장음표시 사용
21쪽
DE ORATORE mos audisse, Ti. C . Sempronios, qliorum pa* . ter homo prudens, grauis,haud quaquam eloqlies,
que is non accurata quadam orationis copiasta nκt atque verbo libertinos in urbanas tribus tr tulit: quod nili fecisset,remp. 3κam nunc via tenemin,ranssili nlillam haberemus. At uero eius iiij diperti, omnibus uel natinae,uel do trina praejidass ad dicedκm parati,
crim ciuitatem uel paterno considio, uel auitis armis forentissimam accepissent sta praeclara Pbernatrice, ut ais, cinitatum eloquentia remp. dissipauerunt. Quid leges ueteres,mosq; maiorum s quid austicia,qudbus et ego, tu Crasse cum magna re . salute prae mus qκid religiones, caerimonis i quid haec iura ciκilia,
quae iampridem in nos 'ra familia fine ulla eloquentiae
laude uersantin e num aut inuenta sunt,aut cognrta, alit omnino ab oratorum genere tradiluta ' Equidem Ser. Galbam memoria teneo diuinum hominem
in dicendo, Μ. Aemilium Porcinam, C. ipsium carbonem,quem tu adolestentulus perculisti, ignarum telum,haesitantem in maiorum institutis,rudem in iurare ciuili : haec aetas nostra, er te Crasse,qui ino magis studio,qκam proprio munere aliquo distrioru, ius i nobis ciuile didicisti ; quod interdum pudeat, iss*nsignara est. Quod uero in extrema oratione quasi tuo inresium isti,oratorem in omni permonis di tutaranione copiosissime posse uersari: id, nisi hic in tuo reragno essemus,non inlissem, malitiq; praeessem, qM agi
interdicto tecum contenderent, aut te ex rine manu
constertnm nocarent, quod in alienas possessiones tam
22쪽
LIBERI. II temere irruisses. Agerent enim tecum lege primum Pythagorei omnes , atque Democritici, caeteri ; in silio
genere pbysici: uindicarent , ornati homines in dicendo, graues,qκibusicum tibi iusto sacramento contenαdere non liceret . Urgerent praeterea philosophorum greges, iam ab illo fonte, capite Socrate : nihil te de bonis rebus in uita,nihil de malis,nihil de animi permotionibus,nihil de hominum moribus,nihil de ratione uitae didicisse,nihil omnino quaesisse,nihil sicire conuince vent: er lintne i in te impetκm fecissent, tum singulae familiae litem tibi intenderent. Inflaret Acara demia,quae,qκidquid dixisses, id te ipsium negare cogeσret . Stoici uero nostri distratationum suarum, atqMe
interrogationκm laqueis te irretillim tenerent. Peripaαtetici autem etiam haec ipsi,quae propria oratorum pκtus esse adiumenta atque ornamenta dicendi,ab ρ peoti uincerent oportere : ac no solam meliora, sid etiam multo plura Aristotelem, Theophrastumq; de his rebus, quam omnes dicendi magistros, scripsisse ostenderent. Missos facio mathematicos, grammaticos,musicos, κονκm artibus uestra illa dicendi uis ne minima quidem societate coniungitur . Q uamobrem illa tanta,tam ;m ita prostenda crasse non censio. satis id est mari P m,qκod potes praestare,ut in is diciis ea causa,qκaαcκnqκe tu dicis,melior, probabilior esse uideaturi. ut in concionibus,ut in siententique dicendis ad pesuadenudum tua plurimum ualeat oratio : denique ut prudentibus disierte, stultis etiam uere dicere Midearis. hoc ampliμs si quid poteris, non id mihi uidebitur orator, sied crat*i μα qκadam propria,non commlini oratoram
23쪽
facultate posse . Tum ille, Non sium nquit, nscius
Scaevola illa inter Graecos dici disiceptari solere. ακα diui enim summos homines,cu in stor ex Macedonia uenissem Athenas orente Academia, ut temporibus illis ferebatur,qu)d eam Carneades, π Clitomachus, et Aschines obtinebes . erat etiam Metrodorus, qui cum illis una ipsem illum Carneadem diligentius audierat, hominem omnium in dicendo,ut ferebant,acerrimum, copiosissimum . uigebat auditor Panaetii illius tui Mnesarchus; Gr Peripatetici Critolaus Diod rus ;etiam praeterea praeclari in philosophia nobiαles: ἀ quibus omnibus una pene repelli Moce oratorem a gubernaculis ciuitatum,excludi ab omni doctrina rerum maiorum sicientia , ac tantum in iudicia,et coiciunculas,tanquam in aliquod pistrinum, detrudi, ercompingi uidebam. Sed ego netiae illis assentiebar,nerque harum di 'utationum inuentori, principi lonαge omnium in dicendo grauissimo ,'eloquentissimo
Platoni. cuius tum Athenis diligentius legi cum caruneade Gorgiam . quo in libro in hoc maxime admirabar Platonem , quod mihi in oratoribus irridendis isse orator siummus uidebatur . uerbi enim controuersia iandiu torquet graeculos homines contentionis cupidior
res quam κeritatis. Nam si quis hunc statuet esse Oratorem qui tantummodo in iure,aut in iudiciijs posit,aut αρμd populum,aut in senatu copiosi loqui: tame huic si multa tribuat, concedat necesse est. neque enim sine malia pertractatione omniis rerum publicarum , neqκe sine legum, moris aris scientia,neque natura hominκm incognita ac moribus in his ipsis rebus satis cal
24쪽
vde uersiri, et perite potest . qui antem haec cognouerit, sine quibus ne illa qκidem minima in causis quisquam recte tκeri potest;quid haec abesse poterit de maxima: rκm rerum scientias Sin oratoris nihil nis esse,nisi com
asseqκi sine ea sicientia,quam ei non conceditisfdicendi enim uirtus, nisi et,qui dicit,es,de quibus dicit, perce*pta sin extare non potest. Quamobrem si ornate locutus est, silcnt fertur, mibi uidetur,physicus ille Democritκs: materies illa 'it physici,de qua dixit ; ornatus
uero ipse κerborum oratoris putandκs est. et si Plato de rebus 2 ciuilibus controuersiis remotissmis diuinitus est locutus,quod ego concedo; si item Aristoteles, si Theοα phrastus,si carneades in rebus ijs,de quibus distulaueramn eloquentes,et in dicendo suave atqκe ornati fueπrunt: sint eae res,de quibus distulant, in alique quibusdapudissi, oratio quide ipsi propria est huius unius ratio
acutissimu ferκnt, Chrysippum,dist tangse ; neque ob eam rem philosophia no satisfecit si qu)d non habuerit
hanc dicendi ex arte aliena facultatem. Quid ergo inoterest j aut qκi disicernes eor'quos nominaui,ubertate in dicendo, T copiam,ab eorum exilitate, qui hac dicEdi uarietate, elegantia non utuntur ' Vnu erit profecto,quod i*,qκi bene dicunt,alberuntproprium,comopositam orationem, ornatam, artifcio quodam, expolitione distinctam. haec autem oratio, si res no JSbest ab oratore percepta,et cognita, alit nulla sit neα cesse est,ant omniκm irrisone ludatur . quid est enim B iiis
25쪽
DE ORΑΤ ORE tam furiosium, quἐm uerborum vel optimorum, atque ornatissimorum sonitus inanis nulla subiecila sientelia, nec sicientias Quidquid erit igitκ quacunque ex arte, qκocunque de genere i id orator se, tanquam clientis causim,didicerit, dicet melius ornatius, quim ille ipsi eius rei inuentor,atque artifex . Nam si quis erit, qui hoc dicat se qκasdam oratornm proprias siemen; tias,atque cantas, G quasi certaru rerum forensibus cancellis circunsscriptam sicientiam : fatebor equidem in bis magis assidue uersiri hanc nostram dictionem e sed tamen in his ipsis rebκs permulta sunt, qua illi magistri,qui rhetorici uocantur, nec tradunt,nec tenent . Quias enim nescit maximam uim existere oratoris in hominum mentibus uel ad iram,aut odium, aut dolorarem incitandis,uel ab hisice isdem permotionibκs ad lonitatem,mbericordiamq; reuocandis es quae,nisi qui naturas hominum,nimq; omnem humanitatis, cansasq; eas,quibus mentes aut incitantur,aut reflectκntur,pera nitκs perstexerit, dicendo,quod uole perficere non poterit. Atqui totus hic locus philosophorum putatur proprius: neque orator me audiore linquam repugnabit: sid,cum illis cognitionem rerum concesserit,qκὸd in ea solam illi uoluerint elaborare; tractationem orationis,
quae sine illa scientia nulla est, sibi assumet . hoc enim est propriκm oratoris, qκod sepe ia dixi,oratio grauis,
ornata, hominum siensibus,ac mentibus accomodata . Quibκs de rebus Aristotelem, et Theophrastum
Aripsisse fateor . sed uide, ne hoc Scaeuola totum sit ὰ
me . nam ego, quae fiunt oratori cum illis comuni non
mutκον ab illis: illi,quae de bis rebus distulant, oratos
26쪽
LIBER Ι . Ibram esse concedant. itaque caeteros libros artis suae noramine, hos rhetoricos insicritant, O appellant. Em
enim,cum illi in dicendo inciderint loci, quod persepe
euenit)ut de dijs immortalibus,de pietate,de cocordia, de amicitia, de comuni ciuium, de hominu, de gentium iure,de aeqZitate,de temperantia, de magnitudine anismi, de omni uirtutis genere sit dicendκm : clamabunt credo omnia gymnasiis,atque omnes philosiophoru sibola, si a baec esse omnia propria,nihil omnino ad oratorarem pertinere . quibus ego, ut de his rebus omnibus in angulis consiumendi oti j causa disserant,cum concessero : il ud tamen oratori tribua, e dabo,ut eadem, de quibus illi tenui quodam, exiguo siermone distulat, hic omni tu granitate, tum etiam iucliditate explicet'. Haec ego cu ipsis philosiophis tum Athenis dissere . eo gebat. n. me M. Marcellus hic noster, qui nune AedilisCκr. est: π prostello,nisi ludos nunc faceret, huic norastro sermoni interesset: ac iam tκm erat adolestentκα lus bis studique mirifice deditus . Iam uero de legibus inspituendis, de bello, de pace, de socijs, de uectigalibus, de
inre ciniκm generatim in ordines, aetatesq; desicripto,dieant uel Graeci , si uolunt , Lycurglim, aut Solonem quanqnam illos quidem censiemus in nκmero eloquen
tium reponendos) sicisse melius, quim Hyperidem, aut Demosthenem, perfectos iam homines in dicendo , perpolitos uel nostri decemviros,qui X II tablilas peroscripsierut quos necesse est 'isse prudentes,anteponat in hoc genere Ser. Galbae, socero tuo C asPo,quos constat dicendi gloria praestitisse. nunqua enim negabo esse qκα da arteis proprias eoru, qlii in bis cun cedis,
27쪽
atque tractandis stadium sinum omne posiverunt: sidoratorem plennm,atque perfectu esse eum dicam, qκide omnibus rebκs possit uarie,copiosiq; dicere. Etenim sepe in ks ca sis, quas omnes proprias esse oratoru conrastentκr, est aliquid,quod non ex μμ forensi, qκem μαlum oratoribus conceditis, sid ex o curiore aliqua scientia sit promendum, assumendum . quaero enim, num possit aut contra Imperatorem,ant pro Imperatore dici sine rei militaris usiu, aut sepe etiam sine regio; num terrestirium,aut miritimarnm scientia f nu apud popκlum de legibus iubendis,aut uetandist num in βαnatu de omni re .genere dici sine summa rerκm ciuis linm cognitione, er prudentia j nnm admoneri positoratio ad sensius animorum,atque motus uel infamandos,uel etiam extinguendos, qκod linum in oratore dominat r, sine diligentissima peruestigatione earum oαmniam rationum,quae de natκris humani generis , ac moribus a philosophis explicatur ' Atqκe haud scio,an minκs hoc uobis Isim probatκrus: eqκidem non dubitarabo,qμod sentio, dicere . physica ista ipsi,quae paulo an*te, matbematica caterarum artissm propria, pos isti; scientiae sunt eorum,qκi illa profitentur: illustrare autem oratione si quis istas ipsas arteis uelit, ad oratoris ei confugiendam est facultatem. Neque enim, si Philonem illum architedium qκi Atheniens bus arma; mentariκm fecit, collat perdisierte populo rationem operis sini reddidisse; existimadum est architecti potius arrat cio dfertum, quam oratoris fuisse . nec, si huic M. Antonio pro Hermodoro fuisset de naualium opere dicendIm , non cum ab illo causim didicisset, sie ornara
28쪽
te de alieno artifcio, copiosiq; dixisset. neqκe uero clepiades , is, qκo nos medico , amicoq; Ut semus;
tum , cum eloquentia uincebat caeteros medicos, in eo
ipso,quod ornate dicebat,medicinae faciatate utebatur, non eloquentiae . Atque illud est probabilius,neque raramen uerum , quod Socrates dicere solebat , omneis in
eo , qMd Atrent, satis esse eloquentes. illud uerius; neque quenqnam in eo dissertu esse posse,quod nesiciat; neque, si optime siciat, ignarin q; sit faciμnda, ac porahendae orationis , disierte id ipsem, de qηρ sidat, ρομβ dicere . Qinimobrem, si qliis uniuersiam , pro*niam oratoris uim definire,compleritiq; nuit; is orator erit mea sententia hoc tam graκi dignκs nomine, qκi, quaecκηqM res inciderit, quae sit dielione explicanda,pmdenter, composite, ' ornate, memoriter disca cum quadam etiam a Clionis dignitate. Sin cuipianimis infinitam nidetur,qκὸd ita proposui quacunqκe de re : licet hinc,quantum culae uidebitur,circlinc da atque amputet: tamen illud tenebo, si,quae cateris
in artibus, aut sit dijs sita fiunt, orator ignoret tanotum ; ea teneat,qnae sirit in disiceptationibus,au i in usia forensi ; tamen, bis de rebus ipsis si sit ei dicendu , cum cognouerit ab iss,qui tenet,quae sint in quaque re, miato oratorem melius,quam lsios istos,quorum eae siunt arte esse dicturum . Ita si de re militari dicendum hula . erit Sulpitio,quaeret ἀ C. Mario αἱ ni nostro, cum acceperit,ita proniscubi ut si C. Mario pene hic meralius,quam ipse iste, sicire uideatur. sin de iure ciuili, te cum communicabit, res hominem prudentissimη
peritis Agm, in iis i ii retas, quas abs te didis
29쪽
eerit, dicendi arte sinperabit. Sin quae res inciderit, in qna de natu a,de uitijs hominum,de cupiditatibus, de modo,de continentia,de dolore,de morte dicendum sit:
forsitans ei sit usum, etsi haec quidem nosse debet orator) cum Sex . Pompeio erudito homine in philosiophia communicabit . boc profecto efficiet , Ri,qκamclinqκerem ἀ quoque cognoκerit, de ea re multo dicat ornastius,quim isse ipsie,unde cognorit. Sed, si me audierit, qμoniam philosophia in treis partes est distributa,in naturae obsinritatem,in disserendi subtilitatem n uitam, atque mores: duo illa relinquamus ; idq; largiamin inertiae nostrae: tertiκm uero,qκod semper oratoris 'it, nisi tenebimus; nihil oratori, in qκo magnus esse posest,relinquemus . qliare bis locus de uita, moribus totus est oratori perdiscendus: caetera, si non didicerit, tamen poterit, si qκando uole ornare dicendo,cti e ad eum delata, tradita . etenim si constat inter do flos, hominem ignaru astrologiae ornatissimis, atqκe optimis versibκs Aratum de coelo, yellisq; dixisse , si de rebus rWlicis hominem ab agro remotissimum Nicano drκm Colophoniam poetica qκadam facultate non νμ lica Aripsisse praeclare : qκid est, cur non orator de rebus ijs eloquentissime dica qκas ad certam causim, tempus ; cognorit ' est enim sinitimus oratori poeta , numeris a triolior palilo, uerborum autem licentia lisberior, multis uero ornandi generibus socius, ac penὸ par, in hoc quidem certe prope idem, nκllis ut treminis circκn cribat, aut definiat ius sinum, quo minus ei lisceat eadem tua facultate, γ' copia uagari, quὰ uelit.
Nam qu)d illud QA Scaeuola negasii te Inisbe latur'
30쪽
LIBER I. Is nisi in meo regno esses; qκὸd in omni genere siermonis, in omni parte humanitatis dixerim oratorem perse-
Eliam esse debere: nunquam mehercule hoc dicerem, si eκm,qκem fingo,me um esse arbitrarer: sed ut Aleribat C. Lucilius sive dicere, homo tibi *biratus, mihi propter eam ipsam causam minas, quim uolebat, familiaris, sed tamen er dodius, perurbanus , sic sientio neminem esse in oratorum numero babendum, qκi non sit omnibus iss artibus, quae sunt libero homine dirirn perpolitus: qκitas ipsis si in dicendo non utimur,
tamen apparet,atqlie extat, utrum simus earum reruvlides, an didicerimus: ut qui pila ludunt, non utum tur in ipsa lusione artificio proprio palaestrae, sed indiscat ipse motu didicerint ne palastram,an nesiciant, et qui aliquid fingunt, etsi tum picitura nihil utuntur,taramen utram siciant pingere,an neficiant, non obscurum est: sic in orationibus bifice ipsis iudiciorum, concionu, senatus, etiam si proprie caeterae non adhibentur artes, tamen facile declaratur, utrum is,qui dicat, tantAmramodo in hoc declamatorio sit opere HElatus,an ad di- cendum omnibus ingenuis artibus instructus accesserit. . Tum ridens Scinota, N on lactabo inquit, tecu Crassi se amplius. id enim ipsam,quod contra me loclitus es, artificio qκodam es csecutκs,ut o misi,qua ego uetilem,non esse oratoris concederes ea ipsa nescio quomodo rusus detorqueres, atque oratori propria trade Υes . Haec, cum ego Praetor Rhodii uenissem,strum
summo illo doctore istius disiciplinae Apollonio ea,quae ἀPanaetio acceperam,contulissem et irrisit ille qκidem,ut solebat, philosophiam, atque contem iii mnitaq; non