장음표시 사용
161쪽
exercitus ransylvanici referebat, quibus ille damna tis culpam omnem in id solum conferebat quod destitutus Transylvanorum auxiliis, hostes aggredi, occasioneque uti non potuisset, additis minis eius rei haud
De sollicitationiblis Bassae Temesvoriensis. Eodem tempore Stephanus quoque Bathoreus, copiarum ransylvanicarum Ρraefectus, et de ratione sui itineris, et quas secum Vires haberet, tum quid seri ab eo cuperet simul atque Varadinum attigisset, ut in tempore, quomodo tractandus et imposterum esset, eognitum haberet, per hominem suum, et literas significaverat verum id etiam non secus ab eo acceptum est, atque antea, coniiciente Barbaro, ideo tantum fieri, ut in speciem prolixe omnia praestari a nostris viderentur, sed interim tamen missitando, Verbisque secum relindendo, omnis belli gerendi occasio elaberetur Misit antem adirincipem iisdem diebus complurea num elos, tum ex iis quos haustos vocant, tum ex alio ordine, quibus confidebat, denique ex Christianis etiam, subditis eorum, nationis nostrae hominem, et speculandi causa, et animo, quid de hac expeditione Transylvani constitutum haberent, cognoscendi. Inter alia vincente iam fervore eius animum, cum te' riora non proficerent ausus fuit ita exaratas literas mittere, ut nisi ad diem Dominicum proximum, cum
triduo ante eius literae Ρrincipi redderentur, alioum
162쪽
Obsideret, ex eo palam iam se cogniturum, fidem Caesari debitam eum mutasAe.
De capta Palota, et dimissis in hyberna copiis -- cicis, ac ranuleanicis. Dum ita emeavariensis fremeret, Sinanua iam re ad Vesprimium prospere gesta, ducto Victore exercitu ad Hotam, ea quoque arce per deditionem
Ρetro Ormannio post tridui oppugnationem, desper tis auxiliis eam dedente occupata, impositoque ei praesidio, quod ulterius continere tumultuantem militem in castris non posset, satis se hoc anno ad iniiciendum hostibus terrorem fecisse ratus, Budam Versus in campos Kellienenses copias reduxerat. Ferunt
post captam alotam Sinano id plane propositum fuisse, ut eodem belli impetu, Tatam quoque, quae
iam se ei victori, et ut fit, semper plura appetenti, offerebat, interciperet; verum milites, et laborum pertaesi, et simul coeli asperitate, praecipiti iam autumno, ab eiusmodi militia, quae eis praeter morem gentis tali anni tempore imperabatur, deterriti, facis globo, ad praetorium Sinani convolantes, cum apud severum hominem Verbis parum proficerent, praescisaia illi tabernaculi funibus, ita ut concideret, se iam minime dictis eius ea in re audientes fore declararunt ni igitur in campis udensibus, cum castra haberet, nuncius rincipia eum conveniens, quid a copiis eius, quae in limitibus essent, agi placeret, ab eo exspectabat. Is Vero sive quod eam gloriam, quae eum ex iis rebus, qua tam brevi tempore, tanto cum
163쪽
successu egisset, maneret, cum aliis communem facere
nollet, sive quod ita ex animo sentiret, collaudato obiter Principe, indicatisque prosperis successibus sui8 et quod tempore iam ipso, prono in hyemem, a rebus gerendi arceretur, potestatem ei fecit, revocandi exercitus, et ad sua quemque dimittendi, ea tamen lege, ut proximo vere statim, simul atque arbores in flores e nperent, ad signa redirent. Cognita hac Sinani voluntate, actutum exercitus arassino reVocatus, ac ipse quoque Princeps compositis suo tempore iis, quae ad euram provinciae pertinebant, Albam Iuliam, Claudiopoli, fuit Versus.
De actis a Caesare Principi Transylvano gratiis. Dum Stephanus Bastoreus ad Varadinum castra haberet, issenbachius Ungariae superioris Ρraefectus per nuncium suum Sigismundum Ρacioltum Ρrincipi significaverat, Rudolphum Caesarem cognita praeclara eius in se voluntate, nuper ei in Turcarum hostilem animum detegendo declarata, eo adductum esse, ut postquam Turcarem perfidia incitatus, bello potius sum eis experiri, quam sub pacis praetextu patere eorum insidiis in animo haberet, ipsius quoque inter aliosirincipes Christianos studio uti velit, a quam sibi pro navata hac opera, imposterum etiam, dum mmodo suo potest, praestanda, gratiam reserendam putaret, Caesari per se, qui in eo benevoli hominia 0ssicio functuras erga eum esset, indicaret. Agebat hoc tunc issenbachius, quod copias Transylvanicas ad fines iam progressas, ne quam in Caeaaris ditiones
164쪽
incuratoriem facerent, omni ratione sibi, intra moti, religionisque, quam communem colerent, terminos
continendas intelligebat. achiolcius igitur in eo intus
erat, ut persuaderetirincipi eam occasionem ei minime negligendam, qua non tam Caesari, cuius adeo propensum in se animum Videret, fidem suam probaret, quam rebus suis in reliquum omne tempus, aut nunc consuleret, aut alio rerum statu Vix unquam consulturus videretur mon esse dubitandum amrmabat, unam hanc communem omnium Christianorum esse mentem, ut Barbaris hostibus ita arma inferantur, ut Deo eorum Votis annuente, tunc demum deponantur,
cum iniusti huius, et violentis ipsorum imperii, exitiique finem esse impositum Viderent. Responsum chiestio eiusmodi datum est, ex quo intelligi facile posset, TransylVanorum eam esse conditionem, ut cum Turcis subiecti, ea una re in tanta eorum et propinquitate, et potentia, libertatem suam tueantur noris consiliis, quae saepe laeta initio, exitu tristia forent, intendere prius animum, quam Christiani distractas intestinis bellis vires ad solam Barbarorum perniciem
conferrent, haud tutum sibi esse ducant. Interea tamen nullam occasionem praetermissuros, qua patria incolumi de Caesare deque cognata gente atque communi religione bene mereri queant.
De sinani ad Belgradum reditu, et Ungarorum ad Rudo hum Imperatorem legatione. Sinanus eo in loco, quem diximus, cum de ratione tuendae provinciae, cum suis consilia communi-
165쪽
earet, a Bassa demum Budensi, qui multum, et nomini suo magni illius Mahometis, qui trium Caesarum summus Consilii Praeses fuisset, filium se iactando, et rebus antea gestis et felicitati tribueret, exoratus, commendata eius fidei finium primum cura, relictaque ei potiore cum equitatus sui, tum peditatus etiam parte, ipse cum reliquo exercitu, filioque Bellerbeio, eodem, quo venerat, itinere ad Belgradum in hybem redire statuit. Iam antea Vngari, amissis tot in Sclavonia anno superiore arcibus, periculique magnitudine, quae emetis non secus, ac si extrema iam omnibus immi- Berent, ob oculos erat posita, coacti, ad Rodolphum Caesarem solennem legationem instituerant, qua, qui apud eum fungerentur, viros fide, charitateque in patriam insignes, Franciscum Adaadium, et Nicolaum
Palmum, addito eis piscopo Iauriensi Cancellario,
qui apud Caesarem tunc munus auum obibat, delegerant, quibus interpretibus, quae maxime conducere amictis eorum rebus existimabant, fidem Caesaris, necessariam contra hostea defensionem implorabant. Quem ut magis permoverent, in tam praesenti patriae discrimine,mitiora etiamnum consilia animo Versant em), usque eo provecti studio fuere ut palam indicarent, si se desertos credetissimo hosti lacerandos, confi-eiendosque relinqueret, quod omnibus animantibus natura inditum esset, ut subsidia vitae, unde possent, peterent, id se quoque inevitabili malo adactos experiuros impetrataque incolumitate, certia legibus cum Turca transacturos. Dum haec Ρragae tractarentur, ea omnium persuasione, urcis eo anno gerendi belli 0mnem iam facultatem esse praecisam, repente alii super alios nuncii advolantes, primo Constantinopoli 8inanum ad bellum Vngaricum cum exercitu egrLη
166쪽
sum, deinde Belgradum etiam PerVenisse, inde aliquot dierum quiete refectis militibus ad fines properare, renunciarunt. Quibus commotus Caesar, idque simul veritus, ne Vngari, remissa omni imposterum animorum fiducia, hostibus potestatem sui facerent, comiter appellatos Legatos, extemplo ad suos redire inaesti ea spe imbutos, nullas se in eorum salute propugnanda optimi, amantisque suorum rincipis partes praetermissurum, omniaque statim ad bellum necessaria mi, lites, arma, pecuniam submissuram darent modo p.ram, ut collatis, quibus possent, viribus, furori hostium obsisterent, donec aucti maioribus copiis ad Vim propulsandam, vel sponte etiam inferendam, se comPam
rent. Scribit ad Archiducem etiam atthiam rimcipem, Ungariae Ρroregem, ut demandata quam attentissima earum rectoribus provinciarum cura, totis Viribus hostes a finibus arcere conetur. Verum Sinanus nuspiam cunctatus, torrentis instar, obria quaequae prosternens, iam tum, ut diximus, finem gerendi belli fecerat, cum Ungari ad arma exciti, quantum in ea angustia temporis poterant, hostibus obviam ire maturabant
De eaepeditione Ungarorum ad Albam usque Regulem facta. Adclaurinum primo mandato Archiducia conveniunt, cum alia omnis eam regionum nobilitas, tum
imprimis clari militia duces Georgius Comes rinius, Franciscus Adaadius, Nicolaus Atreus cum auis
167쪽
qumque equitum alia, omnem belli aleam patriae causa cupidi, et alacres subituri. Cum dux exercitui quaereretur, et hi inter alios rebus gestis, et gloria insignes, rinius, et Adasdius in omnium oculos incurrerent, Hardehius tamen ob honorem eiusΡraefecturae, qua fungebatur Iaurinensem generalem vulgo appellant, eam praerogativam decret Archiducis
inlit, ac in hostium illico ditionem duxit. Cum impartantia ducibus Imperator fuisset impositus, uti corpore, ita animo pusillus, ac, quod eventus ipse ostendit, perfidus, ac proditor, in omni ea belli administratione, nihil ordine, nihil pro more militari, actum ferunt, vel conniventibus iis, qui se digniores eo honore putament, vel ita potius impellente eos Deo, ut non viribus, aut ducia virtuti, sed soli ipsi eam violariam, quae mox secuta fuit, merit omnes ferre acceptam possent. Instabat iam hyems, et Sinano abire cum suis contendente, alii quoque finium raefecti idem facturi videbantur; qua occasione Christianorum duces audendum sibi aliquid rati, arderium invitum sere cum is Turcarum discessu solutum se ea necessitate gerendi adversus eos belli putaret eo pertrahunt, ut in tanta agendi occasione, urcis se ad interiora recipientibus, ne tantus belli apparatus incassum abiret, ad Albae saltem Regalia moenia procurrerent, ut ita aut elicerent hostea ad pugnam, aut saltem Albae suburbia incenderent, atque delerent Assentiente Har-derio, ne ultra quidquam aut de commeatu, aut de impedimentia providente, magna celeritate ad urbem perveniunt, cuius suburbia statim inflammant, ac diripiunt, Turcasque onmes, qui ibi stationes habebant, nonnullis in tumultuario praelio desideratis, intra Ppidum compellunt. Hoc rerum successu contenti, cum
168쪽
78 Io. Em BARoma oppugnanda urbe, et tempore ipso, quod iam hyemem reservet, et eo maxime, quod tormentis carerent, abstinendum sibi viderent, convera retro agmine domum redire properabant.
De motoria Christianorun ad Albam-Regalem. Bassa interea Budensis cognoscens per exploratores, quid consilii Christiani caperent, convocatis con festim omnibus, qui et Budae, et alibi eius ductu alipendia merebant, cum valida equitum, pedituinque manu se ad ferendam ubi usus posceret, suis opem comparaVerat, promotisque copiis, ipse etiam eandem partem in quam Christiani, nos adducebat Veram Christianis re perpetrata iam discedentibus, Albae Ρraefectus cum suis urbe se effundens, obviusque Bu- densi orare eum, ne tantum facinus inultum patiatur: in conspectu esse hostes, in manu Victoriam, nulla secum tormenta eos habere, facile paucos a pluribus, inermes, imparatosque ab iis, qui omnibus abundarent, opprimi posse. Non erat Opus pluribus apud hominem sua sponte sui confidentem, gradum confestim intendunt, et vix ab urbe uno milliari, recipientes iam se Christianos conspicati, quomodo eos aggrediantur, deliberaturi consistunt. Id Christianis saluti fuit, qui soluti ordinibus iter capientes, vix aiat a ducibus, ire ad signa, in hostes se convertere, arma induere, aut ad ea facienda adduci potuere, quae praesens necessitas, et communis periculi metus postulabat. Auge bat omnium sollicitudinem improvida ducis virtus, qui
169쪽
muneris avi nescius, uno tantum ae loco, turmis cataphractorum stipatus, ceu in valida aliqua arce continebat, nisi concedendum id ei putemus, homines belli
peritos, ducesque veteranos, quid facto opus esset, monendo ei tum non fuisse. Illi siquidem magno animo aes cohortati, dispositis ordinibus, omnes alios suo exemplo ad capessendam summa vi adversus per fidos hoste pugnam accenderunt. Mira res fuit, quae divinae tantum providentiae adscribi debet, Turcas, rebus omnibus ad praelium optime instructos, uno in loco Velut attonitos, eousque conatitisse, donec Chris' uani, tamquam ex pacto nulla re praepediti, non incursione, non velitatione, non tormentorum sonitu, arma expedire, aciemque in illo explicare potuere.
Aliud quoque accidit, priori persimile tanto silentio
utrinque ad praelium aiunt egressos, ut non prius aera concrepuerint, aut classica sint audita, quam ad manum Ventum fuerit, nec id incitato, uti moris est, equorum gressu factum, sed placido, et sedato, ac si alteri, cum alteria amicorum in morem dextras iunc' turi viderentur Budensis ex colle quodam, unde in christianorum ordinem prospectus patebat, lustrans oculis omnia, conversa in Germanorum equitum agmen acie, quaesivit a circumstantibus, qualis illa atratorum, ceu densarum nubium manus esset; respondenti,
Germanos erro omnes, flammisque refertos, praelii η num exspectare, subiunxit aut cadendum sibi ea die, aut in hostium potestatem eas deveniendum. Praelium deinde satis acre, et aliquamdiu anceps etiam fuit, sed inferentibus se tandem, qua Ungaris, qua Germanorum turmis, et crebris piridum crepitibus, ac glo' borum nimbia hostes percellentibus,nutare primum Tur--rum acies, mox Budeus etiam in quo nemo ea die
170쪽
et optimi Imperatoris, et strenui militis partes deaideravit acceptis aliquot adversis Vulneribus, a rus epugna sublato, fracta audacia, plane succubuere EMLtes cum in fuga tantum, confisi pernicibus equis, spem positam haberent, ab Ungaris quaquaversum fugati, et alii aliis in locis, prout sors quemque obtulisset, Vel capti, vel truncati, plurimi in proxima Albae paludes compulsi, in coen et aqui8, equorum armorumque ponderibus pressi, perierunt. editum etiam non absimilis fortuna fuit, siquidem a Germanorum equitatu aut protriti, aut globorum iaculis ab eisdem cuncti propemodum prostrati fuere. Ex equitibus plures, ex his pauci admodum evasere Baasa saucius, Victo metu, dolore, mutatis aliquot equis, nusquam respirare Rufus, cum paucis comitibus Budam est delatus, adeo trepida eius adventu urbe, ut si hostes tergo eius institissent, nullo negotio ea tum potiri potuissent.
Quid Christiani post victoriam egerimi. Secundum hanc victoriam rursum ad Albae moenia nostri convolarent, et cum clausas portas aperiri iuberent, id tantum responsi ab inclusi retulerant.
quod cum nec tormenta secum, nec eam commeatuum
copiam, qua freti obsessos ad deditionem cogere po sent, haberent, minime se eis parituros. Cum pruden tioribus, instandum esse occasioni, placeret facilem
et tormentorem subvectionem et commeatuum fore copiam, nudam urbem, et praesidio destitutam, vix unum,