장음표시 사용
111쪽
eomedisse,& bis similiter lauisse,& accubuisse. Cucpde caena dubium non sit,ostendam idem in prandio
seruatum esse, nam apud Plautum Menaechmis c quus, qui dicit, bene obsenaui, atque ex mea sententia bonum anteponam prandium pransbribus, passi Io ante dixerat cocta sunt,iube ire accubitum; & deinde inquit; ire hercle melius est te intro, atque a cumbere: postea vero meretrix inquit, prandium, tiussisti ei,hic curatum, ubi lubet,ire accubitum lice di alio loco Menaechmus subreptus inquit, rubeno bis tribps prandium accurarier, atque aliquid sis ometorum de sero obsonarier, glandulam, suillam; laridum, pernam itidem,aut sinciput,aut polimenta porcina. His igitur videmus, senia varia pransuris comparata,& prandentes accumbere Blitos. Sed &amici inuitabantur ad prandium, ut Amphytrione;
euocate huc Sosiam,gubernatorem, qui in mea naui fuit. Blepharonem arcessat,qui nobiscum prandeat.& inserius; tu purgare iusseras vasa,vi rem diuinam faceres, & hunc me accessitum mittis,ut tecum prandeat. Men chmis vero; Prius iam conuiuae ambulant ante ostium,& sermo de prandio est.Sed necesse n6 est, loco omneis coaceruate, indicasse aliquos. 1bie satis existimo. Plautus vero caenam & prandium ita distinxit. ut non sit locus dubitationi, utrum prandium procaena acceperit, nam Amphitryone, caena nocte fit,& postea cubitum itur, hac,inquit, noctu in portum aduecti sumus: ibi caenaui, atque ibi quieui in naui
noctem perpetem, & deinde, cςnauisti, inquit, me cum,ego accubui simul, te dormitare aiebas, mensa ablata est, cubitum imus. In eadem tamen fabula
prandij mentio fit. Item Bacchidibus hoc idem intes. ligitur, cum dicitur, Quid Θ si apud te veniat de s
112쪽
De sanitate Tuenda. Lib.I. 3 Σ
' Uto prandium,aut potatio sene, aut caena hem Sticho,Quot adeo carnae, quas defleui, mortuae ξ Qtat potiones mulsi,quot autem prandia, quae inter in tinuum perdidi triennium ἡ & Mostellaria, Melius: hoc anno non mihi fili domi, Nec qui esca una me sibi demeruerit magis, Uxor nam prandium mihi iperbonum dedit. Nunc illa dormitum iubet me ire , minime, Non bonus est somnus homini de prandisci
haec ast ibi μ prandio: paullo post autem haec dec
m,parata res mala est in vesperum huic seni. Nam& carnandum,&dubandum, si intrabit, male. Et ex his intelligimus,c nam a prandio non ciborum g cnere, &apparatu,sed tempore differentem fuisse, neque accubitus apparatum tantam Operam requisiuit se,ut eodem cite iterari nonp uerit: sertasse in euiaicis epulis, et ubi quis multos inuitabat, dissicile sint bis die eadem facere,sed in eriuatis domibus interkdomesticos non fiali difficite: cuin enim plures ebdem lecto accuberent quod Plautus docuit Amphitryone, ubi Alcmena niquit,c nauisti mecum, accubui simul Amphitryo vero petit,ego in eodem lecto cui illa respondet, in eodem: docet & Plutarchus, a qui Symposiacis tres lectos memorauit,& x Probi. t. trinos in singulis conuiuas unum vulalteiu lectum sternere difficile non enatis De Balneis vcro cx Hippocratis b auctoritate ide b lib. 3.demietis est asserendum qui bis die quosdam lauari sqlitos si
psit: at quid hoc rescrt c si Graeci lac re,& Romani
113쪽
sacere potuerunt, publicis, & sumptuosioribus conis uiui s exceptis: quae tamen ab ijs iterari poterant, , qui seruis abundabant: itaque Vitellius imperatori strifariam semper, ut ait Suetoniuscinterdum quadri-ι sariam epulas dispartiebat, ientacula, prandi/, caenas, & comessationes; non enim famuli, & ministri deficiebant, qui singulis horis pro eius arbitrio, bal- .nea, & accubitus parare potuissent ,quod sene dici quoque de Marco Antonio potest, in quem Cicer inis haec sunt actione secunda. Quid prandiorum apparatus; quid furiosam vinoletiam tuam proseram h& paullo post, agrum Campanum compransoribus, tuis,& collusoribus diuidebaS. : . . r. sed his adiicere alienum non est, accubitus ratior,nem non esse magnifaciendam, quoniam non Οm-bnes, nec omni tempore accumbere solebant: ac vi de
rusticis nihil dicam de quibus illa scripta sunt a Coa lib. I r. iar. Iumella, a dum villici munera persequitur, consuescatq; rusticos circa larem domini, focumq, faim , Iiarem semper epulari, atque ipse in cospectu eqrum - similiter epuletur, sitq; frugalitatis exemplum . nec b lib. i.d nos. nili sacris diebus accubans carnet Athenarus b generatim scribit, priscos consueuisse non accumbetes, sed sedentes carnare: &. Heroa, in conuiuijs sedere, non accumbere: quod videre est apud Homerum,cu a Od C ius illud κλισμοίς τε, θρώοις τε ab Odyst. & illud ce ρα b bfὐοιρ-
μ h ' -καθιζον. & e ἀντιον - δυσσκορ . dc' ' memini me legere, V. Parerculus a. lib. I ibcrium imperatorem solitum esse,sedentem cpulari, non a s Com. Taei cum ntem. Et f Catonem post praelium Pharsalia: piud his, is Rrgumento,carnanisse ledentem,non accit . . '' ' cubatem. & Romanorum g principum libero mi
114쪽
Leuisse cum caeteris idem aetatis nobilibus sedentes Vcsci in aspectu propinquorum propria, & parciore mensa; qui mos etiam Grςcorum filisse ex Aristot te a intelligitur, dicente, ii quis aliquid dixerit, aut a lib. . Politici peregerit,quod vctitu sit,si liber sit, verum qui nondum in conuiuijs accubitu dignatur, senπω δ'ε rotat λισεος αμαριο σιν ἐν τοις συμιτίοις. similiter paullo post, priusquam aetatem attingant, cui accubitus communicari potest . ενα Ῥα-υπαρμquare Cassander ab Athenso scribitur an- b i biadi poci. norum quinque & triginta caenauisse iuxta patrem sedens: quamobrem conis ccae est, accumbendico suetudinem luxus argumentum exstitisse, ut contra, modestiam, & frugalitatem sessio indicabat, cuius gratia variae nationes laudatae, sunt, Vt Cretenses,
Aegyptii, Illyrii, & alij, de quibus Athenςus praesertim mentionem facit & Strabo: quamquam & in accubitu frugalitas, & modestia esse potest, si quis Cyrum illum Xenophontis imitetur, qui in stramia
quit b Xenophon, A ssyrium rogabat Gobryam, uter e lib. s. de Cyri ei videretur stragulorum plus possidere, Assyrius, ιψstuvx. an Persa; ad quem Gobryas,dubio procul vobis scilicet Persis &i domus, quam mea, magnificentior, quibus est terra, & cςlum domus, & stragula item plura, atque lecti; lectus enim vobis est, ubicumq; tellus praestat cubile; & sunt vobis stragula non ex pecudibus lanea, sed herbida e camporum, montiumq; miticetis. οἰ μεν οἰ -- - ,
Sed fuere etia qui stando, aut ambulando cibum capiebant,ne corporis voluptate animus alliceretur, I utq;
115쪽
utq; cibum non quasi dedita opera, obiter, de perfunctorie capescerent. Masinissam stantem ante tabernaculum semper cibum, serunt, sine pulpamento etiam sumpsisse cibario pane, & bellarijs militaribus contentum: proinde & cistogenario maiorem filium genuisse,& nonogenario item maiorem Carthagineses bello superasse. Annibalem quoque, nec, dum in Italia cum Romanis bellum geuit, nec dei ceps, Chartagini,summum imperium adeptum, cubantem cςnasse, proditum est. Piorem, monachum Aegyptium, semoer ambulantem ob dicta causam comevisse, a proditum est. Sed quae rariora sunt, ad
rem, quam agimus, non conducunt. Sane constat, cum in usu accubitus fuit, non omnes tamen accumbere,sed plurimos sedere ad mensam consueuisse. Similiter autem nec omnes Iauabantur,quod Hippocrates , docuit admonendo,habendam esse rationem, si aeger per bonam valetudinem lauacri cupiadus esset,& lauari adsuetus:erant igitur qui nec amabant balneum,nec lotioni assueuerant: hoc tamen de
Graecis: de Romanis vero idem colligitur, nam adit Ios potissimum Celsus e loquebatur, cuius illa sunt: Exercitationem recte sequitur modo unctio vel in sole,vel ad ignem,modo balneum: non ergo semper ante cibum Luabantur. Hoc rursus docet inquiens, si balneum non est, calido loco vel in sele, vel ad ignem ungi, atque sudare; si est, ante omnia in tepiadario residere, & ubique Celsus ex aequo dispartitvnctionem,&balneum:nam etsi,ut Graecorum mos filii vetustissimus, Iauare una atque ungere, quamobrem frequenter Homerus cecinit, λουσαν, ψγξι αν; sic Romani non lavabantur, quin ungeretur simuli tame elsus alios significat balneo alios balnei vice unctione usos esse:vt intelligamus,si no erat
116쪽
De Sanitate Tuenda. Lib. I. 3 ε
sisque unctione lotichsaltem unctionem absque I tione fuisse: & quoniam haec, sequebantur exercitationem , Ut proprie exercitatio sumitur pro instrumento quodam bonae valetudinis, aut comparandi roboris; existimandum est, illos, quibus otium non erat, ut hac ratione exercerentur, nec etiam lauisse , cuiusmodi rustici sucre, milites, operariorum ingens numerus,& pars denique populi maior: hi enim n cessari non studio valetudinis, vel animi gratia,la bores subibant: sed & in paucis domibus instrume ta erant,& idonei balneorum mini stri; ut Hippocrates de Graecis testatus Est, ἐνολιγησι γὰρ siκίησι a lib.3.de Victa
quod de Romanis etiam sumendu est, quando apud illos exstitere, qui publica aedificia, balneis destinata, ad aucupandam populi gratiam, exstruXerunt,Vt Agrippa gener Augu sti, qui primus traditur,hoc Κ-on; propterea, plurimos olim illotos cibum accepisse,necesse est. Igitur sic statuendum videtur, vel de
ociosis, vel de occupatis sermonem essi: ociosis tempus non defius quo bis die exercercntur, lauarentur, epularentur: Occupatis vero mentis laboribus 'vix tempus datum, quo haec semel die conficerent ;hos autem fuisse ex urbanis paucissimos: corporis autem muneribus districtos, non potuisse quidem arbitratu eorum exerceri,iauari, Ungiue ante cibum , saepe tamen die cibum capere necessario consueuisse, ut ante notatum est: nec i)s credendum, qui dixerui, olim infames habitos, qui ante carnam quicquam edebam, & testem laudant i Plutarchum: nam de b g. Symp. Veterum consuetudine satis ante dictu in est: ac de Persis quoque dictum e st,quibus solis ea laus tributa,quod olim semel die comederent. Plutarchum autem nihil dicere,quo id probari nassit,facile diligensi I a ludi
117쪽
lector intelliget, ipsius Plutarchi di si utatione diligenter perlecta :.quem locum priore libro variarum obseruationum examinavi. i
Te hora, qua Romani cibum capiebant.y
NEqua demum argumentum sumendum est ab hora, qua comedere solitos Romanos pleriq,i existimant; nona scilicet, quasi semel tantum die illi. comedisse dicendi sint, quia unius horae tantum mentio facta sit; leue, inquam, argumentum inde s
mitur, quoniam contraria Occurrunt multa: etenim
ante vidimus, horae mentionem septimae factam esse, cum ex Suetonio dicebatur Caius hora quasi s ptima cunctatus, an ad prandium stirgciet. Cicero in Pisonem quintam memorauit,inquiens, meministi necςnum cum ad te quinta seic hora cum C. Pisone venissiem, nescio quo e gurgustio te prodire inuoluto capite soleatum Θ & cum isto ore foetido te- terrimam nobis popinam inhalasses, excusatione tevti valetudinis, quod diceres vinolentis te quibusdam medicaminibus solere curari e memorauit Micrtiam, actione in Antonium secunda: ab hora tertia bibebatui, ludebatur, vomebatur: non sola igitur memorata est nona. Sed saepe hora nona quid visi aliud facere, quam cςnare: & ne quid dicam de m lite in castris versante, qui saepe tepori magis, quam valetudini inseruit; & ideo nonnunquam nisi nocte ccnat, cum a pusna in castra reditum est; quid cst, quod ait Cicero secunda in Verrem quae ab ipso Cicerone, & Nonio vocatur actio prima Nonae sunt hodie sextiles: hora nona conuenire cςpistis:& actione
118쪽
De sanitate Tuenda. Lib. I. 3 s
he quarta quae dicenda est tertia. Nec cogat a late horam decimam de absente secundum piae sentem iudicare:& inserius, paratum ad causam dicendam venire hora octava iubet: & paullo post, ad horam octauam praesto est: & paullo inscrtus, ante horam tertiam noctis de foro non discessit r at qui octava, i itibna, decima, & ulterius in foro Versabantur, nona nare minime poterant. Quid vero, quod ille aplud Horatium inuitatur ad cςnam post nonam ξ& Martialis a epigrammate illo vulgatissimo inquit, Hora a lib. .epigr. g. libellorum decima est Eupheme meorum, Temperat ambrosias cum tua cura dapeS. Et bonus aethe-
reo laxatur nectare Caesar, Ingentiq;. tenet poculat arca manu: erant igitur, qui decima cς narent. Et egimus, haec apud b Liuium, Decima erat fere diei b lib. s. Dec. I. hora, cum cibum capere Cos. milites iubet : immo erant etiam qui lauabantur, post decimam csnaturi: Balnea e post decimam lata, centumq; petun e Martiali, lib. tur Quadrantes, fiet quando, Potite, liber ξ ad haec, i io. epigr. 69. cum dicat, Prima d salutantes, atque altera contineti d Martial.lib. , hora, Exercet raucos tertia causidicos; interim quid
reliqui faciebant, qui nec salutationibus occupabantur,nec caussas orabant, famuli, serui, opifices, operarum ingens numerus quid seminae ac pueri Sed e e lib. s. desin. Galenus, Antiochum modicum ter die comedere asseruit, scilicet hora tertia vel quarta cibum sumere modicum, & septima prandere, Vespere demum cς-na re: & Telephum grammaticum idem facere solitum: quem refectionum numerum, alia tamen de causa, ab innumeris, praesertim pueris, seruis, & operis, seruatam citaverisimile est: nam & hi necessario crebra resectione egent, pueri scilicet ob natiui caloris copiam, serui, & alij ob labores, senes vero, &minus bene valentes, ut Antiochus dictus, & Telephus ἐ
119쪽
Caenae tempus apud Romauo .c in Augusto. a lib. s. de san.
De Continentia, Velphus;quibus similes multi semper inuentu tur; quoe
calor est imbecillis, & crebro ac exiguo cibo meliui. sustinetur. Horam quoque tertiam intcmperantio rum fuisse, verisimile est, cum id Antonio sit obi elum a M. Tullio, ut paullo ante notaui: Ut mirandum non si, S. a Petrum; ut reliquos Apostolos d finderet; quos, tamquam musto repletos nonnulli ob linguarum varietatem, accusare non verebatur δquasi lirmissimo argumento,dixisse, ebrios non esse. quoniam erat hora diei teritarantequam nullus h minum,licet intemperans, comedere, aut potare fialebat: quamobrem cilianum , Martialis sertas. se accusauit, quod hora quinta ad conuiuium accessisset,clausa adhuc culina; intempestiue scilicet: nam vel citius, vel serius accedere debuisset: dixit enim e Mane veni potius,hora videlicet tertia: na etsi temperantes, & sani homines eo tempore cibum sumere
non consueuerant, minus tamen erat alienum a consuetudine: nam pueris,& imbecillioribus nonnullis cibo rcfici mos erat,quinta vero nemini. Itaque re diligentor perspecta, & expensa, dicendum existimo cςnae quidem tempus Romanis suisse ab hora nona, ita ut ipsa nona complures, post eam Vero non pauci, nonnunquam etiam magnis de causis aliqui nocte cςnarent: quo illud Augusti pertinet in epistola ad Tiberium, cuius montionem c Suet nius fecit ne Iudaeus quidem,mi Tiberi, tam diligenter sabbathis ieiunium siluat, quam ego hodie leseuaui, qui in balneo demum post horam primam ne ctis duas bucccas manducaui prius, quam Vngi in cipere: testatur quoque Antoninum impcratorem a Galenus, hycme in palaestram ingredi solitum Sole occidente,aestate autem hora nona, vel ad summum decima: illius autem ministroa eorum corpora serius γ curasse et
120쪽
curasse: igitur Antoninus hora nona nunquam cς- nabat: nam cibus palaestram inquam se non ante nonam conserebat sequebatum sed eodem loco Ga- - lenus prodidit: plurimos,&pene infinitos,nuquam,
nisi sole occidete, hoc est post nonam semper,cibum sumpsisse, illos scilicet,qui inquit alijs viventes, toto die, ministrare soliti,cum ad extremum diei a d minis dilaesierant, tunc deniq; sui corporis curam
gerebant. Verum hyeme quoque plurimos ante occasum iis c nare solitos, a V itruvius docuit,cum triclinia a lib.s. e. . lilyberna occidentem spectare hybernum debere admonuit, quonia vespertino lumine opus sit: etenim fiustra hoc admonuisset, nisi cςnandi tempus hyeme Lueubrationis quoque solis occasum praevertisset: contra quam n stro seculo: nam tempore hyberno nocte vel multa semper cςnatur: lucubramus quoque ante csnam, cum illi post nam, sitie ante somnum, siue post, nocte adhuc multa lucubrarent: quod intelligi potest ex illo Celsi h documento, sin lucubrandum est, non b lib. r.e.1. post cibum id facere,sed post c5coctionem; cur enim non ante cibum, nisi quia non erat lucubrationi I
cus,cum ante noctem plurimi csnarent. c Domitia- e suetoesu, tanus non vItra solis occasum conuiuabatur. Sed ha- Domitiano.bemus etiam Plinij secundi exemplum, qui ab eius
nepote e Plinio dictus est, state a cςna luce surgere, d lib.3. epist- hyeme vero intra primam noctis,lucubrare autem a Vulcanalibus hora septima, vel octava, saepe etiam sexta, atque im peratorem similiter lucubrantem adire ante luccm. Haec de csna. Prandi j vero tempus mine, dixerim, horam se. PrandIi remis tam vel septimam, quod Martialis vulgatissimo im apud Romano lo epigrammate, Prima salutanteis, quietis tempuSuocauit, Sexta quies lassis ; septima unis erit: sexta stilicet