장음표시 사용
121쪽
piuntur voluptates ; quo nobilior est animus, eo necesse est animo percipi suaviores; qus enim convenit dicere abiectissimi mancipi j , quam splendidissunt domini
delicias esse maiores ρ Et, si animus corpori causa est expetitis voluptatibus perfruendi , omnisque dulcedo , qua periunditur corpus , ab animo, tamquam a sente, profici hirur . Quippe corpus brutum per se est , animus viget, animus sentit, animus gaudet: cuius beneficio corpus tam iucunde movetur, ipsum iucundius affici consonum veritati est ; & sicut sentis aquae sunt puriores , ita sinceriores esse animi voluptates. Quae vero voluptas alia propria est menris , nisi cognitio rerum Vt sensitum in sentiendo, se mentis, & intelligentiar, in intelligendo omnis iucunditas collocata est. Caeterae externae sunt, leves, alienae a splendore virtutis , & DNpe animo perniciosae. Hanc unam animus amplectitur , ' hanc in delicijs habet, hac pascitur , hac augetur, trium phat, exultat. Maximam igitur voluptatem ex rerum scientia proficisci fatendum est. Siquidem, quemadmodum solis umbrae sunt aliorum luminum radijs clariores, sic voluptas animi maior est, quam corporis, quum sit
umbra quaedam, & simulacrum divini illius gaudij, quosa nuntur mentes, quum e corporis vinculis evolarunt. lacet in hoc corpore animus, tamquam in antro caeco,
di tenebroso ; quocumque se converterit, nihil videt praetcr caligincm , & umbras , & tenebras, & horrorem : ipse e lucidissima regione prosectus est , tacitoque
naturae nutu cognatam lucem detiiderat, quamvis eam aspicere propter obscuritatem carceris non possit: oste eunt literat tenue vestigium veri ratis, ostendunt scintilinum luminis, quod mentibus illis beatissimis immensum,
122쪽
atque purissimum lucet. Hanc ille non amet, ad hanc': non se cupidissimὸ convertat, &qualemcumque splendo rem tenebris densissimis anteponat Θ Non usque ade originis nossrs obliti sumus, ut non respiciamus aliquan
do lucem, densissimamq; caliginem, qua circumfundimur, dissipemus. Perturbamur quidem , & caligamus ad aspectum primum veritatis, ut insueti, sed ubi pulcherrimum splendorem ferre consuevimus, in eo contem plando iucundissime adquiescimus, & hanc voluptatem omnibus longe anteponimus : non utar hoc loco exemplorum copia , non Cleanthem commemorabo, quem tantopere cognitio rerum delectavit , ut nulIus labor , nulla paupertas averterit a studio philosophiae: non Solonem , qui quum animam ageret, & assidentes lectulo amici de re quapiam demissε dii putarent, rogavit, ut clariuS loquerentur, se quippe cupere aliquid discentem
mori. Non Archimedem Syracusanum, quem non captae ruina patriae, non cadentium tectorum fragor, non militum tota urbe discursus, non imminentis mortis terror a con
tentissimo studio potuit dimovere , non alios innumer biles', quos constat discendi voluptates omnibus praetum lisse. Vnus mihi testis veritatis prodeat Epicurus. Non potest in hoc genere ullius auctoritas esse gravior, quam Epicuri. Non aliquem voluptatiq osorem , non Anti sthenem, qui serere praeoptabat, quam desectari; non XCnocratem , quem seri eum ibisse constat, & invictum adversus illecebras voluptatis, sed Epicurum cito, qui summum bonum in voluptate collocavit ; putes hunc
semper in rosa accubuisse, semper unguentis, vino, .con
vi vijs delectatum , semper amores , semper delicias cogitasser in his enim summam eise iuduaditatem vulgus
123쪽
arbitratur: sed quam discrepat iudieium vulgi a iudicio summi viri Neminem ferunt maiore studio fuisse ; neminem plura scripsisse, quam Epicurum. Ubi sunt illi , qui negant suavissimum esse literarum studium ὸ Quid causae possunt afferre, cur sapiens imprimis Philosophus
relictis omnibus alijs voluptatibus, omnem vitam in lit his contriverit Θ An contemnendam putabat voluptatem' Non filisset ille sanus , si, quod esse summum bonum censebat, id pro nihilo duceret. An cupiditate gloriae ducebatur' Quis illo magis contempsit gloriam , qui n virtutem quidem propter se putavit expetendam e An voluptatis naturam ignoravit Θ Ideo fallam iucunditatem est amplexatus Quid illa clarius, quid illa notius , qua magiS etiam, quam oportet, sensus omnes titillantur δCerte si is, qui voluptatem solam est e duxit expetendam, doctrinam maxime omnium expetivit , summam esse iucunditatem in doctrina percipienda iudicavit. At qui vir ui orbem terrarum sapientiae fama complevit :quem Omnes nationes , Omnes aetates , omnes pene sapientes propter excellens ingenium , & scientiam rerum lingularem sunt admirati: qui denique , si in alijs esset levis , in hac re gravissimus auctor esse deberet: is,
egium exemplo docuerit , quanta sit in cognitione rerum suavitas , non utar pluribus argumentis , neque magninpere laborabo, ut vos horter ad sapientiam : ipsa voluptas vos cohortetur, quae si tantum valet cum vitio, turpitudine , dedecore, infamia, probro copulata , ut pia cipites animos agat in manifestum exitium; quantum valere dc bet, cum gloria , cum immortalitate nominis, utilitate, virtute coniuncta i Si vos ad literas cohortarer, diceremque omnes voluptates relinquendas, iuscipien
124쪽
dos labores pene intolerabiles, colendam severissimam, atque asperrimam disciplinam , tamen quum ostenderem , quanta sit in stud ijs dignitas , S amplitudo: quantum sapientiae lumen , & splendor, quanta vis in hominum moribus componendis, animos bene a natura informatos oratio mea sorsitan commoveret I nunc vero non id dico, nec vere possum dicere , sed contra . assirmo concessis voluptatibus indulgendum , temporis multum dandum animi remissioni, non severe , non anxie , non austere , sed suaviter , tranquille , hilariter, iucundeque vivendum. Ostendo praeterea in excolenda
sapientia animum expleri iucunditate suavissima . Quid delideratis amplius Θ Quae id alia facultas praeter literas praestat An putatis opifices , quum in opere faciendolunt Occupati, an mercalores , quum illiteratissimas literas conficiunt delectari An milites, quum asperrimas hyemes, aestus gravissimos , durissi inam disciplinam , famem, & sitim perserunt, laetari , aut ullam partem capere voluptatis, quum in strage cadavetum, ininter hostium tela versanrur, & suo, & hostium cruore obliti desaeviunt ξ Haec verb sunt ipsis longe molestissima ; sed lucro, gloria, victoriae spe, ac dulcedine compensantur ι Vobis tantummodb licet non solum prς-mijs operum maioribus , verum etiam ipso opere laetari, vobis beatis licet esse, vereque foeticibus, quorum commodo res diversissimae coniunguntur , quibusque sapientia laborem eum voluptate , Otium cum dignitate , ne
125쪽
In solemni instauratione Studiorum.
Studi s Literarum deditos homines mediocri
laude contentos se non oportere . Vamquam mihi sapienter institutum vide. batur , Auditores , ut, qui primus h
dierno die vertentis anni studia auspica mur, literaruat laudes quam Ornatillime celebraret , neque ullum splendidius, aut animo meo gratius, neque doctissim rum Patrum Sapientiar, neque optimorum Adolescen tum studiis aptius Occurrebat argumentum ι tamen adibac ornatissima ratione dicendi, qua sueram tribus his annis proximis libemer usus, multae me, gravissima que rationes invitum avocarunt. Nam & sapientiae lau-
126쪽
des tam altas, & exaggeratas esse videbam , ut nullius augeri eloquentia possent ; N occurrendum satietati cenis sebam , quam toties in m argumentum pertractando creare vobis potueram I S supervacaneum arbitrabar in tanta ingemorum luce, in hoc tam amplo , ac iam aperto sapientiae theatro, velle splendorem literarum , &gloriae lumen , quo sapientes fruuntur , quasi obscurum, aut abditinara demonstrare. Quis enim ex humanissimis adolescentibus, qui sacra literarum colunt, quorum piae cipue causa hie a me suscipitur labor, non videt amplitudinem praeclaratum facultatum, doctos viros despicit, sapientiam contemnendam putat Barbarus ille est,immbpotius bellua quaedam stupida, & iii pes inanimus, atque truncas, qui sapientiae specie non commovetur, qui non sentit, quam praeclarum sit praestare cireris ingenio, qui doctrinae laudem nullo modo putat expetendam . Omnibus , Auditores , omnibus mssita est , atque innata distendi cupiditas , omnes , quamvis a literis alieni , bo . narum artium pulchritudine capiuntur. Et quemadmodum Jux oecorrit sponte oculis, de speciem sui clatissimam exhabet nobis, etiam si alio quam, ubi lumen positum est, aciem intenda mus oculorum; ita si piemue splendor etiam aliud agentibus, ali ue mentis oculos converintentibus, apparet ultrἐν seseque ita prodit omnibus , ut omnibus admirabilis,& expetendus videatur. Iare nemo est , qui literas negligat, quia contemnat ; nemo qui studia serio non colat, quia serib colenda non existimet. Sed magna pars hominum errore communi labitur , Auditores ; nimis angustos ingenio terminos circumseribit,niamis humilem viugaremq proponit sibi finem studiorum, ec mediocritate quadam contenta laudis, nihil altum meis
127쪽
ditatur, nihil excellens, aut arduum eoncupiscit. Itia quit sapientiam in excelso , atque abrupto loco positam dum: quaerit in plano, si ultra laborat; neque sapientiam, sed
iplius umbram tenuem, S non e pressam Imaginumia
consevatur. Id perniciosiim adolescentibus , qui , dum modica laude contenti nihil amplis quaerunt, ne illam quidem , quam sibi proposuerunt , mediocritatem consequuntur : id prohibet illos alta spectare, id indolumgcnerosam, id spiritus excelsos, id robur omne , viresque virtutis enervat , infringit , deprimit . mapropter id mihi argumentum, sapientiae laudibus hodierno die praevertendum eti: id quam clarissime potero vobis otte dendum, ii udi is literarum deditos homines , mediocri
laude contentos csse non oportere fi sed pretestantissimam, altistimamque lapicntiae sermam esse quaerendam , S eam toto animo , cunctisque viribus , ouulique conatu , larebore, vigilijs, tydustria petendam, S ad scendam t quod cum ali js omnibus , trum potissimum vobis, Iuvenes , convenire contendam Iineque abhorrebit. a coetuliciissimoruin o dolescentum , iatque a consensu Patrum amplissimorum, excellentissimam doctrinam consectari iubentis Oratio ; quorum alteroS propter eximium ingenium , eximiam sapientiam consequuturos non fiuitra speramus ἱ alteros iam consequutos elle plane videmus. i. Et quoniam clarorum hominum vita proposita nobis
ςst qua ii quoddam speculum , quod inspicientes diliget
ter animum componamus, & ad eorum exemplar optimum, S pulcherrimum , vitam instituamus, operae pre Iium est in praesuntissimos viros , ac praestatilillimis m- a iiijs piarditos intueri I facilius in hac re qui ue , quom modo ut nobis dirigendus cursus, ex gubernanda ratio
128쪽
studiorum , cognoscemus. Nam si ammo repetere me Horiam vetustatis , & instituta summorum hominum h-ibeat reputare, neminem eorum seistia reperiemus, iiii non in sua secultate . quini praestantissimitin se esse vo-ihierit. Nisi vero Demosthenem puratis,quum domi in- . elusus rasa parte capitis , ut puderet exire , menses colos. assidue meditabatur , & mita arte, ata labore naturae vitia , haesitantiam linguas, spiritus angustiam emendabat, mediocrem , de pervulgatam eloquentiae spectasse lavindem , & non sumnam , & singolarem I aut Ciceronem creditiS, quum iam summus orator, non contentus L .cultate , quam sibi paraverat, Graeciam, & Asiam pera. grabat , ut eloquentissurios eius aetatis: viros audiret, &Antiocho Philosopho praestanius uno, & Apollonio Moloni egregio dicendi magistro operam daret, non alassii,
mum locum inter Oratores omnium seculorum occupare
voluisse. Quid auten ' de Platone dicam ξ Qui , quum
eius doctrina Graxia: Gymnasia personarent, tu longin. quas regiones proficisci, & externorum sapientum auditor esse maluit quam ipse in patria sapientiae princeps haberi: videtur ne vobis modico studio fuisse captus loci principis occupandi Ego verb neque minores artifices arbitror non exariisse cupiditare summae gloriar. Cur enim , quum Myronis , & Polycleti ligna piobarentur,& tantorum artificum ingeni)s perfecta statuaria videretur, eorum inventis Pythagoras, S Leontius Non aequi verunt ; ted & capillum diligentius secerunt, & mores , 5 an unum ex prellere solertiust Cur hos ipsos uicit sin pus argui ijs operum , & fingendo mollius capillos, ex.
cogitara etiam ratione , qua statuae proceriores videtentur e Cur Protogenes ui casus, Neatas in spuma equi
129쪽
reddenda irascebantur arti, quasi parum conceptae an imo imagini responderet Nili quod in summa arεifiei, praestantia mentis aciem defixerant , & nonnisi persectissimis acquiescebant P Licet idem de reliquorum artifim cum praestantibus ingeniis dicere; sed redeo ad. summos viros: Themistocles Miltiadis trophaeo Peltabatur: Alexander Hercuss , di Liberi triumphis commovebatur : Scipionem Fabii Maximi urebat gloria, Fabium Maximum Scipionis: Caesar , quum in Hri paruam ventia set, & Alexandri Magiu satiram aspexisset, ubertim flevisse dicitur, quod qua aetate silmmus ille regum triumphis , ic rerum gestarum gloria orbem terrarum implevisset, ipse nihil gessitat, quod posset cum Alexandii gestis compararie non ergo ille solum excellentem gloriam sibi proponebat s sed pland singularem ; siquidem non ardorem Marcelli, non Fabi j matur Itatem , non ce Ieritatem Scipionis, non vim Marii , non Syllae talicita tem ι sed Alexandri magnitudinem spectabar, quemis omnes omnium sentium duces virtute , .rtunaque supergressum esse constabat. Eadem cupido summae gloris Thucydidi sacrymas expressit , Iesus Herodoti Musis ,
nec ante summus auctor modum flatuit industriae suae, aut pepercit labori, quam earum cantum , & suavitam tem , sententiarum pondere, & eloquentiae gravitate , &cothurno iuperavit. Quod autem literarum genus non attigit, quam artem neglexit, quem recusavit laborem, quam regionem non perlustravit, ubi proficere posset, Hippocrates e Quid Galenus Quanto studio fuit , quanta cupiditate discemsi , quanta varietate doctrinari, quanta solertia ἰ Quid veteres iurisconsulti, num phil sophorum , aut oraborum, aut medicorum , aut ulli
130쪽
denique artificis industriae concesserunt IlIr iura ma-itorum , illi cognitionem vetullatis , illi grammaticae, illi dialecticae, illi philosophiae studia , illi rationem civita- itum regendarum, illi denique rerum divinarum se tentiam aflumendam sibi putaverunt. Quae studia, quos labores , quam rerum varietatem , & copiam numquam
prudentissimi viri suscepissent, hausissent, appetiisent, si tantummodo clamatores Maosi, aucupes syllabarum , cantores sermularum , & non auctores prudentiae, M principes iuris esse voluissent.'Ergo illis superluit gloria, is perfitit amplitudo, superfuit potentia, divitis quoque , & honores, di omnia, quae prima mortales putant superfuerunt. ιHis exemplis commoveri, haea spe oare adolescentes oportet, haec loqui semper , haec lini tari; & non eorum supinam , oscitantemque stultitiam stultitiam dicam ' an stuporem animi , & tarditatem,
an vero aliquid gravius qui vocibus imperitissimis
adolescentes a studio summae laudis avertunt, quos audire iam videor obstrepentes Orationi meae. Quos tu nobis , inquiunt, Hippocrates , quos PlatoneS, quoS GD Ilanos, Catones, Sulpicios , Vlpianos loqueris nimis avidos gloriae viros , minus autem, quam oportet volupta ti , minus commodis, & valetudini consulentes Θ Nobis non opus est ista praeclara sapientia, quam tantopere laudas : doctrinae praestantiam non consectamur , aurea mediocritate contenti sumus , nolumus digito monstrari, nolumus haberi sapientes, ne , quod sapere videamur cum paucis , vulgo simus odios. Doctrinae tantum satis est , quantum satis est quirendae pecuniae; hanc unam spectamus , hanc amplectimur , hanc etiam,veneramur;&, si fuerit opus, aris , & templo , quibus ImmerILO --