장음표시 사용
171쪽
aut alterum diem obsidionem toleraturam, qua capta, quamcunque belli rationem sequi velint, sive in loco
manere, siVe continuare Victoriam, omnia in eorum potestate futura, solus Hardehina sibi curam belli commissam asserere, non ad urbes obsidendas se prosectum, sed ad rem foris cum hostibus gerendam, ad propellendo eos a finibus, ad provinciam ab eorum metu liberandam, id se Dei beneficio assecutum, id iam pensi habere, ut incolumes suos domum reducat. Ita frustra aliis in contrarium nitentibus, unius hominis pertinaeia, et proditoria amentia, amissa ea gerendae rei
opportunitas fuit, qua Turcis, qui Budae et alibi ex ea Danubii parte in praesidiis erant, ad ultimam virium
desperationem post eam acceptam cladem redactis, eum ipsa regia urbe, ingens terrarum tractus pauco
rum dierum spatio recuperari potuisset. Ergo ductum Meserit, infelicis hominis, secuti, collectis spoliis, quae amplissima ex devicti tot hostibus quorum n. merum viginti quinque millium armatorum fuisse per'hibetur fuerunt, frementes, et indignabundi, quod tam pulcherrima occasione, ducis vitio uti non potuissent, ad sua quique revertuntur. Huius autem rei gestae fama adeo late per omnes vicina regiones fuit statim dissuaa, ut non id tantum, quod gestum est, sed plura semper, uti fit, assigente vulgi sermone, iam et Albam, et Vesprimium, alotamque recepta esse, constanti ubique rumore spargeretur, usque adeo, ut ipsi etiam dolpho Caesari a plerisque persuaderetur, isque et adtontificem Maximum, et ad Hispaniarum Regem avunculum laeti de iis rebus nuncii litera scripserit. Qua de causa postea iratus Harderio, cum aliorum etiam, qui ei bello interfuerant, querelae accessissent,
uno omnium ore assimantium, ipsius culpa vanos eos
172쪽
mimores exstitisse, qui, is si Virum se praestitisset, facile veri esse potuissent. aram abfuit, quin et honorem ei abrogaret, et gravius etiam quid in enmatatueret.
Qiιid Sinanus aridita morum clade verit Bassa Budensia Sinanum de Christianorum adventu consiliisque iam tum statim, cum ii Albam- galem Venturi crederentur, certiorem reddiderat aedixisse primum non credere, postea parri facere, demum cognito infelici pugnae eventu, tantum non ex nimatus, concidere. Id apud Esehum oppidum in inferiore Ungaria illi accidit, ubi ita moerore oppre8Sus, per triduum integrum neminem ad se admisit, omni, ut aiunt, cibo, postque abstinuit, aegre deinde a auia
exoratus, ut memor pristinae suae Virtutis, et rerum humanarum vicissitudinis, animum resumeret, et me'
liora deinceps speraret, paululum confirmat animo, captoque cibo rursum in vitam se dedit. Hoc autem illum, prae ceteria, in tanta fortunae mutatione exem-ciabat quod ipse, et suasor eius belli fuisset, et cum aequa cum hostibus conditione, integri adhuc rebva, transigere potuisset, bello cum eis experiri, quam Petentibus dare pacem maluisaei. Accedebat ad augendum eius angorem, quod milites iam a signis dilapia, nullo imperio, io minis, non poenis, sed ne praemiis
quidem ullis poterant sisti, ut iter illius ubique fugae simile videretur; quod ille animadvertens, licet pontem etiam, quo Savum ad Belgradum traducere copina
173쪽
statuerat diatici iussisset, nihil tamen effecit, cum ii in omnes partes effusi, qua integrum cuique fuisset, Vi rum compendia secuti, evasissent. Ita cum paucis Bel- gradum demum appellens, statim dimissis etiam oο- piis, iis maxime, quae inter praesidia Caesaris numerantur, suasque stationes in Aula habent, de eo cogilare coepit, quomodo causam suam, si quid de a absistri spargeretur, Caesari probaret missis itaque in Aulam auorum intimis mandata ei dedit, ut Caeaaria imprimis animum praenoscerent, et si intelligerent, queri Caesarem eius culpa rem a Budens male gestam esse, eam a se ita remoVerent, ut assererent,
Germanis ei impositum fuime, qui spe pacis iniecta,
post eius discessum ad sumenda arma se mutuo cohortati fuissent. Ita enim Archiducem Matthiam secum transegisse, cuius rei eius literae, quas Caesari mi, teret, testes essent, modo exercitum reduceret, legatum se ad eum continuo Belgradum de pace missuram esse. Hac spe delusum, in eum errorem incidisse, ut laborantibus suis in tempore opem ferre non potuerit, ideoque venia dignum, quod alieni sceleris culpam non sibi subeundam, sed ab ipsismet auctoribus eius poenas expetendas putet. Si haec et similia non proficerent, contra nimiam invidorum praesertim, maleVolorumque potentiam, quorum animos fortunae suae indulgentia iam pridem contra se efferasset, oblata ingenti vi aurieaeaarem sibi conciliarent.
174쪽
Quid Temesvariensis Bassa audita stiorum clade egerit. Dum haec aguntur, interea Baasa emesvariensis, collecto aliquo suorum numero, ad ZMVRSum castra habebat, et in omnes partes, quomodo provinciam suam tueretur, intentus observabat de eo multum
sollicitus, quod nullo edito militari opere fidem atque
ossicium auum potuisset declarare. Cum autem non de Budenai tantum clade certum iam nuncium accepisset, sed id etiam insuper certe cognovisset, Ungaros i biscanos cum Cassoviensi raefecto utenbachio ο cialia armis, transmisso rursum Tibisco, ilehu immi nere tum Vertere in omnes partes animum, siqua Via, et modo eorum conatibus ire obviam posset. Inter alia, ceu oblitus eorum, quae iam acta peracta fuissent, dedit literas ad Stephanum Bastoreum, qui iam se illo
munere suo abdicaverat, ut statim se cum e coniungeret, communibusque ambo viribus ad reprimendos hostes iter accelerarent. Eo non contentus, ad rimcipem etiam eodem exemplo scripsit, id unum curae sibi esse ducens, ut aliquod de se providi ducis ape-eimen edere posset Ρrinceps ero, nec integrum iam sibi, dimissis in uberna copiis id esse, nec si ea in promptu haberet, propter instantem hyemem cogere eo ad bellum posse, respondit atque nuncium imul etiam ad explorandum eius consilia potius, quam ut aliquid commune ibi cum eo esse cuperet, ad eum misit Quo tempore is, cum ad eum Venit, eodem fere nunciatum fuit illi suorum auxilia, quae ad solvendam Filexi obsidionem miserat, profligata, obsessosque in
175쪽
eam necessitatem esse adductos, ut deditionem mediten-lar quo nunci adeo perculsus fuit, ut obortis lacrimis, diutius, quam par duci esset, iniquam suorum sortem linentaretur; tandem internunes extemplo castris Moedere iusso, ne eorum, quae agerentur, testi ocu latis esset, cum brevi respons eum dimisit, ipse mullisadis castris totus deditus.
176쪽
De capi fileko, si aliis arcibtιa, a Christianis. Iam vero Ungari cum isse actio rebus geren dis occupati, primum Zabatham validum Turcarum propugnaculum, cum praesidarii, obfirmatis animis,
extrema quaeque se perpessuros ammassent, expugnR
rant 1593. Turcis, qui in eo erant, ne uno quidem excepto, omnibus trucidatis, direptoque castello, et novo militum praesidio firmato, ad Filetam castra promoverant Zabatha 15 die Novembris, eo ut diximus modo capta, ilehum 19 obsessum fuit, ibique, noris copiis, quae cum oliomiensi, et orponensi
Ρraefectis advenerant, exercitus auctus. Interea fertur in castra, urcas ex Budensi, et emesvariensifrae fecturis, Viribus numeroque praefidentes, et ad soluendam Obsidionem tendentes, medio loco inter Filehum et Zechinum consedisse. Eo cognito, sine ulla cunctatione Stephanum Bastoreum, Stephanum Homonnesum, Sigismundum Rahoogium, cum Korponensi, et Zohο-miensliraefectis, et delectorum equitum quatuor fere millibus ac aliquot peditum cohortibus, ad eos loco pellendos ducere iubent Id illi statim expediunt, Tur casque primo statim insultu fundunt, fugantque assequuntur, trucidant, et perpaucis vivia captis, alios Zechinum usque propellunt, castris eorum, et omni 'paratu bellico potiti mox cum signis quatuordecim,
177쪽
Misopiosa praeda ad suos, Vante in castra revertuntur Turcis, quo minor caede esset sylVae, et Viarum angustiae, uti in regione submontana, praesidio fuere.
Nam peditatus, quod lentius subsequeretur, praelio interesae, fugientesque in locis arctis, et peditibus idoneis prosequi non potuit. Dum illi ita rem gerunt, qui in castris erant, nihilo segnius oppugnationi arcis insistunt, ac primo duplici oppido, profunda lassa. aevoque ligne munito, deinde arce quadam terrea per Vim potiuntur. Quod videntes, qui in interiorem
arcem, egregie et opere, et loci natura munitam,
quippe in rupe sitam, confugerant, de deditione agunt, incolumitatemque pacti, cum armis, et quibus induti
erant, Vestibus, uxoribus, et parvulis una abductis, arce excedere permittuntur. Eorum numerus fuit, Virorum et feminarum, puerorumque simul capita bis mille, et quadraginta quinque, qui in longo otio, et rerum omnium affluentia, et quaestu, et rapinis aucti, ineredibile dictu, quantam pretiosarum Omnis generis supellectilium vim, terrae delassam, ibi reliquerint, adeo ut per complures dies et nocte in aedium locis igne siquidem exustae, et sol aequatae omnes erant)totis castris ad investigandas eiusmodi scrobes,
resque in eis reconditas eruendas, concurgum fuerit magno totius exercitus emolumento, et alacritate militares omnes labore subeundi. Hic Tur- caram feminae dolo usae, quod putarent se ex pacto. mineri quod secum auferre possent, libere discessuras, auro, aliisque rebus pretiosis pro cuiusque copia ita se nerarant, ut praegraVante eas
pondere, Vix incedere possent. Quod animadvertentes milites, detractis sarcinis, ad iter expeditas, leVesque eas reddiderunt. Ita silekum post tricesimum, et
178쪽
nonum, quam in Turcarum potestatem perVeninaei aianum, rursum Christianis est, singulari Dei beneficio, restitutum. Quae arx tanti fuit momenti, ut tot ille terrarum tractus ad Cassoriam, Scepugium, et metallicas urbes, auri, atque argenti proventu nobiles, oppidis, pagisque frequens, gravi incolarum incommodo continuis inde Turcarum excursionibus, latroci
niisque patuerit. Audita Filehensium deditione, qui
Divinii erant, veriti, ne eos etiam eadem belli fortuna maneat, iam arce ggressi, ad suos se, quo visum fuit incolumes Omnes receperunt. Ita arx egregie munita, vacua desertaque in potestatem eorum venit. Hinc ad aliam arcem Mnacghevum incolis dictam, Ventum fuit, quae etiam non adeo magno labore tradita ela est. Cum iis, qui Somoaheoriensem arcem tenent, ita con- Venerunt, ut simul atque echinum captum ab eis fuerit, statim ipsi quoque eam incolumem arcem ei tradant, atque ab omni interea maleficio ex ea abstineant.
Quae consilia Sinanus avidit Christianorem successu agitaverit. Antequam ea, quae commemorarimus, hunc in
modum fuissent Dei benefici administrata, iam antea Sinanus de his Ungarorum rebus gestis certior factus, cum in tanta fortunae inclinatione, quo se Verteret, non videret, adirincipem duos ex suis hausit primae notae homines cum literis mittit, in quibus acri bit, ut nunc tandem, quanti Caesaris Maiestatem faciat, re ipsa ostendat, quod ita fiet, si infestis statim
179쪽
armis invadendo, Obvia quaeque in eorum ditionibus ferro flammaque deleat. Huius rei necessitatem nunc
ei imponi eo tempore, quo sicuti gravia Omnia, dissiciliaque ei proponuntur, ita sperandum ipsi sit, maiorem pro his gratiae locum illi apud Caesarem fore. Nullam
excusationem admitti posse, omnia in sola celeritate esse posita. Eadem nuncii verbis ingeminabant, quos ita instructos Sinanus a se dimiserat, uti cum altereorim cum respons ad se rediisset, alter non prius pedem hinc efferret, quamFrincipem, conscensis equis, raptisque secum equitum alis, dicto iis audientem fuisse vidisset. Sed is priora consilia secutus, Verbis ei satisfaciendum putavit, atque ita Legatos, utcunque s sentiri iis, quae ei dicerentur, viso ad Sinanum dimisit. Verum vix illi discesserant cum affertur, alios ab eodem venire, iamiamque affuturos. Nam cum frequentes in dies, alii post alios, nuncii a finitimis ureis ad eum, postulatum auxilia, mitterentur, nec is modum ea expediendi in ea militum solitudine reperiret, unum id agebat, ut quoscunque tandem posset, in hostea nestaret. Itaque, advocato Mahumet Chausis, olim profuga eodemque interprete, de quo supra dictum rat, negotium ei dat, ut una cum oratore rincipis, Ioanne Bodoto, qui toto expeditionis tempore apud eum dierat, primo quoque tempore in ransylvaniam Veniat, simulque, quid fieri velit, utrique imperat. Nec
e contentus, postridie rursum alium Mustatam ο-mine, eadem de causa cum mandatis mittit. Hi prius, illi postridie appulerunt, et omnes eadem die auditi fuerunt. Summa utrarumque Caesaris literam eadem hostes omnes in armis esse, atque id in animo habere, ut ad Budensis ditionis praesidia, Fi-lexumque contendant, eorum loca circum omnia nul: U
180쪽
praesidiis esse nudata. Nunc utendum ransylvanis occasione esse, et pro eorum in Caesarem fide adnitendum, ut in hostium ditiones ferro, et flamma aeviant, circumlat longe lateque in Omnes partes omni belli terrore Chereium Tartarorum manum, Virum militarem, cum ducentis millibus popularium aedibus excitum brevi affuturum; qui postquam advenerit, hostium fines pervagatus, omnia eorum loca, urbes, arces, oppida, villas, in fumum, et favillam convertet, abductisque coniugibus, et liberis, cum omni eorum substantia, Omnem late regionem acuamque habitatoribus, vastamque reddet. Itaque cum illis agetur ut iidem ipsismet sint despectui, et ludibrio, nusquam respirare, vel ad horae spatium saltem possint consistere. Nihil neipi inris in Ungariae Regno esse, cuius commoda non debere eum morari. Nec curam sui in eo attendere; si itaque animus ipsi est ei inserviendi, nunc et virtute opus esse, et omnibus Viribus elaborandum, ut cum ipsi fidum, tum hostibus formidolosum se saeostendat
In Sinani literis, quas eodem argument ipse quoque adirincipem scripsit, id erat additum perlatum ad se esse, cum hostibus communes eum habere rationes belli si eos sermone vanos reddere Velit, eius consilio utendum ei esse ad mandatum Caesaria statim in pedes consistendum, armaque capienda ei sunt, si salutem, commodaqueirovinciae chara habeat Tartarorum Chanum. Legatum iam ad se praemisisse, qui indicaret, cum ducentis millibus hominum eum in has oras adventare. Hi postquam adVenerint damnatorum illorum spirituum, hostium suorum terranomnes, universam denique gentem illam, omnibus incommodis, cladibusque adsectam, et de medio subla-