Archaeologia graeca, sive, Veterum graecorum : praecipue vero Atheniensium, ritus civiles, religiosi, militares et domestici, fusius explicati

251쪽

ARCHAEOLOG. GRAECA. Lib. IV.Cap. XI. 29

notum est omnibus . Megaris virgines capillos libabant ad monumentum Iphinoes Alcathoi filiae, quae virgo obiit in insula Delo Hecaerge Upidi, juxta Pausaniam in Atticis Argis vero QAthenis ne pluribus exemplis Lector taedium afferam minervae hujus ritus Deaeque templi , in quo peragebatur, meminit Statius Thebaidos lib. 11. - hic more parentum Jo es, thalamis ubi casta adolesceret aetas, Virgineas libare comas, primosque solebant

Excusare toros.

Haec autem nomina γαμηλιο ακ εωπις Athenis proprie tribuebantur uni estorum diei, quae dicebantur Apaturia, quo cura parentum liberi in publicum nomenclatorem reserebantur, pro illorum incolumitate, ratione habita peculiarius matrimonii, sacrificia fiebant, parsque comae cuidam Num in , imprimis illi Deae , cujus in honorem festa habebantur , dicanda tondebatur. Licet autem nulla certa aetate capillos abraserint, nihilominus hanc consuetudinem usurpabant tum mulieres, tum vir , vulgoque illam celebrabant quando aetatem maturam attigerant: partem capillitiei hunc

in usum dicare satagebant; idcirco Pentheo Baccho comae rasuram minitanti respondit juvenis Deus, illum impie facturum, quia illam cuidam Numini sacraverat apud Euripidem Bacchis vers. 49 . Sacer est capillus iste Deo enim ipsum nutrio. Coma, quia Deo in testimonium animi grati ob curam illorum educationis habitam consecrata, dicebatur πλοκαμος Θρεπτψιος Apollini vulgo dicabatur, teste lutarcho in Theseo, qui juxta consuetudinem Graecorum adolescentum ad comarum primitias Deo loci domino dicandas Delphos prosectus esse dicitur . Sed ad pauperiores homines , qui hujusmodi itinerum sumptibus sustinendis impares erant , nullo modo spectabit haec religio nec ad illum honorem Apollini persolvendum adstricti erant opulentiores; quandoquidem aliis Diis, praesertim iis, qui a cunabulis illorum saluti in vigilasse & ad aetatem virilem incolumes perduxisse credebantur, eumdem

honorem tribuere assueverant oes tam nota est , ut nulla probatione indigeat tantum observatu dignum est , eos fluviatiles ea reverentia dignoscenseri, quae superstitio originem debere videtur nonnullorum Philosophorum sententiae, qui omnia ex aqua fieri, nutriri, & foecundari statuebant: unde Deos aquaticos aeque ac Apollinem κουροτρως cognominarunt Oetae, quia ad viventium nutritionem requiruntur aeque ac sol , cujus calor deficiente humido eodem non valeret, teste Eustathio Iliad. . ubi hanc rem sui ius enarrat unde ob vitae donum conservationem animus gratu utrisque deberi credebatur unicum exemplum afferam comarum flumini dicatarum , quo, quae jam de hujus moris origine diae imus , firmabuntur : Achilles enim fluvio Sperchio comam sacram facit ea conditiones, ut silvuSin incolumis

252쪽

lurnis domum redeat, & deinceps, quum deprehendisset a satis decretum esse se Trojae occubiturum, eam detondit unde colligi potest, suos capillos Diis donasse , in animi grati indicium eo quod illorum vitam tuiti fuerant Homeri de Patrocli funere disserentis verba sic sonant Iliad. ι .sers.

Tum ei alia animo designavit pedibus valens nobilis Acbillei Stans seorsum a dira fa m abscidit comam, suam sane Sperchio fluvio alebat forescentem

Ingemiscen autem dixit, conversis oculis in nigrum pontum: Sperchie, frustra tibi utique pater novit Peleus. Illuc me referstim diis tam in patriam terram, Tibique comam abscissurum, mactaturumque sacram hecatomben suinquaginta autem masculas ibidem oves sacrificaturum Ad fontes, tibi tibi ager sacer altareque odoratum: Sic vovit senex uti vero ei totum non perfecisti: Nunc autem quoniam haudquaquam redibo dilessitam in patriam terram , Patroclo heroi comam dabo secum ferendam Atque consuetudo Deo comam alendi apud plerasque gentes obtinuisse vudetur . Iudaeorum Nararaei satis omnibus noti sunt . Egyptios ex antiqui simis temporibus eumdem morem habuisse e Diodori Siculi libro primo constat, ubi Osiris caesariem suam Diis vovisse dicitur Denique Arrianus,

de rebus Indicis agens, refert Indos κομαν - Θεω comam Deo nutrire a Libero edoctos esse. Ut scopum resumamus antequam nuptiae celebra rentur, alii Dii interrogabantur,in auxilio vocabantur precibus re sacrificiis, quae a sponsorum vel parentibus, vel cognatis, iis Numinibus, quae huic negotio praeesse credebantur , vulgo fieri solebant nec eadem fuerunt haec sacra cum iis, quae mommemoravimus dicta Προαλεια, quandoquidem in Dialogo inter Agamemnonem&Clytaemnestram de filia Iphigeniae nuptiis liquid distinguuntur apud Euripidem Iphigenia mAulide vers. 718.

253쪽

σν Iamne mactasti Deae initiale tamma nuptiarum filiae λὰ sa Mactabo nam in hoc negotio jam fumus occupati. C0. An vero demde eis abis convivium nuptiale stria. Cum mactavero victimas ,ris et mo Dii immolare oportet. Victimae exenteratae se eximebatur ac pone aram projiciebatur, juxta Coelium Rhodiginum Lecti Antiq. lib. XXV m. cap. XI. cum esset sedes irae atque malignitatis, ideoque omnia Numina, quibus curae amor , illique qui ipsis sese devoverant, averserentur . Vide lutarchi Conjugalia Praecepta Exta ab aruspicibus diligenter inspiciebauturi; si autem quoddam omen infaustum ipsis ostenderetur, foedus consagale di luebatur tanquam Diis minime gratum, nuptiaeque intercipiebantur id ipsum fiebat, quan do extra victimam conspiciebatur augurium aliquod malorum praesagum; sic apud Achillem Tatium lib. . videmus Clitophonis cum Calligone constitutum matrimonium praepeditum suisse ab aquila, quae victimae frustum ex altari rapuerat. Auspicatissimum omen eliciebatur ex viso turturum pare, ob singularem amorem, quem istae aves in se invicem habere dicuntur idem observandum de κορώναις, quae prae earum vivacitates quae in proverbium cessit amorisque constantia longam vitam aut celicitatem promittere censebantur, mortua enim una sociarum , altera solitari jam inde manebat , teste Alexandro ab Alex Geniat mer quam ob causam hae aves seorsim visse dissidium & maerorem novis nuptis portendebant unde prout discimus ex Horapolline in sponsaliis cantari selitum κορκ ἐκκορω κορω- , quo puellae cavere monebantur, ne ulla hisce avibus seorsim advolans turbaret solenniaci aut forsan id agendum ad propulsandos exitiales exitus tam diri ominis , si unquam appareret. Ad vitanda mala auguria hoc remedium etiam adhibebatur , ni m. supra aedium fores inscribebant , ΜΗΔΕ ΕΙΣΙ - ΚΑΚΟΝ , NULLUM MALUM INGRE DIATUM; quae sententia amuletum contra species male ominatas praesentis limum habebatur, eique aliquando appositum domini aedium nomen, ut patet ex quodam novo marito, qui hanc inscriptionem aedibus posuit:

JOVIS FILIUS HERCULES VICTOR EGREGIUS ISTIC HABITAT, NULLUM INGREDIATUR MALUM.

Hinc Diogeni Laertio in Diogene ansa iocandi data, nam precatione mox memorata supra domus alicujus viri nequam fores conspecta inquit, Dominus igitur aedium ne ingrediatur.

Sponii vestes erant omnes tinctae, quemadmodum Suidas Voc. αππι observavit ex Aristophane. Quidquid sit, sponsus & sponsa, omnesque piis adstantes, splendide ornati erant, pro singulorum conditione: Σοὶ

254쪽

Tuae autem nuptiae prope erant, ita ut deberes pulchras se induere , easque iis praeberi, qui te comitantur. Itidem variarum herbarum ac florum coronis cincti erant unde Clytaemnestra sic alloquitur Achillem de sua filia Iphigenia apud Euripidem oblenia in Aulide vers. Oῖ.

suamobrem opem feras, o Deae fili, o meo in infortunio, Et et , quae es dista tua uxor frustra quidem, attamen Coronans eam adduxi tanquam nupturam tibi. Herbae ad id plerumque adhibitae, quae hac vel illa ratione vincla connubialia denotabant , cujusmodi illae Veneri sacrae , aut quarum meminit

Scholiastes in risophanis Pacem σισυμβριον, μηκων , σησαμον, &c Placentae ex sesamo consectae in nuptiis similiter porrigebantur , quum illa herba esset πολυγονος seu furtifica , secundum eumdem Austorem . Boeoti coronas ex sylvestri asparago textas gestabant, qui valde spinosus, sed optimos fructus ferens , ideoque sponsam reserre existimabatur , quae amasio illam ambienti ejusque amicitiam sibi comparare studenti, quamdam molestiam crearat, eumque jucunda sua consuetudine postea remunerarat. Domus, in qua celebratae nuptiae, sertis intensae pistillum alligatum anuae, cribrumque a puella gestatum , juxta Pollucem Onomast. lib. ID. cap. m. sponsa ipsa secundum eumdem ibid. lib. I. cap. XII. serebat φρυγε re , φρυγετρον, aut φρυγητρον, Vas figulinum, in quo hordeum tostum , eoque denotaretur eam adstrictam esse curanda ipsius familiae Ex domo paterna ad sedes mariti circa vesperam curru duci solebat sponsa, testibus Suida Voc Zευγoe in Eustathio ad Iliad. . pag. 7 . Edit. Ba- I. Nam antiquitus mulieres non nil noctis tempore ducebantur, illa enim virgineo pudori tegendo aptissima est. Hinc Tacitus de nuptiis Neronis ScPythagorae agens lib. xi ait S interdiu in viro nubente spectata , quae in foemina nox operit. Et Catullus in Epithalamio carm. LX HI ab initio:

Vesper ades, juvenes consurgite, vesper Ohmpo,

Expectata diu si tandem lumina tollit Surgere jam tempus jam pingues linquere mensas: Jam veniet virgo, jam dic Iur dimeniseus. Collocabatur in medio , eique ab uno latere assidebat maritus , ab altero unus e intimis familiaribus, qui idcirco dictus παροχοζ: Suidas Voc Zευγο c. morem hunc describit: ευξαν re inquit τη, λεγομέν κλινίδα,

255쪽

νῆς . καθηνται δε τρεις της μαξης , ριε, ριε, η νυμφη , καπρωθεν δείνυμφίος mci πάροχος Hujusmodi consuetudo adeo frequenter obtinebat, ut, quando sponsa ad aedes mariti procedebat , qui eam comitabatur , idem nomen haberet; appellatus etiam νυμφευτης, παρανυμφιος, cic παρανυμφος, juxta Hesychium Voc Νυμφαγωγὸς quamvis hoc usitatius usurpetur sceminino genere δε intelligatur de muliere, quae sponsae famulabatur, intemdun nuncupata νυμφευτρια . Spons , qui alias Xorem duxerat , non licebat accersere sponsam e domo patris, verum haec cura dabatur cuidam necessariorum, dicto νυμφαγωγῶν vel αφοςόλp, juxta Hesychium , Pollucem Onomas. lib. m. Suidam , havorinum , caeterosque Lexicographos quae vocabula itidem accipiebantur de iis, quae aderant in nuptiis parandis ac dirigendis omnibus ad matrimonium spectantibus , quae , si mulieres, Vocabantur προμνήστριαι , προ νητριαι , c. Unum adhuc observandum in sponsae traniit ad aedes mariti , nempe taedas ei praeferri , ut liquet exemplo nuncii, qui ait se reminisci tempus, quo taedas ante Menelaum me lenam serebat illius verba ad Helenam sic se habent apud Euripidem Hesena vers. 728.

Nυν νανεοῦμαι τον τὸν αέναον παλιν Καὶ λαμπάδων μεμνημεθ', α τετραόροι Ιπποι τροχα οὐ παρέφερον συ er ν δίφροι -

Συ, τονδε νυμφη δευμ ελο περ ὁλβιον Nunc igitur renovo tuas nuptias iterum, Et memini acum, quas quadrijugis Equis vehens praeferebam tu vero in curru

Cum illo sponsa relinquebas faelicem domum

Illae enim taedae a famulis gestari consueverant ut patet ex sequentibus Hesiodi verbis Scuto Herculis vers. 75. Τῆλε δ' ea αἰθομενων δαίδων σελας εἰλυφα

Et procul ab ardentibus facibus fulgor resplandeb,

In manibus famulorum. Aliquando comitabantur cantatores atque saltatores , quemadmodum nos docet Homerus in descriptione clypei Achillis Iliad. r. vers. F.

256쪽

Et fecit in eo duas urbes artisulate loquentium homin mPulchra in tina quidem nuptiae erant , conviviaque solennia: Sponsas autem ex thalamis, taedis allucentibus, Ducebant per tirbem, multusque Θmenaeus excitabatur; Aridescentes aurem saltatores in orbem agebant se interque eos Tibiae citharaeque bonum edebant mulieres vero Stantes admirabantti in Vibulis unaquaeque. Cantus, quo excipiebantur, in ipsorum transitu dicebatur ἀρμιάγει, μέλος. ab αρμα, seu curem, quo invecti hujus autem axis igne combustus , quando ad itineris exitum perveniebant, quo intelligebant sponsam ad domum paternam nunquam redituram. Apud Rhodios obtinebat peculiaris consuetudo sponsa a publico praecone accersenda . Quando sponsus una cum sponsa domum intrabat, ipsorum capiti injici solebant ficus variaque alia genera fiu.ctuum , tanquam omen abundantiae , qua fruituri erant, secundum Aristophanis Scholiastem in Iuttim pag. 78. Dies, quo sponsa ex domo paterna exibat, celebratus ad instar sesti, dictusque IIροσχαιρητήρια Harpdcratiotri, Suidae ; videtur agitatum in aedibus paternis antequam discederent , cum distingueretur a nuptiarum solennibus, quae agebantur in spons domo, &Circa vesperam , tempus quo poni huc accedere consueverat , incho

bant

Sponsa domum sponsi ingressa excipiebatur convivio lautissimo , quod eodem nomine veniebat ac nuptiae, scit γάμος, prout notavit Pollii ex Homeri istis. α. vers. 226.

Splendidum convivium, vel nuptiae, quoniam non f)mbolum haec sunt. Unde δώων γάμον est nuptiales epulas apparare, ut apud Homerum Isaae

infructurumque epulas tiptiales inter M)rmidone . Apud eumdem Poetam Od s. δ' fers. g. exstat eadem dictio:

-- δαίνυν γάμον πρὶ οῖσιν ἔνηπ'. - praebentem convitatim msseis sodalibus. Quaenam ueri hujus convivii finis, discimus ex Athenaeo, qui sitsIeam gaudia, qua hoc die agitabantur Deipnosopb lib., cap. i. initio duas istius rationes producit prior erat reverentia Diis conjugalibus debita , qui ante se-stum invocabantur, nec exiguam partem ex eo participabant, &ὰX quorum' dam sententia pleraque Gracorum festa ea de causa prius celebrata poste rior hujusce convivii ratio erat, ut conjugium palam omnibus notum fieret universi enim cognati sponsi sponsa invitati, ut oren testes ipsorum matrimonii & una cum ipsis gaudio indulgerent hinc adolescens apud Terentium

257쪽

ARCII COLOG GRAECA. Lib. IV.Cap. XL aue

tium Phormione Act. Iv. Men. v. colligi nuptias, de quibus loquitur , non posse extemplo celebrari, quia tempus exigebatur ad familiares voca n dos aliaque necessaria paranda: Ducenda es uxor, ut ais concedo tibi: Spatium quidem apparandis nuptiis, Vocandi, sacrificani dabitur paululum. Interea dum solennia agerentur, qui iis intererant, se ipsos recreabant, Deosque conjugales musica atque tripudiis cohonestabant raro sermo est

de connubio absque illis universi cantus nuncupati υμ έναιοι seu υμένες ita Homerus hiad. r. vers. 93.in Hesiodus Scuto Hrrculis vers. 7 .

- πολυς δ αεναιος θωρει - multusque dimenaeus excitabatur.

Eamdem vocem adhibuerunt Latini: sic Terentius Adelphii AH. v. Sceu.

'menaeum, turbas, lampadas, tibicinas. Hujusce nominis ratio inde petenda , quod frequenter in his cantibus invocaretur Hymen vel Hymenaeus, nuptiarum Deus; quemadmodum videre est in isto Catulli versu Carm. Nupt. LXIo. 'men 'menaee 'men ades, o 'menaee. iste Hymenaeus ut discimus Argivus erat, qui secundum Homeri Scholiastem ad Iliad. q. Oers. 493 a popularibus in numerum Deorum suorum receptus fuit, ejusque memoria recolebatur ob egregium facinus in liberandis quibusdam virginibus Atheniensibus a libidinein crudelitate nonnullorum Pelasgorum alii hanc vocem deducunt , του μοῦ ναιειν , quod sponsus sponsi ut habitent e ceteri denique ab sin quo intelligitur membrana virginalis. Circa tempus , quo excipiebantur , obtinebant plurimi notabiles ritus

qui hac vel illa ratione ad nuptias referri possunt cujusmodi iste Athenis usurpatus, scit hue ingrediebatur puer cinctus ramis albae spinae glandium

gestans sportam panibus plenam,in cantanS, ἔφυγον κακον ευροναμεινον ,

hoc est , vitas maltim , insen meliusci quod adhibitum in quodam ex ipsorum estis, quo celebrabatur immutatio cibi ex glandibus in frumentum videtur autem hoc in casu significasse celicitatem , qua sponsus

sponsa fruituri erant, connubiumque anteferendum vitae solitariae Apud Athenienses circumferri solebat quoddam placentarum genus variis figuris etformatum, dictumque κυρίβανες, interea dum tripudiarent, ipsorumque can

258쪽

Choreis finitis, sponsus sponsa ad torum ducebantur , appellatum a Latinis legitum genialem, a Graecis κλίνην νυμιαν se γαμ ικην, Vel quando primas nuptias aut juveniles adepti κουριδιον λ ος magnifice ornatus pro dignitate personae panno purpureo plerumque sternebatur, unde Poeta de tiptiis Pelei ct Thetidis vers. 4o2. Purpureum De tuum confernens es cubile. Apollonius Argonaut lib. v. vers. II r ejusdem colorisin florum , qui . bus sterni solebat, meminit:

Ibi igitur regificum tunc fraverunt cubile eique Fulgidam pellem auream superinjecerunt, quo ferent Augusto res nuptiae o cantabiliores necnon, flores ratis mphae delibabant, oe de niveis sinibus

Ingerebant.

Illo ipso in loco poni solebat sponda dicta κλιν ἡ παραβυσος Hesychio, περτ την παιδα ριη θυμιησαι, ut Polluconomas. lib. cap. III. hujus moris causam arseri Verum, antequam lectum peterent , sponsa pedes lavabat hinc Trygariis apud Aristophanem Pace pag. 36. Edit. Melod statuens Oporam uxorem sibi adjungere , statim ac eam deduxit domum suam jubet famulos prospicere vas aquae, deinde lectum apparare

Στορνυθί μοι ψ τῖδε κουρίδιον λεχος At δε intro quam citi stae Ilam prehendens , Et trtillatim ablue ac calefacit aquam, Sterne quoquemibi illique genialem lectum Aquam istam semper accersebant Athenienses e sonte Callirhoe , postea

nuncupata πεακρουνο a novem cisternis, quae illius ope aqua implebantur eam serebat puer affinitate conjunctus sponso vel sponsae, dictusque a munere λουτροφρρος , secundum Suidam .Pollucem loco cit. Deinde sponsae lectum petenti plurima faces praeserebantur , una enim non sufficiebat prout animadvertendum ex Misero apud Libanium Declamat. XXXV o. qui conqueritur se non posse unica taeda sponsam ad cubile duceres uni taedarum novae nuptae mater taeniam circumligabat , hancque eo subducebat, capillosque alia nectebat ad istum morem respicit Seneca Theb A t. v.

vers. 3.

259쪽

--. non te duxit in thalamos parens Comitata primos, nec sua mas manu ornavit aedes, nec sua ras faces Vitta revinxit. Cognati sponsae' sponsi intererant solennibus , nec mediocre infortunium habebatur si abessent matres potissimum operam continuam navabant accendendis taedis, quando filiorum uxores domum intrabant Go- casta apud Euripidem Phoenissis vers. 339. in quem locum vide Scholiastem Lacriter increpat Polynicem , quod uxorem ducat in peregrina regione, quia ipsime simul cum caeteris cognatis ac familiaribus eriperetur munus in ejus nuptiis Σε P, ὼ τεκνον , ψ γάμοιο δε κλυω

Te vero, o fili, audio connubio Conjunctum, conjugalem voluptatem Habere in externa terra, Peregrinamque a itatem curare: Haec sunt intolarabilia matri, Et aio avo tuo, Nuptiarum externam noxam:

Ego vero neque lumen eius accendi tibi Legitimum in nuptiis, Ut decet matrem beatam: Nec Ismenus curavit dimenaeum, cui ex balneis consa deliciarum, Per Thebanam vero urbem

Praeteritus es silentio ingressus tuae sponse .

Sponsae mater non minori jure in istud ossicium gaudebat videmus enim Clytaemnestram, dum omnino profiteretur obsequium debitum Agamemnoni exoptanti ut illa nuptiis Iphigeniae non interseret, constanter respuere id ceu valde iniquum, licet ipse polliceretur explere ejus partes in isto ritu peragendo, teste Euripide Dbigenia in Aulide vers. 73o.

260쪽

Cθ. Sed tibi nos interim oportet esse λ a Princiscere Argos, ct cura virgines C6. Reli'a fili, qui sero praeferet sublatam facem Aga. Ego exhibebo facem, qui convenit sponsis.cidi. Non hoc moris est, ct tu ipse judicas haec indecora. Postquam paucis disputarunt, ita pergunt ibid. vers.7D.

a. Pare. CH. Non per Deam reginam Argavorum. Profectus igitur quae foris sunt age , res vero dome sica ego curabo, Ouas oporret habere puellas nubentes. Athenis lege statutum est, ut sponsus&sponsa cubiculo conclusi pomum cotoneum simul comederent, quo nimirum monebantur suavi & jucundo sermone se mutuo adire, juxta Plutarchum in Solone in Coritigal Praeceptis. Tum sponsae onam solvebat sponsus unde λυσιν ζων deflorare, γυνὴ vero λυσζωνος est mulier deflorataci nec illa Zona ut nonnulli autumant a solis virginibus, sed & a mulieribus nuptis gestabatur , quandoquidem ea cingebatur debilior sexus ad virorum cupidine accensorum praecipitem vim arcendam qua de causa a Nolano lib.xi i. circa finem dicitur σαοφρουν : illius enim Ope virginum pudicitia, quas Satyri comprimere conabantur, tuta tectaque suit. Idem iterum liquet ex eo quod Scriptores meminerint illius Zona mulieribus parturientibus solutae, ut 'uia puellae viro nondum maturae αμιτροι , id cit, ona carentes, dici solerent. Iterum adolescentesin virgines ad fores adstabant saltantes&cantantes carmina dicta πιθαλάμια a Θάλ- ας , tibictiliam nuptiale , imo Vociferantesin pedibus Complodentes tanto cum strepitu , ut sponsae clamores obruere valerent, quod dicebatur κτυπία vel κτυπίον , juxta Hesychium: ne autem ad sponsae opem serendam accurrere liceret mulieribus, unus ex sponsi amicis ad cubiculi ibi es excubias agebat , qui a munere dictus est Θυρωρος apud Pollucem Onomas lib. II I cast. m. Hoc carmen, aeque acreliqua, dicebatur μέναιος in quo sponsi sponsae laudes votaque stelicia de- Cantabantur, prout elici potest caeteris praetermissis ex Helenae Epithalinxnio seu I Lxum apud Theocritum, quod sic incipit:

라틴어 텍스트