De d. Gregorii Nazianzeni carminibus

61쪽

- 47 Quod si tibi magis comprobari poposceris, ut exemplum tibi proseram, audi quomodo quaestionem illam de bonis malisque Solvat qua nulla maiorem animi anxietatem provocat aut angustiores difficultates suscital Gregorius enim etsi optima quaeque e mente humana decerpenda callebat, tamen, quia parum a Valere ideoque periculo magis esSesciebat, nihil nisi ex fide sibi vindicat. Unde malum non ex tenebris, quidquid Manichaei asserunt. Tunc malum animi seu vitium oritur, cum lex bona violatur Sic nox X OccaSusolis. At a daemone impellimur ut sanctissimam illam legem frangamus. Tunium e nobis diabolo obsequentibus malumena Scitur. C. IV, 43-55). Quis vero inaequali talem bonorum malorumque solvat ' ihil profecto novum obiicis; idem Davidi sinem rerum omnium consideranti occurrit. Neque tamen tanta difficultate Gregorius perturbatur miram nec

aliquid ad eam excutiendam in promptu se habere saleri dubitat

Celerum,

Alia tamen lenial. Quis enim vobis fidem amplectentibus bona terrestria pacto quodam promisit. Quam magna haec avidi lasci quam novum commercii genus VΙ. 4l-49 i. At olim melius cum hominibus agebatur. Noli tamen eis invidere quia pueri erant, lacle nutriebantur. Viri autem pane hoc Strebia adverSi aluntur 52-5T). Insuper non pristini hominibus Christum redem plorem, ideoque gratiam futuramque beatitudinem habere conligit nobis ergo minus debetur qui

62쪽

- 48 mentis quae muXimo pondere ChriSilanum Virum premunt

aliquid Gregorius pro ingenio Satirico, addit ironice dicium, similitudine inter bovem pinguem et macilenium in stiluin 87-98 . His igitur omnibus qua disciplina Seu argumentandi ratione Gregorius latur, ibi intellegere licet. At saepissime,

ceteris cilo contempliaque remotis, Inlum maxima gravitate ac maiestate doctrinam Veram declarat, qualis sol splendidus qui suo tantum fulgore tenebras pulsat c. IV V. 38-41, 60-71,

xl lamen in carmine IV K de mundo δε magis ratione USUS est, si de semper in nuXilium Vocala, cum alio caeca fieret aulpedem offenderet. Ibi enim ideas Platonicas usurpat 1). Magnam quidem cum Platone, summo illo philosopho, cognationem Gregorius habuit, adeo ut limanus, Vir quidem doctus agi angelium in exponenda sua doctrina Platonem polissimum esse Seculum, immo Platonicis principiis per omni opera Semper Sum Sse affirmaverit 2, Quem utre sellat Hergent oel herus orationem XXVI in medio pro sertin qua Gregorius Platonicae doctrinae contradicit, et orationem XXXVII qua Theologus italonicae facundiae vestigia Sicut plagas quasdam Aegyptiacas in Ecclesiam perniciose irrepsisse conqueritur 3). At valeant ea pro ortitionibus lanium e quibusda in doctrinae Platonicae capitibus. In poemalis enim milius de Platone iudicavit. Sic in carmine de

et linguam eius mel stillare dicit ibid. v. 43, Immo ipsis ideis Platonis, quas in oratione XXVI reiicit in carmine si de

1 Cf. Matth. Schuhach. De D. P. Gre9orii az. carminibias OIramentati patroD9ica, 18 l. p. 27, 28 l. II, c. I. - quo multa in hac quaeStione mutuatus Sum reviter complectendo.

2 Gre9or Dora Nazianete de Theoloste, Darmstad 1825. p. 303, 330, 390. 3 Hergent Outher, ille Lehre non cleroci illichen Dreieini9 eit p. 11. Cf. Petavium e Trinitate, lib. I, c. I et 6.

63쪽

- 49 mundo h litur ut qua ratione mundus a Deo creatus Sil,

clarius declaret. Nemo quidem doctrina philosophica eruditus ignorat quantum in platonica disciplina valean ideae, sciliceten OSSE Omnium rerum causas et sontes. Re eliam notissima est scriptores christianos ob cognationem cum doctrina Christiana ideas istas ei aptare studuisse A inter illos scriptores qui doctrinam platonicam in christianam induxere, Gregorius in primis adnumerandus est, qui ante AuguS- linum et celeros 1 illis deis usus est, ut, qua ratione OmneS res a Deo procreatae eSSent, eXPliCRret. Igitur ea collegamus quae Gregorius in carni. IV de hac quaeStione exposuerit. In illo quidem Platonem qui est, λ aeternam statuit et ab aeterno deis mixtam resula Sicque Concludit

Formae vero et imagines rerum non divinae quaedam SubS-lanliae sunt, sed et Deo volente faciae v. 5 eli). Deus cogi lavit, et res deis formalae exstiterunt x. 20. 21). Non enim extra se imagine respicere debuit, ut pictor qui ex sorma formam similem exprimit v. 21-23). Igitur Gregorius ideas ab aeterno v. 72, 3 excogitatas productasque a Deo singit, ut simul libere v. 6 6T). Postea vero mundus creatus est id fallem a Gregorio declarari conieceris ex Verbis quibus utitur. - u τριτα εις στερου V. 59, 9, 5). Nullo lamen modo temporis vices in Deo statuit sed Deum cum tempore Crea SSedeclarat 2 v. 0-743. Equidem sal eo Gregorium ea magis SparSiSSe quam ordine exposuisse: haec lamen salis erunt

i Pantaenus Alexandrinus et Iustinus M. etsi vim idearum ad intellegendam rerum originem cognoverunt, tamen explicationem non persecuti

sunt.

2 Idem Aumstinus. l. I. c. l. civit. Dei.

64쪽

- ut, qua ratione dea Platonicas usurparil informare animo possis. EX Platone enim idea mutuatus est Sed lamen proprie emendavit, id ab eis quod Pantheismum redolebat purgando. Etenim sunt ideae, rerum creandurum Xenapin 1 in mente divina ab aeterno libereque concepta et Verbo Dei mundi realione manifesta in Allius etiam progreditur, eiSque reSpondet qui Origene duce l), cum intellegere nequirent in quo Deus ante mundi constitutionem occupatu esset nil eum nihil agere), ei necessitatem quamdam mundos infinito numero creandi statuebant. Hic quoque Gregorius ideas adhibet Deus nil ante mundum creatum, minime otio indulgebat, sed movebatur mundi Ornans inluen Seu ideas, qui postea creandu erni V. 67-69). At arcana lania perscrutari mihi non nSSumpserim Tamen ex dictis non similitudinem tantum

Gregorii cum Platone aut discrepantiam deprehenderiS, Verum scientiam, ingenii vim et aciem. Haudquaquam rationem in philosophicis rebus excutiendis refugit, sed libentius de Christiana litur, ut omnia eius doctrin eXplicel. Quaerat forte quispiam uirum poesis quoque Inlopere emineat Prosecto, ut in poemalis theologicis eliamque magissimilitudinibus emicat, V v. 5-7, 10-14 65-TI VI V. 87-9T VIII, 91-95 120-130); aut identidem ex ira erumpit, quae lenita Slicet quam supra, tamen in adversarios acriter saevit C. VI, aut Superbo quodam contemptu manifestatur, quasi doctrinas paganorum profligando eis etiam diceret Nonne quae X disciplina e Stra consequantur inepta et repugnantia videlis' Quam igitur creduli ac stulli Atque his omnibus et aliis re abstrusissimae ardore quodam accenduntur. Sed amplius mihi poesis in id illa secura, magna et serVida ponitur,

qu carmin lola ac Versus sere omnes inbuuntur. X ea

enim aliquid grave, maiestale plenum vivum aut etiam bibli

li Origenis de principiis l. II.

65쪽

cum XSurgil, sive breviter doctrinam sive longius exponit C. IV, 60-Tl: VIII. T- Ti. Hinc forma illa exoritur, scilicet contemplatio philosophica in qua, vilalis di Spulationibus,

fides ut numinis aquae inter ripa allissimas, Sese effundere potest. Inde demum carmina eiusmodi nulla siccitate arescunt, Sed infuso quodam sanguine CaleScere Videntur.

Quae theologica vocavimus carmina e de rebus a Deo revelatis philosophica vero de Providentia, de origine rerum aut ipsius hominis mente humann illustrante agunt. Alis tamen id proprium est in abstracta rerum contemptulione poni. At quibus iam nunc incumbimus ea ad usum VilueConSuetudinemque Spectant atque etiamsi de doctrina merudi Spulent, non generaliter Intum, sed proprie hanc aut illam Virtutem, Sive pauperialem sive castitatem aut prudentiam persequuntur. Quare ab alii eiusmodi carmin secernimus, distinctiusque perscrutamur, cum iis praesertim Gregorii ingenium didascalicum plendent. Maurini quidem editores nomine moralium circa XL poemata complectuntur quorum aliqua meditationum philosophicarum, alia satiricorum , ni in nomicorum carminum speciem reserunt. Inde iam Gregorium varietate eminere satearis. Nobis tamen primum tantum genus exculere hic in animo est, scilicet carmina XVIII quorum etiam V removemuS, utpote quae magis eleg incam firmum quam diducticam praebeant. Supersunt igitur XII poemata quae nobis Satis erunt quibus singularis Gregorii vis poetica manifesta lial. Praecipue vero IZ in genus nobis in carmine X aperii quid de virtute sentiat, ubi, quasi dissei latione omnibus modis absoluta, cuncta sere de virtute universe Sumpici et

66쪽

- 2 polius argumento sic dilatato, de christiana paganae Ompn-rat comprehendit. Quo carmine iuvenem quemdam ille- rarum honique studiosum instituit ut optimam vitae nitonem elegat. Igitur ut studium adulescenti eXcilet, postquam nihil esse in terris magis optandum quam virtutem aut Dei amorem declara Vil tunc orationem ullius repetens, de rerum

creatione Gregorius disseril 55-59. Homo quidem a Deo gignitur, qui natura duas inter se oppositas compegit, alteram mente destitutam et ad terrestri pronam ulteram ulione P rneditum ne Corpori mancipalam sed aciem ad sublimia tollentem 60-152, Virius autem ex inlestina illa pugna mullisque ad persecti Ssima quaeque assequenda connlibu S Xoritur. At ubi iunia gentium illam invenius Sunt quidem apud antiquos, sapientes, etsi mulla gravissima de Deo ignora Vorunt aut lurpia de moribus credidere, aut repugnantia docuere A in eo omnes consensere quod nihil si virtute praeclarius 181-20'. Nonnullo autem eorum, nil, Xempli

Cutis Commemoremus, ac Veluti rosas in spini δε collegamus V. t ;). Hic ero nos consistere iuvat cum opinionem Gregorius de usu scriptorum Veterum liquo modo praebent. Cum enim aduleScens esset, litterarum graecarum studionagravit, neque iam acerbe in Iulianum imperatorem invehitur, ni Si quia tyrannus eiusmodi amorem gravi vulnere assecerat. Ipse etiam quid de antiquorum libri Senli rei, Ora lione in B. Athanasium declaravit, ubi ne ulla libros Stos non a Chri Si innis spernendos, sed ex eis quidquid honeSlum, quidquid verum decerpendum esse censet in quo quidem Basilio Magno, Gregorio Nysseno ac Hieronymo alii Sque assentit, qui illa ne tale idem praedicavere. Quam normn m Gregorius saepissime in orationibus ac epistulis, minus lamen in carminibus Secutus est, ubi graviori sententia veteres premit Philosophos enim Vocat sapienteS, non inmen R-pientes i81. 182i quia praestantissimam Dei naturam

67쪽

- 53 ignoraverunt. ViX aliquid boni ex iis ut rosa e spinis collegi concedit. Poetas vero millil eis eos in celeris operibus profert locisque e eorum libris desumptis sententia suasillustrat, a quasi lumina eis adspergit. Cuius ratio esse mihi videtur quod adulescente ab amore ethnicorum et inollium poetarum abducendi consilio nilo, ab istis abstinere Statuit e maiori etiam cuiusdam periculi, quod ex libris philosophorum impendere christiani pOSSel, Sen Si commolUS, ei Smagna lanium cnulei utitur. Nec deo Ana imago erat. Neque lanium iuvenis ille, illa uelate studiosissimus ille-ΓRrum graecurum erat Permulli elium erant ulli sive adulescentes sive viri qui scholas ethnica celebraverunt ac nimis fortasse doctrinarum illecebris cupiebantur Testis est Neme-Sius ille, quem ut ab eis divelleret omnibus ingenii opibus Gregorius sollicitat 1). Etsi enim deorum cullus doctrinaque

iampridem vi in omnino erant, neque iam imperio regendo aut legibus efficiendis aderant multum nil huc in Scholis elapud viros ille ratos disciplina paganorum aut memoria Valebat. Quapropter Gregorius omni Cura nititur ut ab ea iuvenes defendat viros Iulem deducul. Quod ad adulescentem nostrum allinet mollius ei consulit. ne sorte si arctius cum eo ageret propter Studium nimium litterarum antiquarum praecep in Plimn lom Ichni OlUI . Itaque poeta sapientes suisse in Graecia non dissile lur qui recte de vir lule senserint eamque coluerint v 2l eliseq.) nc Diogenem nutriralem au Cleanthum aliosque in medio ponit. Hic nutem duo observanda : alterum, quanta fuerit Gregorii eruditio Omnium enim sere philosophorum ut ornior uiti qui

laudes apud Veteres meruere nomina reseri quoi tam Viritales pauci Verbi et exactis exprimit. Neque doctrina tantum eorum SeSe institulum praebet. verum nari Iliun ut IS O lintra

68쪽

apprime cognoscit quibus eliciter litur, sive Versus ensim miscendo sive leviter alludendo, ita ui eiusmodi carmen viris ille ratis singularem assera delectationem. Alterum est quod praecipue cynici favere videatur. Non

quod ego germano illi critico l) SSentiar, qui, Gregorio de

Virtute omnibus anteponenda aut de usperi late vitae si 'e in orationibus 2 sive in carminibus agente illum disciplinae cyni

Corum prorsus ObSequi asserit. Quod si in sit Christum et Apos-lolose monachos et chri Silanam religionem totam illius conlinuntionem esse dicat. Nec ego in filior cynicos ortasse eadem de virtutis excellentia praedicasse. At verius Gregorio, ad rationem illam Vitae servandam, nonnis Evangelicis praeceptis divinique Magistri aut Sanctorum virorum Xempli S OPUS suisse contenderim. Qua lamen correctione habila, non salso iudicaveris agian Zenum mullum cynismo operum dediSSe.

a Crate hymno quodam 3 lauda lana extollit, ne lenia men Sa humilique veste ipse gloriatur 4 . Immo principi Cynicorum

Stai proXima declarat, quaeis illum quibu Silam alis esserunt ad vitam et naturam voluerum η 5). Quo meliu mula πὸς το γῆ. ostendat exempla Midae et Sardanapalli a cynicis mutuatur 6 i. Eliam ut contemplum suadeat divitiarum quaedam Prne clare dicta aul facta Diogenis vel ratis praecipue memorat I). Demum in Carmineis adversus opum amante δε illud Cynicum sibi assumit, scilicet diviles morbo labornre Seque BegrOS

69쪽

nescire l). Adeo disciplinae huius sectatoribus saxet, ut libens Ma Ximum philosophum, quia cynicia sorte erat, hospitem

accipiat. Nec lumen postea pessimum Stum Cunem Cum Diogene aut Crale consert, quos ei praestare a SSerit 2). Unde, aliis, ex orationibus ne praesertim ex oratione si si Ihω, τουρίλοσορου , omiSSi S merito coniiciaS Gregorium non parum doctrina cynica delectari, scilicet ob cognationem quamdam eius cum christiana ob idem pauperialis et ευ ελ ist Studium qu ne uiaxime poetam unctum iuvabant. At quanquam antiquo Smagna animi sinceri late laudat, aegre tamen eo laudare

Videtur ac statim, quidquid vituperari possit libentius longiusque nolui.

Polissimum quidem exterioribus allenii vix inlimas animius sectione Veleres considerabant vulgi polius opinionibus Servientes qua in Numinis nut conscientiae legibus obedientes. Νec pauper latem appetebant sed divitiarum curas fugiebant 270-275). Cum pessimis cupiditatibus ab repli suissent, nullis verae paenitentiae Stimuli cruciabantur, Si modo Corpora doloribus et vilam ab infamia prohibere possent. Divitiarum aut libidinum satietas plerosque beatos efficiebat, illamque ullum optabilem habebant quae dolore careret, Voluptatibu SVero abundaret. Quicumque autem clivi liis dissi uehunt aut honoribus, i sortunatissimi. Neque alia ratione virtute quRS- clam, ut sortitudinem aut animi moderationem ut umorem in patriam benevolentiamque colebant, quum ut morbo u Οrpore, invidia in a nomine inimicilias oti dignitales et curas ab animo arcerent adeo ostentatione magis ducerentur quam iustitiae amore. v. 265-412 . Etiam libenti unimo male de viris illustribus dicta accipit, scilicet ut laudem eorum deprimui

1 Col. 856 sqq. 2 De vita v. 1030, col. 1100.

70쪽

s 288-324 . Quibus plures viros christianos ample, vi magna ellae lilia quadam superbiente opponit Paupertatem enim et abstinentiam a cibis virginitalemque praedicat quibus sacile pagano chri Silani Superant 1). ec mirum mutato enim humanae vitae sine ultimo, quem sibi a Deo destinatum

homine n OVerunt mulentur etiam viventium studia oportet.

Cum christianus se e Deo oriri adque Deum redire certo sciat pro laniis bonis quid terrestria exsistimentur ' Quare instruant alii milites ad praelium ac plura patiantur, quam inserant mala. Vulnerantes gementes dubioque Marte dimicantes aut divilia ementes sanguine Terra Vel Sae 'um nant Oobeat mercalor leges aliique iura sedulo innectunt, parvi lucri gratia. Mihi vero, inquit, dulcis ante omnia Christus mihi emendus et cru gravis serenda. v. 456-466 i. Cuius exemplo uere apostoli vel monachi etiam exsistunt, quorum pauperialem Gregorius Vilamque sere caelestem magno spiritu canit 467-579 . Maxime vero gloriatur, Cum eorum Abstinentiam a corporeis Volup lalibus laudibus extollit Aliqua proseclo apud Graecos aut barbaros reperin S; ut PerpnUC nec cum OSirorum exemplis conserenda 636-775 676-772j. Quod magis etiam de castitate consilearis oportet. Nequaquam Gregorius Graecis nonnullos huius virtutis suisse malores

detrahel, ex eoque magnum nudem merui SSe, Cum Omnium

flagitiorum deos patronos sibi haberent 774-874ὶ Α quam sexigui prelii exempla i Quantum e contra christi una sunt

optimi proXima, cum te eorum uncia non adulterium lanium, Verum cogi lationem eliam malam esse statuat

Itaque lania castitatis pulchritudine cupii, homines innumeri mulieresque ut eam in luctam servarent aut Sanguinem sudere aut in solitudinem fugere 880-929). Maxime quidem Gregorium virginitas delectavit olim adulescens de Virginitate perpetuo

1 Vid. p. Ad emesium, quam hic conferre utile erit, V. 68-110.