장음표시 사용
171쪽
Mithridatis, non Tigranis accisae iam opes, non intaincta, sed discors Parthorum vis impedimento fuissent, quominus Lucullus omnium interiectarum gentium victor imper ij terminos trans Bactra , Indumque prose ret. Plus hoc exemplo , quam volumus , efficitur ; satis est nobis docere clarissimos duces historiae notitia aliquantum promovere : Lucullus ostendit fieri persectum posse Imperatorem. Quid pluribus utar exemplis , Auditores ; quum nihil hoc reperiri praeclarius possit λ Metamen dulcedo quaedam memoriae Scipionis cogit eius viri prudentiam non praetermittere , qui , quum historia magistra in rebus maximis, quas gessit, ureretur, Polybium eius auctorem gravissimum , veterumque rerum peritissimum consilio semper adhibuit, nec puduit doctissimi viri studio videri prosecisse Carthaginis,& Numantiae eversorem. Nec omittendus Alexancler ille Severus , qui non unum , ut Scipio , sed multos historiarum homines scientissimos fertur habuisse secum, quorum consilio pacem , & bellum administraret. Ergo ille potentissimum Regem Artaxersem cum infinita manu Romanis Provincijs imminentem profligavit, clarissimamque de Persis victoriam acceptam retulit memoriae
rerum gestarum. Sed quid ego de historia plura disputo Eli ne ullum doctorum genus, quod a bello magis
abhorrere videatur, quam Poetarum Est ne ulla Musis cum Marte coniunctio e Et tamen commemoraret possim duces, qui ex poetis multum hausere scientiae mi. itaris ; nec immerito Lacon ille videtur astirmasse, Homerum esse poetam Spartanorum. Quod, quum Lacedaemonij omnes artes aspernarentur, quae ad res bellicas nihil conducerent, Homerum intelligeret omnes bet lorum
172쪽
Iorum vias ostendisse, & praecepta militaris artis pruindentissime tradidisse. Certe Philippus ille Magni Alexandri pater, filio non deterior , Homeri praeceptis admonitus , Macedonicam phalangem instituit, quam quis neget Macedonum rebus, & salutis, & omnium victoriarum causam extitisse Θ Ut non temere Alexander Homerum suspexerit, & studiosissime lectitarit, a quo videret multa se didicisse, eiusque sapientiae deberi Imperium Persarum deletum, & Indiam victorijs peragratam . Et quoniam Philippi secta mentio est, non solum sortissimi , sed & eloquentissimi Regis ; admoneor huius ingenio, quod pene exciderat, inter mili
lares artes.literatorum maximum decus eloquentiam .
recensere . Hac enim fictus Philippus , quum Macedonum rem trepidam , & labantem, afflictum ab Il-Vrijs horribili ruina , & clade regnum suscepisset, ad spem meliorem milites excitavit, quum assiduas conciones haberet, exercitum eloquentissimis orationibus ad pristinum decus recuperandum hoIraretur. Nec ve ro assentior Demostheni tanti Regis inimico, qui, quum Philippi eloquentia laudaretur, affirma Wit Rhetoris vim tutem esse, non Regis et illa verb Regis est virtus,& quidem praecipua, siquidem imperatoriae laudes ad Regem pertinent Nam militum animos ad praelium
inflammare dicendo , erigere abiectos , flectere contumaces , excitare languentes , scelusque , & caedem anhelantes componere, cuius est, nisi eloquentis. & Imperatoris ξ Accepimus Lacedaemonios Tyrtei versibus incitatos , nobilissimam de Messeni js victoriam consequutoS : accepimus militum rabiem Xenophontis oratione compressam in excidium Byzantij iam eruin-
173쪽
pentem; & audebimus affirmare nihil ad imperatorias
laudes eloquentiam pertinere λ Ego vero non hanc modo facultatem, quam hominum reginam Euripides vocat, regendis militum animis arbitror pernecessariam , sed illas reconditas, & ab hominum coetu quodammodo separatas , cognitas ducibus profuisse, ignoratas maximarum cladium causas extitisse. Nicias Atheniensis Imperator , quum profecturum solis desectus terruis et , arbitratus ostentum , quod naturae lege accidebat, prosectionem distulis , ea mora interiectit hostes cunctantem assecuti, Atheniensium exercitum internecione delerunt, qua clade florentissimae civitatis vires conciderunt, quam micelici Imperatori ignoratio philosophiae attulit, abditarumque causarum I nec illi profuit peritia rei militaris , quae abunde aderat, quum abesset eruditio. Non ita Paulus bEmilius cum Perse Macedonum Rege signis collatis dimicaturus eiusdem sideris desectione perterrefactus est . Habebat quippὰ in exercitu Gallum Sulpicium eximium coeli spectatorem , qui, quum habita concione futuram claritumi sideris obscurationem praedixi ilat , Romanos imminenti metu liberavit, quo oppressi Macedones timidius praelium commiserunt. Ita Romani partam de Macedonibus victoriam non tam Pauli AEmili j virtuti,
quam Galli Sulpicii sapientiae debuerunt, & Graecos
ipsos Graeca doctrina superarunt, quae duo exempla sola commemoravi, quum innumeris abundet hiitoria , genus ipsum attigisse contenti fuimus, vobiscum ipsi caetera cogitate et non dubito , quin in clarissima veritatis luce versari putetis orationem meam ; est enim id in perspicuis philosophis laudibus; vanos ex superstitione metus demit , qui perispe militibus subitos terrores obie
174쪽
aere ς quae ergo facultas horum stirpes , radicesque evellit ex animis, hanc utilem militiae, & salutarem fateamur necesse eit. Quod si illa disciplina, quae cupida solitudinis , inimica turbarum a vulgo dissita quam longissime inter astra , atque in abdito rerum naturae sinu, latebrisque semper habitavit, in aciem aliquandb descendit , trepidosque nonnumquam bellatorum animos confirma vit , quid de morum moderatrice philosophiae parte dicemus , quae in medijs urbibus , in hominum coetu , &publica luce versatur ξ Quam multa dicuntur a philosophis de amore patriae, de sortitudine, de honestate, de contemnenda morte , quae ex angust ijs gymnasiorum. egressa, quum in vulgus emanaverint, ad subeunda prorattia sortiter pericula, mortemque honeste oppetendam 'omines cohortentur Atque hac arte quondam arbitror sortissimos populos adolescentibus paulatim instillasse virtutem. Nec vero in illis tanta honesti cupiditas,
tantusque mortis contemptus extitisset, nisi a teneris un-' guiculis cives honestissimis documentis , & rationibus imbuerentur : sed me de institutione bellicosissimarum gentium dicere incipientem tempus admonet ea refelle re , quae ab adversarijs contra disputantur . Estoeminari putant animos adolescentium, mollioresque estici studio sapientiat, & instituta nobis opponunt barbarorum , qui minimum doctrinae, plurimum roboris in armis habuerunt. Romanos etiam , si Dijs placet, advocant testes , quos aiunt, dum viris viguit respublica, literarum studia repudiasse , quum arma , non libros tractarent ;non in gyna Rasijs, sed in castris versarentur ; non qui eloquenter dicerent, sed qui sortiter facerent cogitarent. Quae stultissime dici, ineptissimeque contenderim. Nam
175쪽
quid ineptius. quam putare effoeminari animos sapientia esset stultitia sortiores od ii ita esset , numquam eat gentes, quae si pientiam coluissent, qui iquam bello prae elarum gessissent. Nam studia bellicis virtutibus ad veris illarum robur enervallant, quemadmodum populos, quia has artes moli1enres animum , virtutemque seangentes exercuerunt, accepimus enervasse, Lydos seroci mimam Asiae nationem, quum Cyrus cuperet ad obsequi uni se vile rebellantes compellere, omissis prioribus institutis coegit artibus operam dare , quae viriles animos effoemq. nant. Numquam pollea Lydi pri itinam virtutem recuperarunt , numquam Lydia protulit virum bellica laude memorandum,' omnes imbelles, ignavi, mericulosi, qua libet foemina molliores extiterunt , S, qui fortitudinis exemplum fuerant , deliciarum fuerunt, & intempera
tue. Idem Xenophon Babyloni, tradit aecidiiIe. Quod Lydis, & Babyloni js, & alijs omnibus, qui stud ijs enem vantibus viri utem sese dediderunt, usu venit, usu venisset& populis literatis , S sapientiae studiosis, si literarum
studium in numero artium animos emollientium poner tur I nunc autem contra accidit. Nam eae sere gentes belli gloria, quae sapientiae, caeteris prεstiterunt. Non.igia ruit sortitudo mollitur studio dominae, sed corroboratur. Quod intellexerunt Mitylensi, qui populos a te domitohnc rebellarent, vacare literis vetuerunt. Quod autem de totis populis diximus, de singulis hominibus possumus dicere. Nam si timados, rnolles', imbxlles, ignavos luerae faciunt , timidus Alcibiadeς, mollis Epaminondas, Cesar imbellis, Pompeius ignavus. Quando virinion nunias pene sapienturi uri 3s , Sieloquentis , quam bellieis flo
176쪽
mr, omnes ferὸ clarissimi duces, qui cum Marte Minervς studia coniunxerunt, appellantur. Appellatur Cyrus ille superior victor Orientis, quem studiosissimum fuisse Persarum monimenta prodiderunt. Appellatur Philippus
Macedonum Rex, qui d Lysidis Pythagorgi schola pro si jeclarissimus imperator. Appellatur Magnus Alexander, qui Aristotelis praeceptis instructus Persas, Indosque profligavit , a Platone eruditus Dio , qui Regis opulentissumi Dionysi j regnum privatus evertit. Timotheus ab
Isocrate doctus Atheniensium ductor eximius. A Soerare Xenophon institutus elegantissimus scriptor, doctissimus philosophus, & solertissimus imperator , Ptolemeus Alexandri Magni successor, auctor historiae luculentus , egregiusque bellator. Commemoratur Melissus philosophus aliquot victorijs navalibus insignis, commemoratur Archytas cautissimus imperator. Iam illa belli fulmina Marcellus, duo Scipiones , duo Catones, Lucullus , Citulus, Augultus ipse, Tiberius, Germanicus , Antoninus philosophus, nonne cuilibet Graecorum literarum gloria comparantur' Quid alios commemorem pene in . numerabiles ' Rem brevi conficiam , vix unum , aut alterum in tota antiquitate reperias magnum imperatorem , qui a literis prorsus alienus haberetur. Ubi sunt ergo sapientiar o fesὸ Prodeant, emergant e gurgustio, atque lustiis, perfricent frontem, audeant negare , quod lucet, liquet, patet, in promptu est ; numquam tameno, auctoritati tantorum ducum resistent. Nam, ii nemo ser Eimperatorias artes cum laude tractavit, qui doctrinae studia troia fuerit amplexatus , non modo efficitur non obella rei militari studia, sed etiam prode ise , nec prodeste tantum , sed esse serὸ necessaria . Sed quoniam hi barbari in 3 holles
177쪽
hostes literariun magis barbarorum , quam doctissimo. rum hominum nominibus, & auctoritate istantur, quis barbarorum probent exempla , videamus. Inter barbaros , Assyrios. & Persas Oinnes sere consentiunt, rerum gestarum gloria praestitisse . Certe Imper ij fines latissime protulerunt. Nam Medi, & si multis, magnisque in Oriente nationibus imperarunt, tamen, quum Arb eis coniuratione Sardanapalus cecidisset, longa desidia, luxuque marcentibus Assyrijs, Imperium ad se nullo sere negotio transtulerunt. Assyrij vero , Persaeque numquam a sapientiae stud ijs abhorruerunt. Nam apud ali ros Chaldεi, apud alteros Magi sapientiae gloria floruerunt , quorum consilio pleraque gerebantur. Quin , &Astymun fuisse Pythagorae sapientissimi viri doctoren accepimus. Non hic ego dicam apud Gallos Druidas , Samanaeos apud Bactrianos, apud Indos Gymnosophistas, Sacerdotes apud AEgyptios esse philosopharos, Arabasque, & Scythas doctrinae laude non caruisse , quod
Anacharsis declarat Graecorum admiratione celabratus rex quibus constat ne barbariem quidem ipsam barbaram omninb suisse, immoderatamque in armis serociam lite- .ris temperasse. Sed fuerint barbari indocti , incultaque, : nihil prorsus literis, nihil sapientia debuerint Equi dem existimo tantam in re bellica gloriam fuisse Graec
rum , ut suspicari nemo possit bonarum artium studio diminutam. Quae, Deus immortalisl magnorum ducum copia, quae viroruin virtutes, quae belli robora, quae militiae rario, quae disciplina, quae res gestae Graecorum i vix annalibus credimus Atheniensium novena millia Milciadis ductu trecentis millibus Persarum obstitisse : obstitisse dico ρ Pauci , inquam , Athenienses
178쪽
Medorum exercitum immensum occidione delerunt. vix credimus Xersem , quum terram exercitibus , maria classibus complesset, ab Atheniensibus , & Lacedaemo-mjs , paucis praeterea Graeciae populis victum , exutum elasse , amisso exercitu trepidantem, cum una dumtaxat navi profugisse; constratam Persarum cadaveribus Graeciam , insecta maria , & reserta naufragi js, &strage inaudita, virorum robora ; imperatorum praeclara conlilia quum audimus, nonne obitu pescimus miraculo rerum a Graecis gestarum ρ Vix credimus Agesilaum, quum parva manu fretus in Asiam traiecisset, eo Persas redegille , ut desperare de suis rebus cogerentur, illos inquam Persas , qui a mari Mediterraneo , Marmaricaeque, & Cyrenaicae finibus ad Indum usque nationes, quantumque inelusa caloribus , & fiigoribus sempiternis mundi plaga comprehenditur, imperio cosnplectebantur. Nam de Alexandro Macedone, qui potentiam Persarum evertit, Indosque subegit, & incognitas antea terras, di maria aperuit victoriis , Satius tacere puto , ut Sallustii VerbIS utar, quam parum loqui. Quod si Graeci stud ijs maxime dediti literarum barbaros omnes , quibus cum bella gesserunt, & eorum generosissimos Persas profligarunt, apparet a literis non ignaviam hausisse, sed vim
tutem. Non enim multitudine, non ferocia, non ro-hore , Scythas , Pamnas, Illyrios, Thracas, AmazOnas, Gallos , Asiam denique universam , di AEgyptum, sed doctrina, & ingenio , & arte vicerunt. Iam Roma nos veteres, qui indoctos se ii se putat, indoctissimus habeatur necesse est. Nam & Romulum urbis condit rςm bonis artibus institutum gravissimi auctores prodi
runt , di Numam de philosophia libros conseripsisse
179쪽
memoriae proditum est , & Cicero eloquentiae Romanae studia ab ipsis pene repetit urbis incunabuli S ,& iuris civilis scientia Romam simul cum legibus venit, hist namque , & poeticam Romanos attigisse declarant Fabius , & Livius vetustissimi scriptores , qui adolescente
republica floruerunt. Quin & Mcchanicen calluisse comisperias ex eo quod machinas oppugnandis urbibus prius, quam Graeci repereruntis Quare non video, quo ore audeant a stirmare , aliquando Romanos literas comernis psisse. Illud autem impudentissimE , quod' aiunt, mmulatque studia Romam e Graecia commigrarunt, belli icam Romanorum virtutcm concidisse. Quo nihil stu eius , ineptiuS , imperitius', indoctius dici potest. Nam etsi literas numquam Romani despexerant, circa belli Punici secundi tempora vehementius sese doctrinae stu. dijs dediderunt: qua rem peltate viguit ipsum robur Imri perij , tantoque illabatas bellicis laudibus vicit superi res, quanto'Ingeniorum cultu antecesiit. Consequutae sunt multae aetates , nullum vestigium corruptae diiciplinae militaris, multa etiam invcnta praeclare , aut in melius mutata , omninoque Romani a bello Punico secun . do , usque ad Augusti Caesaris aetatem ad summum potentiae , & sapientiae, eloquentiaeque fastigium pervenere et adeo literae, quas impensius coluerunt, belli studia non retardarunt , sed incitarunt: non detriverunt, sed auxerunt: non obscurarunt, sed illis strarum. Cuius argumentum rei illud est multo certillimum , qubdducentis annis orbear terrarum domuerunt , tuum antea
quingentis vix totam Italiam subegissent. AEtas vero Caesaris , & Pompeii, & Aogusti, qua plures Imperio' . sunt adiectae provinciae, quam reliquis universis ; ac, nili
180쪽
bella civilia exarsistent, nulla nario Romanis hymi res itisset; doctrirum hominum proventu caneris antecelliris.
Quod si aliquando Romanae virtutis obseuratius eis ille splendor, infractum robur, dissoluta disciplina , extinctile veritas , ne lucrarum studia inique redarguant; accu sent luxum accus ut a Suentes opes , accus ciat volup a tes , quibps mimorum rigor , vclut serru ia igne , mollitur , ascin Cdenique initabilitatem reru D humanarum, in quibus nihil permanet sempiternum. His enim fontibus derivata in potericissimum in terris populum vitia a profluxetunt. Quare abeant , ac ficessant laudatores indoctarum nationum ; nihil exempla barbarorum moramur ; Romanos', cum in omnitium io bellica vir; ille 'Pfincipes sepientiae , & studiorum hJemus auctores. Habemus Giarcos cunctis, praeterquam RomaniS, anteponendos . Habemus omnes sere populos , qtu rerum
gestarum glotia praetulierunt. Rationem ipsam clarissimam veritatas facem intuemur, quae ostendit ingeniorum cultu nos ad bollo parandas opcS induere, quum ingenio vincantur omnia , & ingenio homines natura dumtaxat armaverit' Eademque ratio nobis demonstra vir, quantum ex quaque facultate militates viri profecerint, hiltoriam denique testem appellamus, restamur exempla dueum maximoru effamur εxempla nationum bel- 'licosissimarum , qu buS Omnibu& admonemur ; ut in illo
rerum Principe summa potentia cum summa sapientia eo pulata est , ita uites homines potentiam , & sertitudDnem a sapientia proliciIci. ,