장음표시 사용
181쪽
tam in nihilum curabunt redigendam. Hac de re nihil amplius cogitandum ei esse, tantum id curandum, ut mandata expediat, hostium terras in vastitatem redigat, et qua die iter ingressurus sit, ei significet.
Oratio Mahumεtis ad Principem Transylvam
Oratio hausii Mahometis his similis fuit, eo tan' tum amplior, quod diceret, Sinanum deceptum Matthiae Archiducia literis, in has angustias incidisse, cui rei
indicio id etiam esse, quod abstinere suos a depopulandis hostium finibus curaverit, quo magis se a pacis tractatione non abhorrere eis persuaderet. Sinano e terano iam Duci, et tot annos in bellis versato, nunc vero aetatis quoque vitio ad extrema properanti, id imprimis molestum videri, quod tam grave et exitiale hellum, omni spe pacis praescissa exortum, nullaque iam alia re, quam multarum gentium, penes quas prae sentis tacti, foederisque interrupti culpa resideat, intemecione terminandum animadvertat. Se Deum, coe-l0sque contestari, quicquid hinc mortalium rebus in commodi invectum fuerit, id totum in authorum capita recidat, aeternisque eos poenis devoveat. Interea daret Princeps peram, ut cum de pace prorsus iam sit 00nclamatum, ad bellum ita se compararet, uti eos de eeret, qui beneficiorum Caesaris memores, Omnem sibi 'peram, labores et studia, pro eius fide impendenda putarent. Nunc ultro senestram ei ad res praeclare gerenda aperiri, hostibus per arcium obsidiones, quibus nunc tempus tererent, spatium aliis ad eorum
182쪽
sedes invadendas dantibus, eorum maleficia pari in commodo esse eis referenda. Nec hyemem eum ab hoc Opere posse deterrere, cum ad ferenda eis incommoda
non sit ipse quoque deteriore hostibus ipsis conditione animum tantum ab eo requiri, qui etiam pro iusta Caesaris causa deesse non poterit, amplissima limgratiae illius praemia, pro navata ei tam commodo
De Zechinio, et aliis quibΤιsdam arribus in Christianorum potestatem redactis.
Cum ita in Transylvania Mahumetes diuaereret, iam Ungari rerum suarum satagentes, plures etiam hostium arces utSomogkeoVium, Κεkkevum, Hollοkevum, Brialium ditioni suae adiungentes, Zesienum quoque, eius Ρraefecto, cum praesidiariis, incolisque omnibus Turcis, noctu inde excedente, occupaVerant, famaque erat, eos non nisi Hatvano, olaohoque captis, arma circumferendi finem facturos. Iisdem diebus a Tem variensi Chausius literas rincipi attulit, non iam prioribus similes sed quibus ille, uti mos gentia eius est, Omnia commodo suo, et temporibus metientis, totus effusus in adulationem, palam fateretur, praeclare de CaesareFrincipem meritum, quae partium ipsius essent, abunde explevisse, siquidem ad Regni confinia exercitu misso, et suam Ρrovinciam, et se simul cum suis, a vi hostium incolumem praestiterit. Multum eum ad reliqui etiam temporis aecurita tem eo additurum, si nihil de pristina diligentia, tudioque remittendo, dum immensae Caesaria vires a d
183쪽
bellum coirent, repressa interim hostium ferocia fidei, virtutisque suae documentum eis praebeat. ersuasum sibi esse, ut Ioannem Regem, et qui postea Transyl'vaniam tenuerunt, Caesarismaiestatem, omnes comiter habuisse, eadem ipsi quoque ad demerendam, bellico aliquo facinore, Caesaris gratiam, via gradienti, amplissima honorum praemia, cum multo maiori ac- Maaione Regni reservari Assatum postea fuit. γ- ros, capta echinensi arce, cum sententiis certarent,
quo esset progrediendum, aliis ad dexteram Νοgradum versus, ut nihil iam hostibus in eo terrae tractu ad Danubii usque ripam possidendum relinqueretur, aliis laeva ad Hareanum Berinum, atque Zolnohum ur- earum praesidia, quibus nihil Ungaris Tybiscanis esset
nocentius, contendendum esse suadentibus, ita tandem, inter se convenisse, ut cum ad reliqua incommoda, quibus homines, iumentaque prae ceteris conficerentur, id vel imprimis aecesserit, ut terra nimium i H-hus antea emollita, etiam leviter durata gelu, itinera sumia impervia reddiderit, in praesentia bellum suspendant, mox refectis equis, militeque melius induto postquam hyems terras, aquasque aequaverit, ad eundem victoriae cursum quod Deus bene vertat)eontinuandum redituri. Ita pars cum ΡAlmo, in eius Provinciam, quae ad Danubium eat, pars Tiffenbachium secuta, Cassoviens itinere, ad sua quique diversi
184쪽
I Usus copias red cens q/ιatριον arces nec opinato capit.
ΡAlmo autem cum inter hostium praesidia suos reduceret, Turcae, qui in eis erant, uti postea cognitum fuit, id veriti, ne Vngari universis viribus, veluti continuata iam Victoria, eos oppugnatum Venirent, Rntecapiendumque sibi ad effugium tempus rati, portis apertis, noctu eggressi, aliis eorum etiam incensis, e casionem ea occupandi praebuerunt, eorum nomina Dreget HidVε , ZOnda, et Behe traduntur. Ne autem eodem exemplo Nogradenses etiam, iam signum tantum profectionis exspectantes, uterentur, duorum peditum indicio factum fuit, qui fortuito capti, cum adducti ad eos fuissent nequaquam sibi nunc ab his, qui sine tormentis impedimentisque bellicis essent per ea loca transituri Vim metuerent, ei aegre persuaSerunt. Cum autem hic ogradi Ρraefectus, confirmat iam a metu animo, ad Dregelienses suos adhuc ibi esse arbitratus, nocte nunciatum misisset, ut in fide Caesaria aecuri, a vi hostium, qui nihil hostile in eos essent tentaturi, arcem tuerentur: Ungari animadverso errore referre raefecto iusserunt, gratias se ei recta monente, agere imperataque cupide esse facturos. Harum rerum fama cum iam antea in vulgus emanasset, et omnium animi erecti in eam spem essent, Christianorum res deinceps, propitio eis Deo meliore loco futuras ingens voluntariorum ex plebe Vngarica, ex iis praesertim Regni partibuη, ad quas nondum pervasit via Turcica, multitudo in castra confluxit, usque adeo, ut eorum numerus eos, qui stipendia facerent, facile aequa-
185쪽
ret, certatim omnibus odio perfidiae gentis, in ipsorum cognatos saevientis, ad eius perniciem concurrentibus, quorum successurii etiam tandem, qui sub Τ carum imperi degunt, invitati, ne ab aliis studio, atque alacritate vincerentur, facta clam coitione, Liblata, iniustam, saevamque Barbarorum dominationem viciaci in animum induxerunt.
De clade eorum, qui tiniensem arcem ceperimLSed in hoc proposito aliis alibi cunctantibus non pauci ex Chrysii accolis, Transylvanicae potiaaimum Τ escaeque ditionis, magno, ut putabant, silentio,
ne deprehensi, suo se indicio proderent, unum in locum convenientes iuVenes, plures quam trecenti, inter M'menta ad labores assuefacti, quos h dinos Vocamus, maiore animo quam viribus, nullo certo duce, nullo ordine, arreptis temere armis, quae sors cuique administraverat, ad Ιeneium tandem ferunt delati. Id oppidum paulo ante lucem, quiescentibus adhuc Turcia, quorum pauci domi custodiae relicti, ceteri cum eorum Ρraefecto in castris Temesvariensibus erant, aggressi, iuiecto tectis igni primum inflammatum, deinde ceu dat signo, qua cuique visum fuit, per Vicos discurrunt, domos excutiunt, obrios quosque spoliant, omnia rapiunt, nullius rei minus memores, quam propriae salutia Neque enim mentem subibat miseria ea cogitatio, quomodo perpetrat tam audaci facinore, supervenientibu interea hostibus, de quorum praesertimaria focisque ageretur, tam gravi iniuria lacessitis,mituri ad vindictam esset resistendum, quomodo per
186쪽
medios ipsos hostes, si ita res poscat, in tuta cum spoliis evadendum. Ita siquidem malo eorum fato accidit, ut raefecto Ieniensi, solutis iam muta e-mesVariensibus, domum cum suis redeunti, cuncta de imminenti oppidanorum periculo renunciarentur; at queris eo cognito, maiusque aliquid, quo sibi insidiae statuerentur, subesse ratus, ita iter suum instituerat, ut cum iam hostes loco potiti essent, et quod futurum sperabat, praeda occupati, nihil praeterea pensi haberent, tum primum eos totis viribus adoriretur. Itaque eam noctem, quae factum praecessit, in proximo
pago uno tantum milliari distanti ab oppido, in armis
insomnem totam traducens, promotis ante lucem in pila, uti statuerat, e plane tempore ad oppidum per-Venit, quando agrestes eo incenso, factaque satia copiosa praeda, confusi inter se, cunctaque clamoribus. et inani laetitia miscentes, portis iam ipsis effunderentur in eos illico cum suis magno animo inVectus, facile confusos, inermesque conturbat, atque in fugam acto persequens, magnam eorum stragem edit, multos
vivos capit, plurimos eo adigit, ni in profluentem fuga delapsi, eius gurgitibus absorpti perierint. Ita infelix turba mali incepti dignas poenas luit, paucis modo
elapsis, qui document aliis essent, ne temere qui quam et ultra Vires audendo, consimili modo se perditum irent. Id ubi sparsum huc illuc inter Barbaros, et plerosque eorum, qui rem hanc patrassent, Tran- sylvanicae ditionis fuisse compertum fuit incredibile dictu, quantum odii ac furoris illi in Transylvanoa hoc nomine conceperin Sed ne tamen in tam dubia
rerum suarum fortuna, temere tanti momenti provinciam ab Imperio abalienarent: raefecti arcium ia-aia ex ordine Chaustorum nonnullis, num eius haec res
187쪽
voluntate tentata ait, rincipem interrogare, responsum eat, agrestea illos foederia temeratores, nequa' quam Principe consulto tantum facinus aggressos, sed propria libidine, et praedae studio e Vesaniae prο-
Itaque aequum, ac iustum esse ne culpa huius rei Principi ab iis tribueretur, qui omni studio in id imposterum incubiturus esset, ne quid tale a suis committatur et quicunque huius rei conscii deprehenderentur, debitam laesae Maiestatis violatique foederis poenam luerent. Ita haustiverisimilibus excusationibus, donisque deliniti, ad suos rediere, haud ignari,
non voluntatem Transylvanis ae occasionem rei contra Turcas gerendae deeASe.
De Sinani consiliis post cladem acceptam. Dum haec ita, ut dictum est, geruntur, Sinanus Belgradi commorans, varia sollicitudine agitabatur. Flagrabat enim supra quam cuiquam credibile sit, in vidi apud Caesarem, qui instigantibus ceteris purpuratia, Sinano id totum acceptum ferebat, quicquid damni in tot arcibus amissia, tantaque Veteranorum manu perdita accepisset Excruciabat eorum animum eius, die atque noctes, incredibilia chriaitanorum ducum successus, qui tam brevi tempore, tot ac tanti momenti arces, cum non exigua Ungariae ditionis parte, pro pemodum sine ullo suorum damno recuperassent. Quod eo gravius, molestiusque Sinano videbatur, quod tantam suorum cladem propemodum e speculis inspicere cogeretur, nec ullam, iis laborantibus, opem
188쪽
ferre posset obstabat enim, quominusἹd faceret, non solum anni tempus, quod propter assiduos imbres co gendis copiis incommodissimum erat, sed etiam incre dibilis horror qui totum Imperium Turcicum Invaserat. Increbrescebat enim in dies magis atque magis, simul ac per commoditatem Verni temporis liceret, omnes undique nationes Christianas unanimi consensu in profanam gentem insurrecturas, nec priua finem sacro huic bello facturas, quam Vel penitus eam delevissent, vel saltem in Asiam reiecissent. Νοn Venetos ab hoc bello, qui fracto a urcia foedere, lacessiti perfidia fuissent, non Hispanos, non Ροlonos, non Μoschos, non Ρersas immunes fore solos Anglos, atque Gallos esse, qui tam gloriosum Christiani orbis consensum impedire conarentur. Quibus omnibus ita Sinanus excoquebatur, ut cum nec progredi se ad compescendos Christianos, nec regredi ad Caesarem posse Videret, mediam iam inire, nec prius coepto absistere statuerit, quam Vel optatum bello finem imponeret, Vel honestam mortem oppeteret est que, quod unum poterat, consilio sibi in praesentirem gerendam ratus, nihil eorum animo intermittebat quaecunque ab sapientissimi, eiusdemque experientia-simi ducis ossicium pertinere viderentur. Nocte ut plarimum vel lectioni historiarum, parcissimus omni Dux impendebat, quarum praescripto consilia sua omnia gubernaret, Vel meditandis, quaerendisque quam commodissimis belli gerendi rationibus, transigebat. Interdiu vero modo legatos ad confoederatas quasque nationes in ossicio continendas, mittere, modo Caeaari
animum per nuncios addere, opemque ab eodem instanter petere, nonnunquam Veteranos quosque duoea nominatim ad expeditionem evocare, saepe etiam me-
189쪽
tum simulare, contemptumque sui apud nostros Omnibus modi conciliare. Quibus omnibus id effecit, ut et nostri eum iam propemodum desperasse, nec unquam vires colligere posse, aut copiam pugnandi facere velle iudicarent, et Caesar eo magis laboranti Sinano copia submittere non dubitaret.
De eomitiis Rudolphi Imperatoris Ratiabonae
Dum tot tantisque rumoribus Christianus orbis ad elicia quaeque speranda erigitur Rudolphua etiam Imperator Romanorum, ne partibus auia deeas videretur, comitia Imperii Ratisbonae indixit. Convenere eo pauci ex protestantibus, iique per legatos, eo quod metuere ae dicerent, ne ab iis, quilontificis summi
auctoritatem aequuntur, aliquo detrimento amoerentur. Postquam tamen primores ordinum eo convenissent, Caeaar per interpretem proponit, quomodo urcae superiori anno, rupto praeter fas foedere in Oroatia Si- secum, in Ungaria Ver Vesprimium,inlotamque cepissent, et ingentes ubique astationes edidiasent, nec ante coepto absistere statuissent, quam omnino deleta Vngaria, Romanum ipsum Imperium subiugassent. Ρroinde monuit omnes ordines rari oratione, atque etiam Obsecravit, ne laboranti Christianae reipublicae deessent, cogitarentque secum, rem ipsorum omnino agi, dum fortissimam Ungarorum gentem, quae ducentia ampliua iam anni impetum barbarorum sustinuisset, in extrem discrimine vereari viderent. Conferrent igitur pecuniam darent milites, armas
190쪽
rarent, coniunctisque consiliis, ac tribua, interrimum hostem a cervicibus Christianorum repellerent. Quod si vero cessarent, et subsidium dare cunctarentia, bderent etiam atque etiam, ne Vngaris, qui omnem hactenus belli Moici molem fere soli sustinuissent, vel prorsus deletis, Vel necessitate ipsa, Turcarum ae- se patrocinio subiicientibus, aditus Barbaris in Ger maniam ultro aperiretur. Responderunt ordines Imperii, gratum sibi esse, quod Caesar pro sua authoritate curam Christianae reipublicae tandem a cepisset aed quo minus Votis eius morem gerere possent, impediri se metu, ne si subsidiis ipsorum colla tis, Turca Dei benefici reprimeretur, et iannoniis eiiceretur, Ρontifex bellum statim ipsis pro religione sua promovenda, indiceret roinde si arma, pecuniam, milites a se dari Caesar postularet priua iureiurando se securos redderet, quod paria Dei beneficio victoria bellum in se nullum Pontifex, ac ceteri Ρrincipes, qui religionis nomine a se alieni essent, ullo
unquam tempore susciperent. Haec protestantium poatulata, cum Caesari non per omnia satisfacerent, consiliis ultro citroque diu agitatis, magno cum omnium cordatiorum hominum dolore, et ingenti chriatianae reipublicae detrimento, tandem re infecta iacea sum fuit.
De trigonio, et Halvano a Christiani oppugnMis. Interim Matthias Archidux, cum Sinanus omnino
iam prae metu cessare, cunctarique crederetur, ita bellum contra christiani nominis hostea gerendum ta-