장음표시 사용
141쪽
moniti existimare turpissimum debetis, quum singularem vobis natura coeli, solique largita fuerit ingeni j praestantiam , non singularem quoque sapientiae laudem conc piscere, & indignos maiorum loco posteros inveniri, praesertim in tanto otio, ac tranquillitate rerum, sub tali Principe , cuius inter egregias, regalesque virtutes haec etiam non ultima recensetur , quod traditum a maioribus morom , literas , & ingenia diligendi , fovendi, amplificandi conflantissime tuetur, & servat. Quem aequi sinum . ingeniorum uidicem , acerrimum virtutis arti inratorem , beneficentissimum sapientiae Autorem halii ruit, eximium quoddam, & singulare laudis genus concupiscatis Oportet, ut dignum aliquid tanto Principe elaboretis, cui non nisi egregia , alta , excelsa , ac pene divina debentur. Quare agite , mei iuvenes , abi j-cite plebejas , & vulgares opiniones, concipite spiritus altos, & generosos : proponite vobis ad imitandum . exempla clarorum virorum : audite vocem naturae , quae cunctis hominibus, ac nonnullis etiam mutis animantibus ingeneravit cupiditatem summae gloriae et cogitate vos relicta patria , relicta domo paterna prosectos et se ad hoaemporium nobiissimum clararum facultatum , ut sapientiam vobis, S sapientiae praemia compararetis ἱ ea verti non emi, nili ab ijs, qui excellentissimae laudis cupidi- tatem attulerunt : consulite reipublicae, cui non opuscit mediocri doctrina . Consulite vobis, qui nihil estis alioquin tantis impensis, tantoque labore praeter arrogantiam , & inanem sapientiae umbram , & dedecus reportaturi. Respuite faelicitatem in orbe volvo ili fortunae nos in sapientiae gremio collacatam. Opponite voluptati , quae vos , nisi cavetitis, transversos, praecipitesque
142쪽
aget, animum summi loci studiosum , & sublimium appetentem. Magnum vobis onus imponit patria praestantium ingeniorum serax , magnum vestri Cives , quibus tam ingeniosis , tamque acutis dissicile est satisfacere e magnum tranquillitas seculi e magnum Principis magnitudo , cui debetis hoc quasi tributum industriae summae, atque solertiae. Quod si nihil excellentius animo concipietiS, me diocremque dumtaxat eruditionem spectabitis ; nemini magis vestrua consilium , quam vobis, qui sequuti fueritis , displicebit.
143쪽
In solemni instauratione Studiorum.
Adolescentia tempus idoneum maxime
um anno , qui proximὸ revolutus est , Auditores ornatissimi, adversa valetudine conflictarer , vobis quidem non d fuit , qui meas partes impleret, & m neri , quo fungimur hodierno die, quum priclare satisfaceret, animos vestros , Sedicendi copia commoveret, & abunde etiam exquisita eruditione , & Orationis cultu delectaret. Mihi verbacerbum fuit carere conspectu vestro , quo recreor , ω reficior; carere huius auctoritate loci, quam semper existimavi summam ι carere iiudius literarum , a quibus divelli
144쪽
velli sine magno dolore non possum. Verumtamen i hac molestia , quae corpus , animumque annum pene integrum occupavit, aliquid sum frequenter meditatus , quod cogitarum mihi documento, prolatum vobis, Adolescentes , magno usui esse posset. Nam quum ingeni j, corporisque vires concussas , & labefactatas cernerem . studiorum labores abnuere , & reformidare, mihi veni , bat in mentem , animum quamvis coelestem , S immortalem , contagione terreni corporis defatigari, nec perinde processu aetatis, atque ineunte adolescentia , vige re: vel certe multa evenire, quibus egregij illi impetus, uos concepimus, retardentur. Quare statuebant cupiis literarum esse properandum ad bonam mentem , ne que expectandum, dum infringatur corporis valetudo ,
animi ardor extinguatur, relanguescat ingeni j vis ; sed illum aetatis florem Musis pnecipue dicandum , illud esse tempus aptissimum literis, illo potissimum decus ,& gloriam , illo adolescentiae commendationem , firmari iam aetati auctoritatem , viatica senectuti, & honestum otium csse comparanda. Quam cogitationem meam , Adolescentes, au utilitatem vcstram hodierno die repetam, &, quam paucissimis potero, vobis ostendam, illud ineuntis artatis tempus idoneum maxi stud ijses se, floremque dumtaxat primae iuventuris excultum in uberrimam sapientis messem adolestere, & hanc occasio nem , quae vobis datur proficiendi, esse illum articulum opportunitatis, quo neglecto si ustra meliores annos , dg ereptam discendi facultatem requiretis ι - Ac, si quod Pittacus ille , qui Bit unus e septem sapientibus admonebat , caput est rerum agendarum tempus opportu
mum , eoque Omnia continentur 3 quum, opportunitas
145쪽
omnem studiorum rationem , spemque vestri prosectus
complectatur; non abhorrebit ab utilitate vestra opportunitatem studiorum demonstrantis Oratio. Quae ii mianus digna videbitur auribus vestris, Auditores, ignoscitote mihi iam quintum de eadem re verba facienti, to- firmaque insuper valetudine laboranti. Nam , & saepius de eadem re ornate, copioseque dicere difficile est, &, quum utaris afflicta valetudine, difficillimum. Ac mihi quidem , Auditores nobilissimi , tria rerum. genera videntur desiderari in eo, qui nonnullam sit in literis praestantiam consecuturus e corporis valetudo , non
illa , qua gloriabantur Athletae, quae in robore virium ,& membrorum , lacertorumque mole cernebatur, sed inoffensa corporis, & nulla insecta morborum labe salubritas. Ingenium acre, ac vegetum , quo nomine etiam memoriae vim , tenacitatemque intelligi volo . Externa
omnia, quibus aluntur studia literarum , quo in genere collocantur otium , doctorum hominum copia , locus li- reris opportunus, proposita spes praemiorum ,& Iaudis, atque amplitudinis . Nam quamquam Platonem serunt. divina sapientia virum, quo philosophiae impensius opexam daret, insalubrius Academiae coelum elegisse, nemo mihi quantumvis pr*dens auctor persuaserit, non con serre plurimum ad . sapientiam , animique sanitatem, bo mam corporis valetudinem. Quin , & Platonem iptum putaverim , in Mademiam migrasse , non sanitaris cau- .sa deterendaris ud. ut cprporis habitudinem nimis plenam , MN exuberantem, ob eamque causam rationi fortasse a relumnῆem carperet, & mentis imperijs redderet obsequentant m quum ipsum accipiamus alioquin corporis curam cum animi cultu semper coniunaisie ; neque
146쪽
enim perturbato corpore constare mentis tranquillitas potest literarum stud ijs necessaria; neque in aegris me M. bris animus quidpiam , nisi aegrum , & intermortuum cogitare ; & sicut arti sex nequit instrumento corrupto suum opus laudabiliter elaborare, sic animus depravato corpore , quo ad omnia utitur instrumento, non est aptus ad exequendum suum munus : & quemadmodum
sol inter nubes obscurius lucet ; sic in advessa valetudine ingenii lumen hebetatur. Sed si corporis in valcitido plurimum ossicit mentis claritati ; quid mentis iplius infirmitas Θ Si hebes, & causarium corpus discentibus est impedimento , quanto magis hebes ingenium Alias artes , niti plane ii i pes quidam sueris, exercitatione diuturna consequi possis ; nou requiritur ignea mentis celeritas , non innumerabilium rerum perceptio, non memoriae tenacitas , non ingeni j solertia , non eloquendi facultas, quae nisi saltem mediocria ad doctrinae studium attuleris, stultra laborabis. Iam illa externa , quae diximus, quantopere desiderari putamus in homine studioso literarum P An dubitamus quin otio literatos oporteat abundare Poteli: ne qai squam occupatus , & aliud agens, earum rerum scientiam consequi, quam summis ingeni js praediti homines , quum tota vita nihil aliud egissent, vix assequi potuerunt ρ Qiiid initar cum doctis hominibus iam Liaritates , colloquia, praecepta, sermOnes, quam sunt discentibus necetiaria P Vix unum , aut alterum in tota antiquitate reperias, qui sine his adi mentis natura duce profecerit. Manlius ille Romanus eunctis disciplinis nullo doctore nobilis praedicatur ἱ ra sum id exemplum , ac pene unicum , Ceteri omnes deiiderant haec adiumenta doctrinae. i Socrates certe , quum
147쪽
more ab antiquis Philosophis usurpato in solitudines aliquandb secessisset, traditur in urbem mature se recepisse , quum diceret in solis nemoribus, inter arbores, truncosque, & saxa versantem , se nihilo fieri doctiorem; sed cum hominum eruditorum consuetudines plurimum prosunt, tum ipse locus , in quo agimus. Si Themist eles natus Bisset Seriphi , non talem se futurum se ita dicebat: ego vero non magis natalem , quam sedes , in quibus quisque commoratur , spectandas esse arbitror. Athenae, quamvis Atheniensium doctrina defecisset iam pridem, tamquam nutrices literarum petebantur. Est nimirum genius quidam locorum, & quemadmodum non omnes terrae serre possunt omnia, ita non omnis locus est aptus ad ingenia nutrienda. Ιdeb Athenis eloquentes , Thebis luctatores , Lacedaemone Brtes, Rhodi navium gubernatores proveniebant. Sed omnia, quibus ad spem magni prosectus aluntur ingenia, Vincit spes premiorum,& honores , quibus ornantur studiosi. Nam pauci puruchritudine sapientiae commoventur, plerique gloria , vel utilitate ducuntur . QuibuS probe constitutis, quae infirmari nullius eloquentia possunt, si haec, quae prima
diximus , nos augere doctrina , adella vobis, Adolesce ies, ostenderimus universa , ac numquam aeque alias, atque in praesentia adsunt, adsutura ; si nunc maxime prosperam valetudinem , ingenium velox , Otium , retia quas opportunitates Vos Φnvitare ; quid reliquum est. quid consequens , nisi ut hanc occasionem , quae vobis offertur hoc tempore , numquam postea redituram arripiendam statim omni contentione statuatis Uereor , Auditores , ne , dum singula , quae proposui, argumentis confirmare contendo, abuti videar patientia vestra , di rebus
148쪽
& rebus clarissimis afferre conari lucem , quod non minus ineptum est, quam si quis omnibus apparentem veritatem obscurare dicendo moliatur. Quid enim clarius , quam pleraque adolescentibus esse ad discendum Opportuna , quae procedente aetate pereant , vel saltem
minuantur λ Nam cui potest esse dubium , quin praecipua dos adolescentiae sit valetudo Θ
ιima quaeque dies miseris mortalibus avi Prima fugit, subeunt morbi ι cecinit ille , tamquam ex cortina, Deus Poetarum ἰQuo longius progreditur aetas, eo magis flos ille sanguinis, quo viget adolescentia , deflorescit ἔ minuitur vigor I non alacritas eadem; non laborum patientia ; non corporis firmitas ; non salubritas I maior incommodo rum sensus; maior amor quietis ; maior ad studium non perceptarum facultatum cunctatio ; & exercendi ingenii subrepit quaedam detrectatio: neque haec incommoda
sunt tantum senectutis , verum etiam ultimae iuventutis, quae comparata cum adolescentia senectus quaedam est.
Verissime Romanus ille Philosophus dixit, nos quotidie mori s verius dixerim primo pubertatis floreia languescente , & deciduo, nos quotidie senescere, de deteriore uti valetudine et vestra vero aetas, Adolescentes, exactis pueritiae, quae iure infirmior iudicatur, spatijs. quam robusta est, quam vegeta, quam integris sensibus, quam illibata fruitur valetudine, qua mentis hilaritate, quo vigore corporis, quam impigra, & inconcussa virium firmitate ι Quae dona immortalis Dei non ideo sunt vobis data, ut in turpes voluptates effusus ruatis, & pulcherrimam aevi partem per luxum, atque socordiam transigatis ; sed primordia iuventutis
149쪽
robusta esse voluit summus Auctor , ut sufficere corpus perserendis laboribus posset, quos artium honestarum sudia postulant, quibus aucti utiles rei publicae , vobis suctuos esse possitis. Idcirco valido corpori ac iunxit
ingenium ad doctrinarum satus accipiendos maxime OP portunum ; neque enim eit, cur adolescentiae corporis
uldcm robur attributum, ingeni j vim denegatam exi-imetis. Immo vero ea aetas prae citeris pollet ingenio,&sicut animi culturam imprimis deliderat, lic ad excolendum animum est aptissima. Atque , ut , quod elegant
Poeta cecinit , Vere tument terrae , genitalia semina ροωιηt;
se in illo vere ineuntis aetatis , sese esseri ingenij qua dam feracitas, &, ut ita dicam , luxuries, quae doctrinarum semina avidissime arripit, arrepta nutrit , nutrita
propagat in opimam sapientiae mellam; qui ingeni j impetus in alio citius, in alio serius elanguescunt, in omnibus certe magis in adolescentia , quam reliquis aetatibus Figent. Qua propter abundat exemplis eorum historia, qui adolescentes rebus gestis, & ingenij gloria floruerunt, adulta iam state adolescentiae laudibus non rei ponderunt. Pompeium magnum ex ephebis vix egressum Italia civili bello liberata ; adolescentem Hispaniae perdomitae, subacta Africa ; iuvenem piraticum bellum mira celeritate consectum, Mithridates debellatus, victus, supplexque Tigranes , Asia peragrata victorijs , tremefacta Partho rum potentia, tot ferocissimae nationes , tot invicti R ges bello superati cohonestant ; virum ambitio , & nimia dominandi cupiditas ; senem fuga, & accepta a Caesare clades, & Pharsaliae campi Romano sanguine redundantes dehon e stant. Quid alterum liberae ui bis Iumen
150쪽
men Africanus ille superior , nonne quam sibi pepererat adolescens gloriam , matura iam aetate non adaequa vit aut puer patrem ab hostibus circumventum periis culo liberavit , relinqui patriam a conterritis Cannenit clade civibus vetuit, mox viginti quatuor natus annos
Hispaniae provinciam amissis ducibus , caesis exercitibus
fluctuantem suscepit, & trepidam in ea Romanam rem, nutantemque confirmavit. Carthaginem n0vam muniti iasimam urbem uno die cepit, quatuor punicOS exercitus victoria exultantes cecidit, Hispanos toties rebellantes contudit, Hispaniamque universam a Pyrensis monti
bus ad mare, & Oceanum populo Romano subiecit; deinde Consul creatus aetate minime consulari , cuius non viri gloriam obscuravit Θ Concussa bello Africa, d letae saepitis Numidarum, Poenorumque copiae , Syphax captus , Annibal su peratus, devicta Carthago , trOphara sunt adolescentiae Scipionis. Sed idem vir secundum Consulatum nulla re memorabilem gessit ; senex Linterni exilium , ut patriae pudendum , ita inglorium
sibi pertulit : & , ne Romanos dumtaxat nominem ., Alexander ille Macedo , pene puer, quum duceS Omnes prius genitos magnitudine rerum gestarum , continentia , Iiberalitate , consilio , clementia su perasset a aetate procedente partam gloriam superbia , temulentia, caedibus amicorum decoloravit. Mitto alios Duces, quorum adolescentia maximis laudibus floruit , reliquum tempus sui silentio, vel acceptis cladibus obsolevit: nam, quum de literis agatur, aptius est exempla doctorumast rre, quam sortium. Hic vero clarius probare positimus, ingenium in adolescentia potissamum eminere . Hermogenem quemdam perhibent , qum decimum