장음표시 사용
401쪽
de damno illato iis rebus, quae nondum ad persectum valorem pervenerunt v. g. Segetibus immaturis; & de injuria alicui facti is est sermo de injuria alicui facta, juata communem DD.,standum est judicio prudentis V iri consideratis personis, & qualitate injuriae r si sermo est de damno &C. restitui debet tantum quantum v luissent, si ad persectum valorem pervenissent, deductis tamen expensis, laboribus, & vericulis, pretio aestiniabilibus. Cirea quintum, iden , quomodo fleri debeat restitutio. Hoesmetiit ad prudentialem in modo resti tuendi, ne Dominus rei , aut alii, veniant in cognitionem delinquentis, aut ne aliquod aliud
inconveniens sequatur. ' ' ,οῦ , --.
Circa sextum, idest, quando fieri debeat restitutio . sit haee regula generatim accepta et ratione rei alienae mala sidera ceptae .& Dijustae actionis: statim hac adest commoditas; ratione rei alienae hona se acceptae: statim hae advenit mala ses, si adest commoditas ; ratione rei bene accepta, & iusta aeceptionrs : tempore inter partes pactuito , si adest commoditas: Per ly commoditas , de ly eommode cto. intelligi debet, quod alibi diri; nempe : quan do debitor sine periculo Uitar. famae, vel detrimento gravi rei pro priae , restituere potest, dummodo Creditor non patiatur in mora aequale detrimentum, & hoc praesertim, si debitor ex culpa suffredactus est ad impotentiam: sicque quaelibet delatio quando agitur de re gravi, & Creditor grave damnum patitur ex caus morae est mortaliter peccaminosa contra justitiam: Dixi ly φὸperieulo fama; sed cires istam, fieri debet exclusio, quando obli-tgatio restitutionis alienae famae, oritur ex detractione per imposi-.tionem fata criminis, vel per additionem falsi ad verum, quia in his duobus casibus, . restituere quisciue tenetur cum aequali sua infamia , nisi excusent, quae dixi iubeterbo ly Detractio, quae ibi videri possunt. . ' .
Circa septimum, idest, Quo ordine facienda sit restitutio . Si e re regula communior: prius restituenda sunt debi ta certa. quam . incerta; &illa prius, quorum Domini sunt cogniti, quam qui sunt incogniti; & ex debitis certis, & quorum Domini sunt cogniti .
illa prius , quae contracta suerunt Per contractus licitos, quam per illicitos. -- - . pSi hona debitoris postis, non sussiciunt pro omnibus Creditori-hus: in tali casu secundum aliquos DD. praeserenda sunt debita ex courractu; secundum alios , debita ex delicia ; & juxta m
402쪽
gis plausibilem; omnibus ad ratam , esse satisfaciendum . Circa octavum , idest, In quo ιoeo fieri debeat restitiatio . Sie
haec regula communiter accepta: I. ratione rei alienae mala me
acceptae , & invia actionis , ubi creditor habitat impensi debitoris , dummodo creditor post contractam a debitore obligati inem restitutionis,non transtulisset domicilium i naliam regionem, quia expensae, quas creditor facere debebat si ve in transferendi reua, si ve in solutione pro cambiis, deduci debent; a. ratione rei alienae bona fide acceptae; ubi res est, impensis creditoris; I. ra tione eontractus; impensis illius, in cujus gratiam est contractu ;4. ratione delicti, vel quase delicii; ubi patratum est delictum impensis delinquentis . Circa nonum, idest, Θιον, di quales sint eausa exeusantera restitutione. Istae sunt novemi I. remistis libera , ac voluntaria creditoris, in cujus potestate sit posse remittere sine gravi proprio, vel alieno detrimento & quod alias debitum non sit ex quatuor exceptis in Iure; nempe: Epumpi quodcumque inun recipie tes in actu visitationis praeter exculenta, & poculenta; 2. Inqui-stores, quodcumque extorquentes praetextu Sarusti ossicii; 3. C nonici non interessentes in Choro Horis Canonicis sine vera, MIegitima causa; 4. Iudices delegati, qui per excessum potestatis delegatae, acquirunt. Praedictis quatuor non suffragatur remissio Creatioris, licet libera, & voluntaria, & sies proprio, vel alieno praejudicior 2.Beneficium sequivalens debito, & pecunia aestima-Dile; 3 .Celso bonorum praeternecessaria ad propriam sustentationem, atque familiae , nec non instrumenta artis propriae:redactus tamen denitor ad pinguiorem fortunam, tenetur restituere in in
tegrum ; 4. Usucapio, vel praescriptio; .Ignorantia tun Iuris, quam facti, dummodo non sit culpabilis; 6. Compositio libera ,
α voluntaria creditoris cum debitore; 7. Iando quis negotian
do, contrectando, lulendo juri alienum acquisiviti 8. Dubietas eirca debitum post albibi tam debitam diligentiam; p. Impotentia quamdiu durat; immo semper si alienum accepit in extrema necessitate, de illud jam consumpsit; immo etiam fi solum in gi Winecessitate, quando tamen si restituit, dissiculter vitam Hstinere Poterit: & ratio est, quia in tali casu dici non potest, quod crediator sit rationabiliter invitas saltem pro tempore, quo durat ta Iis necessitas, nisi tamen creditor esset in pari necessitare constitu
403쪽
Layman in Iib. I. tr. . eap. 12. n. r. cires praedictum; quatum regulas generales assignat: x. Nemo tenetur restituere cum tuo notabiliter majori detrimento, quam sit creditoris commodum; Mauotiescumque creditor rationabiliter contentus esse debet, ut reia itutio differatur, potest differre, licet Creditor sit invitus; 3. periculum vitae ;mutilationis membrorum famae amittendae quam diu durat tale Periculum , quod alias alio modo evitari nequeat; 4. si res restituenda sit nocitura creditori.
Iuxta De Lugo disp. eta. de Pup., ct Pur. fea. q. num. non solum remisso creditoris excusat, quando est expressa, se etiam quando est solum praesumpta saltem 1 ly statim facienda reis
Caeterum quilibet, & omnis debitor tenetur ex justitia sumptus minores facere, quam facere solebat, ut restituere possit, si non in
toto, saltem in parte, ut est communis DD. sententia. In restitutione quinque sunt consideranda: I. res restituenda ἔα. expensae fame; 3. Iucrum cessanSἔ 4. damnum emergens; s.fri dis naturales, ει mixti percepti, di qui percipi potuissent. Ad cognoscendum quis principaliter restituere teneatur: nota ne sex sequentes regulas et r. micumque habet rem alienam; is principaliter restituere tenetur etiam si bona fide acceperit, super veniente tamen mala sider 2. Qui malέ se consumpsit rem alisnam ἔ magis obligatur, quam qui bona fide; 3. Mandans, si habet iurisdictionem in mandatario, magis obligatur, quam mandat rius ; 4. Consulens, & inducens magis obligantur, quam laudans, de consentiens; s. Qui per seipsum fuit cauta naturalis, plus sit gatur , quam qui suit causa instrumentalis ι 6. Inter causas cooperantes magis obligantur illae,quae cooperantur positivti quam illae,
inritur an acquisita ob turpem causam sint restitutioni obnoxia Resp. negative exceptis tamen casibus, in quibut lex huma na facit inhabilem , ut de acquisitis per simoniam realem ; de ac quisitis pro sponsionibus, idest , scommessis, super vit3, 3c morte, atque futura electione ripae, & Cardinalium quae aliti non sunt restituenda ipsis dantibus, sed pauperibus, & hoc in paenam, ut constat ex conmturionib. Greg. 3., ct GemA quapropter in ca shus , in opibus non extat praefata lex: aquisitae ob turpem ea iam, non lunt restitutioni obnoxia: unde conventio, & pactio
de opere illicito 'trando; puta, homicidio, fornicatione. & h . jusmodi
404쪽
iusmodi licet sit illicita; attamen post famam retineri potest aqui
situm, quia talis astio, licet in se turpis sit, & consequenter illiincita. est tamen pretio aestimabilis. ut communiter dicunt DP., immo possitnt Meretrices post meritricium factum. petere pre lium in iudicio; & ratio eth, quia meretricium in foro externoest tolleratum et Irem Iudex pro lententia injusta, jam data propterpretium, potest licith accipere pretium paruallum, & ratio est , quia vendidit operam suam, licet turpem, pretio tamea aestim hilem, uni parti non debitam s lichi postea teneatur compensar damna alteri parti allata, ut est communis DP. Cum Tamb. tom. g. tib)7. e. . =.3. n. II. Vice versa si sententia fuit justa,&pro ea a cepit pretium; illud restituere tenetur, ic ratio est, quia sente tia justa est debita ex justitia, & consequenter licite vendi no
Alex. 7 Prop. damn. IO. in ordine: Non es eontra jussitiam pro pluribus Sacrificiis Ripendium aeripere, ct unum offerre
eto Non est contra iustitiam Beneficia Eeelesiastiea non eo ferre gratis dic., 9 Proposas. 26 Quando litigantes habenti pro fe opiniones aque probab Ier , potes Iudex accipere pecuniam pro ferenda sententia in f vorem tinius prae alio; di Propos. 33. 33 Restitutio fructuum ob omissonem Horarum ,suppleri potest per quascumque eleemosinas, quas antea Beneficiarius fece- rit de fructibias fui Beneficii. . '. Innoc. XI. Propos damn. 38. i. ordine i Non tenetur quis s bpana peccati mortalis restittiere , quod perpauca furta ablatum es ; ιicet fumma rotalis sit magna ; er Propos. 39.. 39 Qui aliam movet, aut inducit ad inferendum grave damnum tertio non tenetur ad restitutionem Buius damni illati; er Propos 37. i37 Famuli, , Famu/a domestieapossunt Oeeultὸ 'rripere ab harissuιε ad compensandam operam, quam maiorem missimanu
405쪽
SAeramentum est signum sen iis Diritualis anima fancti
eatronis ad euitum veri Dei, a Christo Domino insistutinu rita in re communiter: tripliciter dici potest signum e g. rememorative, quatenus est rememorativum passionis Christi; E. demo frative, quatenus est demonstrativum gratiae 3. prognostice , quatenus est prognosticum gloriae. Sacramenta novae legis quae sunt praecise septem, ut habetur ex Trid. fest'. 7. Can. r. suerant λ Christo Domino instituta epotestatem excellentiae, sibi ut Homini, , Deo commanicatam, ut habetur ex eis. Triae, sed causa principalis authoritative est solis Deus. In lege veteri Circumcisio fuit Uerum Sacramentum cons rens gratiam ex opere operato; itae Scotus in Φ. dis . I. quass.6. ex D. August. lib. 2. de nuptiis , di concupiscentiί eap. xx. Ex Sacramentis novae legis duo sunt necessaria necessitate medii pro aeterna Beatitudine consequenda ; nemper Baptismus singu-Ιis, se omnibus ; & Panitentia illis, qui post Baptismum mo taliter peccaverunt: ista duo Sacramenta quae etiam appellantur Sacramenta mortuorum λ per se, de m propria institutione conse runt primam gratiam, licet si haec jam praefuit in anima, per a cidens conferant solummodo augmentum gratiae, ut est communis sententia inter Theologos et Caetera quinque ex vi suae primariae
institutionis , non conserunt primam gratiam, sed solum fecundam , idest , augmentum gratiae, licci aliti aliquando conferre possint primam, non tamen per sese sed per accident , dummodo tamen detur ignorantia invincibilis peccati mortalis; & attritio supernaturalis, ut est communis Theologorum consensu 'de sumitur eκ Trid. fess. 27. Canis S, ω Can. γ, ubi dicitur, quod
omnia Sacramenta novae legis habent vim conserendi gratianti.
non ponentibus obicem ; sed quicumque, qui nihil sibi conscius est de peccato mortali ex causa ignorantiae invi ibilis, & est vectattritus attritione supernaturali, recipiens unum ex praedictis Sacramentis, nullum ponit obicem: ergo recipit gratiam. Aliqui DD. eκcipiunt ra. Eackarissiam, quae cum sit instituta per m
dum cibi , Ela potus non potest ut i i dicunt prodesse moνttiis rhaec ratio mihi videtur materialis, & sellim applicanda pro mor tuis corporaliter, quibus prodesse non possunt cibus, & potus m
406쪽
intentio eonferentis ; intentis suscipientis; & vfectus: materia,& forma sunt deessentiά: intentio ex parte utriusque requiritur tamquam conditio sine qua NON: ex parte conserentis requiritur , quod sit saltem virtuaIis ; ex parte suscipientis . lassicit se quod sit habitualis , ut dixi sub verbo ly intentro , & sic habetur decisum in eap. Malores de Baptis sn. de Baptis Effectus est
duplex; nempe: Gratia, quae est communis omnibus Sacramenistis ; & Character, qui est peculiaris tribus tantum Sacramentis; nemper Baptismo; Confirmationi; de ordini. ' . . i Sacramenta essentialiter componuntur ex rebus, de verbis: res sunt materia; & verba sunt forma ;i unumquodque autem Sacra mentum habet suam determinatam materiam. & suam determin tam formam, quas neque ipsemet Ecclesia, substantialiter variare
Omnia Saeramenta constant in fieri, & in usu, dempto tamen Sanctissimae Eucharistiae Sacramento . quod consistit in facto esse , nam sub speciebus panis, & vini consecrati permanet nobi sicunia Christus Dominus tam quo ad substantiam, quam quo ad omni a
accidentia, quae spectant ad integritatem corporis c . . Licet non sit necessarium, quod simultas materiae cum sorma sit Mathematiea , debet tamen esse talis, quod juxta moralem . Hominum existimationem, una pars alteram assiciat eddem rem pore ; quae simultas debet esse.eaciem in omnibus exceptis Paeni tenti . & Matrimonio.. . In Eucharistia requiritur necessario, quod materia consecranda sit physice praesens Sacerdoti toto tempore, quo proseruntur verbaeonsecidit ionis, idest, forma; nam per istam significiatur res, ut praesens. & permanens id loco, & tempore, quo Sacerdos profert
In administratione sacramentorum, excepto Matrimonio. semper re*iiriturintentio absolutae quapropter apponere conditionem de futuro , licet mcessario sine magna necessitate, est peccatum mortale, dc etiam apponere conditionem de praesenti, vel de pro terito sine necessitate, est peccatum mortale propter periculum .
. Error Persona excepto Matrimonio non impedit valorem Sacramenti, nisi in casu. quo Μinister haberet Draecisam intenti nem de unx Ρωbna individua, quod tamen facere illicitum est , nisi urgente magna, & inevitabili necessitate.
407쪽
Saeramenta fine recepta, idest, recepta in peccato mortali eo. gaito , recedente fictione , idest, ablato peccato mortali. causant suumeffectum, idest gratiam sanctificantem, ut est communis DP. opinio loquendo tamen de illis tribus Sacramentis, quae imprimunt characterem: sectis dic. de alii, quatuor; & dii paritas est , quia sicuti haec quatuor iterari possunt, ac faepius recipi, ita alio tempore causare possunt suum effemim: Si vero cum fictione negativa, idest , in peccato mortali incognito, quia inculpabilia ter ignorato , vel oblito; recedente tali fictione negativa, idest, deleto tali peccato mortali; etiam haec quatuor causant suum ensectum, ut cum communiori tenet Bonac. disp. I. de Sacram. Τ.6. puna.3υ uamvis ad digne suscipienda Sacramenta in existente i n peccato mortali suffciat praevia contritio persecta, non sumit tamen ad digne suscipiendam SL Eucharistiam, nam requiritur praevia consemo habita tamen Consessarii copia , ut est communis
Theol. opinio ,& deducitur ex Sps. l. Apo' ad Cor. cap. x ., α expret se habetur ex Trassisus. II. Can. 7. . 9 Can. I . Omnia Sacramenta non solum causant gratiam ex Opere opera
to , quae est gratia habitualis, eum qua infunduntur habitus o nium virtutum , sed etiam aliam gratiam Sacramentalem di νer iam , & singulis Sacramentis propriam, quae consistit in speciali auxilio Divino, collato . Deo ad obtinendum finem cujuslibet S
cramenti, i . . : Sacramenta eX opere operato, conserunt gratiam intuitu meritorum Christi, de ex opere operantis juxta meritum , de dispota
tionem suscipientis. ' . . . . . 4 '
Contra Novatores sacramentarios, qui negant septennarium numerum Sacramentorum, pugnat ipsemet Calvinus Haeresiarea, qui in suo lib. 4. Inpix. cap. 19. non minus invito, quam claris confitetur septennarium numerum Sacramentorum:ibi enim sic diacit: Vertim illa de SEΡTEM SACRAMENTIS opinio omnitim fees sermonum trito, Schoιasque, 9 concioner pervagata,
VETUSTATE IPSA RADICES exis: ergo si opinio de sep
tennario Sacramentorum numera juκt, ipsum Calvinum in ipsa vetustare radices egit: pleno ore mentiuntur Novatores Sacra mentarii , qui dicunt talem opinionem esse novum inventum E
Hessiae Romanae r ergo si in ipsa vetustate radices egit, ipsas egit
408쪽
men non potest, quod per se non cooperatus fuerit tali surto nex tive . quia io tantum isti fures animose iurantur, in quantum habent certitudinem, vel saltem summam probabilitatem vendendi tales res surtivas,quas ipsi in proprii specie consumere non valent, quod si non haherent saltem talem probabilitatem summam, non iurarentur, quia tales res essent illis totaliter i nutiles, &cons quenter concludendum est, quod lichtemptores rerum surtivarum,& mala se, non fini per se cooperatores furti positivὸ . sunt i men cooperatores per se surti negariis. in quantum, scilicet, non
negant emere tales res, quas sciunt esse furtivas. Item : suis et ratione rei bene accepta. Haec quinque m
dis praesertim haberi solet; nempe et Commodato ἔ Deposto ;Conductione; Pignorarione; Precario: Quicumque habet rem alienam aliquo in praedictis quinque, & similibus modis, tenetur illam restituere tempore inter partes pactuito, nisi res petiit; &etiam si periit in septem casibus tenetur restituere valorem rei: a. si periit ex malitia habentis; a. si ex negligentia majori . vel minori iuxta qualitatem contractus , in quo qui accepit teneatur , vel solam de culpi lata , ut in Deposito; vel de levi, ut in Pignoratione , aut de levi vi , ut in commodato; 3. si suit in mora culpa.hili . & post talem moram,res periit; 4. si fuit factum pactum e pressum; s. si tacitum, ut quando res tradita fuit aestimata pretio; ε. si rem convenit ad alium usum, a quo eam accepit, &.in tali usu. res periit; . si rem eXposuit periculo,ut salvaret propria , &in illo periculo periit. Iterum: Quis: Ratione iniussa ad ionis. Haec quintuplex est in damnificatione proximi: 1. in animi; 2. in corpore; 3. in f mst, & honore; in bonis fortunae; illum impedire, ne conis seqtiatur aliquot bonum, quoa erat juste consecuturus : Sit haee regula generalis inter DD.: Si quis via iniusta damniuravit proximum aliquo ex primis quatuor modis; tenetur sub mortali ex justitia restituere, vel compensare, aut resarcire, si agitur de re gravi: si solum via mala, sed non injusta damnificavit; non te netur neque ad restitutionem, neque ad compensati Mem : idem
die. si quis via iniussa impedivit proximum , ne aliquod honum
consequeretur, quod erat iuste consecuturus: addo tamen, quoas tale bonum, quod iuste consecuturus erat; non erat illud cons Cuturus ex ius itis, sed solum ex alterius IiberaIitate ; licet etiam impediverit vidi nausia, non tenetur ad compensationem totius damni ,
409쪽
damni, sed tantummodo ad aliquam portionem ivxct mensuram spei , qtiam habebat consequendi tale bonum: ita Scotus in 4. dist. I s. q. 2. β. Ad uiximum principale'. si postea impedivit sol iavid mala, at nihil tenetur , ut cum cir. Scoro Masrius disp. p.
Rursus: Quis: ratione iusta aeceptionis. Haec est illa, qui quis emptione, mutuo, vel alio licito contracta aliquid habet, vel
accipit, ratione cujus tenetur restituere rem, vel pretium tempo. re inter partes pactuitor tali tempore restituere tenetur, ni fi exincuset mota ineti abilis; sed si mora est eulpabilis , ex cujus causisit secutum quodcumque damnum Creditori; debitor resarcire t netur ex justitia, si agitur de materia gravi. Adv. est, quod obligatio restitutionis circa res alienas bona fida acceptas superveniente ma Iaside; & circa res benὸ aeceptara Meirca iustam aereptionem: talis obligatio, inquam, non transit nisi ad haerede . &fidejuctrix illius , qui restituere, vel compen
fare, aut re artare tenetur. ad disserentiam illorum . qui restitu Te, vel resarcire, aut Compensare tenentur ex Caueta rei alienae mala
fide acceptae , vel iniusta amonis; nam talis obligatio ultra haeredes , de fidejussores , transit etiam ad alia noVem personarum Se nera , quarum quaelibet restituere, vel Compensare, aut resarcire tenetur ad raram , imm5 etiam in folidum in desectet complicis , vel complicium , licti aliis isti postea restituere teneantur ad raram illi ,qui restituit in focidum, ut est communis D D. cum. Scol. in Φ. dis . I s. g. 2. . De quarto et sunt autem sequentes.
Primb: Qui pra ipit actionem injustam ; et . Qui actione injustam suo nomine factam ratineati secus si non est facta suo nomine ; vel si est fumi suo nomine , illam ratam non Babet; 3. Qui dat eon sitium; 4. .i dat favorem; s. mi praestat consen sum, dummodo tamen eo umium , favor . eonsensus influxerint, idest, suerint causa, taliter, quod sine tali consilio , vel favore , aut consensu, facta non fuisset talis iniusta actio: secus dici est, si non fuerunt causa; s. Qui maIam participat r si uel na fide m
ticipat ; superveniente maIaside , id solum , in quo ta lus est diatior ; T. Qui cooperarur , dummodo cooperatio fuerit causa, e quia sine tali cooperatione non fuisset iacta talis iniusta actio: si Postea non fuit causa, tenetur sol im ad raram; attamen si sui co Peratione secutum suit majus malum , quam se aut noterat sine suffCOOPexatione,tenetur etiam in seudum ad illum excelsum, R ini Bbb L nstn
410쪽
non obstat. cum commode obstare possit; & alias ex osscio suo proprio , obstare teneatur; puta, Judex, Cusos specialiter dumtus pro custodia, & hujusmodi; s. .i non manifestat, cunia commode manifestare possit, & alias teneatur ex suo proprio ossicio manifestare; puta, Testir in judicio, dummodo tamen ios fuerit causa. Circa secundum , idest, quid restitui debeat. Sit haec regulaeommuniter accepta: ratione rei aliena, eadem numero res reristitui debet quatuor casibus exceptis et rosi res periit, Uel alienata fuit, quia tunc justus valor; 2. si res est multum pejorata, quis . tunc vel justus valor, vel res simul cum valore, lapplantedesectu triret; 3. si ex restitutione ejusdem rei nutherich, sequi posset delinquentis manifestatio, quia tunc justus.olor; ψ. si sequi posset aliquod grave inconveniens seclusa etiam delinquentis manifestati ne, quia tunc iustus valor . I . Ad . est, quod si restitutio facienda, est rei alienae ex maia sideacceptae; vel ex injustώ actione ; tenetur debitor restituere non solum rem , aut valorem rei, sed etiam tenetur reddere indemnem
Dominum de qu6cumque damno, & quomodolibet passo: Si postea oblisatio restitutionis, provenit ex causa rei benὸ aecepta τrestitui debet solummodo res, non tamen fruetiis ex ea habiti rquod si res deterior facta est; tunc tenetur supplere desectum rei cum justo valore: quod si postea obligatio restitutionis provenit
ex causa iusta acceptionis, tenetur restituere solummodo qua tum accepit, aut justum pretium tempore inter partes pactuito , non tamen fructus aquisitos: attamen si in restitutione adfuit mora culpabilis, ultra tempus statutum, cujus caus* creditor passiis.
sit quodcumque damnum , tenetur illud resarcire: secus dic. si mora sui ineuuabilis. Circa tertium, idest, eui facienda st restitutis. Sit haec requ-Ia generaliter accepta: Illi numero personae facienda est resti tuistio, a qua res ac pia est, racepto tamen iure, ni dixi superius sub verno ly circa primum: excipiuntur etiam pueri , amentes , prodighi, quibus restituere, esset contra charitatem . Deficiente persona qua res accepta fuit; haeredibus necessariis. quibus non existentibus, haeredibus non necessariis; quibus omnibus deficie tibus juxta magis piam opinionem , Pauperibus, aut Ecclesiae, vel
. Circa quartum, idest, quantum restrui debeat. me est sermo