Compendium medicum practicum per fasciculos distributum

91쪽

. I9a. Tertium ingreditur stadium sexto die si boni moris regulares morbilli; tunc enim exarescere incipiunt primo in facie, dein in toto

corpore, octavo vel nono die omnino evanescenteS. In crudiori autem morbo. undecimo demum , quando et diarrhoea sponte oborta morbi finem imponit. . I97. Retrocedunt interdum morbilli vel a malo regimine, Vel ab aere frigido imprudenter admisso, vel demum ab acrimonia miasmatis morbosi, cum febris anxietatisque incremento, nec non diarrhaea biliosa aut dysenteria. Interdum antasmate diicto ad encephalon, delirium, coma; ad pulmones quod frequentiuS, peripneumonia supervenit, quae vel breVi necat; vel phthisi chro , nica vel hydrope consumpti. Saepe etiam Ophthalmia insequitur pertinaX. I94. Cura demum pro triplice stadio, triplex instituenda & sebris ante eruptionem ut catarrhalis benigna fere tractanda; diaeta tenui, em ultionibus pectoralibus 46. aliquando ad laudanum confugiendum quo tussis leniatur. Ad

hanc enim quam maXime attendendum toto morbi decursu. Caeterum pulVereS temperanteS NO. S. quam optime hic commendantur. Potus sit acidulus tepidusque. Cum acidis mineralibus caute hic mercandum, nocent enim pectori. Somnolentia toto morbi tractu praepedienda quocunque li

92쪽

68 DE MORBILLIS.

*. I93. Venae sectio in tenellis quidem audacter instituenda si pulsus durus, sebris Valida, uti plerumque est, pectoris vel lateris dolor: nec tantum in hoc stadio sed & ultimo tibi indicatur: quin imo & in peripneumonia morbillorum sequela sanguinis missio inevitabilis.106. Primae Viae quoque Vel per emeticum, vel per lamias pro re nata expurganda; post eruptionem Vero alvus libera per clysma alternis diebus injectum servanda. Pediluvia repida quoque

laudantur.

f. 197. Si x ero prae nimia debilitate aut sebris languore eruptio circa quartum diem haud rite procedat, cortex peruVianus, camphora & mOschus; quin & solutio tartari emetici exhibenda: vesicatoria ad lares applicanda. . I98. Atqui morbillis rite efforescentibus, nihil aliud moliendum, quam ut aegri ab aere frigido arceantur, facili enim de causa morbilli retropelluntur, cum summo peripneumoniae metu uti dictum. Quin & convalescentes cmere debent, ne nimis praemature sese frigori committant.199. In hoc stadio etiam quam maxime ad symptomata attendendum graviora videlicet. Oculi a luce vivistiore arcendi, saepiusque abluendi cum lacte tepido aquae rosarum mixto. Si nimis rubescant, hirudines ad tempora applicentur. Cataplasma ex pomo sub cineribus assato cum parum

93쪽

rum camphorae & croci a RosENfΤENro laudatum in ophthalmia a morbillis relicta spepissime bono cum successu adhibui, uti & vesicantia ad nucham, nec non sonticulum in brachio. g. 2OO. In angina molesta Valent gargarismata tepida, cataplasmata emollientia vel & epi spastica, aut rube cientia collo circumdata, nihilque plus solaminis affert quam vapor aquae tepidae saepius haustus; quo & tussis & raucedo quam maxime leniuntur, & hic venae, sectio aut si eidem non locus, hyrudinum applicatio haud negligenda. I. zor. Morbillis exarescentibus circa septimum diem, aqua laXatiVa vienensis exhibenda,& alternis diebus dein alvus similibus laxantibus sollicitanda, praecipue si nulla di arrhaea critica. Bechica & pectoralia interim minime negligenda

adhuc et et. Si vero circa hoc tempuS aeger anXie r

spiret, retrocedentibus morbillis atque metastasi facta ad pulmones, statim vena secanda; dein ad locum magis dolentem supra pectus vesicans adhibendum: vel etiam ad dorsum inter scapulas, quae vero in delirio potius ad extrema apponantur. Tum dentur interne oxymel squilliticum cum aliquot granis sulphuris aurati antimonii. Si vero ad intestina delabitur morbus cum torminibus &diarrhaea biliosa, clysmata ex decocto dilutiori corticis cum aceto & camphora, optime putredini resistunt.

94쪽

DE VARIOLIS.

f. 2O3. In oculatio morbillorum proponitur ab HOME commentiaturque praecipue ad tussim iii hoc morbo praecedendam, ejusque confestariam peripneumoniam. Atqui nondum haec enchyrei sis fautores invenit, nec aequa sorte digna censetur ac in varioli S.

CAp. XXI

DE VARIOLIS.

ltima jam sequitur febris ex eruptivarum genere scilicet variolosa cum Varioli S, quae ob summam perniciem poli RHASIM a SYDENHAMO, BOERHAvio, HUXHAΜO, DE HAEN, TRALLESIO, TIssoTo habenda erat, &ex hisce sontibus potius haurienda quo manca mea suppleantur. f. 2Os. Variolae autem sunt sporadicae, epide- micaeVe, benignae vel malignae, regulares &anO- malae; naturales seu artificiales, hael raro admodum mali moris. Benignae ut plurimum milia egent medicina, in malignis vero saepe plus Valet Rnte malum. Dantur etiam spuriae sic dictae.

f. aO6. In genere sunt distinctae spatio relicto intermedio; cohaerentes magisque junctae inter se; confluentes demum, nullum spatium relinquentes intermedium, quae & stirpissime Vesiculares ichoreacri plenae & totam faciem pergamenae ad instar

tegunt.

95쪽

legunt. Anomalae subinde maculas nigras libhent in summitate depressaeque manent in medio. 2O7. Quatuor stadia regulariter percurrit morbus, contagii sc. seu ebullitionis, emptioniS naturationis & exsiccationis. Tres impenduntur singulis dies, nisi in anomalis, quae citius Vel tardius erumpunt, longioribusque vel brevioribus includunt terminis morbum. f. 2O8. In quibusdam omnia stadia mite satisque benigne decurrunt, in quibusdam iterum Cum graviori aegritudine, febrique valida inflammatoria, quae observatur in plethoricis, juvenibus atque athleticis: in aliis demum, sic. cacOchymicis, lue Venerea assectis, valdeque debilibus febris magis lenta adest cum summo languore, caeterisque febris putridae assectibus. In iis autem maxime timendum a febri secundaria quae sub suppurationis tempus aggreditur. g. 2O9. Semel tantum nisi rarissime hominem in seltant sive naturales sive artificiales variolae verae: non loquimur enim hic de spuriis crystallinisve; sive in infantia imo & in ipso utero materno, sive in alia aetate; sive pauciores sive numerosiores fuerint prima vice. Inde sorsan dari plures creduntur quam reVera existunt, qui easdem nunquam passi sunt, dum vel & ante nativitatem, vel ob numeri paucitatem non animadvertebantur.

aio. Dari Vero variolas secundas constanter animant plurimi. VANDOEnges eas bis vidit in

E 4 propria

96쪽

'DE VARIOLIS.

propria uxore. Reseri 9 Ag 1LD GAARD meollectaneit muniensibus variolas secundarias se vidisse. Vidi& ego cum D. DE BucHWALD in muliere, cui ipse BUcΗwALD medicinam faciebat in prioribus. Perhibent & alii se vidisse. Atqui de extraordinariis

nulla regula. Idem quoque verum est de artificialibus; non enim certissime constat adhuc naturales artificialibus unquam supervenisse, & non immerito creditur, si quid tale unquam contige-xit, vel primarias vel secundarias, spurias tantum fuisse.

g. 21 I. Variolae sunt contagiosae, harumquemiasma communicatur praecipue per attactum accedendo ad ipsum aegrotum, Variolosorum linteamina & vestimenta contrectando: vel dum chi- Turgus minus cautus lanceola qua Varioloso venam secti it alii easdem olim non passo etiam Venam incid t. Ab una eademque variolosi contagii materie, diversae variolarum species oriuntur pro varietate subjecti, temperamenti, aetatis in liversis pueris adultisve. f. 212. Communicantur demum Variolae per

inoculationem, de qua statim tot modis excitari potest variolarum epidemia propagarique. An igitur salva conscientia suadent in oculatores insitionem instituere dum nulla adest variolarum epi- Hemia Τ Cavendum, ut obiter dicam, ne inoculandi a naturali contagio inficiantur aut jam insecti sint, ne duplice laborent morbo. Eruptio praematura ante sextum diem post insitionem sic. tale

contagium adfuisse arguit.

97쪽

I. 21 . Lassitudo & somnolentia major, mino e eruptionem praecedere solent, somnolentia major & praecipue in adultis variolas confluentes praesagit. Morositas praeterea adest inconsueta absque prophasi evidente. Horripilatio quam excipit calor, cum pulsu celeri sortique ut plurimum, capitis, lumborum dolor, qui ultimus si vehemens eruptionem variolarum sequo plus retardat: pectoris oppressio & suspiria; faciei inflatio, lacrymatioque continua, nausea & Vomitus, nec non infantibus insultus epileptici, qui si non ab alia causa, dentitione puta, variolas benignas futuras protendunt, SYDENHAΜo postque eum experientia teste. Atqui tales convulsiones in caeteris morbi stadiis praesertim tertio Sc quarto summam protendunt perniciem. 214. Primum hoc stadium tertio ut plurimum die, in benignis scilicet & regularibus; in malignis vero citius secundo, jam alterum sequitur, quod sic se habet, pullinis parvis rubris rotundisque pulicum morsibus similibus, primo fa- Cies, caput dein truncus & artus teguntur, sensimque magis elevantur pustulae numeroque au

q. 21s. In Variolis regularibus atque benignis facta eruptione symptomata mitigantur febrisque

cessat; in anomalis Vero e contra augentur omniR,

ct coma, delirium, respiratio anhelosa & vomitus superveniunt continui subinde. Ιmo & angi-Da, diarrhoea, dissenteria, mictus cruentus haemo-pto es aliaeque haemorrhagiae.

98쪽

74 DE VARIOLIS.

f. 2I6. Sexto ut plurimum die ad persectam

ducuntur suppurationem, pureque replentur &in totidem parva aposthemata, ut more BOERHA VIANO loquar, convertuntur. Atqui in confluentibus malignis, ichore distenduntur potius; maculae nigrae oriuntur in summitate, fovea depressa in medio & praeeunte gangraena mors insequitur inter primam & secundam septimanam. bod si vero mites atque benignae, circa nonum diem exarescere incipiunt & crustas sormant, quae spatio trium dierum decidunt, nullis aut vix so-veis vel cicatricibus relictis , si maculas rubraS excipias, quae non nisi inter aliquot septimanas evanescunt. Hoc ergo quam maxime distinguuntur spuriae a Veris, quod priores nunquam ad suppurationem perVeniunt. Subito enim, levi salieni aegritudine praegressa apparent, iterumque brevi disparent & quasi resolvuntur. Sunt & hae quamvis raro, epidemicae; aliquando cum ipsis veris

paxi passu grassantur.

217. Suppurationis tempore si variolae cohaerentes aut confluentes, febris oritur secundaria seu suppuratoria, quae in malignis & valde confluentibus aliquando ad plures protrahitur dies & putrida fit a puris ichorisve resorptione, necans saepe a to die a primo morbi insultu. Tumque adest in adultis praecipue salivatio, in infantibus diarrhaea. Tumor ficiei & faucium,

retrocessionis variolarum periculum; harumque

metastasis, humoris salivalis inspissatio indies major

99쪽

DE VARIOLIS.

jor cum nictu imminentis sitis cationis. Bonum 1ignum est, si facie detumescente tumor manuum& pedum subsequatur. q. 218. Nec hic malorum finis. Relinqunt enim post se siepissime caecitatem, phthisin, claudicationem perpetuam, ossium cariem; ulcera sordida, tumores glandularum maxillarium, parotidum pertinaces vix resolubiles, nec mercurialibiis tameXternis quam interniS, neque cicutae, aquaeVe

marinae cedent .

. a I9. Ut cura variolarum rite instituatur, ad singula stadia horumqtie phenomena Varia pro Varietate si iiij et i summopere attendendum, etenim

vel febris nimis valida inflammatoria, Vel quod oppido raro nimis languida, putridae aut catarrhalis malignae adinstar est. Haec calcari, illaque froeno indiget. 22O. In primo ergo stadio , si febris valde intensa cum pulsu pleno sortique, symptomata vehementiora in subjecto juvenili plethorico, vena secanda se inel atque iterum pro re nata; in infantibus crassiori habitu praeditis ob venarum pur-vitatem , vel ob filsa parentum praejudicia, hy- rudines ad tempora, nucham & humeros applicari possunt, neque tantum in hoc primo, sed &in secundo, imo & in tertio stadio, sc. febri suppuratoria si excedit, Vena alperienda, donec febris ad debitam redigatur normam. Inde haemorrha-giae in talibus circumstantiis sponte obortae non

100쪽

supprimendae. Vides enim venae sectionis supplent, febrim minuendo. 22 I. Sanguinis missione facta si indicata,

alvus leniter movenda aqua laxativa, vel solutione mannae in sero lacti S, totoque morbi decursu, alvus quotidie clysmate molli aperienda, mihique familiare est alternis diebus cochleari uno vel altero aquae laxativae haec allicienda. Diar-

rhoea quoque in hoc stadio, nec non in tertio si

febrim mitigat exorbitantem non coercenda, potiusve cremore tartari sustinenda.

g. 222. Inserviunt & orgasino nimio sedando acida mineralia 47. medicamenta nitros a. Ptisana succo citri acidulata, vel aceto ad gratum acorem redacta, serum lactis, hydrogata, emulsiones dilutioreS.

g. 223. Aer cubiculi ad frigidum potius quam

ad calidum vergat, neque malo vel bono odore inficiendus, aut vapore hypocausti aut exhalatione plurimorum hominum, saepiuSque renovandus, senestris atque januis apertiS aestate praesertim; immo & hyeme cautione adhibita, ne aura nimis frigida, corpus aegroti aestuans alluat. Etenim de exponendis aegrotis aeri libero, rigente bruma, non tantum in hoc morbo sed&in aliis, nondum satis mecum convenio, nec qui tardioris sum ingenii collegis experientissimis assentiri ausim. Quod enim sanos laedere facilius &aegrotos potest in summo humorum orgasmo, & si

aeger