장음표시 사용
21쪽
FORENSI A. etsfirmandu . Id etiam Constituere disceptatione dicitur. Idem in Partit. Disceptatio autem cum est constituta propositum esse debet oratori, quo omnes argum etationes repeti tae ex inuentedi locis conciantur. Costituere actionem unum est ex iis quae caput litis an tecedit t. Hoc est, danda ne sit actio, an neganda . Hoc est, admittendi ne sit actor ad agendii, an repellendus. Idem in eodem lib. Partit. Quare de constituendis actionibus, accipiedis, iube una
disque iudiciis, de excipienda iniquitate accusationis, de aequiparanda aequitate, quod ea fere generis eius sunt, ut quanquam in ipsum iudiciu saepe delabuntur, tamen ante iudicium tractanda videantur. Costituere etiam cauissem iuridicialiter vel coniecturaliter, est quod dicunt Appunctare partes. Exceptione petitorem excludere, est Non admittendum dicere. Cicero. Causa cadere, est quod dicunt. Decidere ab instantia. Iure gentilitatis succedere defuncto, vel haereditatem cernere, est quod dicunt Partiri nobiliter. Iure stirpis diuisa haereditas, Est iure plebeio . De quibus verbis diximus in Annotationibus in Pan d. Stirpis iure possidere, Est iure plebeio. Hoc est, non iure geti litio & clientelari. Stirpis iure obuenire haereditas dicitur. vel iure gentilitatis, ut Cicero locutus est in libro de Oratore. Hoc iure sunt praedia in clientela posita, & sic est ius clientelare, vel genti litium. Id est. Huiusmodi sunt iura seu di. Lege agere in haereditatem, Est petere haereditatem. Acta & scripta vadimonii, Les explo icta . Ius inter peritos ambiguum, vel quod ambigitur, Est iuris nodus. Cic. de Oratore, In eo autem iure quod ambigitur inter peritissimos, non est dissi cile oratori eius partis quan cunque defendat, auctorem aliquem inuenire. Iurisconsultus fidenter &constanter peritus. Vulgo Resolutus dicitur. Scriptum ius defendere. Id est, Contextum legis vel responsorum, &scriptum ius aequitate temperare: Plus aequitati, vel non minus aequitati, quamicripto iuri tribuendum . Quod si secundum alterum tantum iudicandum sit, cedat scriptum potius aequitati, quam aequum&bonu summo iuri. Con- niueatius scriptum aequitate disceptatrice. Ex commentariis iurisdictionem, non ex cotextu legum depromere. Ab aequitate tutis dicedi auctoritate, non a scriptis legii aut resposoru mutuari. Ordinare lite, Est quod dicunt Instruere,& ordine dirigere. Cic. p. de Orat. Quae in ciuium causis disceptationi bissque versantur, ea mihi videntur aut in lite ordinanda, aut in consilio dando esse posita. Prouocatio de medio sublata idque qudde prouocatum est. Nuc. Appellatione, &id de quo appellatum est, ad nihilum redacta. vel sic, prouocatio inducta, idque quod pronuntiatum est. vel, Prouocatio, & qua de re prouocatum est, antiquata sunt. Dicas etia si libet, Infectam prouocationem sententiamque facere: vel Iudicatum infectum factum.
Prouocationis causa in scriptae litis formula a partibus auctore curia constituta est: idoue in causa agitur, recte necne iudicatu sit, cu eo ut prouocatori liceat, si sibi videatur, rei iudicatae iniquitatem scripta querela prosequi &b. iiii.
22쪽
cantur. vel, Poterit etiam prouocator, qui rem iudicatam grauatur, prou cationis causas extrarias exponere,& scripto expromere. Reiectanea capita. Forenses, Articulos reiiciendos vocant.
Pro non scriptis habenda. Forenses, Ad quae respectus nullus habendus. Causae continentia & firmamenta, & eorum documenta in quibus cardo causae versatur, ex indice litis instructae desideratur. Forenses, Principales petias non apparere dicunt. Iuridicialis scriptura,a Forensibus Aduertissamentum vocatur. Inficialis scriptura aut coniecturalis, In tentum per secta contraria. Quaestio vel causa inter Iurisperitos controuersa&disceptatissima, Vulgo Iuridica quas iuridicialis vocatur. Commentaria dantur scriptitantibus aduocatis a pragmaticis, quae vulgo Memorialia dictitur. Quidam autem scriptitantium accurate scribunt, quidam defunctorie & quouis modo. Id est, is Penitus Si accurate causa cognoscere litisispectore oportet, id est, relatore. Testificationes Inquestae vulgo dicuntur. Cicero, Seseque chirographa, te stificationes, indicia, quaestiones, manifestam rem deferre. Crimen manifesto compertum. Forenses, Verificatum dicunt. Homo seri alumnus, vulgo dicunt, Educatus in practica.
Homo qui nondum forensis disciplinae incunabula & rudimenta nouit. Is est, rerum forensium prorsus imperitus,&(ut ita dicam in ludo litigiario
an alphabe tu S. Ambagiosa controuersia &sinuosa. Forenses, Processum sacculosum &multae commentationis appellant. Iudicis officium est causam ad se delatam ex dictis scriptisque iudicare, non etiam causae patrocinari. Id est, ius tantum in consilium cum litis instrumento, non etiam extrinsecus exquisita a seipso causae firmamenta, adhibere. Forenses, Ius linquiunt iudex causae suppeditare, non etiam ea quae facta sunt, debet. Ipse autem iudex sortasse pro re nata. paulisper iudicis officio non posito, sed dilato , pacificatoris personam assumere potest, sine imminutione imperii iuridici, aut eius dignitatis. Indicia & argumenta acria, Si causae haerentia, ita vel e vestigio sequentia, vel antecedentia proxime, ut urgere reum postulatum delatumque videantur. Forenses Indicia propinqua, vel non remota vocant. Lege agere senten tiae executor solet. & Legis actio , & Lege acta, sunt quae
Disceptator rem exequi adortus est, adhibitis quos adhiberi ad id, ius aequumque postulabat. Commissam fisco mulctam& pronuntiatam,tudex remittere non potest.
Id est. iam fisci sectam. Huiusmodi iurisdicedi sorina in curia frequetatur. Vulgo diciat, Practicatur Apalaestri causidici sunt, vasti & rustici,qui decetia agendi, habitisque & ase
23쪽
FORENSI A. assectu corporis desecti sunt.Vulgo malam gratiam, continentiamque habere
Inconsulti quidam litigatores non tam apto & composito litis instrumeto gaudent, quam tumeti & incondita sarragine sacculorum quae saepe iudiciu moratur, nedum causam instruit. Vulgo Crassam productionem vocat. Cautum tame in clausula sententiae vircus condemnatus lege agere eadere in eum posset, ad que res pertineret. Forenses, Saluti recursum appellant. Amplius quaerendii esse curiae visum est. Id est, curia interlocuta est iterum in reum ampliusque inquirendum. Quod sit, quando no satis res comperta est. Iudicium igitur sustinendum interim , & intersatione aliqua quasi tibicine sulciendum est praesertim cum causae iudicium exemplare futurum est. Huiusmodi sunt interdum iudicia curiae perfunctoria, quibus, velut inani pabulo vel tenui,spes litigantium alitur,& ad tabem saepe perducitur. Causae iudicium in tempus reiectiim,&interlocutione ampliatum est. Forenses, Vnum prius quam procedatur, appellat. Quod& Sustinere iudicium causae dicitur, quoad clarius liqueat de causae summa.
Causa prima actione terminanda, vel disceptationis extemporalis, Forenses. In ipso campo vacuanda dicunt. Prouocationes scriptarum litium, clausulares sunt, in inquisitionum clast ses reiiciuntur. Non scriptarum autem litium prouocationes, verbales sunt tantum,&plerunque extemporales. Forenses, Processus scriptos, & Appellationes verbales vocant.
Diplomatis impetrator, quasi obreptor, lite diplomatica cecidit, & summotus aditu iudiciali. Conuentus iuridici peregre acti in urbe designata, Magni dies vocantur. Duodecimuiratus iure potentatum possidere, vel Patriciatus iure, vel eo iure quo duodecim primi potentatus patriciales possident.&, In collegium
duodecim Primorum Franciae cooptari. In officio actuario nomen inter prouocatores aut prouocatos edere , vel profiteri. Forenses, Praesentare se dicunt. Et, Scriba editionum aut professionum. Forenses, Graphiarium praesentationum vocant. Ad nomina inclamata non respondere, & inter detrectantes, aut inter litium desertores adnotari. In numeros eremodiciorum referri. Foreses, Deficientes appellant. Circunducere edictit in ob eremodicium pronuntiatum, cum paulo post affuit qui aberat.
Executionem morari, & Intercedere lege agenti executori. Forenses,Oppositionem formare dicunt. vel , Exequenti mandatum moram non afferre,
Patientiam accommodare Nihil intercedere, Nihil lege age te interpellare Nisi intra die prorogatum vel reus vel actor causam uia perinstruxerit, indiceinque suu clauserit, ius causae iudiciumq; eo stabit, quod apud acta prolatum inuenietur. Forenses, Res iudicabitur ex iis quae in sacco reperientur.
Causa liquide instructa, & utrinq; acta causae liquida, iudiciis primo quoq; tepore manent. Id est,solae iam restant iudicum partes. Gellius,Causa liqui-
24쪽
de comperta & cognita.Causa, plena& solenni probatione,Iocupleisque testification e subnixa. Contra, Anceps causae instrumetum, nec tabulis nec testibus planum fieri potest quod in causa agitur. vel, unius latum testis intercessione res transacta est,quae negatur.vel. Nodosa iuris est interpretatio, vel sinuosa argumenti enarratio atque explicatio,& enucleatu difficilis. Reus testator in ius vocatus est. Forenses Ascripti sunt recordantes. Causidicus in patrociniis atque in officiis forensibus celeberrimus. Id est, primi nominis obnoxie dictum testimonium vel nimium religiose,aut plane meticulo- se. Contra, Fidenter dictilin, &iusta fiducia testificantis. Dies a iudice constitutus, aduersario condicendus est. Avulsa ab eo de manibus possessio & emancipata. Forenses, Manus suas
Postulanti facta potestas inquirendi in delatos, & testibus maleficii testimonium denuntiandi. Forenses Informandi,& testibus diem dicendi. Lege agere executori non licuit per eum quem cotra pronuntiatum erat. Codicilli magistratus in curia recitati, assensuque procuratoris regii promulgati, curia auctore facta, & solennis subscriptio addita. Forenses, Literas publicatas in curia dicunt. Inquirere capite in reum innatiae, aut vis illatae: aut Inquirere pecunia &mullia: vel Anquirere, ut antiqui loquebantur. Hoc est, ad finem ciuilem. Inire confusas sententias. Forenses, Opinari turmatim vel in turba.&, De curiatim testificari, vel confusim. Quod fit,cum ad probandam consuetudinem ventum est. Res criminose quaesita, in ciuilem disceptationem verti A dicetur cu reus ad causam dicendam ordine iudiciario admissus erit. Id est ad processum ordinarium receptus. Quod fit, cum probationes ancipites sunt, & exilia indicia in iudiciis de vi aut iniuriarum aut in aliis priuatis dellistis. Causa ab inspectore litis enarrata, & instrumento recognito, ad disquisitionem ventum est. Id est . iam rogantur sententiata Praesidente. Ida iudice perperam factum,& aduersus quod legibus sanistum est, in quaserat adactus a curia. Proferre apud acta litem instructam,&in sacculis per indicem descriptam. Forenses, Productionem facere. Praecidere est aliquid delignate sacere. Forenses, Quotare dicunt. & Praecisa capita, Articuli quotati. In hibere imperium, &Mulistam grauissima interminari, ni pareatur. vel&Mulistam indicere capitalem, executores solent & iudices. In hibere imperium exactorem nominis necesse est, deinde lege agere. Forenses, Praeceptum sacere soluendi dicunt. Exactor nominis signo regio insigniti, lege agere di pignerari potest. Nomen fide publica subnixum, aut regia, pigneralitio iure pollet, & ma nus iniectionis: vel, praeditum est. Reum in diem incertum ampliare,& fidei suae comittere. Foreses, Elargi-
25쪽
a ti usque dum reuocetur. Eximere reum e custodiarum numero , Citra sententiam aperire illi cap-cerem vulgo dicunt. Id quod fit, quando anceps iudicium inter damnationem atque absolutionem propius tamen abest ab absoluendo. Eximere vero' noxae, gratiam reatus facere, principalis est auctoritatis: queadmodum& In tegrae existimationi pristinae restituere. Hoc est, Notae atque ignominiae eximere veniali diplomate, viridi vel crocea cera signato. Legitimi dies dilationum. Id est solennes dilationes in omni parte causae. Ius suum obtinere non posse apud iniquum litigatori iudicem,aut potenti aduersario aequiorem, quam iustitiae seueritas poscat. Forenses, Iustitiam impetrare non posse dicunt. Recitatu in curia, palamque recitatum edictum, curiamque auctore suisse perscriptum est, cum exceptionibus tame & modificatione curiae solenibus. Fiduciaria causae cognitio iuridico regio dari solet, cum iurisdictio inter
duos iudices minores controuersa disceptatur, cum eo tamen, vi veluti maioribus auspiciis,summorumq; fascium iure, cognoscere de causa, non suis ipsius videatur,& ne eius iudicium, ad futura sit praeiudicium.. Fiduciaria rerum possessio est, quae mancipatus regii iure, tanquam pignus iudiciale & praetorium possidet. Forenses, Sub manu regia possidere vocant. Dilatio danda ei unde res petitur, ad denuntiandum auctori quem laudare paratus est. vel ad denuntiationem iudicii saciendam, re que vindicationem defendendam ac depellendam. Succidaneum se litigatorem offerre. Forenses Surrogatione petere dictit. Litigium intermortuum renouare, usam situ diuturni silentii sepultam
exuscitare, Controuersiam carie eremodicii obductam refricare, Longissimo interuallo desertam causam repetere impetrato diplomate.
Index prolati litis instrumenti, id est. Inuentari uin, qui & Catalogus dici
potest.& Ad indicem vel Ex indice instrumentis in suum recognoscere. Forenses Collationem facere partium suarum vocant, id est petiarum, ut vernacula loquar. Dici potest Copias sacculares &instrumentarias recensere. Iudex interlocutus est, aut inter partes scripto couenit, ut triduo utrinque instructa causa, vel causae instrumentum, apud actuarium proferatur aut depromatur. Forenses, Vt pars utraq; producat intra triduum. vel, Iudicis edicto, vel partium conuento instrumentorum prolatio plane comperendinata est abscissa spe prorogandae diei. Iudicis decreto causa in iuridicialem formulam concepta, & iudicium in perendinum condictum. Forenses, Ad audiendum ius intra triduum. Die ad iudicium condicto causa peragi atque absolui non potuit,& rursus ampliata est. Forenses ad alium diem causa remissa. Ferre conditionem, est quod offerre vocant. Referre conditionem, est Vicissim offerre. Vtraque pars a iudice postulauit post altercationem ut de consilii sentetia ex tepore & in re praesenti ius sibi diceretur. Forenses, In ipso campo dicunt.
Pronuntiatum,ut litigatorum causidici, actiones tuas ex tepore exceptas,
26쪽
intra diem tertium emendarent, iisque, si sibi videretur, adderent quae ad
causam faceren t,ut inde causa disceptaretur,& iudicio terminaretur. Forenses, Placita corrigere Vocant.
Iudex causa cognita secti disceptatione esse & causam coiecturae forma oris linandam pronuntiauit. Vel, Iudex causam cognitam inficiali formula costituit consentanet inq; ordinem facti disceptationi praefiniuit, ut scriberet rescriberentqi inficiantium more desecteque ambigentium, & testificationibus re ageret. Foreses, Apunctare contrarios, & ad inquisitiones reseredas.
Litigatores iam nihil morantur iudices,quominus in consilium eant, Per litigantes iandiu licuit iudicibus iiis dicere. Id est, Iandiu litigantes testati sunt se nihil ultra proferre velle. Ex iis quae hactenus acta conuenta, prolata, consignata sunt iudicium expectatur. Forenses, Processus in statu in quo est, iudicandus est. Si negatur esse actio petitori ab eo de quo petit,aut nondum esse, au t iam
non esse,aut non esse in eo soro aut no eo nomine esse : aut persona vel petitoris vel defensoris controuersiam mouet, primum constituendum est
iudicium, prolusoriaque controuersia dirimenda. Quae si secundum petitorem iudicatur tum demum ad illam quam Graeci cy-imis vocat, transeundum est: in qua reo, non prascriptionibus & exceptionibus litis moratoriis aut translativis aut similibus intentionem petitoris recusare & summouere licet sed recta & plena depulsione summam controuersiae perimere,& causae cardinem infringere necesse est. Haec pars controuersim concertata, depugnata, de consecta est.Vulgo Hoc euacuatum esse dicunt. Id est, iam non esse partem controuersiae. In cuiusdam modi causa inter litigantium personas, cognatione aut alia necessitudine coniunctas, non ita limanda est iuris summi subtilitas, ut in controuersiis quae existunt ex verbis testamentorum: in Prouinciis quae solennia iusta in testamentis conficiendis obseruant. Cardine causae in aliquo articulo ponere, vel Summa cotrouersiae, &deniq;causae fatum ex eo pendere velle . Est quod aiunt Forenses, Ius ex eo sumere. Constituere iudicium legitimum & solenne,& iuris plane experiundi potestatem facere, de omni controuersia, & inter omnes personas, iudices iuris aequioris prudentiores non solent. Id est, Processum ordinarium facere. Sed compediaria disceptatione.& litis imagine potius, quam lite rem transei gere. Forenses, Staminarie&sine figura processus dicunt. Haec signa, haec argumenta non cadun i, aut certe parum quadrant in hunc reum, Non haerent in homine antea integra opinione praedito.Decedere de sententia in loco, & boni & prudentis iudicis est. Id est, Dictam censendo sententiam mutare re intcgra,si alius sententia rogatus con
sultius censuerit. Cicero,Qui decedere de ciuitate, quam de sentetia maluit. Tacitus sine praepositione dixit, Nec ideo Thrasea sententia decessit. Rem iudicata recognoscere, nos Reuisere vulgo dicimus. Id est, Iterum in consilium mittere. Cic. pro Cornelio, Nos decretum Cn. P6peii, nos iudiciude consilii sententia pronuntiatum recognoscemus Vsus est & in Verrem.
27쪽
2yNouationem veteris nominis erigere ab haerede. Forenses, Nouum titulum appellant. Conferre & componere descriptum & exemplum cum exemplari vel archetypo. Forenses Collationare. De absente vel absentis causa secundum praesentem iudicatum. Forenses, Causam per defectus iudicatam dicunt. In iudiciis curiae multum valet aequi boni interpretatio. Id maximopere in causa ab utraque parte contendebatur. Id est, In eo articulo causae,acris & multa concertatio suit. In causis instituendis prima est iurisdictionis constitutio. Forenses, Fundatam esse in primis iurisdictionem oportet. Hac de re facile te apud iudices damnabo,dutaxat tibi no longe aequiores. Id est,sentetiam auferam. Varro, Necno emptor potest ex empto venditore illum damnare. Est enim Damnare, conuincere:quo Cicero, pro Cornelio, usus est. Sic Plinius lib s . Verre Cicero damnauerat. A Graecis hoc ductum. In teinporum inclinationibus nonnihil connivere oportet seueritatem iudiciorum : in conuersionibus autem repentinis orbis Reip. etiam quasi stupere,& quali consertis manibus tanquam in vi maiore cessare. Id quod si, cubi consideratum, certe in simina iurisdictione valet.Suscipere quod factum est&agnoscere. Hoc est, (ut supra dictum J Aduouere, &suam eius litem sacere. Cic. Ego vero si mihi esset integrum, susciperem hoc crimen ,agnoscerem. confiterer.
Asseruare reum homine custodiis. Cic. Nunc dictit, Dare illi custodiam. Id sacinus in crimen vocatum est ,& regio nomine &priuato. Forenses, Procurator regis cum parte ciuili, conclutiones capit criminaliter. Cic. pro Rab. Hoc tu igitur in crimen vocas,quod cum iis fuerit C. Rabirius. Et pro Plancio, Atque is quidem adductias ad consules qui tum in crimen vocabatur, se inique a tuis tractari querebatur. Sic Vocare in inuidiam, apud eunde in Ossic. Nec vero criminibus salsis in odium quenquam , aut in inuidiam vocabit. Alibi Vocare in suspicionem pro eodem Rabirio. Statuere, est aliquid obiter iudicio & lentetia significare, & ex eo exemplo ius condere. Cic. pro Cecinna,Quod si aliter vos statuetis, videte ne hoc vos statuatis qui vivus discesserit,ei vim no esse sectam. Id est, si vos iudicaueritis vi no esse deiectum de possessione Cecinna, quia armatis hominibus ce sit,omnino hoc iudicasse videbimini.& hoc ius instituisse exeplo prodito, ei vim non esse facta, qui ultima vim experiri noluit cu discrimine vitae. Sequitur enim post haec verba, Ne hoc omnibus in possessionu controuersiis praescribatis,ut confligendii sibi&armis decernendu putent. Idem,Sin aute vim
sine caede sine sanguine nulla esse intelligetis statuetis homines possessionucupidiores quam vitae esse debere. Simile est, ac si dicas, Curia hoc aresto ius statuit antea inusitatum id est, Exemplum iudicandi dedit omnibus iuridicis intra fines imperii sui. Idem alibi , Statuertit Equites Romani eo iudicio improbum ciuem esse,qui,&c. Id est, Exemplari iudicio significarunt se improbum ciuem eum esse existimare qui huiusmodi quippiam admitteret.
28쪽
Quod more,& modo,& tempore, & loco factum est, haudi esse non potest apud aequos iudices. Quod reus de semetipso interrogatus,de alio dixerit,id illi, de quo dictum
est, nec noxae, nec crimini esse debet. Lege actum ut peruerse factum, a curia antiquatum est. Foreses, Executio, vico tra more facta,a curia improbata est. Perversi enim actus sunt, qui male & inscite facti sunt. Et Peruersitas, est in rebus inepte administratis&ώ-ctis. Cic. i. Ossic. Sed&ea quae multu ab humanitate discrepat, ut siquis inforo cantet aut in stinere au t siqua est alia magna peruersitas, facile apparent. Executor sententiae vel a resti perperam agit si cuius rei ultra praescriptum verborum disceptatorem agit, vel disceptationem suscipit. Vulgo, Excedere terminos sententiae dicitur.
Non satis est iure esse praeditum, nisi in ordinanda lite causam suam IitDgans iudicibus probauerit. Id est nisi docuerit iudices de iure suo.
Res capi tales, aut alias facinorosae,ad regiam aduocationem delatae ab ipsa proferri debent, de iisque quaestionem decernendam curare, nec amicitiae aut necessitudini iura regia populariaque condonare aut largiri ambitiose Iudicium queribundum intendere ob rerum nouaru in molitionem, aut Interdicto querulo experiri. Lingua forensis dicit, pro Interdicto retinendae possessionis agere.
Vindicem se causae offerre euentumque iudicii praestaturum, est Recipere in se causae defensionem. Pro uniuerso conuentu classium hoc statutum est, vel Pro curiae consulto sic dici potest,ut olim Pro collegio pontificum dicebat. Liuius, Ampliatam virginem deinde absolutam, pro collegii sententia Pontifex maximus abstinere sacris iussit. Actionem criminosam intendere ob iniuriam aut vim illatam. In troductis in curiam indicibus vel rei delatoribus, attributi duo e consi-
. lio qui omnia eorum dicta interrogata responsa secreto perscriberent remque amplius inquirerent euocatis testibus &coactis. Id fit sere in rebus nouis ad curiam delatis, quae priuatam persecutionem non habent, sed tantum actiones regias procurantium publicasque. Constituere aut delegare rei inquisitores Commissiarios nostri vocant. Edictum in curia coprobatum,&altercatorio die palam ascriba recitatum
mox assurgente aduocatione regia,verbaque in eam sentetia faciente, Praeses
consurges, tribunal que(vt assolet)perambulato circulans, de consilii sente-tia pronuntiauit, authorem edicti curia sectam esse, in margineq; diplomatis replicato solennia verba subscriptum iri, Recitatu , promulgatu in actioque perscriptum. Id est, in acta regestum. Interdum autem hoc additur, ut prouinciatim dimittatur eiusdem edicti exepta, & palam in iudiciis peruulgetur atque passim edatur. Cic. Iudicium describi, diuidi passim Si peruulgari atq; edi P. Romano iussu liuisa toti Italiae, diuisi omnes in prouincias. Prouincia inquirendi sibi deposcere, vel rei quaerendae. Nostri Petere vltro comissionem dicunt. Inspectores etiam, enarratoresque rerum iudicataru
29쪽
executiones peregre obeundas postulare solent, ut sibi attributas, &quasi desponsas, instituto curiae, & iure a maioribus prodito. Quo tempore quasi libera legatione fungi censentur. Ordinator litis di causae agitandae architectus, is est Causidicus qui rem penitus cognouit:&cum consulto opus est, ad consilium referre solet id quod ambigitur,& late exponere. Dissoluendo aere alieno curia haereditatis patrimonium vaenire vel hominis viventis&decoctoris iubere solet. Quoil dicunt, Acuria ordinatum bona vacan tia vendi. Ratione cum aliquo contrahere,& Contractum multum aeris alieni et verba sunt foro accommodata. Cic. pro Cluen. Cum eo nemo iam rationem, nemo rem ullam contrahebat. Id est. Nemo cum eo rem habere volebat. omnes commercium cum eo defugiebant propter improbitatem hominis. Moribus, non legibus cognatio & gentilitas praediorum inualuit. Hoc est, Ius redhibitoriae actionis gentilibus&cognatis, moribus indultum.
Et petitor & defensor idem de causa sentiunt. Vulgo dicunt, Inter se intelligunt. id est Colludunt.
Status Rei p. maxime rebus iudicatis continetur. Cic. Id est, Interest Reip.res iudicatas non rescindi. Alienare a causa eum qui praeest iudicio. Cic. Id est, Praeside iniquum causae reddere. Implorare interdum oportet non tantum iudicis officium , legumque&iuris praesidium sed etiam sensus iudicum, intimasque cogitationes, ut cum litis instrumento,&apertis probationibus,adhibeant etiam in consilium argumenta e causa nata,& ea quae sintilia veri sun i,& coniectura suggerit. Supplicanti abscisse negare quod flagitat, vel Praecidere spem impetrandi quod postulat est quod forenti sermone dicunt, Amplius non reuertatur.&vt prouerbialiter dicitur Vasis vinarii epistomium abscindere, vel verutum. Vbi iudex rem suam agi existimat, ibi aequus esse iudex vix potest. Forenses Quando iudex similem causam fouet. De libata iurisdictio, est ab aliqua maiore abstracta. Vulgus forense, Eccli-psatam appellat. Scriptitando aut altercando maledictum, aut dictum est aut responsum. Si responsum, fraudi esse non debet: si dictum, poenale esse potest. Quintil. de ridiculis loquens, Male etiam dicitur quod in plures conuenit. Vt si nationes totae incessantur .aut ordines. Supra autem dixerat, Nihil enim quod in lacessendo dici potest, non etiam in repercutiendo. Dicere pro Incessere seu Lacessere dixit, Repercutere pro Respondere, id est Respondendo dicere,& paria sacere maledicendo. Cic. pro Caelio, Deinde ut ea in alterum non dicas quae cum tibi responsa sint erubescas. Terent. in Eunucho Tum siquis est qui dictum in se inclementius existimat esse, sic existimet, responsum nodictum esse. Responsum A' .iπ- - . si .. . Dictum autem cetra Evavcri dixit, Quod lacessentis est, id est rasi ex . Causidici quidam turbidi vel immodici, non tam agere causas, quam satagere videntur.
30쪽
Nihil moror quominus proucicationis causa inducatur: a qua decedere paratus sum,si sine fraude liceat ac sine dispendio. Forenses, Acquiescere non recuso sine emenda & expensis. Dica scribere iniuriarii.& Formulam scribere, est Iniuriarii actione intendere. Quintil. Colaphum(inquit tibi duca, & formulam scriba, quod caput durum habeas. Forenses, Formare petitione suam dicunt. Cic. Scribitur Heraclio dica. Primum miratur omnes improbitate calumniae. Idem, Aduenit dies quo die sortiturum se dicas Syraculis dixerat: paratus ad hanc sortienda
dicam venerat. Hodie quasi sortiuntur causas prouocationum praesides, maximi tribunalis, quando album & catalogum causarum faciendum curant, Rotulum appellantes, quasi volumen membranaceum.Terent. in Phorm. Si
tu illam attigeris secus quam dignum est liberam dica tibi impingam gramdem. Id est Iudicium libello grandi dictabo.Vocabulum est Graecum.
Transsaliua exceptio, est quam Forenses vocant Allegationem incompetentiae. licet multipliciter accipiatur haec dictio, quam transsationem vocat. Cic. in Rhet. At cum causa ex eo pedet, quod non aut is agere videtur quem oportet,aut non cum eo quicum oportet aut non apud quos,quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oportet, transsaliua dicitur causae constitutio:quia actio transsationi Sac commutationis indigere videatur. Dicere igitur Latine possis,Hic non caput actionis,sed transsatio fori agitur. Id est, De iudice non de iudicio quaestio est. Cdfirmatio infirmatioq;,sunt ea quae Media a pragmaticis dicutur&aduocatis. ut a petitore, cofirmatio&fir mametu intelionis, est mediti petitionis. id est ratio cofirmans & contines petitionis. A reo aute, est ratio confirmans depulsione intelionis quod Mediu defensionii vulgd dicitur. In eo enim articulo causae positu est robur.& quasi satu cotrouersiae:& id maxime est quod eadit in iudiciu ,& a Graecis S dicitur. Licet rhetorici praeceptores aliter his rebus utatur scrupulosam nomectatura partiu exquiretes, ut Quintilianus lib. s. facit. Cic. in Rhet. Iudicatio est,quae ex infirmatione & cogrinatione nascitur controuersia. Vt in causa Orestis, Rectumne suerit ab Oreste matre occidi,cu illa Orestis patre occidisset. Ide, Firmametum est firmissima argumentatio defensoris, & aptissima ad iudicationem. Est autem iudicatio inquit Quintilianus proprie de qua pro nutiatur. Vulgo dicimus,Super quoius sicledum est.Verum inquit idem Quintilianus) haec affectata subtilitas. circa nomina rerum ambitiose laborat. Verius igitur & breuius, qui statum& continens, id est o c& iudicationem idem esse censuerunt. Continens autem id esse quo sublato lis esse non possit.Vt in illa Orestis causa supra dicta, Contines litis est,quod accusator intendit parricidiu ab Oreste admissum:defensor pro firmamento defensionis refert, eo parricidio se ulcisci debuisse patris sui Agamemnonis caedem a Clytemnestra perpetrata. Horusi alterum probatu non fuerit, iam cotrouersia non erit, non erit iudicatio. Ratio recusationis, media defensionis. Cic. in Partit. Resistat oportet aliquo certo statu aut infici edo, aut aequitate opponeda, & ratione subiiciat recusationis suae. Et Recusare verbum. Ide,Sed distinguedi gratia, ratione ap-