Cornelii Taciti opera minora

81쪽

DIALOGUS DE ORATORIBUS

83쪽

PRAEFATIO

HU1Us libelli quattuor codices praecipui iidem sunt de quibus in praefatione ad Germaniam scripsimuS, SCiliCet: Α Halmii B), VaticanUS 1862. B Halmii b), Leidensis sive PerigonianUS.C Halinii Ο , Farnesianus sive NeapolitanUS. D Halmii C), VaticanuS Ι5Ι8. Reliquorum, quos ibi notavimus, Soli Vindobonensis 711

Lm et Vaticanus 4498 Δ) Dialogum Continent, quibus duo

alii in quibus Germania non Continetur addendi sunt, SCilicet Ottobonianus E) et Harteianus ), quorum primum

Michaelis, alterum Peterson, Contulerunt adhibuerUntque. De nexu et adfinitate horum inter se CodiCum egregie disputaverunt inter Germanos Michaelis, Steuding, Baehrens, SCheuer, et inter nostros PeterSon, nuperrime aUtem et

summa diligentia Alfredus Gudeman, in Universitate Penn-SylVaniae Professor, Cuius eruditioni et scientiae, in editione huius libelli Bostoni, 1894) demonstratis, non modo Dialogi, sed omnium Taciti operum studiosi grates agere et habere debent. Huius ad amplissimum apparatum Criticum reiCiendus est quicumque lector pleniorem de CodicumaeStimatione et de reciproca eorum inter se adfinitate notitiam Consequi velit. Nuperrime 1808), in editione minore, idem vir doctus textum in aliquot locis mutatum exhibuit. Ut Pauca repetam, codices CD ex archetypo deperdito

84쪽

PRAEFATIO

Y profecti) propius ad Taciti scripturam accessisse iudicantur quam AB qui ad archetypum deperditum X referuntur) ; neque tamen quiSquam Unus tantam auctoritatem sibi vindicat ut ad eius lectionem textuS praeCipue Constituendus sit. Itaque CodiCum quattuor praeCipuorum VarietateS pleraSque notavimus, Ceterorum qui et ipsi ad Y generis stirpem adsignandi sunt) non nisi insignioribus lectionibus additis. In plerisque locis Corruptioribus emendationes maxime stabilitas in teXtum recepimus, paucasque aliaS Virorum doctorum Coniecturas in adnotationibus Collegimus; de Ceteris ad plenissimum Gudemanni opus lectores reiciendi sunt.

Scribebam Oxonii mense Octobri, a. 1899

SIGLA

II. Ceteri codices EDITORES :Put. Franciscus PuteolanuS, circ. a. I 473, I 497Rhen. Beatus Rhenanu S, a. ISI9, I 333Liss. Iustus LipsiuS, a. I 574 I6OOAn . Georgius AndreSen, a. I 877, I 89IGud. Alfredus Gudeman, a. I 894

85쪽

CORNELII TACITI

DIALOGUS

DE ORATORIBUS

SAEPE ex me requiris, Iuste Fabi, Cur, Cum pri Ora Saecula Itot eminentium oratorum ingeniis gloriaque floruerint, nostra potiSSimum aetas deserta et laude eloquentiae orbata ViX nomen ipSum oratoriS retineat; neque enim ita appella-ε mus ni Si antiquos, horum autem temporum diserti causidiciet advocati et patroni et quidviS potiuS quam OratoreS VO- Cantur. Cui percontationi tuae respondere et tam magnae et quaeStionis ponduS eXCipere, ut aut de ingeniis nostris male existimandum sit, Si idem adsequi non poSSumuS, aut dero iudiciis, si nolumus, vix hercule auderem, Si mihi mea Sententia proferenda aC non disertiSSimorum, Ut nOStriS temporibus, hominum Sermo repetendUS OSSet, QUOS Oandem hanC quaeStionem pertractantis iuvenis admodum audivi. ita non ingenio, sed memoria et reCordatione OPUS CSt, Ut 3 5 quae a praestantissimis viris et excogitata subtiliter et dicta graViter aCCepi, Cum singuli diversas vel easdem sed probabilis Causas adferrent, dum formam sui quisque et animi et ingenii redderent, isdem nunc numeris isdemque rationi-TITVLVS. Corneli C. Cornelii Taciti dialogus de oratoribuA et poetis E)

I Cum Om. C 4 appellamus E: appellemus ceti. 9 Sit ac LLUS. 16 vel easdem quidem V: feci. Lips. 18 redderet CD

TAC. DE ORAT. 6

86쪽

CORNELII TACITI

A bus persequar, SerVato ordine diSputationis. neque enim defuit qui diversam quoque partem SUSCiperet, aC mUltUmVeXata et inrisa VetuState nostrorum temporum eloquentiam antiquorum ingeniis anteferret. 2 Nam postero die quam Curiatius Maternus Catonem reCitaVerat, Cum OffendiSSe potentium animos diCeretur, tamquam in eo tragoediae argumento sui oblitus tantum Catonem CogitaSSet, eaque de re per Urbem frequens Sermo haberetur, Venerunt ad eum MarCuS Aper et Iulius Secundus, Celeberrima tum ingenia fori noStri, quoS ego UtrOSque non modo in iudiciis studiose audiebam, Sed domi quoque et in publico adsectabar mira studiorum Cupiditate et quodam ardore iuvenili, ut fabulas quoque eorum et disputationes et arcana semotae diCtionis penitus eXCiperem, quamViS maligne plerique opinarentur, neC SeCundo Promptum CSSO Sermonem et Aprum ingenio potius et vi naturae quama institutione et litteris famam eloquentiae ConSOCUthim. nam et Secundo puruS et preSSUS et, in quantum SatiS erat, Profluens Sermo non defuit, et Aper omni eruditione imbutus contemnebat potius litteras quam nesCiebat, tam illam maiorem industriae et laboris gloriam habiturus, si ingenium eius nullis alienarum artium adminiculis inniti videretur.3 Igitur ut intravimus Cubiculum Materni, Sedentem ipSUmque, quem pridie recitaVerat librum, inter manus habentem deprehendimUS. a Tum Secundus nihilne te' inquit, Materne, fabulae malignorum terrent, quo minus offensas Catonis tui ames Θan ideo librum istum adprehendisti, ut diligentiuS retraC-tareS, et Sublatis si qua pravae interpretationi materiam dederunt, emitteres Catonem non quidem meliorem, Sed

tamen SeCuriorem Θ'I PerSequar H. Fuf. : Prosequar cris. Io UtroSque non modo in iudiciis Guae: in iud. non uir. modo codd. Is omni cum ABD: communi Ehen. Io maiorem quam Vahlen 24 que s . anon. qui m inter Cularius : intra codd.

87쪽

DIALOGUS DE ORATORIBUS

Tum ille Heges' inquit quid blaternus sibi debuerit, et 3

adgnoSCes quae audiSti. quod Si qua omiSit Cato, sequentireCitatione Thyestes dicet; hanc enim tragoediam disposui iam et intra me ipse formavi. atque ideo maturare libri 5 huius editionem festino, ut dimissa priore Cura noVRO Cogitationi toto pectore inCumbam.' Adeo te tragoediae istae non satiant,' inquit Aper quo

minus omissis Orationum et CauSarum StudiiS Omne tempus modo Circa Medeam, OCCO nunC CirCa ThyeStem ConSUmRS, Io Cum te tot ami Corum CauSae, tot Coloniarum et muniCipiorum Clientelae in forum VoCent, quibus ViX Sufi CeriS, etiam si non novum tibi ipse negotium importaSSeS, rit Domitium et Catonem, id est nostras quoque historias et Romana nomina Graeculorum fabulis adgregares.'15 Et Maternus: perturbarer hac tua Severitate, nisi fre-qquens et assidua nobis Contentio iam prope in Consuetudinem Vertisset. nam nec tu agitare et insequi poetas intermittis, et ego, Cui desidiam advocationum obi Cis, Cotidianum hoc patrocinium defendendae adVersus te poetia a Cae CXOrCOO. quo laetor magis oblatum nobis iudicem, qui a me Vel in futurum vetet Versus facere, Vel, quod iam Pridem Opto, Sua quoque auCtoritate Compellat, ut omissis forenSium Causarum angustiis, in quibus mihi Satis superque Sudatum est, Sanctiorem illam et augustiorem eloquentiam

Ego vero ' inquit Secundus, antequam me iudicem Aper 5reCuset, faciam quod probi et moderati iudices solent, ut in

iis Cognitionibus se excusent, in quibus mani Stum est alteram apud eos partem gratia praeValere. quiS enim a ZO neSCit neminem mihi coniunctiorem esse et usu amiCitiae I intelleges Gnore inquit quid Halm : tu om. Cin quid quod D)

88쪽

CORNELII TACITI

et assiduitate contubernii quam Saleium Bassum, cum optimum virum tum absolutissimum poetam Z porro si poeticaaCCUSatur, non alium Video reum locupletiorem.'3 Securus sit ' inquit Aper et Saleius Bassus et quisquis

alius studium poeticae et Carminum gloriam MVet, Cum 5 CAUSAS agere non POSSit. ego enim, quatenus arbitrum litis huius 'inveniri, non patiar Maternum Societate plurium defendi, sed ipsum solum apud 'eOS arguam, quod natuS ad eloquentiam Virilem et Oratoriam, qua parere Simul et tueri amicitias, adsciscere neCeSSitudineS, Complecti proVincias Io possit, omittit Studium, quo non aliud in Civitate nostra vel ad utilitatem fructuosius vel ad pol salem Dius vel ad dignitatem amplius vel ad urbis famam pulchrius vel ad totius imperii atque omnium gentium notitiam inlustrius eXCogi- tari potest. nam si ad utilitatem vitae omnia Consilia factaque i 3 nostra derigenda sunt, quid est tutiuS quam eam OXOrCereartem, qua Semper armatuS praeSidium amiCis, opem alienis, salutem periClitantibus, invidis vero et inimicis metum et terrorem ultro feras, ipSe SeCurus et Velut quadam 5 Perpetua potentia ac potestate munitus 3 Cuius vis et utilitas storebus prospere fluentibus aliorum perfugio et tutela intellegitur : Sin proprium periculum inCrepuit, non hercule lorica et gladius in acie firmius munimentum quam reo et PeriClitanti eloquentia, praesidium Simul ac telum, quo ProPugnare pariter et incessere sive in iudicio sive in senatu sive apud a 56 principem possis. quid aliud infestis patribus nuper Eprius

IarCellus quam eloquentiam suam opposuit Θ qua aCCinCtUS et minaX disertam quidem, sed inexerCitatam et eius modi certaminum rudem Helvidii sapientiam elusit. plura de utili-6 ego Pithoeus: et ego codd. 7 inveni Pithoeus inveniri contigit Polemon : non inveni Guc: inveniri non puto Anc plurium Pithoeiιs : plurimum codd. 8 voS L s. : nos Iohn : hos Helensori II omittit Ehen. : amitti codd. : amittit Put. Is vel ad voluptatem

dulcius iucundius N perde γ) a . Nitur 10 feras Lips. : ferat codd. Ga lorica et Seebode : loricae codd. G5 Sive alite in iud.) Mureius: vel codd. vel in Senatu Nippei dedi a 7 qua Uramus : qui codd.

89쪽

DIALOGUS DE ORATORIBUS

tate non dico, Cui parti minime Contra dicturum Maternum

meum arbitror.

Ad voluptatem oratoriae eloquentiae transeo, Cuius iuCun- fiditaS non uno aliquo momento, Sed Omnibus prope diebus 5 ac prope omnibus horis Contingit. quid enim dulcius alibero et ingenuo animo et ad voluptates honestas nato quam Videre Plenam Semper et frequentem domum Suam Concursu splendidissimorum hominum Z idque scire non PeCuniae, non Orbitati, non Ossicii alicuius administrationi, io sed sibi ipsi dari Θ ipsos quin immo orbos et locupletes et potentis Venire plerumque ad iuVenem et Pauperem, Ut aut Sua aut amiCorum disCrimina Commendent. Ullane tanta 3 ingentium opum aC magnae potentiae VolUPtaS quam SPQC-tare homines veteres et senes et totius orbis gratia Subnixos 15 in Summa rerum Omnium abundantia Confitentis, id quod optimum sit se non habere Θ iam Vero qui togatorum Comi-

tatuS et egreSSus i quae in publico species t quae in iudiciis veneratio i quod illud gaudium Consurgendi adsistendique

inter tacentis et in unum Conversos i Coire populum et Cir-ao Cumfundi Coram et aCCipere adi Ctum, quemCUm Ue Orator induerit i vulgata dicentium gaudia et imperitorum quoque 5 OCuliS CXPOSita perCenseo: illa secretiora et tantum ipsis OrantibuS nota maiora sunt. SiVe aCCuratam meditatamque Profert orationem, est quoddam sicut ipsius dictionis, ita 5 gaudii pondus et Constantia; sive noVam et reCentem Curam non Sine aliqua trepidatione animi attulerit, ipsa sollicitudo Commendat eVentum et lenocinatur voluptati. sed extem- 6poralis audaciae atque ipsius temeritatis Vel praeCipua iuCunditas est; nam in ingenio quoque, Si Cut in agro, Uamquam 3o 'alia diu serantur atque elaborentur, gratiora tamen QVae

90쪽

CORNELII TACITI

I Equidem, ut de me ipso fatear, non eum diem laetiorem egi, quo mihi latus ClaVUS Oblatus est, Vel quo homo novus et in civitate minime favorabili natus quaeSturam aut tribunatum aUt Praeturam aCCepi, Uam eos, quibus mihi pro mediocritate huius quantulaecumque in dicendo facultatis aut reum ProSpere defendere aut apud CentumVirOS Cau-Sam aliquam feliCiter orare aut apud principem ipsos illos libertos et procuratores principum tueri et defendere datur. a tum mihi supra tribunatuS et praeturaS et ConSulatUS aSCendere Videor, tum habere quod, si non in 'alio oritur, nec 3 CodiCillis datur nec cum gratia venit. quid Θ fama et laus CViUS artiS Cum Oratorum gloria Comparanda est Θ quid Θ non inlustres sunt in urbe non solum apud negoti OSOS et rebus intentos, sed etiam apud iuVenes VaCuOS et aduleSCentis, quibus modo reCta indoles est et bona spes Sui Θ quorum nomina prius parentes liberis suis ingerunt Z quos Saepius VulgUS quoque imperitum et tunicatus hi C populus transeuntis nomine vocat et digito demonstrat 3 adVenae quoque et peregrini iam in municipiis et Coloniis suis auditos, Cum Primum Urbem attigerunt, requirunt aC Velut adgno-

8 Ausim Contendere Marcellum hunc Eprium, de quomodo loeutus sum, et Crispum Vibium libentius enim

nOVis et reCentibus quam remotis et oblitteratis exemplis utor) non minores esse in OXtremiS PartibuS terrarum quam a Capuae aut VerCellis, ubi nati dicuntur. nec hoc illis alterius bis, alterius ter milies SeStertium PraeStat, Uamquam ad has ipsas opes possunt videri eloquentiae beneficio Venisse, Sed ipSa eloquentia; Cuius numen et Caelestis vis