장음표시 사용
21쪽
suum exteriorum illarum simulachra ad sensum comi nem, & ad phantasiam,ut in singulari considerantur.ut uero uni uersaliter, adi ntellectum pertinent. Ideo iure dicitur Mathematicam ad intellectu & sensum internu simul spectare, & res naturales ad sensum potius externu, & intellectum simul; propterea quod ipsae accidentibus sensibilibus proprijs insignitae deprshendantur, vel quo ad accidentia huiuscemodi, sed in uniuersali per illorum proprias causas
a naturali spectantur magis. Mathematica rursus diuiditur. His,h. nam aut quantitatem per se speculatur, aut applicando rei,attea senstibili, & naturali. Si quantitates per se;aut continuas,ut Nisiq. lineas , & superficies, sicuti Geometria & corpora Stremetria ; aut discretas, scilicet numeros 3 ut Arithmetica Philosophorum, quae numerOS, & proportiones illorum considerat. Non enim ad Philosophos pertinet Arithmetica uulga. ris, quam uulgares, & Mercatores addiscunt, ut sciant numeros colligere,partiri; quemadmodum subtrahere & mul.
tiplicare . Huiuscemodi Mathematicae illae sunt, quae purae Nathematicς,& simpliciter Mathematicae dicuntur,& qu sin primo gradu certitudinis habetur. Aut Mathematica de quantitatibus loquitur, ut sunt in re aliqua sensibili, ac naturali di & propterea ab Aristotele scientiae huiusmodi inter
Mathematicas magis naturales reponuntur,secundo Physicorum contextu ΣΟ. ubi hae treS recensentur, Perspectiua ,
Armonicha, & Astrologia, quarum sussicientia hac euidenia. ti ratione demonstrari potest: quia aut Mathematica circa
ariitio. quantitatem continua, ut in materia sensibili existente ueris. satur, aut circa discretam 3 Si circa continuam saut in re naturali superiori, & coelesti,ut Astronomia ; aut in inferiori, ut perspectiva,circa lineam,& pyramidem uisus se exercet; Ut omnium eoru , quae uisui apparent, ratione reddere posisit. Si circa quantitatem discretam applicatam uocibus, αsonis, secundum numeroru proportiones; haec est ipsa Harmonica,idest Musica. intelligendo similiter de ea, quae Phi-u los
22쪽
Iosophorum est, atq; scientifica; non autem de Musica uulgarium,quae consonantiam vocum, ac sonorum considerati
potius practice, quam contemplatorie, & potius Empirice quam scientifice . Quod si quaeraturξquare est, quod etiam Dubi harmonica siti,diuidi tum minime possit,ineam, quae caele- tio. stibus corporibus applicetur, seu sonis illoru; dc inferiorem sonorum,&uocum nostraru . dicendum est,id fieri similiter solistis non posse, ut de Mathematicis considerantibus quantitates cotinuas in re sensibili 3 propterea quod caelestia sonos,& uo 'ces aedere minime possunt quicquid dicat Pythagorici tum quia inter illa non intercipitur aer, qui percussus speciem soni formet, aut sono ipso, & uoce: tum quia essent ita maximi soni, qui sensus nostros corrumperet; quemadmodum ab Aristotele in secundo de caelo aduersus ipsos Pythagori
: De quibus agendum supersit aperitur, o moralis Philosophia
subsidio ad Dei pietatem cum ciuili vita coniunctam nos adstrare demons tur. Cap. VI.
I Vc usqi causa, unde primo orta est Philosophia,explicata est, deinde quid i psa sit; & tertio in quot, & quas
partes diuidatur,exposuimus. Consequens modo est,ut ad eius praecipuas cuiuscunq; partis philosophiae utilitates cxponendas accedamus: quae ad Dei gloriam, ac eius cultum spectare uidetur,& ad ciuilem vitam simul cum diuina pietate contu notam cum horum finium gratia hic procreati simuS, Vt,quantum ad Deum attinet, pie vivamuS, quantum Moravero ad nosmetipsos, & ut cum alijs, secundum moraleS,ac lis phiis ciuiles virtutes vitam transigamus. Moralis itaq; Philoso- phia; ut ab hac, quemadmodu ordo requirere videtur,eXOr coni mdiamur, fclicitatem activam, atq; contemplativam nobis piativa declarat; ut videre est apud Aristotelem, tum in primo,ium e tain decimo de moribus. Et de activa dicitur,rationi consenta dialara B a neum
23쪽
Uuoda- neum esse a Deo tribui,& eo magis quo caeteris humanis bo .., nis, ipsa bonum praestabilius: ex quibus sane verbis duae Peu pri rationes nobis indicantur, quarum una est haec . Praesta n mat. tissimum honum a praestantissima causa procedit ; sed i li-' citas activa bonorum humanoru praestantissimum est, cum caetera huius gratia cxpetamur, & illi subi j ciantur: ergo activa Delicitas a prestatissima causa, quae est ipsemet Deus Raei, si procedit . Alia ratio hunc in modum formari potest . Si acimta. Ueo minora bona nobi S dantur, ut alimenta, materia vesti-- a mentorum , medicamenta utilia ad sanitatem , medianti- , ,hes hus agentibu S naturalibu S, quanto magis bonum praestan-bam 'si lius quale est ipsa humana foeticitas3 Haec eadem argutar en o lacte contemplativa beatitudine idem confirmare videnua a Dis tur. χιο ad media quibuS utrunq; ex his praeclarissimis bo-puenire. nis assequi possumuS; unum cst ipsa veritas, ut vim eicistiua nostram recte dirigere valeat. Alterum est habitus virtutis, diuis- ο quo acquisito non ilum sine difficultate , ea, quae moralis tran 6- philosophiae sunt, recte operamur, verum etiam admirabiis - ος 9 voluptate . atq; honestate ad ea, quae contemplativa lar-ί--ri gitur, VR, ad primam Veritatem, miro ordine, atq, inexpli- α re ha cabili tum gaudio, tum facilitate conscendimus. De verita- V r te si ad Platonem recurramus sentcntia illius huiusmodi est Platonis Quinto de legibus. ruthori- Veritas profecto tum D ijs tum hominibus Dux omlitum est bonorum, cuius, qui stelix, beatusq; futurus est, statim ab initio particeps esse debet: ut in veritate plurimum tempori Sagat. De virtute vero, quae ani mi pulchritudo est, a Deo solo in persona Socratis petitur in fine illius Dialogi, qui Phς-drus aut de pulchro inscribitur . Oratio Socratis eo in loco est haec. O amice Pan & alij omnes qui locum huc colitis Dij date mihi, ut pulcher intus, efficiar,& quaecunq; extrinsecus habeo, intrinsecis sint amica. Diuitem autem sapientem solum existitarem . Tantum vero mihi sit auri,quatum nec scrre, nec ducere queat alius,
24쪽
nisi vir temperans. Si Aristotelis verba, tum de veritate tum de virtute perpendamus, atq; exquisite consideremus redic, ac pie de eisdem dicta , quemadmodum , & Plato eius Prae. Ceptor, reperiemuS. AristotcleS etcnim primo de moribus capite sexto . in principio, se excusans , si sentcntiani Platonis amici sui de bono via mersali, & exemplari ex animis philosophantium tollere aggrediatur, inquit sanctum esse in honore, veritatem amicis praeferre: ubi utens illa dictione, Sanctum, nobis innuit, propterea Verita S omnibuS praeponemda; quia ad sanctitatem ; & animi munditiam a uiti js , & ab ignoratias & ad ciusdem ueram pulchritudinem nos dirigit, ut ipsi Deo placeamus. in quibus duobus, scilicet inanimi munditia a uiti js, & uera ciusdem pulchritudine, sanctitas ipsa consistere uidetur. De uirtute uero idem philosophus,ca nos Dei gratiam consequi, asserit decimo de Moribus , quia merito uirtutis animo, per quem Deo cognati sumus , pulchri cu adimus . Haec autem, ut diuinae pulchritudini similis exi stens Deo grata euadit , unde Epictetus, Stoicus in quo uirtutes in summo reperiebantur, de se ipso dicere solebatia Seruus spictetus eram, qui corpore mancus, Pauperie pressus carus eram superi S. No minuS itaq; pie, quam uere de uita perfecta tum acti- Ua, tum contemplativa, ac de medijs potissimis illarum in morali Philosophia statuitur a Philosophantium Principibus,tta, ut horum Doctrina tum ad bonoS moreS,tum etiam ad ipsam diuinam pietatem maTime conferat .
Oeconomicae utilitas offenditur, qua ad Dei cultumi dirigamur. Cap. VII.
QVantum deinceps ad oeconomicam attinet, Aristoteles de causiS, unde ortum duxerit uiri, ac uxoris coniunctio, uerba facies, dicit, imprimis duplicis finis causa
25쪽
Duplex originem habere Maris, & foeminae coniunctionem; videlisi r q= cet, ut per per generationem filiorum in illis sint, ut euenitri risesse de caeteris animalibus, ubi distinctio maris,& foeminae ad--naco. est: alter vero, ut bene sint sibi ipsis mutuo adiuuando. De- inde quantum ad causam unde motus , Dei prouidentiam
ex stere dicit . Verba Philosophi sunt. Sic ab ipso Deo viris bis is usque mariS , & Deminae natura ad societatem prouisa, mali is atque instituta est: haec enim ipsa in eo distincta sunt, quod
semina non omnia ad easdem res utilem habent vim, sed nonnulla ad contrarias quidem,attamen quae eundem finem spectent ' φ' eodemq; contendant; nam eorum alterum imbecillius esse-cit; ut illud esset magis ad cauendum idoneum ob timiditatem;hoc ad propulsandum, atque ulciscendum ob sortitudinem, S hoc quide ea foris suppeditare,quae necessaria sunt, illud autem intus eadem conseruare,& quae sequuntur. Ecce igitur,quod Philosophi a Deo confitentur uiri,& uxoris coniunctionem,quemadmodum etiam in diuinis literis, Filios pa ac catholicis didicimus. Plato in io. libro de legibus statuit patrem,& matrem, &auos a filijs honorandos esse, neque huis. iniuria ullo modo assiciendos r propterea quod Deus preces re debe- parentum,ut iustus exaudiat, cum parentes mala filijs pre- ' cantur, aut bona. Lex itaque Dei iubet patrem & matrem
obicris a filijs honorari. Quod si quis obi jciat,dicens,ossicium fili
rum,esse patres honorare,ac eisdem obedire, & opem ferre, quotiescunque rite, ac prout veros decet parentes,Viuunt.
lauic obiectioni tum Epictetus, tum Simplicius ita respon-oM A . dent. Quod si pater agat perperam patris tamen habitumni, Hilo. non dissoluit eius actio praua; Nam illud naturale est, non μορ- uoluntarium. Itaque licet malus fuerit pater, ei patet na tamen ossicia praestanda sunt. Oportet ergo p nitus eius curam habereξ tum quia causa post Deum extitit, ut simus; tum quoniam eius diligentia, & charitate educati sumus,&in hunc usque diem viximus. Ad haec sicut a parentibus curam, & obsequium ueluti mutuo accepimus reddere cum
26쪽
fauore ipsis grate decet, eorumq, iussis prompte obsequi tenemur omnibus , quaecunque ad animi vitium nos non impellunt.
Ciuilisfacultatis utilitas ante oculos ponitur ad Deum agnoscendu aciens. CV, VIII.
TErtio loco de ciuilis facultatis utilitabus, ut bene, pieque ab omnibus uiuatur, si Platonis libros de Repub. legamus, sciemus omnem facultatem, ac potestatem a Deo esse. Potes
In tertio etenim libro uersus sinem. Haec ipsius uerba sunt. ' ρ zΕstis utique omnes in Ciuitate tamquam fratres sic enim . p. dicemus apud eos fabuΙantes,sed cum DeuS sor aret; qui i. iacunque uestrum ad imperandum idonei nati sunt, aurum ni is in eorum generatione ipsis admiscuit8 propter quod honorabilissimi sunt Illis autem qui ad auxiliandum,argentum indidit;Ferrum denique; atq; aes agricolis, atq; alijs opificibus. Aristoteles etiam in libris Politicorum asserit, alios nam tbhristi Natura Dominos, alios Natura seruos: At Coclum, & e uia Natura a Deo dependent xij. Diuinorv.ergo eX horum maximorum Philosophorum sententia, quemadmodum etiam in diuinis literis dicitur, Omnis Potestas a Deo est , & qui Locus potestati resistit,Deo resistit. Quamobrem praeclarissimos viros Principes & qui Rempublicam recte, i*liciterque administrare debent,in primis decet diuino cultui deditos esse,& in ipso erudiri. quod Plato quidem exemplo Regum Perla ditiis,
rumin Alcibiade primo, vel de Natura humana, Vtique con- OBG de firmat, necnon eXemplis, tum AEgyptiorum,tum plurimarum praecarum Ciuitatum in Dialogo illo,qui ciuilis,Vel de L.eis,
Regno inscribitur; ubi Reges Sacerdotes esse dicit. Aristoteles vero his rationibus Principi,& Regi persu dςx,Vx Dςum MAMi. colat 3 tum quia hoc pacto minus formidabunt Populi, ne quid contra Iustitiam fiat, si ipsum Religioni deditum existimabunt, ac Deorum timorem habercs tum quia minus contra illum audebunt insurgere, quasi Deos habeat propi-
27쪽
ia tios, & fuientes. Numma Pompilius secudus Romanorum Rex ab omnibus unanimiter electus fuit, ob summam eius Iustitiam, ac Religionem, quibus uirtutibus xliij. annis Regnum illud recte, pieq; seruauit. Quod si gentiles religione Regna custodiri arbitrati sunt, quanto magis apud Catholicos , & iti uera religione i nstructos id uerum erit 3 Nisi etenim Dominus custodierit Ciuitatem, frustra uigilat qui
custodit eam . rauid λ ucrus ex legali potentia acquiratur quod ad Dei cui um. . perducat or ad animos bonis morabis infra
DEmum quantum ad legalem potentiam attinet; cum
leX praeceptio ex unaquaq; uirtute elicita,ex Aristotelis sententia Quinto de Moribus, existat;& uerus legislator ad uirtutem respicere debeat,teste Platone I a. de legibus; ut uidelicet Cities bonos & uirtute praeditos reddat, utq, prudentes, i ustos, rtes,& temperatos . & uirtus praecipue diuina sorte, idest diuina gratia acquiratur3 cui dubium, quin lex diuina sit, atque admiranda secundu horum Principum Philos horti sententia. Et propterea no temere lex nomen
menti proximum possidet. ,όει enim mentem νυο e uero legem, quemadmodum praeclare ab eodem Platone in eodem libro dictum est. Ex quo praeclaro nomine,quod menti conforme cernirur, idem Philo phus ludici persuadet, ut leges mente complectatur,& eas in ea conseruet;ii de iusto, &iniusto recte iudicaturus est. De custode legum idem Plato in eodem libro inquit, quod ipse diuinus sit, diuinisq, studiis operam dederit. In Theaeteto,de iustitia haec dicit. Deus numquam,& nullo modo iniustus est sed quam iustissimus, totam videlicet Iustitiae complexus potestatem , nihilq; illi 1mulius quam iustissimus homo. Ex his itaque patere arbitror, Omnes philosophiae activa parteS, non tantum ad ani
28쪽
nios hominum bonis moribus informandos conducere, verumetiam diuinam pietatem ostender .
Dicendorum ordo proponitur,cteius ratio redditur. p. X.
Consequens modo est , ut ad philosi,phiae contemplati
uae parteS accedamus 3 ac easdem non solum ad Deum DOS cognoscendum manu lucere. ac eiuS diuina operas verumetiam ad omnes virtutes, usque ad diuinum cultum Promouere ; atque ardenter inflammare Ut omni ex parte
Philosophum Catholicae fidei, non solum non repugnare, sed potius inseruire prorsus appareat . Exordiamur itaque ab ea, quae naturalis dicitur: propterea quod res illi subiectae, subitantiae naturales qualitatibus sensibilibus, ac visibilibus praeditae existant: ex ijs ad diuinas, ac inuisibiles, &. omnino ad ipsum Deum intelligedum philo phantes ascendere possunt, quemadmodum testatur, non solum Paulus Apostolus in Epistola ad Romanos capite primo, verumetiam nos edocet Plato exemplo hominis in spelunca positi, & ligatu sic,ut potius rerum Vmbras, quam res ipsas intueatur. Et quemadmodum etiam a Peripateticis conceditur;cum ipsorum sapientiam ab ordine addiscendi post cognitionem naturalium Metaphvsicem nominent. Hoc idem ex nonnullis veritatibus; primo adDeum α substantias separatas pertinentibus a me confirmatur; secundo aliquibus alijs ad animam nostram spectantibus.
Conclusiones aliquot proponuntur ad diuina pectantes ex P0- sologia depromptae. Cap. XI.
QVantum itaque ad conclusiones diuinorum attinet
prima conclusio, quae nobis ope naturalis philosophiae innotescere potest,sit eiusmodi. Deum esse primum, ac iupremum motorem omnium rerum mobilium: cum ipse minime moueatur. Secunda sit haec. Deus,& intelligentiae C extra
29쪽
extra Coelum sunt, ita ut non sint nata esse in loco, neque tempus ipsa faciat senescere : Deinde sunt inalterabilia , ocimpassibilia, optimam habentia vitam,& per se sufficienti Gnisia simam, totoque amo perseuerant. Tertia a Deo communi- .. catum est esse , & viuere; his quidem exactius ue his vero obscurius. Penultima:Deus motu diurno causa ordinis rerum ' in, generabilium est. Intelligentiae vero orbes motu quodammodo & ratione Di ametri Mundi opposito mouentes, cum stellis Planetaru cum circulo obliquo. praesertim solis, causae, cur vicissime res generentur, dc corrumpatur. Vltima uinta Deus rerum omnium Prouidentiam habet .
Prima Phs ea concluso diligentissime explanatur,silicet Dexm ess mobatium Irimum immobilem mo
P Rima conclusio ab Aristotele ipso demonstratur octauo Physicorum via motus, Quoniam cu omne Quod mori'.f. uetur ab alio moueatur, neque detur processus in inlinitum,
et Pu proinde deueniendum est ad unum primum Motorem, qui
a nullo alio moueatur. Ita etiam via motus illum reperit
Plato a o. de legibus. quod etiam Deus sit omnino immobilis, aduersus Poetas singentes ipsum mutari de forma in formam , ab eodem Platone demonstratur talis, in secundo de Republica: quam rationem etiam admittit Aristoteles primo Caeli.quae argumentatio ita procedit: Si Deus mutatur; aut ab alio; aut a se ipsos sed neutro modo fieri potest: ergo nullo pacto mutabilis est. Non potest quidem ab alio mutari: quia i stud potentius ac praestantius Deo existeret; At nihil melius, aut potentius Deo est, neque a se ipso mutari valet: quia si se ipsum mutaret; aut in melius,aut in deterius; At non datur res,quae Deo sit melior; neque ulla res est,quq me'is in deterius mutari expetat. Theologi etia doctores sancti, inter alias uias, uia hac motus utuntur; ut Deum esse confir ment,
30쪽
ment, ut uidere est apud Diuum Thoma in in prima parte summς in quaestione secunda articulo tertio. Similiter statuunt Deum esse immobilem; primo quidem authoritate diuinae scripturae: in Melachiam etenim dicit; Ego sum Deus , & non mutor . Secundo vero ratione : quia Deus actus purus existit: quod mutatur copolita res c it ex parte entis in potentia & ex termino motus,qui illi per motum coniungitur. quemadmodum ab eodem Diuo Thoma dictum fuit in prima parte summae quaestione 9. articulo primo.
Secunda Pisca conclusio addiuina pertInens, aperitur. p. X I I I.
SEcunda conclusio est Aristotelis primo Caeli contextui OO. cuius partes multae sunt, aliquae quidem negantes, aliae vero adfirmantes. Prima pars negans est haec. Deus, Prim& aliae Intelligentiae extra Caelum sunt, idest non continen- ρ V ηtur ab aliquo corpore caelesti .prima ratio est. quoniam non sunt corpus, nec virtus in corpore. Quae vero in loco sunt: aut sunt corpora;am virtutes in corpore.Secunda aruumem L flatio ita formari poteti. Si tu prema sphaera in loco minime est: & tamen mouetur secundum locum: ergo tanto minu Ssunt in loco Deus, & intelligentiae, quae corporum caelestiumotrices sunt; & non mouentur, quemadmodum 8. Physicorum ab Aristotele demonstratur. Fides nostra Deum&intelligentias extra Caelum visibile esse credit. & ita huc- νὰE, Qusque fides, & philosophi conueniunt: differunt vero quia secundum fidem; Deus ,&Angeli in Caelo Empyreo sunt m ' quod philosophi gentiles minime cognouerunt: tum quia
sensu non compraehenditur: tum etiam quia de hac catholica veritate , quemadmodum , & de cateris, illuminati minime fuerunt. Secunda pars negatiua eiusdem conciu- Secunasionis est, quod diuina entia non patiuntur a tempore , &' . sunt inalterabilia . cuius ratio est, propterea quod carent