장음표시 사용
381쪽
&m-in vino,eumq; quem habuerit Nepenthes 'illud predicatum ab Homero, quod tristitia omnis aboleatus de Nepenthe autem idem a alibi, Home us herbas AEgyptias a regis uxore traditas suae H lene plurimas narrat, ac nobile illud Nepethes,obliuionem tristitiae, veniamq; afferens, & ab Helena utique omnibus mortalibus propinandum. cuius rei quoque mentionem Theophrastus b fecit, & Siculus e Diodorus. Vtrum vero nomen mixti medica, menti Nepenthes esset, an herba quaedam, ut aliqui putarunt, qui eamdem Oenopiam vocatam dixerunt, it te Caleno, an potius epithetum dictum νουπενθὲe, quod non aliud Homem significet, citiam, absque luctu, ut eodem e loco idest, absque iracundia, nostra niti l interest. De Oenopia radice nihil dixerim,quando & Galenus eam in vini copianehlexit,& quod a rei herbariae auctoritari neotericis praetermisis cst Idem de Oenuita statuendum de qua AElianus, f& A laenaeus g ab eisdem pariter omissa; nisii utraque sit, quam oenotheram dicit Theophrastus, si quae ex vino mansuetiorem, & hilariorem hominem efficit, πραοτερον πολι Miscuius pariter Plinius i mentionem secit:&on in quoque vocari dixit: cui tertium imposuit nomen Dioscorides onagram, quod etiam cognouit Galenus, i quam recentioresui herbariς auctores videntur in Apenninis montibus obseruasse, nullo tamen virium eius fact' periculo. Est autem vulgatum Buseollum quae vulgo dicitur Borrago cui praecipuum est, quod ex vino animi voluptates auget, & vocatur Euphrosynon, auctores Plinius, m & Dioscorides. 'A Sed ne is hac, ut Oenopiam Galenus; in vini copia contemnatano
382쪽
antiquorum in amplissimos comentarios explicem, hilaritatem, no ex vino tantii, sed ex aqua etiam, ex iure, & cibo sumptam, tum hanc, tum alias herbas, ut mel lyssophyllon, plurimum laudatis Crocum etiam Avicenna interea locauit, quae laetos faciunt. est vero qui scribat, Crocum adeo cordi amicum, ut solo annularis sinistrae manus digiti affrictu in. illudi confestim penetret: itaque corpori venustatem augere, colorem amabilem conciliare, usuq; immoderrato gaudium immodicum ciere,quod hominem ridentem interimat, ut de Sardonia herba dictum est. Laudatur quoque eadem de caussa ex metallis aurum candens vino extinctum, quod bibendum est ;aut deiectis in vinumbracteis, vel iura; aut ex auro estis,& vino sumptis; aurum vero ipsum in liquore redaetiam,& potui paratum, iure ab Arnaldo Villa- nouano damnatum putamus. Laudatur ex gemmis potissimum Hyacinthus, si ore teneatur. Sed plurali b, de medie. . recenset Avicenna,qus frustra non sunt a nobis hoc' loco repetenda: mittam igitur Opium, quod Turcis. hilaritatem vini vice conciliat; mittam Mithridaticam ansidotonaheriacen, & reliqua, quorum S p asia diues est non minus,quam scribentium de viribus medicamentorum volumina. Hactenus igitur de animi perturbationibus,& laboribus, quos nata taleis HippocrateS Vocauit. .
Mamluiatio consideratur. p. X IX. -
D E violentis autem Iaboribus, etsi mihi proposi -
ψ tum non est, ut ante quoqueindicaui sigillatinii dissaere,& exercitationum singula genera, & min:
383쪽
De Sanitate Tuenda. Lib. II. 36s
idos, ac vires prosequi Ide ea tamen,que & vulgatior, -&communior,& magis familiaris est, diccre instii tui, ut manifestius fiat nobis, quid de ali; s. cum occurrunt, statuendum sit. Est autem communis ma- acinae deambulatio, quae comparata reliquis violemtis laboribus ut ab Hippocrate vocantur) natura- is videri potest,ut ante dictum est,quoniam facillima omnium est, habet tamen aliquid violenti; inquit Hippocrates, τι Δαορ et cuius ea se lasse ratio est,quod non pro corporis natura, ambulando, movemur;est quidem incessus animali naturalis, sed corporis moles praeter naturam in incessu
Deambulatio alia est matutina, & ventriculo vacuo suscepta, alia post cibum meridianum, alia post cibum veipertinum. Vt quis autem nocte Amnitempore ambulet valetudinis gratia, ne cogitandu quidem est. Si tamen libet, addamus,aliam hybernam esse, aliam aestiuam, & demum aliam vernam, &aliam autunnalem. B ursus alia deambulatio per plana loca, alia per inaequalia suscipitur, alia sub dio, vel in Sole, vel in umbra, alia sub tecto, vel locis subterraneis, alia longa, alia breuis, alia recta, alia curua. Insuper alia per se est,alia vehementiora exercitia sequi solet: praeterea alia Velox, alia tarda, alia vehemens, alia remissa, & lenis. Sed omnis dea bulatio,qua exercitatio, seu labor est, vim habet exsiccandi: magis autem siccat matutina,& ieiuni,qua
pomeridiana, & a cibo: magis item per inaequalia loca, quam per plana, magis sub dio, & in Sole, qua sub tetio,in umbra, & locis subterrancis; magis ite breuis, quam longa pari scilicci temporis interuallo,& caeteris item par bus) propterea quaesitum est apud Aristotelem, a cur biduos deambulationes RT t a la
384쪽
laborosiores; curua item magis siccat, quam recta, velox,quam tarda, vehemens,quam remissa. Matutinas ambulationes exsiccare, idcirco Hippocrates asscicbat, quoniam motu corpus calefit, & humor tenuatur, atque expurgatur,partim a spiritu, partim quia cna tingitur,& exscreatur, partim demum, quia in alimentum ab animi calore consumitur. Amb lationes autem post cibum, maxime post cenam,de quibus Hippocrates loquitur; ait enim, ο ιμο ιρε - νου περιπατορ nec dubitari debet,quin- δειπνον
significet cςnam: hoc enim priore libro demonstratum est post cςnam inquam,ambulationes ab Hippocrate umiliter dicuntur vim habere exsiccandi: siccare autem ventriculum, corpus, & aluum: nam ex motu corpus calefieri dicit; quamobrem, quod est in alimento tenuissimum, consumitur, partim ab innato calore,partim vero cum spiritu foras excernitur, partim autem mi itur, & relinquitur quod est in cibis siccissimum: quamobrem Una cum ventre caro quoque siccatur. Qui modus a superiore eo diL, fert, quo hic humor ad urinae vias delabitur, illic vero per os,& nares eijcitur. Praeterea narrat, ambul tiones a cςna non permittere, ventriculum amaresceremam commoto,inquit, homine, corpus, cibiq; calefiunt, quamobrem caro humorem attrahit, &amarum ventriculum fieri non sinit: corpus autem impletur, ventriculus vero extenuatur; ν Λ ιρε κοιλικ' quibus verbis,
corpus,- σῶμα speciatim significat corporis copagiane,& maxime carne:comus igitur impletur, idest,caro plenior euadit,& crassior, venter vero gracilior. Matutinae vero ambulationes;-οI-πε- praeter exsiccationem, caput leue, agile, ac
promptum reddunt, di ventrem soluunt: venter AN
385쪽
De Sanitate Tuenda. Lib. II. I 6
uitur, quoniam calidus cum sit, irruente spiritu superne frigido,calidum frigido cedit;scilicet mane cς-lum frigidius solet esse, inspiratus igitur aer frigidus calorem, qui est in ventre, deorsum pellit, eoque descendente humorem secum subducit, itaque manifesta est ratio, quamobrem venter a matutina deambulatione soluitur. Soluta vero aluus,& inanis, ca-didaq; trahit, inquit, ad se tum ex reliquo corpore, tum ex capite humorem ; capite vero inani reddito, & visus,& auditus purior essicitur: atque ideo prompti,& agiles homines fiunt. Opinio igitur filii Hippocratis, ex matutina deambulatione caput peros,& nares expurgari, ventremq; solui: ex vespertina vero post cςnam tamen: de illa enim, quae fit a prandio, nihil est eo loci locutus ventriculum quidem inaniri, sed non seluto aluo, verum humore ad renes,& ad urinae vias derivato .
Teambulationi quodnam tempus accommodatius. Cap. XX.
EAM Evi Ario autem tam vespertina,quam Matutina, an ve matutina habet sua commoda, utra vero salu- spertina deam-brior st, in controuersia est. inquit Hippocrates, a Vbi fames, laborandum non est; ergo matutina de- a x. aph. Iς
ambulatio minus est salubris,quam post Anam, iudicanda: tunc enim laborandum, ubi corpus ad ferendum laborem aptius est; sertur autem labor facilius ab eo, sui cibo refectus est, quam aieiuno; huc enim pergit Hippocratis, quae dicta est, admonitio. Sed & necessaria est post c nam ambulatio, ut pro he cibi concoquantur, tunc enim quiescentibus in smint cibus ad os ventriculisit veteres, b Aristotele 1 i. 'teste,
386쪽
sin. . e lib. I. c. ad lib. 1. de san.
teste, existimarui; cuius etiam Aristotelis propriam lib. deitabo. fuisse hanc opinionem Plutarchus a retulit, & alia, praeter dictam rationem eiusdem exposuit, scilicet calorem ambulatione potestcςnamexcitari; semno autem,siquis illum subito admittat, suffocari. Comtra autem est Hippocratis , auctoritas, cuius illa sunt, labores cibos praecedant. quoex loco ea Cessus e sumpsisse videtur,exercitatiosi erantecede. re cibum debet. Quibus addit Galenus-rationes non contiemnendas,& a posterioribus e comprobatas.cum enim exercitatioiuuet alimeti distributionem; Galenus vocat; Si quis a cibo statim exerceatur; periculum est, ne magno viventis incommodo, incon coetus cibus, accenso per exercitationem calore, ad fi lib.-de iam membra feratur, & alibi finquit, non leue incommodum nonnullis accidit, cum repleti cibo se exercitantmonnullis enim & caput impletur vaporibus,& in iecinore, aut ponderis sensus, aut distentioniri aut utriusq; percipituncumq; rursus conducat exti citatio ad expurgandum meatus, dc educendum excrementa, praestat ante cibum id facere, Ut purius corpus cibos recipiat; nam impuro g cibus noxiiis est. Hisq; addimus rerum externarum exemplum , namque elixatio impeditur, nisi quae res elixantur, h lib. 1.deeausL Opportune moueantur, quo Theophrastus h oste Pl uxMum debat, res degenerare, si naturalis illarum impetus motione aliqua intercipiatur. Quae licet ab Hippocrate, dc Galeno uniuerse de omni exercitatione dicta sint,locum tamen habent in deambulatione, de qua nunc disserimus. Mihi vero naturae mores consideranti, de re haesta statuendum videbatur. cum videamus animalia
post cibum quieti, de Bmnose passim tradere,id v,
387쪽
De lanitate ruenda. Lib. II. I
ssitur quoque naturae consilium fuisse, ut cibus nore Blum reficeret animal nutriendo; sed etiam inuita rei ad dormiendum r quod de cibo quocunq; tempore sumpto dici potest, sed de na maxime ob ad-
Iunctam naturae consuetudinem, verum est: nam infantes,perinde ac brutae animantes,quauis diei parte cibum sumunt,& deinde dormiunt: paullatim vero adsuescunt epulis minus frequentibus, &somnόquoque rariori,ac demum nocturna quiete contemtQegunt, interdiu vigiunt, licet multi somno etiam meridiano vel natura, vel consuetudine indigeant; cum itaque naturalis sit post cibum quies, naturae consilio aduersari videntur ij, qui post cibum exemeitationem laudant, praeserum autem a c na, cum Pluri iam. cibo venter grauis est: rarum est enim, ut citis concocto cibo meridiano,cςna sumatur: itaque ut naturae consilio consentanea magis est matutina
deambulatio; ita etiam salubrior censenda est : quae vero p6st cςnam suscipitur, vel noxia,. vel minus salubris dicenda: itaque cum illud recte Hippocrates monuit,labores ante cibum suscipiend6s; tum cruditatem vitandam esse,Veteres auctores docuerunt, ut
ante diximus; a prandio vero quiae iam sthmachus grauis est, minus est, quam ante prandium salubris exercitatio; sed & noxia minus quam post cςnam, cum ob I espertinas epulas; nondum matutinis ut 'dixi) plane confectis,grauius corpus essectum est. Per aestatem vero praestat a cςna penitus quiescere,quam ambulare,ut Hippocrates a admonuit,qui 3 lib. a. de dimc contrario genus hoc ambulationis hyeme probauit:quo pariter docuit,praestare matutinas deambulationes vespertinis; quoniam has rccusat aetate,illas omni tempore admittit: scilicet deambulatione corpus calescit, hyeme vero modis omnibus contrasti
388쪽
fiigoris initi iam pugnandum est, ut aestate e eoti
trario modus labori est adhibendus,ne calore nimio corpus di luatur. Praeterea Hippocrates tam libro tertio de diaeta, quam libro dei somnijs, saepe m
net,a cςna non esse semperambulandum:& libro de internis affectionibus, breuiorem postisnam debere ambulationem esse, quam ante. Omnino igitur ambulatio matutina salubrior est. Nec mouere nos debet,quod obijciebatur, cibo re os, quam ieiunos, aptiores esse ad laborem: est enim sermo nobis de ijs,qui, ut apud vulgus fit, singulis diobus mane, &vespere comedunt, ac bibunt: hos enim constat,mane, etsi ieiunos, habere tamen cibi pridie sumptior liquias in venire; quamobrem non esuriunt, & illis digerendis exercitatio utilis est. Nec maius habet momentum, quod ab Aristotele dictum est, ambulationem a cςna prohibere innatationcm cibi ad os Ventriculi; quoniam, ut vitemus hoc periculum,satis est, si non subito dormitum tuerimus; sed vel sederimus, vel modico tempore steterimus; alicra autem ratio, quam Plutarchus retulit, minus nobis adue situr; esto scilicor, quod calor exercitatione cXcitetur,&somno, qui statim post cenam admittitur ut ille dicebat suffocetur: non probamus hanc somni
rationem, quam ille damnat, etenim a cςna, nulla interposita mora dormiendum non est: nec negamus, calorem ut idem ait cxcrcitatione cieri; sed asserimus, mane salubrius calorem ipsum ambulatione excitari, quam post cςnam .ambulatiunculam a cςna non damnamus, sed pr stare matutinam, no- his persuasum est, quae tamen euicta cluditate tutior est. Quod vero aliqui putant, non per aluun4,8 vcsicam tantum deponenda exctamcnta ante CXercitation ma
389쪽
De sanitate Tuenda. Lib. II. I
tionem: sed etiam per os, & nares; hi sane inutilem
propemodum,& noxiam exercitationem hortantur, quandoquidem is est fructus exercitationis, praesertim matutinae, ut cmunctione, & eNscreati necO pus siccetur: quod si corpus excremento Vacati erit, inutilis, vel noxia exercitatio crit: quoniam ultra, quam par est. siccum, immo & squalens corpuscuadet. alui, &vesicae onus, quod in promptu est, omnino deponi ante laborem dcbct Galeno a auctore: a de M.
atqhibus dura aluus est, ijs ambulatio ipsa matutina prodest, ut ex Hippocrate superius dictum est:
itaque non semper ventris Llutio ante exercitati nem exspectanda est. - De anni vero temporibus unum notare licet, hye m anni em die,& Digid5 tempore plus laboris subeundum,mimus vero aestate, calidisti; temporibus: nam pares laia 'hores,qui hyeme calorem adaugent natiuum, state facile eundem extenuant, sic dissipant. Vere autem
paullatim demendum hyemis laboribus, Autumno mussatim aestiuisadijciendum. Hanc probauit Hirpocrates rationem libro priore de diaria;a qua recessisse Ailstotelem minime.vidco libro b problematri t. sect proudicens, hyemi minus sudorem fieri, & minus prou candum esse,quam aestate: hoc enim cum Hippocratis sententia non pugnat: nam licet aliquis hyeme se exercuerit plurimum, mi stame sedabit, quam i ex paribus aestate susce silaboribus; itaque cum multo labore sudor exiguus, & cumdabore exiguo sudor multus cieri potest . Neque Aristotelem daminnandum duxerim, quod, aestate studiosius sudorem
prouocandum, dixeriticum id de veterum auctorum sententia a se dictum profiteatur,& habeat probabi lam rationem; tun z enim curandum est magis, ut tarpus v/cet examentis, cum ea solent promptius
390쪽
putrescere: hoc vero aestate fit, quoniam caIor natuitus ab externo calore tunc magis, quam hyeme, vincitur; itaque morbos ex putredine fieri magis ςstate, qua hyeme, vel Hippocrate ipso auctore nouimus: nec propterea efficitur, ut sit aestate magis,quam hyeme laborandum, contra quam antea dixerimus; quoniam facilius aetate sudamus: itaque & remis magis labore opus est. Sed scire est, quibus corpus inane est,exercitatione opus non esse: quibus plenu, ij laborare debent, donec sudor citetur. quod si non assequantur, minus hyeme, quam aestate laedi possunt; itaque aestate debet studiosius hoc conari,quod tamen ex minus vehemeti labore quam hyemrima nifesta de caussa obtinebunt. Possumus inquam,hyeme sudare, sed non facile; possumus aestate locis temperatis,uel gelidis non sudare; si igitur euacuatione ludoris egeamus,ea curanda est magis aestate,quam
hyeme, non quia sit opus labore venementiore, sed quia possumus si lubet, abstinere vel a minimo, quq aestiuis temporibus ad sudandum opus est. Hippocrates scilicet docuit,quod est naturς ac necessitatis, hyeme plus laborandum. Aristoteles illud,quod est voluntatis, indicauit, quoniam possumus aestate ob negligentiam id minus assequi; quod natura facta est facilius aestate,quam hyeme . Quςritur demum curionus sertassiciquam utiliusά quae diei hora ad exercendum aptatu; cumq; fiam aestate aliam uin, aliam alijs temporibus eligedam aliqui moneant, satisfactum huic quaestioni puto; cum Hippocrates generatim docuit,exercedum ante cibum esse,nisi fames vetet;cui ergo in meridie ciabus sumendus est,is ante meridiem exerceri debet; si cui consuetudo sit vespere comedendi; is ante vespe-