Cornelii Taciti opera minora

71쪽

AGRICOLA

miscere in vicem Consilia aliqua, dein Separare; aliquando frangi aSpectu Pignorum Suorum, Saepi US COIaCitari. SatiSque a Constabat Saevisse quoSdam in ConiugeS ac liberOS, tamquam miSererentur. ProXimus dieS faCiem victoriae latius aperuit :5 vastum ubique Silentium, SeCreti ColleS, fumantia prOCul tecta, nemo exploratoribus obvius. quibuS in Omnem partem di- 3 missis, ubi inCerta fugae VeStigia neque USquam Conglobari hostis Compertum et exaCta iam aestate Spargi bellum nequibat), in finis Borestorum exercitum deducit. ibi acceptis

Io obsidibus, prae Cto Classis Circumvehi Britanniam praecipit. datae ad id vires, et praeCesserat terror. ipSe Peditem atque equites lento itinere, quo novarum gentium animi ipSa transituS mora terrerentur, in hibernis locavit. et simul Classis 3 SeCunda tempestate ac fama TruCCulenSem Portum tenuit, 15 unde proximo Britanniae latere lecto omni redierat. HUnC rerum CVrSUm, quamquam nulla Verborum iaCtantia 39 epistulis Agricolae auctum, ut Domitiano moriS erat, fronte laetUS, POCtore anXiuS OXCepit. inerat Conscientia derisui afuisse nuper falsum e Germania triumphum, emptiS Perao CommerCia, quorum habitus et Crines in CaptiVorum Speciem

formarentur : at nunc Veram magnamque viCtoriam tot milibus hostium Caesis ingenti fama Celebrari. id Sibi maxime a formidolosum, privati hominis nomen supra principis attolli: frustra studia fori et civilium artium decus in silentium aCta, as si militarem gloriam alius OCCuparet; et Cetera UtCUmque facilius dissimulari, ducis boni imperatoriam virtutem eSSO. talibus Curis exerCitus, quodque saevae Cogitationis indicium

Crat, SOCreto SUO Satiatus, Optimum in praesentia statuit reponere odium, donec impetus famae et faVor exercitus

72쪽

CORNELII TACITI

languesceret: nam etiam tum Agricola Britanniam obtinebat. 4O Igitur triumphalia ornamenta et inlustris statuae honorem et quidquid pro triumpho datur, multo verborum honore cumulata, decerni in senatu iubet addique insuper opinionem, Suriam provinciam Agricolae destinari, Vacuam tum a morte Atilii Rufi consularis et maioribus reSerVatam. Credidere plerique libertum ex Secretioribus ministeriis missum

ad Agricolam codicillos, quibus ei Suria dabatur, tulisse, Cum PraeCepto ut, Si in Britannia foret, traderentur; eumque libertum in ipso freto Oceani obvium Agricolae, ne appellato

quidem eo ad Domitianum remeaSSO, Si Ve Verum iStud, SiVO3 ex ingenio principis fictum ae Compositum est. tradiderat interim Agricola successori suo provinciam quietam tutamque. aC ne notabilis Celebritate et frequentia occurrentium introitus esset, Vitato amicorum ossicio noctu in urbem, noCtu in Palatium, ita ut praeCeptum erat, Venit; CXCOPtUS Uebrevi osculo et nullo sermone turbae servientium inmixtus 4 OSt. Ceterum uti militare nomen, graVe inter otiosos, aliis virtutibus temperaret, tranquillitatem atque otium penitus hauSit, Cultu modiCus, Sermone facilis, uno aut altero amicorum ComitatuS, adeo uti Plerique, quibus magnOS VirOS per ambitionem aestimare mos est, Viso aspectoque AgriCola quaererent famam, PauCi interpretarentur. 4X Crebro per eos dies apud Domitianum absenS RCCUSntUS,abSens abSolutus eSt. Causa periculi non Crimen ullum aut

querela laesi Cuiusquam, sed infensus Virtutibus princeps et a gloria Viri ac pessimum inimicorum genus, laudanteS. et ea insecuta Sunt rei publicae tempora, quae Sileri Agricolam non sinerent: tot exercitus in Moesia Daciaque et Germania et Pannonia temeritate aut per ignaviam duCum amiSSi, tot militares viri cum tot cohortibus eXpugnati et capti; nec iam 5

1o Britannia FHt.: Britanniam codd. : Britannia etiam conti Halm18 turbae Om. Δ si hausit meae: auxit codd.

73쪽

AGRICOLA

de limite imperii et ripa, sed de hibernis legionum et possessione dubitatum. ita Cum damna damnis Continuarentur 3 atque omnis annus funeribus et CladibuS insigniretur, POSCebatur ore vulgi duX Agri Cola, ComparantibuS CunCtiS Vigorem 5 et Constantiam et eXpertum bellis animum Cum inertia et formidine Ceterorum. quibuS SermonibuS Satis Constat 4 Domitiani quoque auris Verberatas, dum OptimUS quiSque libertorum amore et fide, pessimi malignitate et ii Vore pronum deterioribus principem exstimulabant. Sic Agricolato simul suis virtutibus, simul vitiis aliorum in ipsam gloriam PraeCCPS agebatur. Aderat iam annus, quo proconSulatum Africae et Asiae Sor- 42tiretur, et occiso Civica nuper neC Agricolae Consilium deerat nec Domitiano eXemplum. RCCessere quidam Cogitationum 15 principis periti, qui iturusne esset in provinciam ultro Agricolam interrogarent. ac primo OCCultius quietem et otium a laudare, mOX Operam Suam in adprobanda OXCUSatione offerre, postremo non iam obscuri suadentes Simul terrenteSque pertraXere ad Domitianum. qui paratus Simulatione, in ad- 32o rogantiam CompOSitus, et audiit PreCOS CXCUSantiS et, Cum adnuisset, agi sibi gratias passus est, nec erubuit beneficii inVidia. Salarium tamen proconsuli Consulari solitum offerri et quibusdam a se ipso Concessum Agricolae non dedit, Sive Ossen Sus non Potitum, SiVe ex ConSCientia, ne quod Vetuerata 5 Videretur emi SSe. proprium humani ingenii est odisse quem 4 laeseris : Domitiani vero natura PraeCeps in iram, et quo obSCurior, eo inreVOCabilior, moderatione tamen prudentiaque Agricolae leniebatur, quia non ContumaCia neque inani iactatione libertatis famam fatumque PrOVOCabat. SCiant, 51 POSSeSSionum Δ 5 et ante ConStantiam Om. Γ 6 ceterorum GHolimS : eorum codd. : lacunam notavit Bara, Supplevit Halm 7 Domitianum Δ Io in ipsam gloriam J ipsa gloria Marevit: inter ipsam Baehrens 18 iam Rhen.: tam codd. Go SO CXCUSantiSGudeman II proconsuli consulari MOmmSen : ProconSulari codd. : ProconSulare Elelterius

74쪽

CORNELII TACITI

quibus moris est inlicita mirari, posse etiam sub malis prin- Cipibus magnOS Viros eSSe, ObSequiumque ac modeStiam, Si industria ac vigor adsint, eo laudis eXCedere, quo plerique per abrupta, Sed in nullum rei publicae usum, ambitiosa

43 Finis vitae eius nobis luctuosus, ami Cis tristis, eXtraneiSetiam ignotisque non Sine Cura fuit. Vulgus quoque et hic aliud agens populus et ventitaVere ad domum et per fora et Circulos locuti sunt; nee quisquam audita morte Agria Colae aut laetatus est aut statim oblitus. augebat miserationem ConStanS rumor Veneno interCeptum : nobis nihil Comperti adfirmare ausim. Ceterum per Omnem Valetudinem eius CrebriuS quam ex more prinCipatuS per nuntios visentis

et libertorum primi et mediCorum intimi venere, SiVe Curas illud sive inquisitio erat. supremo quidem die momenta ipsa deficientis per dispositos Cursores nuntiata ConStabat, nullo Credente sic adCelerari quae tristis audiret. Speciem tamen doloris animi vultu prae se tulit, securus iam odii 4 et qui facilius dissimularet gaudium quam metum. SatiS COnstabat leCto testamento AgriColae, quo Coheredem Optimae uxori et piissimae filiae Domitianum Scripsit, laetatum eum velut honore iudicioque. tam CaeCa et Corrupta menS RdSiduis adulationibus erat, ut nesciret a bono patre non Scribi heredem nisi malum Prin Cipem. 4 Natus erat Agricola Gaio Caesare tertium consule idibus Iuniis : eXCessit quarto et quinquageSimo anno, deCUmou kalendas Septembris Collega PrisCoque ConSulibuS. quod si habitum quoque eius posteri nosCere Velint, deCentior quam sublimior fuit: nihil impetus in vultu : gratia oris

75쪽

AGRICOLA

Supererat. bonum Virum faCile CredereS, magnum libenter.

et ipse quidem, quamquam medio in Spatio integrae aetatiS 3 ereptus, quantum ad gloriam, longiSSimiam aeVUm Peregit. quippe et Vera bona, quae in Virtutibus Sita Sunt, impleverat, 5 et Consulari ae triumphalibus ornamentis praedito quid aliud adstruere fortuna poterat Θ opibus nimii S non gaudebat, SpeCiOSae non Contigerant. filia atque UXore Superstitibus potest videri etiam beatus incolumi dignitate, florente fama, salvis adfinitatibus et amicitiis futura effugisse. nam Sicuti 5 Io durare in hanc beatissimi saeculi lucem ac principem Traianum Videre, quod augurio Votisque apud noStras auris ominabatur, ita festinatae mortis grande solacium tulit evasisse postremum illud tempus, quo Domitianus non iam per

intervalla ac Spiramenta temporum, Sed Continuo et Velut 15 uno iCtu rem Publi Cam exhausit. Non vidit Agricola obsessam Curiam et Clausum armiS 45 Senatum et eadem Strage tot Consularium Caedes, tot nobilissimarum feminarum exilia et fugas. una adhuC ViCtoria Carus Μetius Censebatur, et intra Albanam arcem Sententia

et o Messalini strepebat, et blassa Baebius fiam tum reus erat:

mox nostrae duxere HelVidium in CarCerem manUS ; DOS Mauricum Rusticumque divisimus, nos innocenti Sanguine SeneCio perfudit. Nero tamen subtraxit oculos Suos iuSSit- a UC SCelera, non SpeCtaVit: praeCipua Sub Domitiano mi-25 Seriarum parS erat Videre et aspici, Cum SuSpiria nOStra SubSCriberentur, Cum denotandis tot hominum palloribus sus Ceret Saevus ille vultus et rubor, quo Se Contra I Udorem muniebat. Tu Vero felix, Agricola, non vitae tantum Claritate, Sed a

I non ante Contigerant Om. 9 sicut ei non licuit Dahi:

76쪽

CORNELII TACITI

etiam opportunitate mortis. ut perhibent qui interfuerunt novissimis sermonibus tuis, Constans et libens fatum eXCepiSti, tamquam pro Virili portione innocentiam principi donares. sed mihi filiaeque eius praeter aCerbitatem parentis erepti auget maestitiam, quod adsidere Valetudini, fovere 55 deficientem, Satiari Vultu CompleXUque non Contigit. CX COPiSSOmUS Certe mandata VOCOS JUO, QUAS PenituS animo figeremus. noster hiC dolor, nOStrum Vulnus, nobis tam longae absentiae CondiCione ante quadriennium amiSSUS OSt. 6 omnia Sine dubio, optime parentum, adSidente amantiSSima IouXOre Superfuere honori tuo: paucioribus tamen lacrimis

ComploratUS es, et novissima in luce desideravere aliquid oculi tui. 46 Si quis piorum manibus locus, Si, ut SapientibuS PlaCet,

non Cum Corpore OXtinguuntur magnae animae, PlaCide I 5 UiOSCAS, noSque et domum tuam ab infirmo desiderio et muliebribus lamentis ad Contemplationem virtutum tuarum a VOCeS, QUAS neque lugeri neque plangi fas est. admiratione te potius et inmortalibus laudibus et, si natura Suppeditet, similitudine Colamus : is VeruS honoS, ea ConiunCtiS- 2O3 simi cuiusque pietas. id filiae quoque UXOrique PraeCO- perim, SiC patris, SiC mariti memoriam Venerari, ut Omnia facta dictaque eius SeCum reVolVant, formamque aC figuram animi magis quam CorporiS CompleCtantur, non quia intercedendum putem imaginibuS quae marmore aut aere fingun- 2 5tur, Sed, ut VultuS hominum, ita Simulacra vultus inbecilla ac mortalia Sunt, forma mentiS aeterna, quam tenere et OXPrimere non Per alienam materiam et artem, Sed tuis ipSeΙ perhibent Put. : perhiberent codd. 6 excepissemus Acidalius, chena: excepissem codd. 8 tam tum Γ s longae' nostrae ΔIa compositus I in 16 nosque et L liras: nosque codd. 19 et immortalibus : temporalibus : te imm-L, S. ΣΟSimilitudine Grosius: militum Γ : multum Δ colamuS Imreti S: decoramUS codd. : decoremus L Sintis : te colamuS Gudeman Σ3formamque Muretus : famamque codd.

77쪽

AGRICOLA

moribus possis. quidquid ex Agricola ama, mus, quidquid

mirati sumus, manet manSurumque eSt in animis hominum, in aeternitate temporum, fama rerum ; nam multoS Veterum velut inglorios et ignobilis oblivio obruit: Agricola posteri 5 tati narratus et tradituS SUI erStOS erit. --s in sania Ha obruit must: obruet codd.

79쪽

INDEX NOMINUM

Fabius, v. Ru Sti CuSForoiuliensium colonia 4. IFrisii 28. 4 Frontinus, IuliuS 17. 3

80쪽

INDEX NOMINUM

Gallicum, P. mare

Gallus, Didius 14. 3Germani 11. a ; 15. 4 ; 28. I ; 32.

Germania 10. Ω; 13. 4 ; 41. a Graecinus, Iulius 4. IGraupiuS monS 29. a Helvidius Priscus 2. ΙHelvidius, Prisci f. 45. I Herenni US, P. SCI CCto. Hiberi 11. Ω Hibernia 21. I, 3 Hispania 10. a ; 11. a; 24. 1 Intimilium T. IIulia, v. Procilla Iulius, v. Agricola, FrontinUS,

Graecin US

legio nona 26. 1 ; viceSima 7. 5Liguria T. L

mare Gallicum 24. I; pigrum 10. 6 Massa, Baebius 45. IMassilia 1. 3Mauricus Iunius) 45. I MaximuS, v. Trebellius Messalinus Valerius Catullus

Oceanus 10. I; 12. 6; 25. 1Orcades 10. 5 Ordovices 18. 2,3ΟStorius, v. Scapula

Paulinus, SuetoniuS 5. I ; 11. 416. a

Petilius, v. Cerialis Petronius v. Turpilianus Plautius, A. 14. ΙPriscus 44. LPriScuS, v. Helvidius

Procilla, Iulia 4. a Rufus, Atilius 40. IRusticus, Arulenus 2. 1 ; 45. IRusticus, FabiuS 10. 3

Salvius, v. TitianuS Scapula, OstoriuS 14. 1 Scaurus M. Aemilius i 1. 3 Senecio, HerenniuS, 2. Ι ; 45. ISilanus, M. 4. ISilures 11. 2 ; 17. SSuebi 28. q. Suetonius, v. Paulinus Suria 40. I, 2 Tacitus de Se ipso loquitur 9. 745. 4Tanaus 22. TThrasea PaetuS 2. LThyle 10. 6 Tiberius Caesar) 13. 3. Titianus, Salvius Otho) 6. a

Traianus, Nerva CaeSar) 3. 144. 5Trebellius MaximuS I 6. 3, 4, 5 TrucculensiS portuS 38. 5 Tungri 36. ΙTurpilianus, PetroniuS 16. 3