장음표시 사용
61쪽
lander. Ita unius voculae ambigua significatio duobus eruditissimis viris tenebras ofludit: quibus tamen concedendum est minus accurate Graeca vertentibus; quum Ciceronem ipsum , cuius eruditione, & eloquentia m-1blentis Graeciae fastum retundimus , animadverterint eruditi in Graecorum sentent ijs interpretandis non seminper diligenter , & sincera fide esse versatum. Invitus in hac orationis parte versor, Auditores , qua mihi de iciarissimorum , doctissimorumque hominum negligerula video esse dicendum , sed veniam dabitis orationi meae; non enim ad hane studio , atque libidine de cuiusquam laude quicquam detrahendi, sed necessitate delati sumus , quum vellemus intelligi saepenumero interpretum vulgus falli; quum eorum principes nonnunquam decipiantur. Quid ent in , inquit Horatius , Caecilis , mutoque dabit Romanus ademptam Virgilio , Raroque
At ego non dico , quid Caecilio , Plautoque doctissimis viris, elegantissimisque poetis ; sed quid mediocriter eruditis hominibus tribuemus , quod Ang lus Politianus , Erasmus Rotherodamus, Cicero ipse non sit consequutus Nam utinam Politiano , aut Erasmo similes interpretes haberemus . praeclare nobiscum, praeclare cum Graecis auctoribus ageretur. Nunc autem illud etiam perincommode cecidit, ut interpretandi munus , provinciamque dissicillimam suscipiant interdunt homines, qui, quum nominis celebritatem alia ratione
consequi non possint, sese ad illud st udiorum genus p tissimum conferunt, quo vertendis illustrium auctorum scriptis ex alieno splendore nonnihil obscurissimo nomini tuo claritatis aspergant; di quemadmodum arbores illae
62쪽
illae, quae satis validis radicibus, & trunci firmitato
nituntur, non ipsae modo se , & , ut Poeta Latinus ait, ingentem sustinent umbram , verum etiam, si quid oneris accedat, si qua vis maior incumbat extrinsecus, serunt; neque umquam ponderis magnitudine opprimuntur et atillae plantae, quae radicibus haerent invalidis ; neque satis firmae suapte natura sunt, sese ad alias applicant minbustiores, quibus adligrescant, & adversus iniuriam. tempestatum , & ventorum impetum defendantur: ita saepenumero usu venit, ut qui ingenio maxime valent.& altiores, ut ita dicam , radices egerunt eruditionis , atque doctrinae, suis laventis , sua gloria nitantur ; qui vero , & ingenio, & rerum scientia destituuntur , aliorum scriptis, tamquam hederae parietibus, adhaerescant,& his emendandis , an depravandis vertendis , an perinvertendis eruditi nomen tueri, existimationemque quoquo modo sustinere conentur. Magno mehercule, vel potius maximo cum studiosorum detrimento ; non enim solunt bonos Auctores plurimis, atque pudendis erroribus referserunt, sed etiam , quum eloquentia parum valerent, adeo inscienter , atque illepide transtulerunt, ut propter obscuritatem , absurditatemque semmonis, eorum lectio ab omnibus propemodum negligatur . Nam ita natura comparatum est , ut omnis versionum pulchritudo, ex interpretum oriatur facultate, non auctorum et quam profecto ob causam, sicut animadverti facile potest , ea, quae ex alia lingua conversa leguntur, Auctorum suorum gloriae saepenumero non respondent; plurimumque ab eorum virtutibus, elegantia, nitore, copia , gravitate desciscunt; & quemadmodum plantae, quae propriae sunt alicuius regionis, in alienum solum B a transla-
63쪽
translatae degenerant, ita Alictorum scripta in peregrinum conversa sermonem , quidquid elegantiae, virium , nativi splendoris habuerunt, amittunt. Quamobrem , nisi illa interpretis divina quaedam , admirabilisque facultas illuminet, & exornet, iaceant Auctores boni, & contemnantur necesse est , nec sanε multum a malis discre- .pare videantur: vidit hoc prudentissime Indus ille Mandanes gymnosophiliarum sui temporis clarissimus; quapropter quum Alexandri Magni rogatu de b ne, bea- teque vivendi ratione sermonem esset habiturus , orationis initio permolestE se, graviterque ferre dixit; quod, quum interprete uti, propter ignorantiam Graecae linguat, cogeretur, provideret futurum , ut ipsius oratio non multum prodeste audientibus posset, & ab imperitorum sermone nihil propemodum discreparet. Pro clara vero, & digna Indorum sapientium principe vox Nam quum , ut doctissimis viris placuisse video , verba
sint notat, & simulacra quaedam eorum , quae cogitantur : indisertus interpres cogitata sapientum , non me
lius expresserit, quam pulchram faciem imperitus pingendi ; & quemadmodum Coae Veneris, & Olympici
fovis pulchritudinem , maiestatemque nemo satis commode possit imitari, nisi qui par Apelli, Phidiaeque fuerit , aut ad eorum artificium , atque ingenium immortale, ac pene divinum proxime accesserat; lic praecellentissimorum hominum sententias nemo , nisi, qui eorum doctrinam singularem suerit, & eloquentiam consecutus, digne reddiderit, atque expresserit interpretando. Quod nemini, vel paucis contigilse, quid attinet dicere Θ Non enim ram etant admirabiles illi, qui doctrinae, & et
quentiae principes habentur , si multi pares , aut ii miles
64쪽
eorum passim invenirentur. Sed si qui tamen praeter Graecos huius excellentissimae laudis , & summae gloriae compotes fuerunt ό illi certe non fuerunt, qui laboris ,& industriς laude contenti, omne suum s udium ad auctores interpretandos contulerunt. Quis enim , quum Auctor , inventorque rerum prςclarus imprimis elle possit, alieni operis interpres esse dumtaxat non contemnendus velit ; &quum ei liceat principem locu in obtinere,&ad summam ingeni j laudem pervenire , extremam, &tenuissimam concupiscat Θ Interpretes ergo hi sunt habendi vobis, Adolescentes ornatis,imi ad vos enitria. Omnis mea pertinet, spectat oratio ) qui illusti tu in Auctorum, & sapientis principum , viin, gravitatem, elegantiam nullo modo consequantur; qui st penumero vos in errorem inducant; qui clarissimis auctorum locis, multum caliginis afferant, & obscuritatis ; qui sus orationis ineleganti structura scriptoribus longe suavissimis multum insuavitatis aspergant ; qui vos denique sic accipiant , ut, quum o vnia summa seceritis, tantum tamen ab eorum, qui sapientis studium cum Grscis literis
coniunxerunt, industria vincamini, quantum interpretes a pristantissimorum auctorum doctrina,& eloquentia
absuerunt P Qui si gravia sunt, & ingeniolis adolescentibus haudquaquam ferenda ; expergi lcimini aliquando , di dum otio abundatis, negotium Gricae literat uiae, ne quaeso insuper habetote ; ne vos olim iero neglexille poeniteat, quod fuerat didicisse pulcherrimum. Quo enim langius in sapientiς studio procelleratis , clarius, & aper lius vobis apparebit, eam viam, qua plerique sine Graecae linguae coga itione sapientiam petunt , faciliorem quidem, pronioremque principio videri, progse
65쪽
dientibus autem , asperiorem , & multis laboribus , &dificultatibus obsitam, & refertam: eam autem, quam admodum pauci ingrediuntur, subsidio sibi Graecam literaturam comparantes, persimilem esse Virtutis viae,
quam Prodicus ille sapiens, Hesiodusque descripsis; nam habet quidem primo nonnihil asperitatis , sed qui
modicum laborem constanter pertulerit, facilem, pronam, &amoenissimam experitur. Nam praeterquam quod omnia iucundius e purissimis Graecorum sontibus hauriuntur , & sive fructus doctrinae, sive flores eloquentiae desideres, magis iuvat intactos , illibatosque decerpere Isc omnes disciplinae ex Graecis literis aptae sunt, cum ijsque coniunctae, atque connexae , ut ne nominari quidem nisi Graecὸ possint r nec solum nomina disciplinarum, sed etiam res, quae disciplinis continentur, Graecis nominibus appellentur. Nihil enim propemodum est in mathematicis; nihil in plantarum hii toria; nihil, in ea, quam anatomen Graeci dicunt; nihil in medendi ar-re ; Musica ; Architectura 3 quod , etiamsi alia lingua loqui velis, Graecis vocabulis non sit necessariti nominandum . Ipsa iuris prudentia , ipsa liberalissimarum artium regina philosophia, humanaeque literae,& divinae G saeis
vocibus imprimis abundant, adeo ut, quod nuper significavi, sapientia alio sermone loqui nescire, quam Graeco, & caeterae Linguae, quum ab hac una discesseris, in . studi js literarum mutae propemodum &, ut ita dicam, elingues esse videantur. O praeclaram igitur Graeci Linguae cognitionem l o beatam Graiorum copianal o G aeis eas literas omnibus literarum studiosis addiscendast quid enim aliud agemusὸ an innumerabilium, quae in omnibus reperiuntur tacultatibus , vocabulorum vim, proprieta
66쪽
temque penitus ignorabimus pat his non intellectis, ne resti piae quidem intelligi possitnt. An eorum significatum,
quum reserunt addiscendae, quaeremus Atest hoc incommodum, & laboriosum. Deinde sine Grscae linguae scientia ne fieri quidem satis exacte potest. Quamobrem Apius
propemodum accidit, ut imperitus rerum, linguae peritus ; ex vi ,& proprietate vocis, rei naturam cognoscar, quam ut ignarus linguae ex cognitione rerum, quae sit vocabulorum vis, proprietas , origo, persecte, planeque intelligat. Quam autem cavendum nobis, ne quum artem profiteamur, quid eius nomen proprie significet, ignoremus ὸ Innumerabilium praeterea vocum , quae ad eandem pertinent, significatum nesciamus. Nisi vero, quemadmodum Demosthenem accepimus, quum primum animum appulit ad studium dicendi, Rhetoricae nomen recte pronunciare non potuisse, ita nos facultatis nomen, cui studemus, innumeraque praeterea, quae in ea sunt, vocabula haudquaquam pudebit exponere non posse, & enarrare;& quum ille exercitatione assidua, labore improbo, linguae vitium correxerit, nos mentis inscitiae medendum non putabimus . Praesertim quum hic labor a nobis in Graeca lingua discenda susceptus, non ad hanc rem modo sit nobis, sed ad alias res plurimas profuturus: incredibile est enim quantum vel hoc nomine, quod rerum cognitione dignissimarum nomina , Graecarum scientia literarum, intelliguntur; earum studium, & varietatis habeat, & eruditionis. Sed ut de alijs interim sileamus, Latinae certe literae sine Graecis videntur quodammodo claudicare. Iam omnis historiae , omnis rerum humanarum cognitio, quantum Graecarum benesicio literarum , & ornetur,
di augeatur, si persequi diligenter velimus , & prude
67쪽
riae vestrae, Auditores, & eruditionis obliti esse videamur . Quod si voluptatem spectemus , quae cum honestare conlucta plurimi cerre facienda est ; quanto amore, di studio Graecarum literarum tandem inflammari debemus P Nihil enim suavius , amoenius , dulcius , iucundius omnino potest inveniri. Nam ut omittam illam, quae propriὸ ex linguae sono percipitur, suavitatem, , quam ipsi Latini, &Quinctilianus gravis imprimis auctor, longe maiorem in Graeca, quam in Latina esse lingua tradiderunt ; ut nihil dicam de ornamentis , quibus longε Graecam, quam Latinam orationem ditiorem esse Cicero iudicavit, ob eamque causam, quum in dicendi arte sese exerceret, sere semper Graece dicitur declamasse ; ut sileam de multitudine auctorum , & varietate I praeteream mirificam quandam animi delectationem , quae ex multiplici rerum cognitione percipitur et quid Graecorum
carminum teneritudine mollius, iucunditate dulcius,
maiestate sublimius ὸ quid pedestiis orationis numeris
absolutius, gravitate praestantius, omni elegantia, &lepore conditiusὸ Iam illa quanta cum delectatione cognoscimus , N admiramur, sublimitatem , latitudine que Platonis, Xenophontis inaflectatam iucunditatem , magniloquentiam Pindari , maiestatem , & affectus Homeri , Demosthenis nervos , Lysiae subtilitatem , Isocratis ornamenta , Herodoti suavitatem, Thucydidis prudentiam , & verborum, sententiarumque gravitatem Quid , quum Graecae piincipes eloquentiae cum Latinis, qui sunt eorum fimillii ni, coepimuS comparare, & Latium cum Graecia non de ire perij gloria, sed de ingenij pri cipatu cogimus decertare ; quanta cum animi voluptate Homerum , & Virgilium 3 Demosthenem , & Cicer
68쪽
nem ; Thucydidem,& Sallustium s Herodotum, & Liavium 3 Xenophontem , & 'sarem , duos clarissimos duces, praestantissimosque scriptores committimus Θ Uerumtamen , quantam ex Graecis literis percipiamus v luptatem , facilius intelligitur experiendo , quam exprimitur eloquendo I maximam vero percipi non uno , sed innumerabilibus testimonijs possumus confirmare; testis est enim omnis antiquitas, omnes propemodum eruditi, testes innumerae nationes, testes locupletissimi , gravi iasimique maiores nostri , qui numquam tam cupide Grae- eas literas appetivissent; neque in Graecis exemplaribus versandis tam insatiabili studio essent, & tanta assiduitate versati, nisi incredibili animi voluptate ducerentur. Fuit enim, fuit tempus illud, quum Italia universa,& imprimis Etruria ingenti Graecarum studio literarum
accensa, exteras etiam nationes eadem cupiditate sapientiae inflammavit. Nimirum sapientissimi homines maiores nostri, quo proprius aberant ab illo calamitosissimo
tempore, quo ab extremis, atque incognitis terrarumoris effusa barbaries , & Italiae alijsque provinciis torrentis modo superfusa , omnem Graecarum splendorem literarum , omne humanitatis lumen extinxerat ue eo maiore studio, & vehementiore animi contentione ad Graecas literas incumbendum arbitrabantur. Nam quum
Usi viderent, & a patribus accepissent, quantas ignoratio Grscae lueraturae ingenijs enebras attulisset , committendum sibi non putabane, ut seculum suum , cuius erant i pii , praecipua ornamenta , ω lumina, in tanta versari ignorantiae caligine paterentur. Quapropter Italia ea tempestate , cum citeris artibus liberalissimis, atque doctrinis, tum maximὸ Graeca eruditione dorebat. Nunc
69쪽
autesn, quamqua* haec magnorum'. virorum , atquo clarirorum mater excellentissimis ingeni js abundat, Scotto,dc, diuturna pace floret, in hac quidem Graecae literaturae laude non satis antiquorum gloriae responder, & quasi
simus obliti, id quod millies legimus , & a doctissa inistviris dictum accepimus, omnem liberalem doctrinam ν, omnem elegantiam, humanitatemq; Graecis literis conti neri; neque alia de causa tum, quum illa barbaries in Italiae, visceribus versaretur, tantopere ingenia , artςR; prsclara Si iacuisse , quam quod Grocarum studia literarum negligo, rentur; nullum omnino laborem suscipiendum putamus, , ut earum scientiam maxime necessariam comparemus ι tan . tumque a maiorum nostrorum industria absumus , ut illι iacentes nimium diu bonas literas etexerint, ει amictas
excitarint ; nos ad summum gloriae fastigium evectas propemodum afflixerimus; illi pulcherrimam nobis laudem pepererint, nos partam tueri non possimus ; illi
exemplo fuerint exteris nationibus, nos earumdem
exemplo ad praeclara studia capessenda non incitemur Θnam hoc pilam usuuenire videmu3 3 qubd , nisi iacereti industria , & vetus Italorum glori propemodum obso levisset, simulos nobis quam acerrimos addere , & imigenijs quasdam quasi faces admovere deberet 3 csterae nationes , in quibus est aliquid humanitatis, in Graeca
rum stud ijs literarum magno cum labore, malore cum doctrinae, & industriae laude versantur, & quae olim barbarae habebantur, nobis, nobis, inquam, in Princiri terrarum provincia natis, doctrinae gloria compara tur, & quantum naturalibus bonis Italorum, ingenio, prudentiaque vincuntur , tantum industria , labore, sturedio , & hac praecipue Gricae literaturae laude sese nobis
70쪽
anteponunt; ut iam verendum nobis esse videatur , ne illae omni humanitate politissimae , nos contra barbari
habeamur , qui genus illud literarum , a quo omnis eloquentia , omniisque doctrina profluxit, repudiemus. Quod omnibus quidem , qui gloriae student Italorum , ne merito dici possit, optandum; sed vobis, Adolescentes, ne accidat magnopere providendum eis. Vos , qui non solum ingenio , sed otio quoque abundatis , restituere Italiae priscum literarum decus, imitari maiorum indi striam , nec obsolescere pati debetis , quam illi sibi, &vobis gloriam summo cum labore pepererunt. Equidem , quum ad vestrum , Iuvenes ornatissimi, coetum mihi multo iucundissimum.oculos, cogitationemque converti, certissimam spem concipio laturum brevi, ut hanc Italiae laudem prope iam senescentem, ac pene intermo tuam ab interitu vindicetiS. Hic enim video collectum Etruscae iuventutis. florem , . ex alijs praetexea italiae populis Iectissimos iuvenes ingeniossimosque video ; si
bene ruestram indolem praestantem , atque praeclaram , si laudabiles impetus animorum novi, non eritis prosecto in studi js literarum vulgari via contenti, sed aliam magis reconditam , altioremque quaeretis , & Omnem d ictrinam , elegantiamque e purissimis, & liquidissimis Grsciae sentibus hauriendam vobis putabitis. Quid enima eam , ne quod inter omnes. constare video , id vos, Iuvenes ingeniosissimi, non videatis Quare non debeo, Auditores ornatissimi, quod citeros Oratores in orationis extremo facere animadverti , argumenta breviter
enumerare , quae ad id ostendendum , quod proposueram, apti mina iudicavi. Occurrunt illa per se, nec Oratoris operam, nec magnopere Auditorum diligentiam deii. o C a side