Commentarii de Bononiensi Scientiarum et Artium Instituto Atque Academia

201쪽

etiam conchae cordi formis, vulgo bucardiae nucleus eximiae molis in fundo rivi repertus est anno millesimo septingentesimo quinquagesimo secundo. legantiorem cochleam ex innumeris disruptarum testarum fragminibus delegimus, cujus figuram delinea tam assero . Tab. I. Fig. 3. , quam cum Gualterio Tabula sexagesimaquinta littera L describo cochleam depressam, laevem , labio crassi, sive pulvinato, auricula tortili neri tam quoque seu Cochleam breviorem non proportionatam, oris perimetro a plano horigontali interrupto, minutissime striatam ac tenuiter dentatam ibi invenimus, quam expressam habetis eadem Tabula CFig. 4. b. In hoc vero potissimum rivo , ut, in eo , quem Landae nominant, prae aeteris abundant se dimenta illa, in quibus minima existunt Crustacea, testacea, de quibus paucis ab hinc diebus vobiscum ornatissime disseruit Sodalis noster Ferdinandus Basilus hvsicus, Bolanicus nobilis is spectandus. Ipsorum ego quoque seriem amdiu inceptam complere, Collectasque in omnibus ferme rivis, quos lustravi, opes simul Conjungere, ac in sua quaeque genera dispertiri aggressias sum, ut abundantior, si fieri potest , perseditor bononiensis haec nostra concharum fossilium minus notarum historia aliquando prodeat. Proximus huic rivo est alius, quem dicunt di Mertino , a domo enim si appellata derivat, atque inter finitimos apolin , ac Majolae montes ad septemtriones fluit, ac nollathiara di erraνalle desinit ibi praeter superius enumerata fossilia, Conchae Coralloides, lith anthraces, lapidefactum ossis e tacet fragmentum, lapides quoque peculiaris structurae in cylindri formam Concreti, a per omnem longitudinis tractum perforati existunt: peculiaris hujus Conformationis caussam derivandam ortasse puto ab ordine a natura adhibito in hujus generis Concretionibus, Cum enim fluida lapidea materies sic

Coadunata vaporatur, atque exsiccatur, exteriores particulae dum Contrahuntur, interiores ipsis adhaerentes sensim attrahunt a centro ad peripheriam portionemque spatii , quod occupabant, inanem relinquendo, vacuum illud efformant, quod in hujusmodi lapidibus conspicitur, quos propterea inter quasdam etitum species, seu lapidum avorum referendos esse puto. Rivo Merlini adiacet rivus alter, quem nuncupant fundamentorum, ac finitimorum camporum , collium delia onea quas

202쪽

valle egerit. Rupes omnes ipsi contermi Iaae flava lerumque, a Caerulea arena Constant, in quibus vulgari , a Communia

fossilia delitescunt. Notandum tantium modo est prope ipsum

rivum foveam quamdam ab aqua excavatam esse, in quaquam plurima stracodermata conservantur, lapideis congeriebus adhaerentia, quae nativum ipsum colorem nun quoque referunt , prae aeteris fragmina quaedam turbinum observare,

ac divellere licuit , quorum specimen Tab. II. Fig. I. VO-bis Sodales clarissimi exhibeo, quosque Gualterius, Turbines apertos canalipulatos oblique incurvatos , tigis per long tudinem di postis in unaquaque pira nitos, nuncupat. OmniS quoque apolini via infinitis propemodum congeriebus inter

rumpitur , quae praeter alia trochi formes cochleas striatas argenteum Colorem adhuc praeseserentes continet, quarum figuram Observare licet rab. II. Fig. a. b varii etiam fontes ab ipsius i-Pis Catent, quorum aquae tartaream materiem abunde deponunt, in diversa grumos eximiae molis conglutinant. Can tajae via sic dicta , quia ad Cantajae domum ducit, atque in Merlini rivum desurit, fossilibus cochlitibus pene omnis est refertaci cassidae, turbines, strombi, eritarum multiplice species passim occurrunt. Ibi tamen fossile cochleam elegantissimam e marinarum aurium genere legimus, cujus figuram

offero rab. II. Fig. 3. λ, quam cum Gualterio Tabula seXagesima non littera F. describo aurem magis depressam , ora magis expans, minutissime sitiatam, ac ι dis foraminibus Asinctam Ad conficiendam Samodiae historiam nunc dicendum esset de rivis, qui ab occiduo soles, ad orientem excurrunt, in Volgulum alias Ghiara di erravallo desinunt, sed cum nimis

sertasse multa dixerim, brevitatis gratia, eos nunc libenter omitto , in proκimum annum refero, quorum descriptio

207쪽

GREGORII CAS ALII. quorumdam Proriam faecturis Sermo alter , quo diluuntur ob ferita nonnulli, quo claris imus Ioannes Bapti a Scarella protulerat Der tis Sermonem primum do eodem arSumento con serjtiam.

SEX circiter ab hinc annis, Sodales doetissimi, nonnullae

quorumdam vitrorum fracturae se se mihi observandae exhibuerunt, quae cum novae mihi viderentur, statim ad Vos confugi, easque vobis narravi , aliquot de illis animad-

Versiones proponens, quas a Vobis emendari desiderabam.

Fra Ruras hasce, vos ipsi novas esse judicavistisci quo circa Vobis placuit eas continuo prodire . Re Vera illico prodierunt in Tomo tertio nostrorum Commentariolum Cui sermo, quem de illis hic habueram , fuit insitus. Properatione , qua hoc prodiit opusculum , properatio illa non minor fuit , qua compositum de quo fidem faciunt, observationum tempus in opusculo ipso adnotatum is tempus quo opusculum Conmmentarii obtulerunt. Verum quomodoCumque res se habeat, opusculum factum est juris publici. Quapropter clarissimus riter Ioannes Baptista carella in Tomo tertio h ior Generalis Methodo Mathematio tractatae, ubi examen instituit e Caussa id ranctionis ampullarum Bononiensium arbitratus est , libere sermonem meum, jure suo oppugnare se posse Hoc , Sodales humanissimi, me ad Vitrorum fracturas iterum vocat. Gaudeo , vobiscum hi aliquantulum expendere, an quae jam dixeram , illas mererentur doctissimi Viri obje 'tio nes . Ceterum maxime cupio, eum ipsum scires, me jus obiectiones tanti facere, quanti debeo , id est plurimi ac si quan do sermo hic secundus ad ejus manus de Veniat, neque ei, uti Verendum est , satisfaciat, eum ni X IOgo, ne ipse recuset mihi iterum objicere , ut me iterum OCeat. Describebam primum in sermone illo meo fracturas, quae in quibusdam vasculis vitreis , ut a vitrariis dici solet, re Coctis deteguntur, postquam aliquo tempore vascula haec T. V. P. I Y ia.

208쪽

lapillos quosdam continuerunt quaeque vascula essent, quique lapilli, explicabam , nulla eorum circumstantia praetermissa qu. e scitu digna videretur. Deinde aliquot notabam de vi, qua fraecturae ipsae conficiebantur, atque de Caussa, quae ea producebat . Illis, quae , ut ita dicam , spectant ad primam partem , non multum se opponit caretta gravius se opponit illis, qui e spectant ad secundam. Sicque ego res primas breviteri ursus attingam , in secundis vero aliquanto diutius haerebo Et vero ad disserendum de istis fracturis regrediens, non modice postem earum numerum amplificare . Usus sum ad fracturas multas obtinendas lapidibus alias per me adhibitis, quos mihi am proposuit, exhibuit, uti videre est in primo sermones, celeberrimus Sodalis noster Cajetanus Montius, atque nonnullis aliis a dignissimo Academiae Praeside erili r1ando Ballio postea suppeditatis. De lapidum speciebus nihil no vi adjungere possem: Videlicet nunquam CC idit frae tura haberi per alios lapides praeter adamantem , ectatem . Crystallumque montanam . Quod Cum sero , minime tamen dissimulandum est , lapides quamvis bene multi ad experimentum ad. duisti fuerint, lapides haud paucos adhuc est pertentandos. Aliquam autem arietatem praebuerunt Vitra: nam non taΠ- tum vascula, de quibus dixeram , sed bitra alia nonnulla sunt eorumdem lapidum ope pari modo disrupta. Haec nova experimenta praeterna illam , ut citius me ad clarissimum Sc rellam Con Vertam, multo enim plus valent apud me Scarellae Objestiones , quam mea X perimenta. Considerat laudatus Auctor sub numero I paragraphi soconstructionem, quam meorum Vitrorum exposueram, .notat , si ea talis vere esset, ut describebatur, videri posse ingeniosissimum systema quod ipse ad explicandam ampullarum Bononiensium fracturam ample Otitur, nonnihil infirmari. Qua propter suadere contendit, etiamsi non possit item suum Mneis vitris aptari , non idcirco desperandum omnino fore, quin vitra ad systema accommodentur: sicque numero I postquam explicavit communem methodum, qua vitra, elaborantur Committuntur hypocausto ab ipso auferuntur , ita di cit Jam vero facile potes atoidere , tit ad loca camerae minus olidi, aut etiam alio prius deferantur , quam opus es.

Et paullo post addit. Deinde et i omnia quanta maxima diligentia obferventur , non potes non seri, qui prius frigesca ut

209쪽

partes in fιper e aeri e sella quam interiores ab eodem ph/s di stae. Quibus respondens primum , humanissimum precor

Scarellam, ut meam animad Vertat ingenuitatem, atque desiderium , quo assicior, ad ejus praecepta, prout fieri mihi potest, accedendi. Sciat igitur Carella , ut primae ejus coii- 1iderationi inservirem, me ipsum pluries fornacem adiisse, atque loca omnia diligenter Visisse , per quae Vitra mea transierunt a primo temporis momento, quo a statu susionis ablata conirmabantur in vascula , usque ad momentum illudeX tremum, quo a frigefacta inter completa, per sed a opera reponebantur ulterius me multis, longis quaestionibus seniores , peritioresque artifices subjecisse, qui mihi utique assirmarunt vitra ista gradatim trajecisse a Calore a X imo, quo Candentia apparebant, ad temperatum, dein pauliatim adflatum illum . qui frigus audit. Verum ut de secunda caret-lae consideratione aliquid dicam , sit revera, quod prius frigescant partes in supersitae aeri e sitae , itan interiores ab eodem plus disitae. At Cur igitur ob eamdem rationem iisdem

fracturis minime sunt obnoxia vitra alia omnia ConCava , quorum internae partes, atque X ternae assignari possunt. Nihilominus quamdam temperaturae speciem meis Vasculis non nega.

bo, quoniam illis eam inesse judicat Carella. Concedatur ergo vascula aliquantisper temperata esse , vel hoc accidat, si placeat carellae , propter qualitatem Vitri, quo Componuntur parum apti fortasse ad se se constipandum , vel propter aliam caussam, quam ipse aeteris Verisimiliorem existimet. Immo non taceam de simplicissimo phoenomeno, quod mihi se obtulit interim dum experimenta nonnulla conficiebantur experimenta ipsa loco suo Xhibebo, satis nunc sit ex illis tantum sumeres, ut phaenomenon innotescat ex hoc enim phoenomen colligi videtur quemdam in meis Vasculis temperaturae gra, dum apparere . Nemo est , qui ignoret crepitum subitaneum multiplicem fracturam ampullarium bononiensium , si in illas aliquod per os demittatur corpusculum, quod eas tantillum vulnerare potis sit . Notum pariter est , ampullas, si candentes fiant, deinde gradatim frigescant, neque amplius idoneas esse ad Crepitum , neque ad fracturam . Ampullae ob methodum, qua eas condunt Artifices, gignuntur, ut ita dicam, temperatae . Si autem Candescunt iterum postea calorem putillatim amittunt, temperaturam simiui Imittunt. Verum en

210쪽

phoenomenon, quod nunc observandum contigit Ampullis duabus bononientibus Calefactis, multo maiori caloris gradu

Una quam altera , nulla tamen earum tam Vehementer, ut

candesceret Calore exinde sublato sensim is extincto in eas scilicet omnino frigefaetas quaedam silicis frustula demissa fuerunt. Tun sane fractura prodiit nulla Sepositae fuerunt ampullac; duos autem post dies inventae sunt disruptae, non tamen methodo iis consueta , verum illa, qua vascula disrum-runtur: aderat enim in ampulla, quae majorem sustinuerat Calorem , videlicet in ejus fundo , una tantum scissura in illa , quae sustinuerat minorem , praeter Cissuram similem, ex una hujus parte scissura altera extollebatur, duos cum ipsa angulos rectos efficiens in parte vero opposita aliquanto altius vulnus transversum inspiciebatur Fracturas has dico similes esse illis, quae in vasculis fiunt , quoniam tum laecum istae paucissimis rimis Componuntur, & efformari pariter videntur a secantibus quibusdam planisci neque alias di terunt, nisi quantum praecipiunt essentia , necessitas ve-Titatum geometricarum ; nam Cum ampullarum fundus sphae ricus sit , vasculorum forma sit cylindrica , observabantur revera in sectionibus ampullarum portiones Circuli , veluti recognitae jam fuerant in sectionibus vasculorum portiones elli-plis. Ad haec addam periculum factum etiam fuisse de alia bononiensi ampulla , quae parietibus multo Crassis circum 1 cribebatur cujus figura prope fundum cylindrica potius videbatur, quam sphaerica Fo1tquam ampulla ad vicenas horas Carbonibus Candentibus superposita fuerat atque deinde sensim frigefacta , immistum in illam est silicis frustulum . Duo circiter post minuta ampulla est disrupta , fracturamque ostenditaminime circularem , sed cllipticam id est vasculorum fra turis omnino similem . Si igitur ampullas hasce censere possumus de quo ne dubitandum est , aliquanto temperaturam amisisse;

ridetur ob fracturarum analogiam credi posse mea vasculasia isse aliquanto , non autem prorsus, temperata. O tantum eri , quod Clari sum Scarellae concedendum esse arbitror , quodque concedo libentissit me. Ceterum sinet ipse ut spero , me nihilominus assirmare , multam intercedere discrepantiam inter Constitutionem vitri meorum vasculorum constitutionem Vitii, sive ampullarum bononiensium , sive omnium aliorum UihIeorum operum temperata esse iudicantur. Quod si