De Antiquitatibus Lusitaniae libri quattuor

61쪽

DE ANTIQUIT. LV si T. ubi accedit politio translucent in tantum, ut speculorum vicem & praebeant , & Vincant. t vero terrenum i auda i issimo abundat cocco, Emeri tensi , quod laudat Plinius, nil lomodo cedente. Ex quo tingunt infectores vestem, quam scarlatam, vel granam nostri homines appellant, videlicet a grani S, quae in

fruticetis toto eo tractu nascuntur, sicut ve-

teres a vermiculo in iis de granis innato blattae simili,vermiculatam ve stem dixere, quam recentiores blatteam, coccineam vel purpuream volentes significare: etsi hae distinctionem cal lunt.

Nam purpurea proprie ex sanguine , Purpurarum, conchyliorum ve sit: coccinea Vero ex ipso, quod dixi, cocco. Heinc SuetoniuSin Neronis luxuriam inuectus, aureo reti, &

funibus purpura cocco l. nexis piscatum eum criminatur Quod receptiori verbo, blatiis funibus, dixit Eutropius . Multum q. Vsi sunt ea voce illius aeui scriptore S. Ac pro pter eminentis coloris in utrisque similitudinem coeperunt ista confundi. Ostendam hoc ex Sidonio Apollinari , non contemnendo poeta, in hoc Anacreontico monstro se deprauato,nostraq. Opera, sicut cetera eiuS au

62쪽

LIBER PRIMUS. 39Meliboea fucat unda , opulentet Ni meraco Zibu Iuni colore vellus,

Perigrina det seupellex Ctesiphontis iphatis

, Iuga texta,Belluasq. -RApidas vacante pano: cuit quibus furorem, Bene sicita plaga cocco , Iaculoq. ceu forante Cruor incruentus exit. In quibus carminibus aperte confundit blatt3m, purpuram , & coccum . Meliboea namque purpura ex conchis est, ut ostendit Lucretius lib. et .

Iam tibi Barbaricae vestes, Meliboeaq. fulgens Purpura, Thes alico concharum tecta colore . Vbi etiam aduertendum, quas veste S barbaricas dixit Lucretius, peregrinam supellectilem dixisse Apollinarem. RedeamuS iam ad institutum. Vestium purpura, cocco,Vermi .culo, quae a barbaris terris, id est: peregrinis, adlata erant, insectore S, Barbaricari j appellari coeperunt, ut patet C. de excusationibus artificum, & de palatinis sa c. larg. quod etiaadnotauit Alciatus in treis posteriores Iibros Codicis. Marianus Scotus in tit. Magia stri ossiciorum, & fabricae , BarbarioS eOS

vocat.

63쪽

o DE ANTI Q VIT. Lus IT. minum fere officia significant, Sagarius, Ca ligarius, Limbolarius , & quae multa alia apud Plautum in Aulularia bonus ille Megata dorus enumerat.Sic Barbaricarita S,& Barbarius ad harum rerii officinas, opifice Sq. per- tinent. Populi itaque isti, de quibus loquimur, Barbarij appellantur. Cogitabam igitur si sorte a cocco, quod in magna multitudine colligerent, venderentque negoeiatoribus Romam eam mercem conuecturiS, aut forte ipsi baphicae gnari tingerent, Barbari j fuerint nuncupati. verum haec ariolando.Quare lituic meae coniecturae addici lecto res neque postulo, neque parte is suscepi meo periculo istiusmodi appellationum causas , originesve tradendi ..

Praesuribus.

IGnobiles,& obscuri sunt Praesuri,ab Vnoq.

auctorum omnium Plinio memorari. La-

te paterent, an termini S anginis concluderentur aeque ignotum . In nobilissimo illo super Tagum ponte ad Vettonice oppidum Al Cantaram, inter cetera prouinciae Lusitaniae municipia, quae stipem ad pontem conficiendum contulisse memoriae proditum ibi est, Paestares vltimi recensentur. Quo sane intel

ligimus, non longe eo. inde esse discretos: simulq-

64쪽

. LIBER PRIΜVS. 6 simulq. emendandum eorum in codicibus Plinianis nomen a secunda in tertiam inflexionem . De inscriptione vero pontis huius ,

cum urbeis enarrabimuS, tunc agemu S.

Ontra autem Turduli veteres valde celeia bres,& parete S omnium Turduloru, qui ulterioris Hispanil maximam partem suo nomine repleuerui. Ab iis enim prodijsse quali examina Turdulos, & in Betica,&Anam forsitan & Turdetanos: indicio eIdip

teres isti sint, reliquos omnes recetiore S esse Oportet. Eorum regionem Plinius a Durio dextrorsus Oceanum versus designat; sinistrorsus vero ex dictis superiori capite, Paelures Turdulis subiunctos ab Plinio incolere existimamus . Pomponius , cui in Hispaniae rebus multum est merito tribuendum, a Tagi ostio ad Durium eos extendit: Ab ijs, inquit, promontoriis ad illam partem, quae recessit, ingens flexus aperitur, in eoque sunt Turduli veteres, Turdulorumq. oppida. AmneS au

65쪽

. ποῦ Xplicauimus sena malim Lusitaniam tri- C. plici terminorum differentia: a quibusq; populis ante Gothorum illuuionem, de qui bus postea, possessa olim sit, dictum satis.

Exigit ordo, ut, qualis nam fuerit ea gens, quibtisue moribus,indicemus. Et qui de gentem esse sortem, ut nostra tempora non praeoccupemus,antiqui scriptore S non tacuere., Diodorus Siculus omnium Celtiberorum for. tisii mos esse Lusitanos asseruit. Quo loco, ut obiter dicamus, aut legendum, Omnium Ibe-- rorum, aut Diodorus Iberos omnes Celtibe ros appellasi , minus apte est existiman- dus. Sed, cum statim Lusitanos galeam, ensemq. ferre Celtiberorum more dixerit, absque dubio a Celtiberis eos separat. i Quare magis placet, ut lectio emendetur, degaturq. Omnium iberorii. Ceterum ad sora titudinem pertinet, quod Strabo ait, Lusitaniam annis plurimis Romanorum armi S Oppugnatam. Fortitudinem quoque arguit constans, ac grauissimu Decimo Bruto Cinnante su na responsum , quod affert lib. 6. Valerius, neque sinu animi quodam exulcerati, & sor

te ex inuidia, dolore. Melius, inquit, sine dubio homines nostri sanguinis haec dixissent, quam audissent. Vrsit tamen veritas scriptorem ita concludere. Sed illos quidem natura, in huius

66쪽

in huius grauitatis vestigia deduxit.

Nec ad fortitudinem non pertinet, quod idem Valerius titulo de vaste dictis, aut faeti S commemorat , non potuisse Sertorium Lusitanos oratione flectere, ne cum Vniuer sa Romanorum acie vellent cossi gere, donec vellendis equorum duorum caudis notissimuillud exemplum oculis mirantium obiecit. Vocet Valerius suo libito gentem barbaram, asperam, regi dissicilem, his opprobriis parum di sciplinae militaris peritos LusiitanOS arguerit, imbelleis, aut ignavos animos iis minime fuisse eadem illa narratione palam praedicat . Multa LiuiuS tertia , quarta γ ν& quinta decadibus proelia cum LusitaniS Vatria fortuna commissa refert. Quamquam sumspecta scriptorum Romanorum censeri fide Smerito possit. Fere enim eleuant, & attenuat barbarorum, sicuti aiunt, res gestaS, sua S au gent etiam immodice,vitiosortasse priorum. Di ser te Strabo Polybium notauit libro 3. quod trecentas Celtiberorum urbeis in Tiberi j Gracchi gratiam subuersas ab illo memoris prodiderit. Nam Imperatores, inquit, dc verum gestarum scriptoreS, ut ornatiora essiciant negotia, ad hoc mentiendi genus seruntur . Antiatem Valerium non semel ipse Liuius perstringit, ut in numero augendo intemperantem , atque immodicum, & prscimpue circa finem lib. sexti tertis de cadis, adeo

nullus

67쪽

DE ANTICUIT. LUSIT. nullus inquiens, mentiendi modus est Ex quo cum pleraque desumpserit, non mirum si fallat similiter. Expendatur ut unum hoc argumentum verbi causa reseram Publii Corneli j Cnei filij Scipionis propraetoris pugna cum Lusitanis, qui de uastata ulteriore Hispania onusti praeda domum redibant, narrata in initio quinti libri quartae decadis. eius ipsius verba

recensebo.

Praetor haec gesserat Scipio. Idem propraetor Lusitanos, levastata ulteriori prouincia. cum ingenti praeda domum redeunteis in ipso itinere adgressus , ab hora tertia diei ad octauam incerto euentu pugnauit, numero militum impar, superior aliis. Nam &acie frequenti armatis ad longum, & impeditum

turba pecorum agmen , & recenti milite aduersus fessos longo itinere concurrerat. Tertia namque vigilia exierant hostes. Huic nocturno itineri tres diurnae horae accesserant,

nec ulla data quiete labori viae praelium exceperat . Itaque principio pugnae vigoris aliquid in corporibus, animi Sq. fuit. Et turba uerant primo Romanos, te inde aequata paulisper pugna est.In hoc discrimine ludos Ioui, si vi sudisset, cecidissetq. hosteis, propraetor vovit. Tandem gradum acrius intulere Romani, cessitq. Lusitanus: deinde prorsus terga dedit. Et cum institissent sugientibus victores

68쪽

LIBER PRIΜvs. 6sctores, ad xii. millia hostium sunt caesa, capti quingenti quadraginta, omneS ferme equites , & signa militaria capta centum triginta quattuor. De exercitu Romano septuaginta,

Cui enim Liuidissertissurie suspectum non

sit, in praelio continentium horarum quinque incerto euentu, in quo primo turbatos fuisse ais Romanos , deinde paulisper aequatam pugnam, propraetoremq. in eo discrimine ludos vovisse Ioui, quod sane solent ij, qui de vicitoria desperant, duodecim Lusitanorum cecidisse millia, captos quingentOS quadraginta , omnes ferme equites; de Romano Vero exercitu tantum amissos treis & leptuaginta ZAggressus inquis est propraetor armatorum frequenti acie longum & impeditum turba pecorum agmen, recenti milite fessos

longo itinere, accipimuS, ut merito credantur Romani Lusitanorum multa millia cecidisse : Sed in duodecim millium clade solostreis & septuaginta amisisse RomanoS, nescio an persuadeaS- . Quid enim Romanos turbavit Θ Quid est post quinque horarum spatium incerto euentu paulisper aequatam fuisse pugnamὸ Ab hora tertia diei usque ad octauam incerto euentu pugnauit Romanus , deinde aequata paulisper pugna est . si tam illaesi in praelio erant Romani,si tam obtusis

69쪽

6 DE ANTIQv ΙΨ. LVsΙΤ. obtusis gladiis, & exhausto vigore Lusitani, cur horis conti netibus quinque incertus fuit euentuSZan non,quia caedebant, & caedebantur)Quid sibi vult, aequata suisse pugnam, nisi eatenus inseriores fuisse Romanos Z & persuadebis in tanto discrimine, cum Lusitanorum duodecim millia caesa fuerint,solos treis& septuaginta de Romano exercitu fulis

Sed bene quod itinere logo sessos, & de tertia vigilia egressos, praedaq longo agmin impeditos, confestiis es , parum alioqui fidei

habiturus. Non enim gerebatur res cum sugacibus Armeniis, & ventosi TigraniS exercitu, sed cum Lusitanis assuetis pugnare contra Romanos, quoru forti opera usus fuerat

Hannibal, non modo in Hispania, sed in ipsa etia Italia, qui q. Lucij Aemilij Pauli proprae

tori S exercitum apud Lyconem oppidu profligarunt , caesis uno proelio sex Romanorum millibus, ceteris intra vallum compulsitS, ac aegre castra defendentibus, ac tandem ad modum fugientium magnis itineribus in pacatum agrum reductis. Quod idem restatur Liuius de cadis quartae lib. 7. Vbi etiam aduer tant lectores, quam religiose Romanorum sugam scriptor facundissimus obumbret, admodum fugientium magnis itineribus in agrum pacatum perductOS memoran S. Orosius certe L. Aemilium cum uniuerso

70쪽

LIBER PRIMVs. 67 exercitu caesum interiisse dicit libro . cap. 2o.de quo alibi diffusius, & cap. 1 I. Sergium Galbam praetorem a Lusitanis magno praelio

victium, Vniuerso exercitu amis , cum paucis vix elapsum euasisse narrat. Ex qua ignominia cum se postea ulcisci Galba statuistet, Lusitanos, qui citra Tagum habitabant, sponte sua se dedentes ad colloquium vocavit, simulans de eorum se commodis acturum. Sed circui positis militibus, inermes , atque incauto S per sceluS maximum omneis profligauit. Qie res,inquit Orosius,postea uniuersae Hispaniae propter Romanorum perfidiam

causis maximi tumultus fuit. . Trium Lusitaniae ciuitatum conuocato populo, ut scribit Valerius Maximus libro nono titulo de perfidia, nouem millia, in quibus flos iuuentutis consistebat, partim trucida ruit, partim vendidit. Accusauit acriter M. Cato Sergium Galbam pro interseetis contra interpositam Gde Lusitanis,ut testatur in Bruto M. Tullius,& obiter in Diuinatione, quod explicat latiuscule Asconius Pedianus, & Liuij epitomo

lib. V. & idem Valerius Max.lib. 8. cap. I. Nonagesimu autem statis annum agebat Cato, cum Galbam accusauit, teste Liuio, decadis q.lib.9.

Ab Orosio non discedamus. Is ex Claudio narrat, treceios Lusitanos cu mille Romanis Pugnam