장음표시 사용
71쪽
Certo certius est, excursiones ex improviso iactas in regionem aliquam habitas fuisse pro latrociniis potius quam legitimis bellis , quae in serri creadebantur, non tam ad damna accepta resarcienda, quae, si per excurso res licuisset, facilius compensari potuit sent, quam ad insontes incau tos diripiendos & depraedandos. Idcirco non mirum videri debet, si Po lybius lib. v. scribat Etolos vulgo Graeciae extorres praedones dictos fuisse, quia illius gentis moris fuit impetum ex improviso facere M vicinis nulla injuriarum denunciatione promulgata bellum inferre, quandocunque illorum exuviis se ditandi occasio offerebatur . Nihilominus non desunt exempla bellorum ab ipsis gentibus, quae meliore iustitiarin humanitatis nota gaudebant, illatorum vel indictorum sed hoc raro contingebat, nec alia de causa quam quum injuria accepta ita atrox cicerba erat, ut nullo piaculo litari re resarciri posse crederetur: quocirca illa bella omnium crudelissima' damnosa erant , eo quod cum extrema rabie decertata sunt, quia partes disceptantes se suum nomen penitus delere, si fieri posset, invicem certabant. Legati vulgo erant viri existimationes genere conspicui, ut dignitate&bonis moribus ipsorum hostium reverentiam' attentionem sibi concilia rent. Licet autem injuriis & probris ad rabiem usque exasperati fuissent, nihilominus legati undique sacri habiti sunt, nec quidquam mali iis inserare licebat per Deorum & hominum leges, imo tantae impietatis acerrimos vindices se gerere sui ossicii esse ex illimabant; quocirca ne plura exempla referamo Xerxis legatis a Lacedaemoniis inhumanum in morem occisis , illius populi dona sacrificia, quae omnia diris ominibus contaminata reperiebantur, Dii repudiasse dicuntur, donec duo nobiles Spartani ad Xerxem in piaculum missi fuissent, quorum sanguine ejus legatorum caedes litaretur. Equidem Rex ille eos domum remisit salvos&incolumes, nec ullo alio dea decore affectos, nisi quod illum audiverint genti Spartanae mores acriter perstringentem, cujus immanem crudelitatem imitari nolle professus est, et liab iis lacessitus attamen illorum crimen impunitum non sivit divina vindicta, quae poenam a patribus demeritam , filiis inflixit, quorum morte caelum scelerum vinde Lacedaemoniorum crudelitatem juste ultum fuisse colligit Herodotus obm n. cap. XXXIV. Unde haec religio ad legatos manaverit, controvertitur Fabularum consarcinatores eius ortum deducunt ab honoribus τοὶς κηρ vel praeconibus a
Veteribus persolutis, qui vel ipsi me legati vel legatorum comites erant, ideo sacri habiti, quia originem ducebant Ceryce Mercurii silio, qui eodem ossicio in coelis, quo hi viri in terra fungebatur . quidem hi praeco-ines in magna existimatione, imo sacri' intemerati habebantur unde prout Eustathius in Homerum observati, quandocunque lysses ad oras peregrinas incognitas advectus est , fecialem mittere solebat ad incolas, ut regione n tute iecure explorare pii fas esset viros enim illo munere indutos reverebantur ipsae gentes barbatae , paucis exceptis, cujusmodi Laestrygones, vel Cyclopes , qui Omnem humanitatem exuerant . Lege Eustathium t irid. et pag. 3. 8 . Ed t. Basai. Pariter sub cura latrocinio Mercurii illorum muneris prae idis Dei , Jovisque erant . Vide eumdem Iliad.
72쪽
Iliad. . pag. 729 quapropter nuncios hominum Jovis illos vocat Achilles apud Homerum Iliad. α vers. 3Iq. Xαίρετε κηρυκες, Διος αγγελοι , Π καὶ ἀνδρων. Dete praecones, Jovis nuncii atque etiam hominum. Sed hi honores praeconibus tributi videntur, non tam quia Mercurii sanguine sati plures enim aliae familiae nobiliorem ortum jactabant, quibus tanta observantia debita minime credebatur quam sui muneris gratia, quod quia iis cum legatis commune , idcirco parem reverentiam utrisque conciliabat. Revera, ii viros illius dignitatis injuria assicere ullo modo liceret, omnis spes pacis inter hostes re1arciendae evanesceret. Quapropter ipsis rudioribus saeculis legati amice excipiebanturin incolumes domum remittebantur unde Tydei uxor eo adducta est, ut conjugem Thebas in legationem ire permitteret, quia illo nomine inter ipsos hostes tutas suturus esset, prout canit Statius Thebaiae lib. II. vers. 37I.
AEtoltim multum lacomis conata morari est
Deiphile, sed jussa patris, utique regressus
Legato, usaeque preces vicere sororis. Atheniensium feciales ex una eademque familia nati erant, nam a Ceryce filio Mercuris Pandrosii Cecropis Athenarum Regis filiae ortum ducebant. Lacedaemoniorum vero seciales a Talthybi Agamemnoniis praecone , qui Spartae juxta Herodotum loco citato e . Pausaniam in Laconicis templo divinis honoribus decoratus est, orti credebantur Gestabant autem in manibus baculum laureum vel oleaceum dictum ρυκιον, cui pro pacis& concordiae emblemate gemini angues cristis demissis circumplicati erant, tradente Plinio lib. XXIX. cap. Hi ejus loco in pacis&abundantiae signum δείρεσιωνr, quae erat ramus oleae lana obvolutus omnigeno fructu decoratus , non raro uteban rur Atheniensium feciales. Κηρυκες vel praecones a πρωβεσι juxta nonnullos hac in re distingui creduntur, quod legati ad pacem pangendam , seciales vero ad bellum indicendum mittebantur lege Suidam. Sed haec distinctio non semper observatur; κηρυκας enim non raro significasse viros constitutos ad lites componendas pitet, tu me nonnullis Eustathii locis mox citatis, tum ex diversis Homeri& aliorum Scriptorum locis. Legatorum duo genera erant vel qui praescripta delegatione, quam transgredi nefas erat, utebantur vel qui res dirimendi pro sua prudentia ampla potestate gaudebant: illi suae administrationis rationem , hi vero nullam
reddere tenebantur, sed omnino sui juris erant, qui ea de causa πρεσβοις αυτοκρατορες, id est, ut vernacule dicam Plenipotentiarii, nuncupati. Vide Arch.eologiam nostram lib. I. cap. XV. Non autem praetermittendum , Lacedaemoniorum, qui in plerisque moribus caeteris Graecis diversi erant , in delectu legatorum hoc pariter proprium erat, quod viros, inter quos non bene conveniebat, ut plurimum delegabant, quia plusquam vero simile ducebant ore , ut sibi invicem nun-
73쪽
ARCA COLOGIA GRAECA . Lib.III. Cap. VII
quam fiderent ad quid in Rempublicam uno consensu moliendum eadem de causa illius Reipublicae ars politica erat inter suos Reges dissidia ciere&fovere, prout testatur Aristoteles Politis. b. D. Illorum cedera triplicia erant. I. Simplex σπονδε, συνθηκη , ἰρήνη, aut pax, qua omnes hostilitatesin adversus invicem δε adversus utrorumvis
confoederatos X uere tenebantur.
2. πιριαχια , qua sibi inVicem copias auxiliares serre obstricti erant quando hostis aliquem eorum invaderet. 3. Συαααχία, qua consentiebant sibi invicem opem laturos, ut quando eos adoriretur hostis , ita quum ipsi me aliis bellum inferrent , pariter iiDdem amicis cinimicis ambos usuros Leg. Suidas. Hax omnia foedera solennibus jurejuraiadis, quae superius lib., cap. VI. defcmpsimus, utrinque firmari solebant sed ut strictiori vinculo tenerentur ad illa inviolate praestanda, in tabulis, quae in locis frequentissimis assigebantur, inscribi solebant, ut suae justitia: intemeratae fidei omnes testes forent: exempli gratia , conditiones foederis inter Atheniensesin Spartanos icti
non solum Athenis rapartae , sed cin ludis Olympicis , Pythiis in Isthmiis promulgatae sunt , teste Thucydide de Bello Peloponnesaco. Qui,
dam tesseras invicem dabant , quae velut amicitiae notae proferri possent quae Graece συαβολα eodem nomine foedus ipsum aliquando dictum est.
Harpocration Voc Συαβοδεον. Praeterea , ut foederum memoriam renovarent,
civitatibus confoederatis vulgare fuit sibi alternatim legatos mittere , qui statis diebus , quando populus cum magna frequentia in Unum On Venire solebat, pacta publice relegebant, & mutuo consensu iterum firmabant; quod ab Atheniensibus rapartanis , postquam foedus O memoratum pepigissent, factum traditur illorum enim legati Spartae Hyacinthi festo, horum vero Athenis achi esto se stiterunt. Bellum indicere solebant per secies em qui iis, a quibus injuriam acceperant, imminentem incursum de nunciabat,in aliquando, quasi in certamen illos provocare videretur, hastam versus eos vibrabat . Agnum in hoitium confinia saepius emittebant Athenienses, hoc signo indicantes, illam regionem quae modo ab hominibus incolebatur, proxime vastandam depopulandam esse, imo ovium pascuum tantum futuram unde ἄρνα προβαλλωιν proverbialiter dicitur ἡ τῶν πολέυῶν αἱρουώνων, de iis qui bello con edi statuunt.
sulendi sunt Diogenianus Collerit Prov. Suidas, c. Bella raro indicebantur, niti Deorum consilium approbationem prius quaesiissent . Haruspices omnigenique divinatores consulebantur , oracula muneribus ditabantur, nullique sumptui labori parcebant , ut coelum prout imaginabantur sibi propitium redderent Tot sunt sere hujus generis eXempla, quot bella indicta, quae nunquam suscipiebantur, nisi de illorum exitu Deos prius interrogassent nec unius Numinis sententia iis sussiciebat; etenim in bellis magni momenti, in quibus Reipublicae salus&libertas Vertebantur, ad totam Numinum fatidicorum turbam confugiebant supplicibus votis , pretiosorum sacrificiorum re opulentissimorum munerum Tom. II. H alis,
74쪽
alis, ad caelum sublatis illa sollicitantes, ut salutis eris consiliis illos dignarentur . Insigne exstat Croes exemplum , antequam Periis bellum inferret, qui patriorum Deorum & oraculorum Graeciae celebrium , in quibus interrogandis amplos thesauros profuderat, responsa non solum quaesivit sed usque in Libyam legatos, qui Iovis Hammonis oraculum consulerent, opibus onustos misit, reserente Herodoto Clio seu lib. r. Quando de bello suscipiendo statuerant, sacrificia & ampla vota obscelicem incoeptorum eventum persolvenda facere solebant: sic quando Atticam invasisset Darius, Minervae votum dicavit Callimachus, quod si Athenienses victoria donare vellet, tot capros, quot hostes occisi serent, in ejus aris mactaturus esset . Nec hic mos in sola Graecia, sed in plerisque aliis gentibus obtinuit: plura exempla occurrunt in Historia Romana , Persica &c. Imo ipsos Iudaeos non latuisse patet ex Iephthae voto , quando exe citus Israelitici in Ammonitas imperium suscepit, ut legere est in lib. Ju
His ita dispositis, licet rerum status quaevis prospera promitteret, attamen aeque impium ac periculosum credebatur , si bellum hostibus intulissent antequam suis incoeptis favere videretur tempestas i quandoquidem inominibus diebus observandis plus nimio superstitiosi forent, nil in hostem moliri sustinebant, donec illa fausta consecuti fuissent Lunae eclipsis visa, vel quidvis aliud ab iis creditum inauspicatum omen , ab expeditione suscipienda facile absterrebat δε licet bona spes ex caeteris affulsisset , nihilominus opus aggredi noluerunt antequam diem faustum, ut putabant, attigissent.
Athenienses bellum nunquam suscipiebant νας ἐβδομ e , id est , ante smptimtim diem, observantibus ristophanis Scholiaste in quit. Me sychio unde natum est proverbium, quo qui quidquam negotii intempestive aggrediuntur, dicuntur illud ager έντος βδομης , juxta Lenobium Cent. III. Protei b. LxXIX. Sed omnium Graecorum Lacedaemonii maxime superstitiosi &religiosi erant in iis observandis, imprimis quia illius gentis Legislator is praeceperat, ut ominibus coelestibus religiose intemerate parerent, imo sua consiliatum in rebus politicis, tum in bellicis ex siderum positione dirigerent inter caetera peculiari lege prohibebantur ante novilunium ullam expeditionem bellicam suscipere, teste Luciano si olog rebus enim humanis praeternaturali peculiari modo praesidere credebatur illud sydus, quod hominum incoepta foetici successu coronabat, quando in summo sui splendoris fastigio evectum illa vero negligebat , aut dissipari patiebatur , donec eo pervenisset, quia vi opisera destitutum tam firma autem illorum si
gnorum fides Lacedaemonios invaserat, ut, quantum Vis urgeret necessitas a suis institutis discedere noluerint Athenienses enim, quum a Dario iis immineret periculum , Spartanorum auxilium quae: iverunt , qui quidem consenserunt se copias auxiliares missuros , sed quia ante novilunium iter ingredi recusarent , pugnae decretoriae ortunam tentare is cum exigua&contemnenda militum manu adversus centena millia Medorum pugnare adacti sunt Athenienses, prout tradit Herodotus raro se Iib. I.
75쪽
De eorumdem Castris, Custodiis, Excubiis, itaque militaris ratione ac iusituto.
DE figura apud Graecos castrorum nihil accurati ac firmi tradi potest,
cum non semper eadem fuerit , sed mutaretur , prout Consuetudo aut natura diversi, tum regnorum , vel opportunitas X igebat Lacedaemonii
quidem rationem constantem urbium aedificanda rumin castrametandi praefinitam ab ipsorum Legislatore habuisse dicuntur, qui sphaericam figuram ad se tuendum magi me idoneam existimabat, secundum Xenophontem de Rep. Laced quod contrarium Romanorum consuetudini quorum castra erant quadrangularia; omnes vero hujuscemodi figurae a Lycurgo rejectae, utpote anguli nec ulli usui essent, nec defendi possent, nisi fluvio, monte, muro, similive propugnaculo muniti. Porro observandum est, Lacedaemonios saepissime castra sua movisse, quippe quod omnia incoepta sua strenue prosequi assueti essent, moras longas male ferrent, nec libenter tempus otiose tererent quapropter de hujusce rei causa interrogatus Lycurgus regessit Ut gravius damnum hostibus inferretur , juxta Plutarchum pophim -- Lacon cui Xenophon locii j. aliam addit , nimir. Ut suppetias amicis citius alacrius ferrent. Caeterum de Graecorum castris notandum , quod sortissimi militum in alis, reliqui in medio ponti essent ut robustiores tegerent infirmiores, primosque impetus sustinerent, si hostis operain munitiones eorum perrumpere velle . Sic Achillesin ja extremitates Graecorum castrorum ante Trojam occuparunt, utrinque tutati sunt caeteros Principes, quorum tentoria in medio potita, ut discere est ex Homero Iliad. . vers. 222.
Stetit autem nil si ingenti navi nigra, Diae in medio erat, ut o exaudiri poisset in utramque partem, Et ad Agacis tentorium Telamonii, Et ad Achillis, qui extremi naves aequales Subduxerant, oirtute fretiis robore manuum. Quando in castris diu residere statuebant, locum eligebant, ubi Itaria Diis erecta , resque divinae apud eos solenniter factae cibidem coetus publici convocati , quum imperator aliquid cum militibus communicandum haberet judiciaque exercita, quibus controveritae inter milites ortae dirimebantur, an criminis reos sententia serebatur que consuetus aeque antiqua ac bellum Trojanum , cujusque mentio fit aqud Homeriam Iliad. .
76쪽
Sed cum jam e regione notam Ut si risini Pervenit currens Patrocius, ubi ei forumque erat oecius dicebatur, Ubi etiam eis Deorum Diuia erant altaria. Quando castris imminebant hostes, vallo muro turribus iis, quae incivitatum moenibus visuntur, non absimilibus undique firmatis, ex quibus hostem missilibus lacessebant, illa munire solebant. Nono belli Trojani anno, quo Achilles suas copias auxiliares abduxit, his munimentis castra tueri coacti dicuntur Graeci apud Homerum, qui eousque nullis munitionibus indiguerant, quamdiu Trojanos intra sua moenia coercere valuerant illorum autem castra sic munita describuntur Iliad. η vers. 36.
Eυρῶα , μεγαλην is δε σκολοπας καππηξαν - murum aedificarunt,
Turresque altas, propugnaculum naviumque S ipsorum. In ipse autem portas fecerunt bene coagmentatas,
Ut per illas equestris via esset. Exterius autem profundam prope illum fossam foderunt,
Latam, magnam vallos autem infixerunt. Disciplina castrensis pro moribus ducum diversa erat alii enim militibus omnem intemperantiamin nequitiam permittebant: alii econtra ad severissimam temperantiam & sobrietatem illos obstringebant insigne exemplum nobis suppeditat Philippus Macedo, qui prout Polyaenus tradit duos milites nullum aliud ob delictum, quam quia in castris illos in psaltriae consortio offenderat , in exilium pepulit . Disciplinam autem castrensem tam severam trictam apud Graecos non semper viguisse patet ex Plutarcho, qui in Cleomene pag. 81o. Edit Paris. Qin γcurgo scribit, omnium Graecorum solo Lacedaemonios, nullos histriones Magyrtas, nullasque saltatricesin cantatrices in castris tolerasse , pariterque ab omni pompa ludicra nugis abstinuisse juniores enim in virilibus certaminibus semper se exercebant seniores vero in iis instituendis operam dabant, vel a peritioribus edocebantur & solutiores horas in solitis facetiis Jocis Laconicis promore suae gentis insumebant. Nihilominus illorum Legislato majorem licentiam militiae , ut eorum labores leniret, quam domi iis indulserat in bello enim levioribus eXercitiis& delicatiore-victu utebantur, nec tam severo ducum imperio parebant, ita ut ex omnibus populis soli milites Lacedaemonii militia solutiore & liberiore gauderent: quandoquidem sumptuosa arma pretiosasque vestes gestare, imo saepius unguento se inungere δε comam. crispare iis pariter licebat unde summopere admiratus dicitur Xerxes, quando
77쪽
ARCHAEOLOGIA GRAECA Lib. III. Cap. VIII. 1
do ab exploratoribus audivisset, Lacedaemoniorum vigiles tum gymnicis certaminibus, tum capillis in cincinnos torquendis vacare, prout tradit Herodotus lib. v II. cat . ccvo I. cc Ix. Quin etiam Athenis equites comam alebant unde Aristophanes in Nubibus Actor Scen. I.
illa autem comam habens Equitat, o bigas agit. Et in Equitibus Act. m. Men. H.
Vesris. Quod a veteris sorte Graeciae moribus acceptum, cum ubique apud Homerum καροκομ ωνπς χαιοι, comati Achivi, occurrant. Postea Cyneas thry-nus, cum immutatam vellent Atheniensium disciplinam, legem rogarunt ne liceret illis amplius κομαν, ωάβροδιαιτους ne ι, comam nutrire, ocilicate vioere. Vid Aristophanis Interpres ad Equites. Graecorum excubiae distinguuntur in is ρινας δε κπρινας illae in te diu hae vero noctu agebantur. Statis horis nocturnis nonnulli praesecti dicti περιπολοι περιπολων vel castra lustrare, & vigilias explorare solebant ut autem compertum haberent an dormirent necne, campanula , quae dicebatur κωδων, sonare assueverant, qua audita milites respondere tenebantur, teste Suida illud dicebatur κωδωνίζων , 5 κωδωνοφορεῖν
- circuit cum campanula, ubivis Excubiae constitutae sunt. -- Qua de causa κωδωνίζων sumitur pro τωρα ν experiri vel probare, ex Aristophane in Ranis, ωακωδωνιτος pro α,είρατος, id est, inexpertus, apud eumdem in Linstrate. In bello Peloponnesiaco iste mos rasidam in urbe Potidaea invadenda non parum adjuvit quando enim animadvertisset campanulae sonitum desiisse, tempestive, antequam campana iterum pulsaretur, scalis moenibus, ubi custodibus exuta erant, admotis civitatem invasit, reserente Thucydide lib. v. Apud Lacedaemonios clypeis tegi non permittebantur excubiae,scilicet,ut armis tegentibus destituti a somno magis sibi caverent ad quem morem alludit Tretres biliad. IX. His ccLXXVI.
Olimis aliquis ducum prudentiortim muri
Nudos me scutis custodes reliquit,
78쪽
Ut igilantius custodiam agerent. Et ne fidentes ipsis ad somnum se verterent.
Meliqui vero milites armati dormire tenebantur, ut, quam primum classicum caneretur, ad pugnam accincti forent, prout nos docet Xenophon. Non est praetermittendum Spartanum exercitum duplices excubias adhibuisse alteras intra castra, quae in conscederatis vigilem oculum tenerent, ne a suis partibus derepente deficerent , alteras vero extra castra in loco editiore , unde in exercitum hostilem commode despicere licet . Leg. Xenophon. Quoties & an statis horis an vero pro lubitu imperatoris excitarentur vigiliae, non fatis lique . quidem φυλακὴ , quae denotat excubias , saepius sumitur pro quarta parte noctis, juxta divisionem Romanarum vigiliarum prout patet tum ex diversis Novi Testamenti locis, tum ex aliis Scriptoribus sed hic vocis usus non tam a Graecis quam a Romanis vigiliis desumptus est quae per noctem quater, hoc est , singulis tri hortis, excitari solebant nocte supputata a sexta hora vespertina ad sextam matutinam, vela solis occasu ad ejus ortum crastinum tempus enim, quod intercedebat a sole ocicidente ad solem orientem diei sequentis, in duodecim aequa partes, quae non semper pares erant, cujusmodi nostrates horae sunt, sed minores vehmajores, pro anni tempestate, quae idcirco ab Astronomis impares planeticae horae dicuntur, distingui solebant
C P. IX. De ipsorum Praeliis, imperatorum orationibus, acrificiis, Musci, ignis , Vexillis , essero militari, modo quo
bellis absolvebant pugna fingulari,
NTEQUAM committeretur praelium, cibariis semper se reficiebant mi-ua lites, edendo ac bibendo copiose Hujusmodi consuetudo ejusque rationes ample descriptae eκ stant in oratione eleganti lysiis ad Achillem Iliadet. Sers. 33 ubi monet istum juvenem imperatorem , ne exercitum -- pransum educat:
79쪽
ARC COLOGIA GRAECA. Lib. III. Cap IX. 63
Ne tamen sc strenuus licet sis, deo smilis Achilles, Jejuno impelle ad Ilium flios Achivopum
Contra Trojanos pugnaturos quia non exiguum tempus eris
Certamen, postquam primum congresse fuerint phalange Virorum, Detisque inspiraverit animos utrisque: Sed vesci tibe elocibus in navibus Achivos Cibo, sino: hoc enim robur si vis: Neque enim vir totam diem usque ad solem occidentem
Expers cibi poterit contra pugnare.
Licet enim animo utique promptis ad pugnandum, Tamen simul sens membra gravantur, o occupant. Sitisque oe fames, noxamque trabunt genua eunti. Qui vero vir sini saturis cibi, Cum viris hostibus totam diem pugnat,
Audens omnino ei animus in praecordiis, neque quicquam membra Prius defatigantur quam omnes recedant a priua. Livius quoque tradit lib. IX. Romanos istud existimasse apparatum prorsus
necessarium, nec unquam omisisse ante pugnam.
Deinde militum praesecti aciem instruebant in qua arte Graeci Roma, ni longe inseriores erant illi enim, integro Xercitu in unam quasi frontem statuto, stelicem pugnae exitum in uno conferto agmine ponebant cum Romani, ipsorum hastatis, principibus, ac triariis in distinctas acies unam pone aliac dispositis, post primam aciem deletam praelium instaurare iterum pares erant, nec penitus profligari poterant, donec ter victi fuissent. Nihilominus aliquid non absimile factum reperimus tempore belli Trojani, quo senex Nelior equites in prima acie , post illos peditum infirmis simos, tandemque eos qui reliquos robore ac sortitudine superabant, collocasse dicitur apud Homerum Iliad. I. vers. 297.
Equites quidem primum cum equisis curribus, Pedites autem a tergo constituit multosque frenuosique, Vallum ut essent belli igna Cos autem in medium coegit, Et etiam non solens quis nece state pugnaret. Quo in loco et si nonnulli accipiant, πρμο ατο πιθεν de dextro inistro cornu, pluresque alii aliter, tamen maxime propria ac nativa Poet
80쪽
sententia videtur esse, quod constituti fuerint alii post alios , teste Plutarcho lib. de Homero Tum imperator orationem ad milites habebat, in qua argumentis ad id accommodatis eos hortabatur ad omnibus viribus hosti obsistendum successusque inde emergens adeo mirabilis erat, ut saepenumero, quum res accisae penitusque desperatae essent, milites animum denuo erigerent, vireSeX- templo colligerent, ipsumque hostem, a quo antea profligati fuerant, propulsarent. Plurima hujusce rei exempla in historiis Graecorum atque Romanorum passim occurrunt, quorum maxime notatu dignum illud Tyrtaei Atheniensis Poetae claudi, cui monitu oraculi imperium eXercitus Spartanorum traditum in quodam cum esseniis bello Spartani tunc temporis magnas clades in multis conflictibus acceperant, omniaque ipsorum strata- gemata irrita evaserant, ita ut de successu penitus desperare inciperent, quia iri Poeta hortamentis honoris ac virtutis suffultis carmine pathetico tantum ardorem ipsis injecit, ut parati pro patria mori cirruentes impetu violento congressi fuerint cum hoste prorsusque eum fuderint, sicque pugna decretoria foeticem exitum bello imposuerint, quemadmodum scribunt Pausanias
Messenisis, Diodorus Siculus lib. xv. Iustinus Hist. lib. o. cap.v.
Antequam cum hoste manus conserere tentarent, Numina libi propitia praesentia reddere precibus , sacrificiis, votisque studebant, Marti hymnum dictum Παιά να μαγ-ιον, ut WApollini post victoriam laetam nuncupatum Iαιαια πιν- ιον cantabant, teste Thucydidis Scholiaste lib. 1. Musis sacrificium faciebant Lacedaemonii more sibi proprio , qui ab iis inductus sive ad affectus vehementissimos comprimendos molliendosque, cum animo tranquillo atque sedato praelium inire solerent , juxta Plutarchum περὶ οργησίας sive ut seipsos excitarent ad facinora praeclara efficienda digna quae ab hisce Deabus ad posteros transmitterentur, secundum eumdem in secur o. ruspices pugnae eventum portendere volentes victimas omnes inspiciebant; donec omnia fausta ostenderentur, hostibus ignaves dedere malebant, quam seipsos defendere . Spartani imprimis hac superstitione praeter modum imbuti nam in celebri ad Plataeas pugna, quando Mardonius Persarum dux m Graecos irruisset , Pausanias Spartanus qui tum praeerat Graecorum e Xercitui, sacrificium oblatum minime Diis gratum comperiebat, ideoque Lacedaemoniis imperavit, ut clypeis ante pedes postis, quieti mandata sua exsequerentur; sacerdotes alias ex aliis victimas mactabant, sed universas inauspicato, barbaris illos perpetuo adorientibus, vulnerantibus ac caedentibus intra eorum ordines, donec Pausanias ad templum conversus , manibus ad coelum sublatis oculis achrymantibus, Iunonem Cithaeroniam caeterosque Plataeensium tutela res Deos supplex orat, si in fatis non foret ut potirentur Graeci victoria, saltem ut quodam memorabili facinore hostibus ostenderent, viris sortibus bellicosis eos arma intulisse precibus vi finitis, sacrificia apparuerunt propitia, signoque dato in Persas sortiter impavide irruerunt, brevique integrum eorum Xercitum penitus deleverunt, juxta eumdem in Arit fide.
terdum quidem promiscue usurpantur, sed proprie loquendo diversae sunt.