장음표시 사용
431쪽
I 5 moveatur Aristoteles enhelechiam primam corporis naturalis, instria mentis praediti, potestate viventis. Dinarchus, Dicaearetas harmoniam quatuor elementorum id 1s, moturam
et concentrιm lamentoriιm9. Non enim eam, quae e VocibuS
existit, sed calidorum et frigidorum, humidorum et siccorum, quae in corpore sunt, temperationem, harmoniae participem, et concentum vult dicere. Atque de his perspicuum est, caeteros animam substantiam dicere Aristotelem et Dinarchum Dicaearchum a substantia removere. Ρraeterea fuerunt, qui unam esse et eandem omnium animam putarunt, quae minutatim in res singulas concidatur, in seque rursus coeat, ut
Manichasi et alii nonnulli. Alii multas, specieque disserentes, arbitrati sunt. Alii, et unam, et multas. Necesse est igitur, in os opinionibus refellendis paulo longior Onatur oratio. Atqui communiter contra Omnes, qui dicunt, animam esse corpus, illa sussicient, quae ab Ammonio, doctore Plotini, et Numenio Pythagoraeo disputata sunt. Sunt autem haec: Corpora, quae sua natura mutantur, penitusque dissipantur et infinite dividuntur, si in iis nihil, quod sit immutabile, relinquatur, pus habent aliquo se continente et connectente et velut constringente et cohibente, quod animam dicimus. Itaque, si corpus est anima, qualecunque tandem, etiam tenuis
simum, quid rursus erit, quod ipsum contineat Ostensum
est enim, omne corpus indigere aliquo, a quo contineatur; of ita infinite, donec ad aliquid, quod corpore Vacet, per Ueniamus. Sin responderint, quod Stoici, contentam quandam esse motionem in corporibus, quae intro simul et extra seratur, et eam quidem, quae eXtra fertur, magnitudines et qualitate essicere, quae ero intro junctionem atque substantiam quaerendum de iis est, cum omnis motus ab aliqua vi prosiciscatur, quae Vis haec sit et in quo ejus essentia sit posita Nam, si vis haec materia quaedam est, instabimus iisdem rationibus: in materia non est, sed e materia quid concretum, aliud autem est e materia concretum, aliud materia: quod enim materiae est particeps, o materia concretum dicitur: quid tandem est, quod materiae est particeps utrum materia etiam ipsum, an materiae expers Si materia, quomodo
432쪽
modo e materia concretum ac non materia est Si non materia, expers ergo materiae si materiae experS, non ergo Corpus omne enim corpus e materia concretum est. Quod
si dicant, corpora triplici spatiorum genere porrigi in animaque, quae per totum corpus permeet, parem spatiorum numerum reperiri, ac ideo certe corpus esse, respondebimus, Omne quidem corpus tria habere spatiorum genera non tamen . quidquid tria habet spatiorum genera, si Corpus. Etenim locus et qualitas, cum vacent corpore per seipsa, Saccidenti in magnitudine quantitatem adipiscuntur. Ita animae per se adest, ut omni careat spatio at ex accidenti, cum eo,
in quo est, quod triplex habet spatium, etiam ipsa triplex habere spatium intelligitur Deinde omne corpus, vel pulsa
agitatur externo vel motu cietur interiore et suo si externo, in animum est: si interiore animatum. Si ergo corpus anima est, ac agitatur aliunde, in animata est; si a se movetur, animata. . Utrumque autem absurdum est, et animatam, et inanimatam animam dicere. Non ergo corpus anima est. Praeterea, anima si alitur, eo quod vacet corpore, alitur animi enim esca, disciplinae sunt: at nullum corpus alitur eo quod aceti corpore non ergo corpus anima est Xenocrates autem ita concludebat Si non alitur anima, Omne autem corpus animalis alitur, non est corpus anima. Atque haec quidem Communiter adversus omnes, qui dicunt, animam esse corpus, disputata sint. Proprie vero, contra eos, qui putant, animam vel sanguinem essu, vel spiritum quoniam, semoto spiritu vel sanguine, animal extinguitur, non illud dicendum, quod nonnulli, qui arbitrantur, se aliquid afferre, scripsere, cum dicerent: Ergo cum defluxerit pars sanguinis, animae pars defluxerit. aevis enim est et futilis ista responsio. Nam in his, quae particularum sunt similium inter se, reliqua pars eadem est cum tota Nam et multum, et perpaulum aquae, aqua est argentum itidem et aurum et Omnia, quorum partes essentia inter se non differunt. Itaque et sanguis, qui relinquitur, quantumcunque sit, anima est: siqui deni sanguis anima est. Illi id igitur potius dicendum est Si hoc est anima, quo detracto animal interit, sane et pituita an irria est, et bilis
433쪽
utraque. Nam horum utrumcunque defecerit, vivendi finem animali asseret. Quod et in jecore valet, et cerebro et corde et stomacho et renibus et intestinis et aliis permultis. Quo enim horum sublato non ad interitum animal dilabetur Praeterea multa carent sanguine, quae tamen animata sunt ut cartilaginea et mollia, ut sepiae et loligines et Smyli et Omnia, quibus testa pro tegmine est, quaeque crusta integuntur, ut carabi et cancri et gammari. Si igitur haec animata sunt, nec sanguinem habent tamen, patet, animam non esse sanguinem. Illis vero, qui dicunt aquam esse animam , quoniam vitam omnibus largiri videtur, nec fieri potest, ut me aqua vita ducatur multa sunt, quae adversentur. Neque enim sine alimentis possis vivere. Quare horum sententia omnes, singulique cibi anima sunt. Deinde multa sunt animalia, quae non bibant, ut de quodam aquilarum genere traditum est. Perdix etiam sine potu vivere potest. Verum cur aqua potius anima est, quam aer Ab aqua enim perquam diu abstinere te possis; at a ducendo spiritu ne ad brevissimum
quidem tempus, quamquam nec aer anima est. Multa enim sint, quae vivunt, neque tamen respirant, ut insecta Omnia, ut apes et vespae et formicae et quae sanguine carent et pleraeque animantes marinae, et Omnia, quae pulmonem non habent. Nihil enim, quod pulmonem non habet, spirat aerem. Quae reciprocatur en unciatio Nihil, quod aerem non spirat, pulmonem habet. Sed quoniam Cleanthis Stoici et Chrysippi
feruntur rationes quaedam non contemnendae, etiam harum
dissolutiones afferendae sunt, ut a Platonicis sunt Xpositae. Cleanthes ratiocinationem nectit ejusmodi Non solum, inquit, corpore parentum similes nascimur, sed etiam animo, assectionibus, moribus, habitibus similitudo porro, et dissimilitudo
in corpore, non in non corpore spectantur corpus igitR anima est. Primum e partibus universum genus non concluditur deinde illud, non in non- corpore, salsum est. Dicimus enim numeros simile esse, quorum latera inter se proportionem habeant, ut VI et XXIIII. Latera enim V sunt.
II et III XXIII vero, III et VI. Nam II ad IIII, et III ad I proportio est. In duplici enim ratione sunt posita. Nemef. B MI
434쪽
ΙIII enim, II duplicia, et VI, III et tamen numeri, corporis sunt expertes Figurae quoque figuris sunt similes, quae
et angulos aequales habent, et latera, quae aequales angulos continent, sibi proportione respondentes Figuram autem, etiam ipsi esse non corpus, constentur. Accedit huc, quod, ut quantitatis est proprium, aequale esse, et non aequale ita qualitatis simile et dissimile non- corpus autent, qualitas est igitur etiam non- corpus non- corpori simile Addit Cleanthes:
Nullum non corpus consentit cum corpore, sed corpus cum corpore consentit autem anima cum corpore, dum aegrotate secatur corpus item cum anima, quod dum pudore assicitur, rubescat, dum timet, pallescat corpus igitur anima. Est autem altera sumtio non vera, quae in assumtione est haec: Nullum non corpus cum corpore consentit. Quid enim, si in solam animam hoc convenit Similiterque dicunt, ut si quis ita ratiocinetur: Nulltim animal superiorem maxillam movet crocodilus autem superiorem maXillam movet: non ergo animal est crocodilus Maalsa est enim nunciatio in assumtione ista Nullum animal superiorem maxillam movet: Nam crocodilus et animal est, et superiorem maxillam movet. Idem evenit in istam Cleanthis nunciationem: Nullum non corpus eum corpore consentit Nam cum negante nunciatione sumit, quod quaeritur. Nerum faciamus Verum esse Nullum On- corpus cum corpore consentire quod inducitur, non est concestum consentire animam cum corpore, dum aegrotat et secatur. Dubium enim est, utrum corpus tantum sit, quod doleat, accepto sensu ab anima, quae omnis doloris sit Xpers, an etiam ipsa cum corpore
dolore assiciatur. Atque adco prius illud nobilioribus philo sophis magis probatur in Atqui non ex ambiguis e controversis, sed ex concessis omnis ratio concludenda est. Illud etiam, etsi necesse non est tamen Velut ornandae cumulandaeque rationis nos Tae causa ostenditur non corpora aliqua cum corpore consentire Nam qualitates, quae Vacant corpore, cum corporibus consentiunt, cum, et in interitu, et in ortu, cuna corpore commutentur Chrysippus ait, mortem esse separationem animae a corpore nullum autem
435쪽
non corpus a corpore separatur neque enim non corpus corpus attingit, is anima et tangit et separatur a corpore:
ergo corpus anima. Quorum illud quidem, mortem ess se
parationem animae a corpore, Verum est: at non- corpus non
tangere corptas, salsum quidem, si universe dicatur sed in anima verum est Falsum universe, quia linea, cum sit non corpus, tangit corpus, ab eoque separatur: similiter o albedo. In anima verum, quoniam anima corpus non tangit.
Si enim tangit, nimirum ad illud apposita est Quod si ost,
non ad totum apposita est, ateri enim nequit, ut totum corpus ad totum corpus apponatur et ita non erit totum animal animatum Quare si tangit, corpus anima est; sed animal non erit totum animatum: sin totum est animatum, neque tangit, neque corpus anima est ast autem animal totum animatum neque ergo tangit, neque corpus est anima et cum sit non. corpus, a corpore separatur Quare, animum non esse corpus, ex his, quae diximus, perspici potest. At Vero, neque esse non- substantiam, deinceps explicandum est. Quoniam ergo et Dinarchus DPaearrirus harmoniam animam definivit, et Similitas contradicens Socrati, animam harmoniam esse asserebat; quod animum harmoniae similem esse diceret, corpus irase: horum dissolutiones asserendaa sunt, quae in Platonis Phaedone sunt expositae. Quarum una utitur iis, quae supra confiniata et demonstrata erant. Erat autem demonst ratum, di iplinas esse recordationes. Hoc igitur sumto, ut confessis, rationem instituit sic: Si disciplinae sunt recordationes, ante erat nostra anima, quam in humana specie generaretur At si harmonia est, prius non erat, sed posterius, corpore iam composito, genita est. Omnis enim compositio non aliter habet, quam se illa habent,
ex quibus conflata est. Est enim compositio, quippe quae
harmonia sit, 'uaedam communio eorum, quae O ponantur, eamque non antecedere illa, ex quibus constat, sed consequi contingit. Quare inter se pugnant Animam a moniam esse, et, Disciplinas recordationes. Uerum autem illud de recordationibus: falsum igitur animam esse harinoniam. Praeterea anima, et adversatur corpori, et impera-
436쪽
toris locum obtinet, quod corpori imperet et dominetur:
harmonia ero neque praeest, neque adversatur non est igitur harmonia anima Deinde una harmonia, magis et minus harmonia est alia, quod remittatur et intendatur: non quidem ratione harmoniae seri enim nequit, ut ratio magis minusve dicatur ratio, sed propter aptationem. Si enim acuta vox cum gravi permiXta remittantur, rationem quidem eandem servant in Vocum magnitudinibus, sed variatur harmonia ex aptatione, dum magis minusve intenditur. Una porro anima non est magis minusve anima, quam alia non est ergo anima harmonia. Ad haec, in animam virtus cadit et vitium in harmoniam harmonia, et quod ei contrarium
est, non cadit non ergo anima harmonia Praeterea anima,
quod in eam contraria vicissim cadant, substantia est et subjectum harmonia vero qualitas et in subjecto est autem substantia alliud a qualitate quare et anima ab harmonia aliud est, etsi participem esse animam harmoniae, non est absurdum, non tamen idcirco harmonia est non enim, quoniam virtutis anima est particeps, Virtus est Galenus vero nihil quidem pronunciat, sed testatur in libro de demonstratione, senihil de anima affirmasse, attamen, quae dicit, declarant,
eum magis probare, animam esse temperamentum, utpote cum morum differentia temperamentum sequatur quod ex Hippocratis dictis confirmare nititur. Verum si ita est, certe etiam mortalem eam opinatur non tamen omnem, sed eam tantum, quae rationis est expers, nam de rationis participes addubitat his quidem verbis. Verum, corporis temperamentum non posse esse animam, hinc patet. Omne corpus,
et animatum, et inanimum, e quatuor elementis temperatum est. Horum enim temperatio corpora efficit. Si igitur corporis temperamentum est anima, nihil erit inanimum, et concluditur ratio sic: Si temperamentum corporis anima est,
omne porro corpus temperamentum habet, omne corpus
animam habet. Si omne corpus animam habet, nullum est corpus inanimum, neque lapis igitur, neque signum, neque ferrum, neque aliud quippiam in animum est. Si vero non universe omnem temperationem corporis dixerit esse ani
437쪽
mam, sed certam quandam, quaerendum, qualis temperatio
sit, quae animal essiciat et animae loco numeretur. Qualecunque enim temperamentum dixerit, tale et in inanimis reperiemus Cum enim novem temperamenta sint, ut ipse in libris de temperamentis ostendit, octo quidem incommoda, Unum commodum eo, quod commodum est, dicit hominem esse temperatum, non omnem tamen, sed eum, qui medio temperamento est Reliquis incommodis temperamentis caetera animalia pro cujusque specie alia magis, alia minus esse concreta. Inveniuntur autem etiam in inanimis novem haec temperamenta, ut ipse rursus in Simplicibus ostendit. Traeterea, si
anima temperamentum est, temperamenta autem aetatibuS, temporibus, victuque mutantur, ossicitur mutari animam si mutatur anima, non eandem habemus animam, sed pro temperamento aliquando leonis, aliquando ovis, aliquando alterius Rusdam animalis, quod absurdum est Deinde temperatio non adversatur cupiditatibus corporis, sed adjuvat etiam. Ipsa enim est, quae movet et incitat anima autem adversatur non est ergo anima temperatio. Praeterea, si
anima temperamentum est, temperamentum autem qualitas,
qualitas rursus, et advenit, et recedit, sic, ut subjectum nihilo magis intereat item anima quoque separabitur, sic, ut subjectum non intereat: Dc autem verum non est non ergo temperamentum aut qualitas anima. Non enim sane alterum contrariorum naturaliter adesse animali dicent, ut calorem igni. Hic enim mutari non potest a temperatio mutatur: imo hi ipsi sunt, qui medendi scientia temperationes mutant. Omnes insuper corporis qualitates sensu percipiuntur anima vero non sub sensum, sed sub intelligentiam cadit; non ergo corporis qualitas anima est Praeterea sanguinis, et spiritus adjuncta carno nervis, caeteris, bona tem peratio, robur est caloris, rigoris, siccitatis et humoris, sanitas membrorum autem apta compositio, cum Coloris suaVitate, corporis pulchritudin0m giguit Quare, si harmonia suavitatis, et roboris, et pulchritudinis, anima est, necesse est, hominem, quoad vivit, ne quo segrotum esse, ne que infirmum neque deformem contingit autem saepe, nou
438쪽
am tantum, sed omnes pariter has tres bonas temperationes perire, et hominem tamen vivere accidit enim, ut idem simul et turpis sit et infirmus et aegrotus non ergo OrpOris bona temperatio anima est Sed inquies, quomodo ergo Naturales Virtutes vitiaque naturalia hominem insequuntur gId Ver ex corporis temporamento sit. Ut enim naturalitere temperamento salubri sunt, et insalubri corpore ita alii naturaliter amara bilo abundantes, ad iracundiam alii, ad timorem alii, ad veneror propensi sunt Verum aliqui coercent, et superant. Dubium autem non est, qui temperamentum coerceantu atque aliud est, quod coercet, aliud, quod coercetur, aliud ergo temperamentum, aliud anima. Cum enim corpus animae sit instrumentum, si idonee δε- Ctum fuerit, adjuvat animam, ipsumque se commode habet: si non idonee, impedit animam, ac tum satis negotii habet anima, dum cum ineptia sui instrumenti uetatur ac nisi admodum sit sobria, etiam cum eo pervertitur: quomodo musicum irae perversio in errorem inducit, nisi eam primum recte composuerit. Quamobrem animae adhibenda cura est, ut corpus accommodatum sibi instrumentum reddat, quod per rationem et mores Tequetur ut in harmonia, ita 1 alia laxans, alia intendens, quo ipsum sibi aptum efficiat, eoque ut commodo instrumento utatur, nisi et ipsa cum eo per-Versa fuerit, quando etiam hoc aliquando usu venit Aristoteles, qui animam dicit entelechiam, nihilominus idem sentit, quod qui qualitatem eam esse volunt Sed explicemus prius, quam entelechiam vocet. Substantiam trifariam dicit intelligi, unam, quae ut materia subjecta sit; quae, per se quidem, nihil est, potestatem tamen ad rerum ortum habeat alteram, formam et speciem, per quam materia formatur tertiam, quod e utrisque specie et materia, Onsatur, quod demum animatum est. Est igitur materia potestas, species en telechia. Et ista quidem bisariam quoque accipitur, tum, ut scientia, tum, ut ex scientia contemplatio, hoc est, tum, ut habitus, tum, ut usus habitus Anima igitur, ut scientia est , quoniam hoc ipso, quod anima est, et somnus et vigilia est Vigilia autem contemplationi, somnus visi ii, qui tamen jam non sungatur suo
439쪽
munere, proportione respondet. Atque scientis usu scientiae
prior est, propterea primam entelechiam vocat speciem, secundam usum atque muneris unctionem. Quemadmodum
Oculus ex subjecto est et specie, atque id quidem , quod in eo subjicitur visumque accepit, materia ejus est, quae ipsa
quoque communi nomine oculus dicitur , Species vero et entelechia, prima oculi, ipsemet visus, qui videndi vim oculo impartit. Secunda autem entelechia oculi est functio muneris, qua videt. Ut igitur paulo ante natus catulus, neutra praeditus est entelechia, sed vim habet accipiendi entelechiam, ita de anima intelligondum est Ut enim illic videndi sensus, dum est ortus, oculum absolvit ita hic, dum corpori anima ingenita est, animal perficit, ut neque sine corpore unquam fit anima, neque corpus sine anima corpus enim non est,
sed corporis ideoque in corpore est, et quidem corpore tali: per se vero, suaque vi, nulla est Sed primum quidem, patibilem animas partem animam vocat, discludens ab ea, quae rationis est particeps Atqui omnis simul hominis anima sumenda erat, neque ex una ejus parte, eaque infirmissima, de universo pronunciandum. Deinde corpus, ait, potestatem habere, ut vivat, etiam, antequam generetur anima. Ait enim, corpus potestate vitam in seipso habere. Oportet autem corpus, quod potestate vitam iubes, prius actu es corpus Non potest autem actu esse corpus, antequam formam accipiat. Est enim corpus materia, omnis qualitatis Xpers.
Fieri ergo nequit, ut, quod actu non est, aliquid ex se creandi vim habeat. Quodsi etiam corpus potestate est, quomodo, quod potestate corpus est, potestate vitam habere in seipso potest praesertim, cum in caeteris seri possit, ut, qui
habeat aliquid, eo non utatur, ut, in quo visus tu, non fungatur munere oculorum in anima id fieri nequeat non enim in dormiente nullum animae munus est , Nam, et alitur , et augescit, et phantasia utitur, et respirat, quod in primis vitae argumentum est uaro ex his manifestum est, nulli adesse poste, ut vivat potestate, sed omnino actu Vi Vet. Quod enim potissimum animam format, nihil aliud, praeter vitam est animae enim cognata vita est corpori Vero non
440쪽
aliter adest, quam quod ejus quodammodo est particeps.
Quare, qui dicit, sanitatem vitae proportione respondere, non animae vitam, sed corporis intelligit, et ita fallax ejus est oratio. Nam in corpoream substantiam vicissim cadunt contraria, in eam, quae species est, non cadunt. Si enim disserentia, quae speciem efficit, mutetur, etiam animal mutabitur. Itaque non in substantiam, quae species est, contraria cadunt; sed eam, quae subjectum est, id est, corpoream. Nullo igitur modo anima corporis entelechia esse potest, sed substantia est, omnibus partibus absoluta, Vacans corpore. Nam vicissim in eam cadunt contraria, virtus et Vitium, a quo species longissime aberat. Deinde ait, animam, quae sitentelechia, esse immobilem per se moveri tamen e accidentia neque esses absurdum, eam motum afferre nobis, etsi ipsa omnis motionis sit expers. tenim pulchritudo mo Vetnos, quae tamen ipsi nullo motu agitatur. Verum, ut ita sit, non movet pulchritudo rem immobilem, sed, quae ea natura est, ut moveatur. Itaque si corpus quoque per semotum haberet, nihil esset absurdum, moveri ipsum ab eo, quod sit immobile nunc fiori nequit, ut immobile ab immobili moveatur undo igitur motus proficiscitur. nisi ab anima δNon enim per se corpus movetur. Itaque dum primum motionis Ortum vult ostendere, non primum, sed secundum
ostendit. Si enim moveret eam rem quae non moVetur,
primum motum faceret: sin alio quodam modo movet id, quod a seipso movetur, secundi motus ortum exponit. Unde igitur primus ortus motionis corpori Nam dicere, a seipso moVeri elementa, quod alia natura sint levia, alia gravia, falsum est. Si enim levitas et gravitas motus est, nunquam levia et gravia consistent consistunt autem, cum suum locum occupaVerint non ergo levitas et gravitas causae primi motus sunt, sed qualitates sunt elementorum. Sed tamen, ut etiam hoc detur, quomodo ratiocinari, opinari judicare, gravitatis et levitatis opora esse possunt Si non sunt gravitatis et levitatis opera, neque elementorum sunt: si non elementorum, neque certe corporum. Praeterea si ex accidentimoVetur anima, corpus per se efficietur, ut etiamsi absit