장음표시 사용
101쪽
illud significare ante cenam,quod Athenaeus dixit. Idem tamen, libro quinto, Didymi, quam dixi, intcrpretationein videtur secutus. quae probabilis est: nam huius radix vocabuli quantum in se cst, nillil significat, quod ad cibum pertineat: non cst en im ut αριςον εc δειπνον prandium Homero si ilicet. apud quem duo haec idem significant
speros, ut est apud Homerum Iliad. Φι ubi legitur
ἀρουραν . idest donec veniat hesperos sero occidens. quamquam interpres ait, apud Atticos voce illa ρύελο ρ vespertinam selis constitutionetia significari, α δ να,10quit, κατατα ρ τῆ nλιου, sed utrumvis esto, quantum in se est, non significat ci bum ipsum vesperum, aut stellam , quae solet post Hiem occidere, & idcirco dicitur δυων, id st scro occidens. codemq; pertinet δέελον neutro genere, quo Homerus eodem loco usus est, Odyss. P. εοτα λυγε ιρέελον αμαρ idest aduenerat dici tempus extremum, ipse, inquam, vesper inquit Didy- mus, o ρὶ δ' ἄλιναρ ωραρ, sed dubium non est, δίλω significare crepusculu praesertim vespertinum: nam etsi addita voce ἰωα vel προaciae significat apud Atticos auroram, vel matutinum crepusculum, tamena Se h. 1 g. pe, sine VlliuS adiectione vocis vcs perum denotat; sic a Aristoteles Ζέφυρορ προσ π ἐρειλωι πνεῖ , &πνύῖ , Zephyrus ad vesperum spirat, & vespere spirat, itaque διελι ταρ non ad cibum sed ad tempus ipsum vespertinum spcctat. l . Quamobrem possumus ex Homeri auctoritate affir-
102쪽
. De sanitate Tuenda. Lib. I. 26
assi are, Iliacis temporibus Graecos bis die saltem
cibo refici consucuisse, cibumq; matutinum tum αριςον, tum δειπνον, Vespertinum autem vocatum. fuisse quoque qui saepius comederent,non negauerim; idque confirmat sintcntiam, quam probo; sed apud Homerum non reperitui: AthenaruS a
inquit, παρα - ποιηρο τινα λαμ-
, ncmo demonstrabit, apud poetam ter aliquem cibum capere . certe de Eumaeo dici non potest; licet cibum sumpti se post dicatur, quam Telemachus ad illum dixerat, ; nam ante vcsperum comcdisse eo dic, ex Homero assim mare non valemus, qui de co ita loquutus est, ut facile credas, ieiunum eXpectasse Vesperum . nec etiam ex Odyssi ae Δ ostendi potest, ter aliquos uno die comedisse, licet ipse Athcnatus libro prinro notauerit, in conuiuio Menelai poetam prandij primum fecisse mentionem, deinde post lotionem prandentes iterum conuiuas induxisse, & coenae postea in minisse; quasi ter eo die cibum illi conuiuae sumpserint: quod verum non est. & locum illum o citanter Athcnaeus legisse videtur, cum dicat M nelai conuiuium peculiare ob id extitisse, συμποσιον inquit, quod bis pransi conuiuae dicantur, etenim bis ijdem pransi non dicuntur: sed priamum nuptiale Menelai cum suis conuiuium narra-.tur: quo nondum peracto I clomachus & Pisistratus
filius Nestoris su per votii se dicuntur, qui humaniter excepti, & inuitati, post solitam lotioneri ipsi quoque accubuisse & pransi esse deinde narrantur . atque ob id secundo prandii eo luco mentio facta est: non autem quod, qui semel pransi erant, lotideinde, dc rursus pransi dicti sint, ut Athenaeus existimauit.
103쪽
Post Homeri autem tempora aliam secuti sunt Graeci rationem : nam Hippocrates libro de victu
acutorum αριςον, dc ιρε νον nunquam confundit,
ubi alioqui docuit,alios semel,alios bis, alios Apius . uno die non selum comedere, sed etiam saturari con
idest, insuper autem magis laborabit is, si ter die ad satietatem usque comederit. sed adhuc magis si saepius; sunt enim multi, qui facile ferunt, licet ter die cibo expleantur, qui scilicet ita assueuerint . nec dunbium est; cum utatur duplici vocabulo, ἀριςον Mestia virνον; quin αριτον matutinum, seu meridianum cibum, δειπνον vero vespertinum, illud prandium , hoc cςnam significet. οι μευ πλάςοι τῶν ἀνηριςn των ἡ κα7ες.ων το δειπνον . plurimi, qui impransi fuerint,coenam odore non possunt: his perspicue intelligitur γ αριςον praeire, vi matutini tem-POriS, το δειπνον vero sequi, ut vespertini: sic paulo
praeter morem cibo semel die sumpto, diem int grum vasis inanibus relictis, quantum solebat caenauerit, verisimile est, illum, si tum impransus d luit, &aegrotauit, assumpta autem cςnatum grauis effectus est ; multo magis grauari: haec ast: 'nae pariter docent, prandium praecedere, scilicet τoαριτον, cςnam autem το δειπνον prandio succedere: namgi -gnificant το δειπνειν, csnare, de illo dici, a quo i iunium vespere frangitur.
104쪽
sed aliquis ob ij ciet, το Hippocrati non fuisse cςnam& epulas vespertinas, sed prandium τetenim mentionem saepe fecit ambulationum post το , quod c nam non deberet significare ι quoniam verisimile non est, AEnam fuisse, quam sequebatur ambulatio; cςnam enim sequi cubitus sortet,& somni cura r sic: Homerus ut ante notatum
bula io vero sequitur prandium manifecte,etsi praecedit etiam : quamobrem apud Aristotclem a libro secundo posteriorum in exemplo ambulationis post cibum, ubi Graece est το δειπνον, interpretati sunt aliqui prandium; Verum hic debet animaduestere, locis Hippocratis antedictis το δὶειπνον pro cςna, & vespertinis epulis acceptum; quod euidentissime
ex illis verbis accipitur, μονοσιτ σας , κενεαλγnσας, δει νήσειεν, idest, qui semel die accepto cibo, diem totum vasis relictis inanibus, cqna
uerit: nam dicitur is ccnare, qui postquam toto die nihil acceperit, semel deinde comedit: ambulatio vero post cςnam non est ab usu aliena: non solum quod nostra aetate,aestiuis maxime temporibus,post cςnam multi deambulant, qui scilicet diu ante lolis occasum cςnare soliti sunt; quod etiam hyeme a Romanis olim factum, libro primo variarum obseruationum notaui; sed etiam quod a Graecis quoque Hippocratis aetate obseruatum sit, ut ex ijs intelligitur, quae ille scripsit libro de diaeta tertio, ubi cum
est crebra deambulationum a na mentio,ium haec leguntur , quae omnem tollunt dubitationem , d centq; το δ' ειπνον vespertinas epulas suisse,
105쪽
Xenophon. a lib. r. de Cyri institutioi e. Aristotele a
etione, & frictione modica prandium solito uberius Iumito, & vini mollis satis potato, deinde somno a prandio. quantum satis est, utitor: veshere autemivbi fuerit usus exercitijs leuibus. & calida lauati ne, cςnam sumito consueram, de ambulationibus a Roa minime utitor, sed tempus conterat r his: inruam, nihil afferri dilucidius potest, ad ostenden-um - δ ει πνον csnam significare, & epulas vespe tinas, & ambulationes acςna in usu fuisse i prihium enim prandij mentio fit,deinde cynae, stremo temporis post cςnam, quo ambulatio suscipi potuisset,& cςnam vel rtinam expresse ostendit inquiens,
intellexerit, sic etiam eodem libro -- idest
mane, opposuerat γ cea'. ιρει νου, id est, a cςna: nec
aestate tantum, sed hyeme quoque consuetam clusemodi ambulationem fuisse ostendit libro eodem in sermone de victu, quem hyeme seruandum probar,
bulat nibus utatur post exercitia celeribus, a cςna vero tardis loco tepicto. Xenophon quoque passim memorat Grςcos mane prandontes ἀριτῶν7aee , Vespere Vero csnantes δεὲπνon, ταe, immo a cibum, qui mane sumendus crat, si in vcsperum quis seruatum assumpsisscti prandium quidem vocatum, non tamen ut is tunc temporis pransus diceretur, sed dicebatur prandium cs- natuS, - ψιτον δειπνασιαντερ . Aristoteles exem
106쪽
'plum daturus earum rerum, quae . tempore inter sedisserunt, cςnam dixit, a & prandium, Uta a lib.Metaph. s. αρισον, & alibi manifeste ostendit, αριζον, matutini temporis fuisse, cum scilicet aquilam dixit, b opera- b lib. s de hist. ri, & volare απ'σριςου- ώλae, a Prandio Vt Plinius e vertit usque ad vesperum quod sequitur, e lib. Io.c.c. . vespertini temporis suilla: de libro secun- - do posterior, minal τ . intcrpretatos esse '. prandium autem non omittam, Aristotelis soculostyip vi his pleuisse usum vocabuli,quod HO. Δορ πων. rhero fimuρntissimum ruit, etσον : quo pom H merum quis usus sis, non facile inuenitur, AeschyloeXcept0, qui, Althmaeo d referente, tertio loco posuito lib. r. ii n. '
δορπον hoc. vcisu, MIM M& Nicandro, qui semel e hoc vocabulum ge- e AlexiphMmaneratim pro cibo usurpauit, l. δορπα κατετυ- cibos auersatus est: interpres exposuit, ου προσίετα , cibum nori admittit, quasi &λοψαν differre inter se non putauerit: quo pari πον Videtur accepisse Homerus, cum de Polyphemo loquebatur Odyssea I.& Κ.ωχλισαῖ δόρπον, & T. παρὰ θίνα θα-δορπνον ἐλοντο. Sed & eodem sensu idem Nicander usus est, δοραrritae ibi, ὁοῆ
Uniα κεπφου, quod interpres exponit Focpuν το κου' πψου, cibum fulicae. Aristophanes fautem δορπηςον f vespicspeciatim de vespertinis epulis dixit, ita enim illud
omnes interpretari sunt, ἰυ Θυe-δορπατου κεκραγεν , Omnes, inquam dixerunt, δορπα ταδειπνα, etsi Lycophron ut Graecus interpres retulit est interpretatus λ. ἀριαου, a prandio : sed vere decςna Comicus loquitur, ait enim ineptum illum tanto iudicandi studio reneri, ut ac a statim, non domi dormiat, sed calceis sumptis, se in forum transserat,ibiq; iudicandi hora expectans,somnu cgiat,
107쪽
Ex his autem fortasse non male aliquis existimauerit, hanc fuisse poetarum potius, quam aliorum Iriptorum vocem. certe fuit vox vetustissima, aqua festum Athenis quoddam dictum est, quo tempore Athens a regibus gubernabantur,nam a i Wilarunt primam Arituriorum diem, a conuiuiis,
ques se sales conueniebant, ut alibi aia iis, etsi Pi lus b secundam diem eo nomine, lib. L. in Ti tradidit.cur Pollux hanc vocem inter alias nixu Platonis. huius ordinis non memorauerit, aliIs cognoscedum relinquo. Vt vero haec vox exoleverat, & pro ea. P ssim accipiebatur, ita iam incaeperat in usu esse cuius ficit Aristoteles e me:-
tionem, cum dicit,palumbem seminam incipi enicina vcspcre noctem totam incubare usque ad tempus d lib ντ e. 18. ακρατίσμα , quod Plinius Ematutinum interpretatus cst. quod vocabulum a Polluce pariter omis- . lum virum dictuin sit a meri potu, vel ab incontinentia, adhuc incertum est: illud est ex dictis manifestum, Graecos priscis temporibus eodem die Blitos saeps comedere: nec Philemonis contemnendum e lib. r.dipnos, est testimonium , dicentis ut Athenaeus e resert Veteres quater die comedisse, & v s esse ακρατίσ
lo, prandio, merenda, csna: quod vero dictum est, neminem apud Homerum reperiri,qui *ptus,quam bis die comederit, verum quidem est, sed eo noncsticitur, Graecorum hoc isisse neminem : neque enim Homerum ita locutum crede . dum est, ut quae ille silentio prae- . :i termisit, illa nusquam suisse, persuasum habere debeamus.
108쪽
De sanitate Tuendax Lib. I. as
E Romanis etiam idem affrenari debere, simili'
videtur argumento manifestur apud illos enim mit in usu ientaculum, prandium, merenda, cama, comessata quae vocabula diuersa tem pora sumendo
bo destinata, hoc ipso dine, quo illa recensui, gnificabant, quod est notissimam : sed una currit dissicultas,nam hoc quoque videtur maia sestum es ise, ientacula,& merendas puerorum futile, alias pauicissimorum, messationes suisse incontinentium, &inwmperantiam , qualis Vitelius suisse dicitur, qui mineta, coiisuetudine se idoneu ad omne cibi tem-i staba este Suetonio,.adeo ut reliquum sit Prandium, carpa,quibus pleriq; contenticiant,im. mo lana vulgo dicitur,quod pleri'; carna sila contenta degram Diuq; necessario factum, quoniam tantum terebant temporis in cicercitationibus, balneisq; cibum praeeuntibus, vinρο Met spinum eadem bis, die faciendi: cui accedeSataccubitus apparatus,qui, Ut multam operam,ita tempus requirebatitimi noni sitis probari videtur ex vocabulorum mutritudine, Romanos communiter saepius eodem die comedere solitos fuisse: ut iam mirandum non si Martialem, liB. epig. Lunain diei horam dicatam cibo Romae cecinisse. 'nam se dicetiquod testatur etiam Ciuero bimu ensῖib lib. ν. episti
accubueram hora nona,cum ad te,&c.& Horati : c; post nonam venies. Glib. I.ULI.
. . Vcrum enimuero haec .tanti non sunt,ut mihi προ saadeant, Romanos, vel omneis, ves pleros. semel tantum die comedere consueuilla: nam in hac ipsa. obiectione sumimri pueros saepius conisisse,iquorusratia ientacula,& merendae institutae concedunturi
109쪽
j3randiim vocatum,qui,quae nunc caena dicitur, v pernam dixerunt. Sabinosq, potissimum ita locu los: in Sabjnis a. autem parerna rura Cato potadit racfortasse maturinaescam, quae mi cime puerorum est prandium vocarui, cum legamus apud Festum ,
pnandicula dicta esseientacula, de quibus Poeta,surgite iam pueris vcndit lantacula pistor: quasi prandicula cibus emet inprandio sumi consuetus . . .
' Itaque iniquum est, paucoruduisse, cibum semel die sumere: sed illorum; qui Erensibus negociis, i& Reipublicae administratione occupati erant, vel si terarum studio vehemcter addicti:quos ad hanc consuetudine illa necessitas adduxit, quod in urbe opulentissima,& luxu plena,dissicillimum erat lautis,&sumptuosis ditissimorum ciuium conuiuijs, sine incontinentiae periculo, inteleta: maxime vero si bis
die hoc iaciendum fuisset. cum igitur alias Siculi, &Itali bis die testis est Plato saturarentur: Romani, praesertim nobiliores, florentissimo seculo primorum Caesarum,& proximo; quo Pompeius primas in v be tenebat; semel die tantum liberaliori adesse convivio instituerunt: non quia ad tuendam valetudin conservet,sed quia minus hoc istaret,quam bis expleri: alioquin his caenis luxui magis ac ventri, quam valetudini seruiebant: quod ciborum docet copia, & varietas. maxima, & genera ut immensis*pe,ita se ruacaneis sumptibus conquisita.docent quoque phalmae,citharistriae,& alia huiusmodi,quae non praeseserunt temperantiam, vel continentiam, sed luxuriam - Balnea,& exercitationes ante caenam ab honesta quidem caussa ortum habuerui; ut sine dubio apud
Lacedaemonios in usii fuere, qui prope Eurotam in
'Ie,ac puluere sese exercentes, in propinquo ipso flu
110쪽
mine, ut puluerem detcrgcrem, lauabantCr; quos Romani primis seculis imitari, venat; bus, & agi C-stibus operibus corpora ad militiam durabant. Sed Cares cum apud multas Graeciae nationcs,tum apud: Romanos ad luxuria conuersa est, ut libro de ciyinnastica exposui: & eo ventum est, ut sic se inulti exemcerent, non ut sani essent, sed ut plus comederct, quando etiam, ut plus biberent, balneis homines coquebantur, Columella, Plinio testibus: quorum a alter, inquit, ut apti veniamus ad ganeas, quotidiana cruditatem laconicis excoquimus,-exsucto sudore sitim quaerimus: alter b vero enumeransea,quae bibendi eausa conficiebantur, inquit, cautissimos ex his balneis coqui videmus, exanime'; efferri: iain Vero alios lectum expectare non posse, immo vero nec tunicam, nudos ibi protinus anhelos ingentia vasa corripere, velut ad ostetationem virium, ac pi ne infundere, ut statim evomant, rursusq; hauriant, idq; iterum, tertiumq;: tamquam ad perdenda vina geniti, & tamquam effundi illa non possint, nisi per humanum corpus: huc pertinent peregrinae excini- rationes, & volutatio in caeno, ac pectorosa ceruicis
repandae ostentatio: haec illi. ibus docemur,& balnea,& exercitationes huiusmodi,quas illς sumptuosissimae caenae sequebantur, fuisse illorum dumtaxat, qui opibus abundabant, & voluptati potius, quam valetudini operam impendebant: qui magnificentiorem quoque, &' operosiorem accubitus appar tum requirentes,spacium,& tempus non dabant, Vt
bis emem die strui posset. sed hos fuisse perpaucos mihi ex dictis persuasum est.
. Quibus accedit, me animaduertisse, vetustioribus seculis,cum ditiores etiam,dc nobiliores moderatius conuiuabantur , bis die eodem apparatu ciborum