장음표시 사용
41쪽
ineptum,nisi cum est necessarium . Perge vero Cra αρ,inquit Mutius: istam enim cκlpam, qκam Hereris, ego praestabo . Sic igitκr sentio,inquit Crassus,naturam primum, atque ingenrnm ad dicendum iam alberre maximam : neqκe uero istis,de qAlbus paulo ante dixit Antonius, Ariptoritas artis,rationem dicendi, et viam , sed naturam des isse . nam animi,atque ingenii celeres quidam motus esse debent ; qui ad excoragitandκm acuti, er ad explicadum, ornandumq; similiberes,stad memoriam firmi atque diuturni: sq: is est,qui haec putet arte accipi posse ; quod fal*m est praeclare enim se res habeat, se haec accendi,alit comoueri arte possint: instri quidem, donari ab arte non possunt omnia: fiunt enim illa dona naturae quid de illis dice quae certe cum ipso homine n cullire ling solutio,vocis sionκs, latera,nires, co formatio qMaedam, i r Rκra totius oris, corporis. Neque haec ita dico,ut ars aliquid limare no post: neque enim ignoro, quae bona simi, feri meliora posse doEbrina; qnae non optima aliquo modo acui tamen, corrigi posse : sied siunt quidam aut ita lingua haesitantes, aut ita uoce avoni,aut ita uultu,motuq; corporis vasti,atαque agrestes ; ut etiam si ingeniis, atque arte ualeat, tamen in oratorum numerκm uenire no possint: μnt autem quidam ita naturae muneribus in isdem rebus habiles,ita ornati ; ut non nati, sita ab aliquo deo festesse uideantκr. Magnum qκoddam est onus,atqsse munus, s cipere, atqκe prosteri se esse omnibus sientis sns unum maximis de rebus magno in conuentu hominam audiendum . adest enim ferὸ nemo quin a uin,
42쪽
quidquid est,in quo Olynditur ; id etiam illa, quae la danda sunt,obruit. Neque haec in eam siententiam dissi κto , ut homines adole centes, si quid naturale forte
non habeat,omnino a dicendi studio deterream. Quis enim non uideat C. Caelio aequali meo maximo honori
tuerit n dicendo mediocritatem es quis uestrum aquaslem QAVarinm, Ilum hominem,atqne 'dirino inratelligit illa ipsa facultare,quacunque babe magna esse in ciuitate gratiam consiecurum s sita quia de oratore qκαrimns, =ngendus est nobis oratione n tra detractis
que enim, si miatitudo litiu,si uarietas causaru, si hae turba, barbaria strensis dat locum ud uitio fimis
oratoritas, iccirco nos hoc,quod quaerimus,omittemus. Itaque in iis artibκs,in quibus non utilitas quaeritur necessaria, fed animi libera quaeda oblectatis,quim dilis gente et qκam propὸ 'flidi e iudicamus nullae enim lites,neque cotrone ae sunt,quae cogant homines, sicut
in foro no bonos oratores, item in theatro actores maratos perpeti. Est igitnr oratori diligenter prouidendum, non uti illis satisfaciat,quibus necesse est; sed ut ijs φαμ admirabilis esse uideatur, quibus libere liceat iudiscare . Ac si quaeritis planh q id sientiam ; enuncia apud homines familiarissimos, quod adhuc siemper ta mi, er tacendκm putaui: Mibi etiam quiq; optime dicunt, quiq; id facillime , atque ornatissime facere pos*nt, tame nisi timide ad dicendum accedunt, in exordienda oratione rerrurbantur, renὸ imruden
43쪽
enim qnisique optime dicit, ita maxime dicendi difficultatem, varios ; euentus orationis, hominumq; iudicia
pertimeficit. qni uero nihil potest dignum re , dignum
nomine oratoris,d nnm hominum auribκs efficere traque edere ', is mihi,etiam si commouetκr in dicendo, tamen impadens uidetur . non enim pudendo, fed no faciendo id,quod non decet, impudentiae nomen effugere debemκs. quem uero non piaet ; id quod in pleri quenideo ; bκnc ego non reprehensione solum, sied etia poena dignum puto . Eqnidem uobis animaduerteΔre soleo,et in me ipse svissime experior, ut exalbescam
in principijs dicendi ,'tota mente, atque omnibus arilibus contremisiam . adolessentatus uero sic in intratio accusationis exanimatus sium,ut hoc siummum beneficium Q uinto Maximo debuerim,qu)d continuo consilium dimisierit, simul ac me stadiu,ac debilitatum me tu uiderit. Hic omnes assensi, signiscare inter siest,et colloqui coeperunt. 'it enim miriflcus quida in Crasso ρ ρμdor , qκi tamen non modo non obesset eim orationi, sed etiam probitatis commendatione prodesset . Tum Antonius, Saepe, ni dicis, inquit, animadAer*n Crasse te, caeteros summos oratores,quaquam tibi par mea siententia nemo unquam fuit, in dicendi exordio permoneri. cuilis quidem rei cum cansam qκaererem , q idnam esset,cu ut in qκoque oratore pilirismum esset, ita maxime is pertimesiceret , has causas inueniebam dκas: unam, qu)d intel ligerent,sj quos ψηs, ac natura docuisset, nonnκnquam summis oratoritas
non satis ex siententia eaentum dicendi procedere i ita
44쪽
LIBER I . dii non inraria,quotiescunque dicerent, id, quod aliquando posset accidere,ne tum accideret, timere . altera estbας, de q a queri sepe Aleo . caeterarum homines arriti m flectati, probati, si quando aliquid minus bene fecerunt, quam Alent i aut noluisse,aut ualetudisne impediti non potuisse confieqκi liquod sicirent, pμtatur . noluit,inquilini,hodie agere Roscius,aut crudior 'it . oratoris peccatum, si qAod est animaduersium , stultitiae peccatum κidetur . stultitia alitem excusati nem non habet: quia nemo uidetur, aut qliis crudus steri aut qκὸdita maluerit, stultus 'isse . qlio etiam grauius iudi tum in dicendo siubimus. qκoties enim dicimus, toties de nobis iudicatur: qui semel in gesta peccauit non continuo existimatur nescire gestum: cκα ius in dicendo aliquid reprehensium est, aut aeterna in eo, alit certe diuturna ualet opinio tarditatis. Illud vero , quod a te dictum est, esse permnlia,quae orator nisi a natura haberet,non mκltum a magistro adiuuaνακr ; ualde tibi assentior ; inq; eo uel marime prora balii siummum illum dodiorem Alabandensiem Apollonium : qui cum me:rcede doceret, tamen non patiebatur eos,quos iudicabat non posse oratores eliadere,opea
rum apud si e perdere, dimittebatq ad qua que; que artem pκtabat esse aptκm,ad eam impellere,atque hortari solebat. Satis est enim caeteris artifcijs percipiedis tantummodo similem esse hominis, et id,quod traudatur,uel etiam inculcetur, si quis forte fit tardior , posse percipere animo, memoria cUodire . non
qκaeritur mobilitas linguae, non celeritas uerborum,
45쪽
DE ORATOREries,vultus, sonus. In oratore autem acumen dialectitacorum, sententiae philosophorum,uerba prope poetarii, memoria inrisiconpultorum,uox tragoedorlim, g AF pene summorum actorum est requirendus. Quamob rem nihil in hominκm genere rarius perfecto oratoreis eniri potest . quae enim singularum rerum artifces singula si mediocriter adepti sunt, probantur , ea nisi omnia semma siunt in oratore, probari non possunt. Tum Crassus, Atqui uide,inqui in artifcio, ope qηam tenni, leni quanto plus adhibeatur diligenotare,quam in hac re,quam constat esse maximam . Saepe enim soleo audire Rosicium, cum ita dicat: Se adrahne reperire disic Alu, quem quidem probaret, potuisse neminem: non quo non essent quidam probabiles: sidquid, si aliquid modo esset uitis,id ferre ipsi no pos t.
nihil est enim tam insigne, nec tam ad diuturnitatem memoriae stabile, quam id, in quo aliquid ostenderis. Itaque, ut ad hanc similitudinem huius histrionis oravitoriam laudem dirigamus: uidetis ne, qκam nihil ab eo,nisi perfecte, nihil nisi cum siumma uenustate fui; nihil nisi ita in deceat liti omnes molieat,atque delectet' itaque hoe iandiu est conssecutus,ut in qκiρqM artifcio excederet, is in suo genere R Ucius dicereratur. Hanc ego absolutionem,perfectionemsi in oratored derant,ὸ qua ipsi longe absum, facio impudenter mihi enim uolo ignosti: caeteris ipsie non ignosico. namqvi non potes qui vitiosi facit, quem denique non de cet I bκnc ,κt Apollonius iubebat, ad id, quod facere
46쪽
rem iubes disicere ἰ nam quis ad ista summa, atque in omni genere perfecta potest peruenire f Tu ille, o
Mero,inqκit,qκod in vobis egregiam quandam, ac praeclaram indolem ad dicendum esse cognoui, iccirco haec exposivi omnia r nec magis ad eos deterrendos,qui non possent, qiam ad nos,qκi possetis, exacliendos accommodalii orationem meam . Et quanquam in utroqlienestrum 'mmum esse ingenium, studium ; per steri et tamen haec, quae fiunt in sterie posita , de qκitas plura fortasse Axi,quim solent Graeci lcere, in te Sulpiti diuina sunt. Ego enim neminem nec motu corporis,neraque ipso habitu,aηκe forma aptiorem,nec voce plenioxem,aut silianiorem mihi uideor audisse. quae quibus a natura minora data fiunt,tamen i κd assequi possunt, ut ijs,quae habeant,mosce, sicienter utantκ ut ne aedeceat. id enim est maxime uitandum : Cr de hoc uno minime est facile praecipere, non mihi modo, qui sicut unus paterfamilias bis de rebus loquor , sideriam ipsi illi Rosicio : quem sepe audio dicere, caput esse artis,decere, quod tamen unum id esse,quod tradi arte non possit. Sed, si placet, siermonem alio transferamlis, nostro more aliquando,non rhetorico loquam . Minime uero,inquit Cotta: nuc enim te iam
exoremus necesse est, quonia retines nos in hoc studio, nec ad alium dimittis artem,sit nobis explices,qκidquid est istud,quod tu in dicendo potes . neque enim fumus nimis auidi: Ula tna mediocri eloquentia contenti si relis: idq; ex te qκ erimus,ut ne plus nos asseqssamur, quἀm quamlum in in dicendo assecutus es: qlioniam, qκα . natura expetenda sunt ea dicis non nimis deesse
47쪽
expetis, nemo unissam asseqκetκr . Neqκe uero Rosad eam rem uideo esse cohortandos: quos, inm mihi
quoque sitis molesti,nimis etiam flagrare intelligo evis ditate . Ad prostelo 'κdia nihil pro*nt perμeniendi aliquo, nisi illκd, quod is,qκὸ intedas erat, dedκcatq;,
cognoris. Quare,quoniam mihi lenius quodda onus imponitis; neqne ex me de oratoris arte, sid de haemes, quantulacuqκe est, facκstate quaeritis: exponam vobis no quandam aut perreconditam, aut ualde disti scitem, aut magni'am,auigrassem rationem consiue, ludinis meae ; qua quondam solitus sum uti, cum mihi in isto studio uersari adolestenti licebat. Tum Subapitius, O' diem Cotta nobis, inquit, optat- . quod enim neque precibus unqηam,nec insidiando, nec stem culando asseqκi potui, ut,qκid crassus ageret medita di,am dicendi cansa,no modo uidere mihi, Ad ex ei
scriptore, er lectore Diphilo susticari liceret; id stero
nos esse adeptos, omniaq; iam ea isso, qκα diu cum mm,cognituros. Tum Crassus. Atqui arbitror Sulpiti,cum audieris, non tam te haec admirarurum, quae dixero ; qκim existimamrκm,tκm, clim ea audire cupiebas,causam, cur creeres,non 'isse . nihil enim dicam reconditum,nihil expectatione uestra dignum,nishil aut inauditum vobis,aut cuiquam nouum . N
principio illud, qκod est homine ingenuo, liberaliterq;
48쪽
LIBER J. a Ua, o contrita praecepta didicisse : Primu,oratoris officium esse,dicere ad pesuadendum accomodate: Deinde,esse omnem orationem aut de infinitae rei quaestione sine designatione personamm, temporum,aut de re certis in personis,ac temporibus locata : in utraque autem re quidqκid in cotrouersiam veniat,in eo quaeri solere,aut'illum ne sit ,ακt, si est factum,qκale sit , aut
etiam qno nomine vocetur, aut,quod nonulli addunt, recte nefactam esse uideatin Existere autem cotroliersias etiam ex scripti interpretatione ; in quo aut ambi gue qaud fit Ariptum,ακt cotrari aut ita,ut . senten .
tia scriptum dissideat: His autem omnibus partibus subiecta qκaedam esse argumenta propria: bed causarlim, quae sint a communi qMaestione sieiunctae, partim in indicijs uersari partim in deliberationibus: Esse etiam genns tertiu,quod in budadis, aut uituperandis homini: bin poneretur: certosq; esse locos,quibus in iudici js ut remκ in quibus aequitas quaeritur; alios in deliberati nsas,qui omnes ad utilitate dirigerentur eoru , qκibus confliu duremus alios item in laudationibus,in quibus ad personaru dignitatem omnia referaentin . Clim ;esset omnis oratoris vis,ac facultas in quinque partes distributa,ut deberet reperire primu,quid diceret deinde inκenta non solum ordinesed etiam momento qModa,
atque iudicio distesare,atque distonere ; tu ea denique vestire,atque ornare oratione ; post memoria sivire,ad
extremu agere cum dignitate, uenustate etiam illa cognoram, acceperam,ante,quam de re diceremus,
initio conciliandos eorum esse animos,qui audirent, deinde rem demonstranda,postea cotrouersiam costitne;
49쪽
DE ORAΤOR Edam, trun id,quod nos intenderemus,confirmandum; post, qκae cotra dicerentn resilenda ; extrema autem oratione,ea,quae pro nobis essent,amplificanda, er an
frangenda . Audieram etiam, quae de orationis ipsius ornamentis traderentur : in qκα praecipimr primμm , ut pure, latine loquamur ; deinde,ut plane,er dira lucide; inni ut ornate, post ad rerum dignitatem apte, er quasi decore: sing larumq; rernm praecepta cognoram. Quin etiam,quae maxime propria essent nainrae, tamen his ipsis artem adhiberi uideram. na de actione, de memoria qκaedam breuia, sied magna cu exemcjtatione praecepta gustaram. In his enim fere rebus oramnis illorum artificum doctrina uersat . quam ego si nihil dica adiuuare,mentiar: habet enim qκaeda qηUad comonendum oratorem, qud quidque referat, rquὸ intuens, ab eo, quodcunqκe sibi proposiverit, minAsaberret. uerum ego hanc uim intelligo esse in praeceptis omnibus; non ut ea sicuti oratores eloquentiae laudem
sint adepti; sed quae sua stonte bomines eloquentes fataceren ea quosdam obstruasse, atque delegi e : sic esseno eloquentiam ex artifcio, bed artiscium ex eloquentia natum: qκod tamen, ut ante dixi, non ei jcio : est enim etiam pi minus necessarium ad bene dicendi tammen ad cognossendum non illiberale . Eius exercitatio
quaedam si cipienda nobis est: quanquam uos quidemiampridem epis in cur ' : sed ijs, qui ingrediuntur ad pudiAm,quiq; ea,quae agenda siunt in foro laquam in acie, possisnt etia nuc exercitatione quasi ludicra prodisicere, ac meditari. Hanc ipsam, inquit Sulpians,
50쪽
nosse uolamus. attamen ista,quae abs te breuiter de arte decursa sent,aκdire cuimus: quanquam 'nt no*bis qκoque non inaudita .lierum illa mox. nac,de ipsa exercitatione quid sentias, qκaerimus. Equidem probo ista, Cras*s inquit,qκae nos facere soletis, κt causa ali qua posita consiimili causarum earnm , quae in forum deferκntur, dicatis quammaxime ad ueritatem accoramodate. Ad plerique in hoc uocem modo , neque eam scienter, uires exercent 'as, O linguae celeritatem incitant,uerborumq; frequentia delectatur. in quo fallit eos,qκod audierunt; dicendo homines,ut dicant,est sicere solere . uere enim etiam illud dicitur 9 peruerse
dicere, homines peruersie dicendo facillime conssequi. Q uamobrem in illis ipsis exercitationibus rasi utile est etiam 'bito saepe dicere : tamen illud utilius, siumpto statio ad cogitanda paratius, atqκe accuratilis dicere. capRt autem est; qκod ut uere dicam minime facismin est enim magni laboris qκem pleriqμe fuimus)qMamplurimκm Aribere . 'γlus optimκs, praestan*tissimus dicendi effector, ac magister e neque ininria. nam si siubitam,infortuitam orationem comentatio, cogitatio facile uincit: hanc ipsam prostelo asietdκα, ac diligens sicriptura 'perabit . omnes enim sine artis sent loci, De ingeni j cuiusdam,atqκe prκdenti qui modo insent in ea re,de qua sicribimus; inqκiren- tiblis nobis, omniq; acie ingenij contemplantibus, en: dAnt sie, occurrunt, omnesq; siententiae, uerbas, OGmnia,qκα sent cκiκβκe generis maxime id ria, sub acnmen 'γlisiubeant, o sinccedant, necesse est . t mi a collocatio, conformatioq; verborum perficitHr in