De d. Gregorii Nazianzeni carminibus

51쪽

lamen ad eiusmodi carmina iuste aestimanda studiis suis minu erant parali quorum quidem sententium pro oraculo vulgus habuit. Causam quidem asserunt quod tempora non idem nobis momentum nec eamdem deleelalionem ne illius ae lalis hominibus habeant. Profecto non deerant opportuni temporis illecebrae quae carminibus Gregorii, cum primum edebantur, novam Voluptatem adderent, iis praesertim quae paulo graviora aut nimis abstrusa Videantur. Dogmala enim une Contionando apud frequentem populum incredibili catholicorum plausu defenderat, eadem versibus exactis elegantissimisque explicabat, vel ab haereticorum calumniis vindicabat. Itaque Voce quaedam nuperrime prolatae, Nicaenaque Synodo approbatae quibus divinitas et μουσι ,: sive Filii sive Spiritus sancti asserebantur eis potius ad theologum quam ad poetam pertinent, multum lamen legentibus delectationi erant, quia veluti rectae essera fidei bellicumque classicum accipiebantur. Hinc actum est ut poemata illa litteralorum hominum avorem admirationemque magis orlasse concitarent, quam ea carmina ubi proprios animi molus asseclusque essundit GregoriUS. Sed neque dogmala theologica nunc iam taedii plena esse aut poesi repugnare alear. Nedum enim materiam aridam lanium vel sublimioribus distinctionibus horridulum necessariisque finibus constri clam praebeant, immen Sum quoque campum Sole loribusque amaenum aperiunt, in quo acullas imaginandi ac sentiendi prosilire valeat. Quapropter benigna Voluntate te poetae nostro veniam dare vellem, etiamsi aliquid

frustra lentavisset, at maxime cum in multis re prOS per ceS-

serit. Igitur ut praelium cum Apollinaristis commille rei, Gregoriu carmina dogmatica scripsi moraliaque Elsi e con Suetudine ita dividuntur nos lamen de post malis diducticis Sum malim agimuS, quippe quae omnia diversi generis carmina

52쪽

- 38 complectantur. Primum autem poemala theologica aggredimur.

Quo nomine carmina L III, VII, V XI, XXX XXVIII

l. I S.I Velim intellegas, ubi pravas doctrinas ea ae lale Scalentes acerrime impugnat Arius enim Christum Deum eSSe aut eiusdem substantiae ac Pater negabat qua praecipue haeresi Ecclesiam dilaceravi eique maxima pericula intulit. Apollinarius quidem Verbum Dei, cum sibi naturam humanam induit, carnem lanium, mente relicia assum pSiSSe declarabat. Demum Macedonius Spiritum sanetum haudquaquam Deum esse neque a Patre Filioque procedere contendebat. e multa, haeretici Trinitalem petebant, idemque catholicam radicitus convellebant. Quae sectae in plure quidem rumo Spargebantur Sed tamen omnes exuribus illis quasi runcis rudebantur. Gregorius vero cum ain Ecclesiae Constantinopoli lanae PraeeSSet ea praeclarissime vicerat; sed praelium carminibus

Quod si a me quaeras quanam mente ea conceperit, ego libenter illum more epico concepisse dixerim. Id enim ex in iliis carminis I lib. II s. 1 coniicere licet, ubi aliquid grave, elatum Seu picum resonare videbitur. Quam perceptionem confirmari senties, si modo carmen XXXI. l. I, s. 1 cum illo conseras. Ibi enim v. 69-93 Gregorius se poema prae lu-rum e grandi proposito cantavisse declara

Quidquid est, carminibus consideratis, eiusmodi consilium, si quod fuit Gregorium non persecisse fateor. lapides quidem pulchri; sed monumen lum desidera lur Salis igitur nobis erit ut qualia se habeant poemala explorem VS, numque aliquid novum in ei reperiumUS. Huiusmodi carmina, ut Supra iam dixi, Arianorum et Apollinaris larum erroribus opponuntur; quibus brevile in

53쪽

memoriam revocalis, eos enim in promptu omne lum habebant), veram Gregorius de Trinitale doctrinam declarat ea enim maxima res de qua ardentissimo studio hoc tempore agebatur. Cuius sontes non aliunde quam e Scriptura Sucra hausit, aut e concilio Nicae aut ortasse etiam apud Allianasium illum, etsi magis animi sortitudine quam orationibus athleta praeclarus Ecclesiae profuit Verius elium CenSueriS,Si Gregorius e seipso hoc est e divitiis studio cogitationeque iam antea congestis doctrinam deprompsisse iudicaris. on quod ipse Trinitatem aliquo modo primus invenerit id lantum Significare volo nullum ei ducem fuisse, ut Tertullianum Prudentio, e . . fuisse constat, cum easdem agit quaeSlioneS. Quae quidem prima erit ingenii nota singulariS. Nunc autem ad poena ala explicanda nullas ab humana mente

ratione repetit, cum maleria eam omnino Superet. Igitur Supra mentem Praeter e, hoc est e sonte supernaturali aut e Scriptura Sacrumunerendae Suni. Unum valet auctoritas doctrinam affirmando exponii Mens seu alio nostra tantum adVocatur

ut inde aliquid in adversarios aut ad idem stabiliendam Collegat. Quapropter Gregorius doctrinam iisdem Verbis X preSSiS,eXaeli S acutis, Siriclisque quibus ab Ecclesia definitur, Semel atque iterum variisque modis exprimit i). Deinde argumenta ex illa affirmatione in haereticos ducit quibus aut eorum epugnantia aut inepta demonstret 2). Demum ea diluit quae

contra isti dicebant. Cum enim maxime Scriptura Rer uterentur, ut ad Versam doctrinam expugnarent Gregorius, illati Sin ca Stra eorum ignis locos in medio positos accipit illuStrat, adVerSariosque vel non intellexisse an eiusmodi locos sanam doctrinam confirmare ostendit 3). Quod si nunc carmina illa theologica cum orationibus etiam

54쪽

- theologici componas poemata ex orationibus mulla referre facile animadvertas. Sic enim eadem sententia in illo Simul carminis ΙΦ ac orationis II continetur haec est neque menS humann neque ortasse angelica infanda mysteria S. Trinitalis intellegere valet. Siciliam carminibus II VII, non aliterae oratione IIIJ generationem divinam explicare conatur. Demum in poemale III eadem haeretici de silentio sacraescripturae quae in oratione V obiiciunt, eodemque modo obiecta dissolvuntur. Sed neque ego oratione cnrminibUS longe praestare infiitior, scilicet copia, nervis. Varielale atque ardore animi Carmina vero breviora ieiuna Spirituque nn gustiora merito ortasse iudicaris. Quod prosecto ex propoSilopoeiae nostri intellegere potueris cum iuvenibus enim agit quo ab errore SerVare conatur Fastidiosum igitur de doctrina contro Versii Sque disputare suisset, salisque erat re iter plenioreque Succo ea complecti. Cavendum quoque era ne sollicitudinem Ecclesiae moveret, quippe quae facile timeret, hae- relicis exemplo suadentibus, ne ex arminibus aliquod detrimentum si de caperet. Quapropter Gregorius prudens Volensque veritalem nonnihil nudam prosecutus est. Quid ergo ' cum paria orationibus poemata non Sint, num igitur ea omni virtute poetica desiitula esse salebimur Alcontra Vim quamdam propriam novamque in eis eminere contendimus, quam infra etiam magis admirari sus eril. Primum aliquid exactum, plenum, lucidum in doctrina explananda noteS, quo nihil magis necessarium aut rarius dixeris, cum praeler vim de rebus abstraclis penetrandis mirabilem, verborum etiam singularis copia requiratur. Quare neminem ex orientalibus poetis cum illo conseram, excepto ortusse Ephrem Syro, quanquam iste magis servore animi quam rerum triclissime exprimendarum virtute eminei l). Tan-

1 Cf. tamen, P. 3.

55쪽

tum in occidente rudentius ei similis videretur in poematis quibus lituli Apotheosis et Hamartigenia inscribuntur, quorum uno de S. Trinitate dispulat, allero quaerit unde malum oriatur. Neque in eo laniam rerum sublimitatem aulvina disserendi aut cogitalionum acumen invenias. liquideliam in doctrina proprium Prudentio deest. Sed tamen neque Copia Carminum, nec studio neque bellatorio dicendi genere NaZiungeno cedit l). In Super cum praeclarissima illa sublili tale Gregorius ingenii aliquam coniungi amaenitalem. Quomodo enim inilia carminis L lib. I, s. 1 aliquid epicum saperent, iam SVPrnlibi indicavi: sed idem passim alia carmina reSonant, quo e humili aliquando extolluntur C. IX, 9-18,60-61 C. III. 1-5,elC.)ΡΓneterea, SerVul pro gravi materia sobrietale similitudinibus etiam utitur quarum sessi vitale carmina severior condiuntur.

C. III, 60-70; c. VII, 1-, 30-35). At maxime in eo singularitas

ponitur, quod aliquam vehementium, aliquem impetum ni doremque animi poeta prae se fert quo ita quadam iden ab S-lractas induit et calorem quemdam per carmina dissundit. Ita Lucretius frigidam maleriam incendit. Quae si omni eXculere VelimVS, plura Continere videremus primo quidem iram quamdam in haereticos sive exsecrationibus si e contempluit rei indove manifes latam vel etiam passim per omnia Poemnindissusam 2). Deinde servore quodam animi omnia incenduntur. Nec enim philosophum quemdam theologum e dispulontem Sed Virum pie credentem audis 3, Qua in theologicis carminibus, ut maxime in hymnis acile deprehenderis. Hic tantum hymnum XXX posuerim in quo poeta noster Spiritu quodam divino instinctus, solem lunam, sidera, homineS, omne denique animal ad laudes Dei canendas incitat, que ira

56쪽

- 42 Patrem, Creatorem omnium ei Verbum filium Dei, O, ουσιοώGenitori et Sp. Sanctum qui Deu ipse Si praedicat ita uti fidem simul Gregorius et amorem in Deum profiteatur. Cu, carmini etiam omnino exaequandus hymnus VespertinuS XXXII videtur, in quo agiangenus verbis si ei σκοτος est iVeludens, Deum per noctis lenebras prolectorem lenerrima Ocede precatur. Quantum vero huiusmodi hymni singulariter emineant, acile comprobabis si carmen XXX cum hymno

XXIX conseras, quod Proclo iure vindicatur, 1 ubi pulcherrimis quidem verbis doctrina declaratur, sed aliquid ivum,

animum ex Sullaniem ardoremque in prece frustra quaesieris

Quod idem de hymnis Synesii Ι-VΙ 2 merito dixeris, utpote

qui philosophorum placita saepius christianis praeceptis mi S-ceat. Neque recta fide tantum, sed eliam vi illecebrisque phantasiae Gregorius Synesium Superat. Sic, ut eXempla Proserum. Cyrenaicus haud semel de spirilibus per orbem terrarum dis seminalis sermonem habet, quem aridiorem iure reperia S. Gregoriu Vero eumdem materiam similitudinibus et quasi luminibus spargit delectabiliter. P. D. I. C. VII). Neque me dilationes abstractae Synesii ullo modo hymnis Gregorii supracilatis conserri possunt, qui in quadam implicitate et pressis poeticisque verbis simul e maxime Commendantur. Equidem non insilior Synesium interdum grandi quodam spiritu assiari, ut in hymnis ΙΙΙ-IX, ubi Christum nascentem, reSUΓ- gentem ne in caelos ascendentem celebrat. Sed tamen aliquid incertum in doctrina deprehendas, ne libi mythologica occur-

utriusque discrepantium e g. in carmine De Fili recognoScus,

1 Cf. Jalin. Eclostae a Proclo de philosophici chialdaica 1891. 2 Ap. Christ. In Antholostici id. m. irvon Euvrei de Synesius. Paris, 1878.

57쪽

- 43 in quo Siri clam gravemque doctrinam exactis etiam verbis declaratam mecum probaveris. Unus tamen inter poetas huius aetatis, scilice Ephrem Syrus Gregorio exaequari omnino potest, aut saltem ulla communia habet. Uterque enim pugnam adversus haereticos conseruit alter adversus Arium, Apollinarem et Macedonium ulter adversu Marcionem

Manem et Bardesanem Gregorius quidem magi philosophici theologicisque Ephrem vero accommodalis maXime plebi argumenti utitur 1 . Neque Nagian Zeno verborum et similitudinum copia Vel iucundilate concedat. Immo in hymnis nil versus scrutatores idem saepius ne Gregorius discipulis suadet, nempe nimium disputandi vilent studium Eliam soriasse Gregorium hymnis liturgicis superet, quibus ieiunium, paeni-

lentiam, martyre canit. Neque enim asseclibus lanium, sed modulationibus eliam et sonorum concentu distinguuntur.

Altamen eum elegiis imparem dixerim 2, . Quidquid est in eo iam singularita ingenii Gregoriani elucet, quod rebus abstraclis vario asseclus coniungere solet.

Adde etiam quod aptiorem formam usurpat qua illa propria ingenii nota illustretur scilicet nullas de theologia doctissimas dispulationes scribit aut longis argumentalionibus doctrinam demonstra ; verum eius ratio in meditatione heologi viri simulque pie credentis lola ponilur Recte quidem me dilationem, minime ero incertam SubobScuramque cogitationem

dixi, qualis Lamartini nostri saepius fuit Theologum enim

facile intellegas, cuius mens gravi reclaque doctrina mature insor mala sueril simulque Virum pie credentem qui AgnΟ-pere eiusmodi doctrina delectetur. Me dilatione Vero tu VIIale ani- mu incenditur, assectusque callissima Cogitatione X Oriun -

58쪽

- 44 tur nec ullus mollitiei cuidam religiosae locus relinquitur.

Haec igitur est nova propriaque in carminibus theologicis Gregorii virtus, quam ex infra dicendis magis etiam deprehen

DE Doematis philosophi iS. Quibusdam ego poemalis nomen philosophicorum tribuo, quia allissimas illas quaestiones truciani, scilicet de Providentia, aut de origine rerum, unde mundus et nimia orinntur, quotanna modo, quo eliam pergere debeant. Quare merito ulli eo logicis ea Secerno carminibus, cum illa primum de rebus tantum agant theologicis a Deo revelatis, a Supra mentem humanam positis. Dein cum Christianis sermo est, aut etiam hae relicis, qui doctrina universe accepta, de quibuSdum lun- tum revelatis dissentiebant Rationes demum ad theologica explicanda e doctrina sacra, humana Silente, depromuntiar. Non ita in philosophicis carminibus res se habent. Disputatur enim de mundo, de Providentia, atque de animo, quibUS intellegendis mens nostra argumenta inquirere, et aliqua in sicilia solvere potest. Igitur non cum iuvenibu lanium quorunsides armis instituenda sit verum etiam Cum pugani Polla noSlerigit. Quod profecto ex eo comprobatur qui Gregorius diligenter opiniones veterum aut in memoriam revocat nulacriter redarguit Quapropter plures, ut censeo eiusmodi poe- mali quam theologicis alloquitur, ideoque maioris sere Omenti ea dixeris. Sic etiam non emporum tantum necessitalibus inserviebat, sed aliquid simile poesis illa reserebat ac olim aetate Elealarum, cum homines docti iam magis de na-

59쪽

- 45 tura rerum aut morum legibus quam de sabulis Homericis solliciti philosophiae incumberent. At quoniam Graeci artis aut numerorum uvidiores Semper erant, ne philoSophandoquidem poesim omiserunt. Ita Empedocles aut Xenophanes l). Sic carmina Gregorii radices apud antiquos Christianosque simul habuere. Quae prosecto ei auxilio fuere ut egregium opus scriberet, ut saltem se eum esse significavit qui illud condere

valeret.

Philosophica igitur, ut iam memoravi, poemata opinioneS quidem Aganorum, minime Vero ne relicorum reserunt. Cuius ratio esse mihi videtur quia eiusmodi doctrinae adhue in Oriente disrundebantur, periculumque etiam EccleSiae iniicere poterant. Noli enim oblivisci Gregorium cum iuvenibus ab errore Servandi agere inuare primum PruVa haereticorum doctrinas impugnavit, e quibus maximum fidelibus discrimen veniret. Inde poemata theologica . t paganorumeliam disciplinis fides in aliquo dubio erat. Quanquam enim novi praeceptis gravi vulnere PercuSSue erunt, nondum lamen omnino perierunt immo eliam vita quadam in scholis a iuvenibus celebratis lorebant ubi eiusmodi doctrinis eo magis alliciebantur, quod praeclarissimi magistri ea omni sermonis lepore ac turpitudinibus purgatus docerent. Nonne Gregorius Alexandriae discipulos lolini aut Philonis, et Athenis Himerium audire potuit ' Quot ea aetate homines Nemesi illi similes essent, qui animun non inducebat ut impio errore ubiiceret 2 Sic, ut opinor, cogi lationem regorii veterum opinionibus tantum tribuentis assequor 3) Primum quidem breviter ias commemorat, mulli lamen

1 Cf. . uech, p. 166. 2 Poeni ad alios VII. 3 Cf. In occidente Paulini cui mei contria Pasianos, o quos rudentius ita Symmticum libros seripsit antea etiam, quod os opera seriani

reponitur, Ciarmen ad Senatorem.

60쪽

- 46 explicatione, sive ali iuVenes eas cognOScani, qui in scholis luna erant: sive longis disputationibus eram doctrinam immergere nolit cum ibi eam exponendi unum propositum

habeat sive etiam limere ne ampliore Xpositione aliquod periculum animis illis esset, qui facile errorum illecebris caperentur. Igitur in carmine IV De mundo duobus versibus 3-5 doctrinam Platonicam de deis, duobus etiam Manichaeam 24-26 reseri. Nec magis immorari opus erat. Doctis

enim viris cetera paucis in memoriam reVOCabantur. Poemulavero De Providentia V, VI Epicuro qui omnia casu regi dictitabat 7-9), Graecis quoque aliis qui sublata Providentia, omnia molibus Siderum concedebant V. 15-34), Chaldeis et Zallirus lis discipulis qui omnem odiaco virtutem tribuebanti V v. 45-47 opponuntur Demum Gregorius carmine te animo h philosophis contradicit, qui dicuntur exolerici, quorum alii ignem animi substantiam, alii aerem, alii sanguinem per corpus lolum dis rusum, alii congruentiam partium quibus corpus coalescit v. - 12 . At parum in eorum disciplinis exponendis con Sistit. Noli, quaeSo, laniam brevilalem ignorantiae tribuere mullum enim in omni disciplinarum genere Gregorius ei Salus erat, ut pol qui artibus optimis in celeberrimis scholis studuisset. Sed nihil alti nebul amplius hic

eloqui. Quas vero doctrinas ut consul ei, alioni quidem argumentis utitur, quibus repugnantia aut stulla acriter illustret IV, 10-18, 26-38 V, 10-15, 16-34 45-52 VIII, 13-52. Argumenta autem e communi sensu ducit, quia sacile intelleguntur iuvenibus vero nihil non breve, non lucidum Gregorius proponendum merito iudicavit. Nullam igitur plenam hic per-

se clamque demonstrationem quaera eam polita e fide quam ulione sibi a Zian Zenus deSumit nec mirum, quippe qui tale omnia sanam doctrinam docere cupiat. Itaque, humanis Contemplis, divina exponendo errores redarguit.