipsa peculiaria populi iura ad aequitatis nomini prudenter regunda lianc autem apud Romanos esseaeitatem omnino habuisse videntur ea iuris

placita, quae laxis Gentium nomine insignire solent liti sirum quidem non est varias de vera ruris nivra , l. l. t. I. p. d.

73쪽

gentium in me Romano notione opiniones ac examen revocare ssi, at Prorsiis tamen hunc uberrirnuin iuris no scripti sontem praetermittere non licet. quis vero iniretur , crescetite in dies peregrinorum in urbe frequentia, cum iam propter multa cum iis contracta negotia iasque inter ipsos vitae eivilis necessitudines , necesse visum esset alterum constituere Praetorem, cui quaeso mirum accidere possit, suo inprimis iuris dicendi rationem, ad simpliciora gentium iura accommodatam , bene multa quoque et utilissima adtulisse iuris capita, quae in usus suos eo verteret Praetor urbanus. - Nesim equidem contendere, temere illa et propter novitatis gratiam in

Perniciem antiquioris iuris civilis adscita esse, ita quidem ut huic plane alia quantum ad germana principia et tandamenta secies accederet, attamen non Potuere non insigniter sacere ad instruendam novis

iisque utilissimis prae diis iurisprudentiam cirilem,

74쪽

et inprimis egregie conducere ad summi inris rigorem in multis temperandum. Id vero metiaeres edictis suis vere consecutos esse, notum est. dicendi Dippe more, a maioribus tradiis, hi Magistratus et iurisdictionem ipsi suamian m lege perpetua regebant, et timui multa, prout populi mores et vitae necessitates postulare

videbantur, adiuvandi, supplendi, corrigendique iuris civilis otia propter utilitatem publicam(η

ducebant. Ne autem quae per se Onu rarent, cessante imperio Magistratius qui utilissimae rei, puto ui eis suisset, frustra in posterum desiderare tur essecit tum successorum studium eadem conservandi placita, inm praestantissimorum civium com- pMinui quo iactum ut in tralatilium ius et in perpetuam fori consuetudinem abitent, atque ita Paulatim auctoritate et commendatione quadam vetustatis efforesceret rus honorarium , ut idem visam iurisc vilis vocem et vocarent et aestimarent Iurisconsultiss). quae cum ita sint, quis miretur, idem illud ius maximam essicaestatem nactum esse in ipsa Iuris civilis istudi eius*1e addiscendi rationem IB. B L. T. LI. . de Let L(η id L 3. D. M.tim s. l. h. c. Rogetius . orat da sine Praetoris cael. cron. 1821, in An I. Arad Gron. a. Id to-lgal P. II init. Disitired by Cooste

75쪽

inpublio pacto' hisce vero Eoinit v. . verbis hunc locum liceat concludere magistratus illi te

ria ecti m novium ius condiderunt, ad piocedentem hunianitatem et ad aequitatis rationes conso matum quod ita secerunt, ut pcipulus nullas uisi iuris dissicultates sentit et tam facili via, tu postremo cum admiratione quadam intelligeretur, iam non

ex MI Tabulis, sed ex Praetoris edici iuris di ,-

Ad iuris civilis sontes, quos in superioribus pro

nostra pii euli ration thus strictii commemoravi

mus, accedit ICtorum auctoritas. Cuius quidem vis et incaeitas in universum civile ius, non ut antea ex reverentia Pontificum, atque ex ipsa eos consulandi necessitate unice pendebat, verum isa haeaerere repeti posse videtur ex meritissimo honore atque existimatione, qua habebantur praestantissimi quique cives grave hoc et liberale Icti munus obeuntes atque explentes Ictoram enim opera non tantum factum est, ut Iurisprudentiae Romanae doctrinae cultus ace deret et paulatim sic quemdam artis colorem contraheret, verum iidem minem curam sollicitudinem inem impenderunt, ut tum in praxi ivitas an tum in variis vitae civilis, etiam domesticae, Pallibus quam Disitired by Cooste

76쪽

plurimis prodessent ope duberrinui et prindenti quadam mum agendarum calliditate, qualem illi denum prae caeteris sibi compam re solent, qui in iud oriun sorique equentia vitae ne Stiosae, ut

tabernacula ponere gestiunt. Itaque mirun sane non

est, ob magnam horum virorum prudelitiae integri--isque commendati men , bene multa iuris rapita ambigua adhuc et incerta sensim paulatimque communi civium suffragio pro iure recepta esse et Mimn sic iurium scaturiginem aperiam esse, quae in uberrimum fontem postea proruperit. Varia autem quae icti obihant officia trifariam re siderari, satis, stat nempe apud exuo Crassus illum vocat Ictum , qui legum et consuetudinis eius, qua privati in civitate utantur, et ad res redendum et ad verutam et ad moen Mie, tus itall); quod alitu idem iocose ita exprimit, ut urbanam vocet militiam, reum idi, cribendi, ea venis, plenam sollicitudinis et sto nachi(IM. Atque huius quidem militiae primarium merito habendiu officiam quod revondendo explebant, quum omnibus in omni, ope negotio per a- tam utilissimamque suae radentiae copiam ement l3 quo munere diligenter obevntili cie de Orat. I id.

77쪽

56do id quoque vel maxime spectasse videmur IoiRomani, ut antiqui iuris principia a maioribus tractila constauter tenerexit in explicandis tamen sinam causis ad praesentia quo que civium commoda, vitaeque divus et morum adeo pauistini a Prisca severitato deflectentium, conditionem ipsa tum placita, quoad eius fieri posset, prudente a commodarent cum vero nullam heste, quae ad consociationem civilem pertineret, partem, et ne domestica quidem civium suorum commoda atque emolumenta ambitiose detrectarent, neque, Masadeo ausas forenses, de quibus controversia immineret, consulerentur, sed et quibusvis aliis, nemo non intelligit, quantum ea res ipsis conciliaverit et

benevolentiae et auctoritatis Deliique non tantum

singuli quique cives, de iure suo atque de utilitatiabus vitae conlinunis solitati, ad eos confugiebant,

sed et praeclarissi in viii tui qui ad causas orandas accingerentur ac tenui nimis iuris peritiae suae non

siderent, tum iudices ipsi, qui in illorum doctrinaeertissimum sibi praesidium repositum arbitrabantur. quam virorum frequentiam ad aedes Cli confluentium si animadvertamus, haud sane nimis magnifice Faris, Vecta aererer et seam de Remanueris G de

78쪽

rin Iori praedicasse putatilinii , ubi sine dubio Ita dinum totius esse scribit civitatis oraculum IB. Altera ossicii pari erat in scribendo posita, quod generaliori vocabulo in alio loco Ib regere dicitur

TOLLIO im. Nempe cum neminem Ctum lateat, quanta vel apud recentiores insint momenta a tuum a negotiorum civilium formis, quibus prudens illa munire solet legislator, pie res temere ut positae utar verbis, tractentur turbidae, quis mirabitur, in univem prope Iuris dentia Romana, praesertim

antiquiore, quasi regnare summam earum Curam,

et nimiam fere observantiam populus quippe caerimoniis belli domique mature adsuetus in misisquoque civilis vitae sormulis ac desinitis verborum conceptionibus etiam diu postea adhaesit quod quidem studium haud ses an non aeque tribuere liceat plane singulari morum institutorumque aritorum reverentiae, atque Pontificum artibus, solennia ista axes,us publicis e strensibus ad vitae communis et domestim negotia traducentium. Itaque eum in nullam cie de VI. 5. id sim de Orat. I. .3.

Is Loci mittationem , quam vult ERRESTIEM, Pro gendum ibi Iegere jubens acribendiim . alii minus necessariam existimant ita quoque v. ampi vasus I. I. p. I, , in adn.

. Caeterum ad hoe Cii ossicium alludere videtur idem cicino in Epist ad amu VlI. Ii.

79쪽

no vitae parte Munnui viis esset eautione et accuratione in concipiendis ac rite celebrandis negotiis tum iuridicialibus, tum caeteris, quae per saeiari lennia, et verborum simulas comprohatas essent perficienda, ' hinc in Ctorum quoque prudentia tulistinum sibi persegium esse intelli iuuat Atque Iu vel huiusmodi verborum conceptiones et scripturas, quod nobis forte levius videri possit, neque.eorum praestantia, - - eadem dilia eguis iuxt ac gravisimas iuris controversias tractare solebant quas

igitiit' tegotior uin orati uias noli et constituto iuric invenienter subministrantes, uno et generali verbo

aeribendi inela sungi die antur(l D. Id vero, tum

in ipsis actionibus intentandis, tum in variis contra-etuum generibus, et inpiimis etiam in testamentis iuris placitis accommodate condendis, obtinuisse videtur liue certe pertinent ea Crassi apud cichno En, quae ille se Scaevolae quondam dixisse narrat 'si nullum erit testamentum recte sectum , nisi quis tu scripseris, omnes ad te se cum tabulis veniemus, Omnium testetment tu cribe tintia' (l8j. Bin iocose in eadem dialogo ab Antonio aetus di-hitur praeco actionum, cantor semulariun , auceps

Diuiti red by Coosae ii

80쪽

Tertia denique ossim pars in amendo censebatur posita haec tamen ciun superioribus intime erat coniuncta, adeo quidem, ut illae sine huius auxilio in multis frustra suissent adhibitampter sollicitam enim illam formularum rituumque cauerat antiam, atque miram illam tenacitatem, qua ius suum vile lente et prudenter explicantes Romam antiquioribus placitis adhaetescere erant soliti, haud sane cuilibet licebat sine serupulo imo sine gravi periculo, procedere in rebus sorensibus, vel quaecum civili vita erant coniunctae quale qui Iuris metuebant subtiliores nodos, consultum adire solebant, qui meret ne inprudenter agendo sibi daninum instr-rent, aut Parerent in posterum Eoi Nec tantum

inseratiebant huiusmodi mutiones civibus a iuris serensis laqueis defendendis, erum etiam adhib-bantur contra siligulorum in vila privata astutiam et

sellaeiam, qui improbitate et quavis machinatione in stipulationibus, venditionibus, locationibus, societatibus ineundis, caeterisve negotiis, alios irretire

conarentur quas ossicii sui partes cum diligentissime exsequerentur, iurisque piscita et principia

in consultationibus illis quotidie iere tu usum vitaeso Ad hoc Ictorum officium facete alludit cicgavi, Pist. ad a,viI III. I, ubi scribit ad Appium Claudium Pub chrum L. Valerium, Ictum, valde uia commendo sed ita etiam, ii non est icius filius enim ei eavere voles, quom Pae aliis otii 'Diuitiarem Cooste