장음표시 사용
51쪽
ρcribendo, non poetico, sed qκodam oratorio nwmearo, er modo . Haec sent,qκae clamores, π admirationes
in bonis oratoribus ejiciunt: neqηe ea qηsPam, nisi diu,mκltum ; sicri starit, etiam si uehementissime se in bis filius dictionibus exere erit,mUeqsserari. ex Pi. Aribendi consuetudine ad dicendκm uenit,bane affert famitatem, κt etiam si bito si dicat, tamen illa,qκε dicant x, similia Acriptorηm esse uideantnris Hoetiam, si quati in dicendo Ariptκm attulerit aliqvid ,rum ab eo digesserit, reliqua similis oratio coli'κα--
ut concitato nauigio cum remiges inbib erant, retinet
ta . In quotidianis antem eomentationibκs equidem mihi adolscentulas proponere solebam illum exercitaσtionem maxime,qua C. Carbonem,nostrum illum iniis
52쪽
L I B E R I . Is Mi Ammorum oratorum graecas orationes explicarem:
qnibus lecti hoc asseqκebar ; ut cum ea, qκae legerem graece, latine redderem; non solκm optimis uerbis lites re tamen usitatis; sed etiam exprimerem quadam Merba imitando,quae noua nostris essen diimodo essent idonea. Iam,uocis, stiritκs, retins corporis iρα sus lingκae motas, exercitationes non tam artis insaigent,quam laboris. qκibns in rebκs habenda est rastio diligenter,quos imitemur,qκoru similes uelimus esse. intuendi nobis fiunt non solκm oratores, sed etiam actores; ne mala consilietudine ad aliquam deformitatem,
prauitatem ; ueniamus. Exercenda est etiam memos
via edisicendis ad uerbκm quamplurimis'nostris Arirrisin alienis. atque in ea exercitatione no sanὸ mihi diti licet adhibere, si consueris,etiam illam locorum, framulacrorκmq; rationem,quae in arte tradit . Educenda deinde dictio est ex hac domestica exercitatione umbratili medium in agmen,in puluerem,in clamore, in castra,atque aciem forensiem:*beudκs usius omniu; periclitandae uires ingensj ; illa comentatio inoclusa,in ueritatis lucem proferenda est. Legendi etiam poetae: cognscenda historia : omniκm bonarum amtiam Acriptores,ac doctores legendi peruolutansi, exercitationis causa laudandi interpretandi, corrigendi,uiruperadhrepstendi: distulantamq; de omnive in contrarias parteis: quidquid erit in quaquere, qκod probabile uideri possit,eliciendum,atqne dicendum. Perdisicendum ius ciuile cognostendae leges: perscipienda omnis antiquitas: senatoria consuetudo, disici plina re .i rasocioru oedera,ractiones,calisa imreri
53쪽
DE ORATORE cognostenda est. Libandus est etiam ex omni genere urbanitatis facetiarum quidam lepos,quo tanquam stle per 'ergatκr omnis oratio . Elfudi uobis omnia,quae
milias arripuissetis ex aliquo circulo, eadem uobis perπcunctantibus reston libet . Haec cum crasyns dixis
siet, sidentium est confiecurum.. Ad quanquam satis ijs, qui aderant,ad id,quod erat propositum, didium uidebatκr : tamen sientiebant celerius esse mκlto,eliam ipsi uellent,ab eo peroratum. Tum Scaevola, Quid est Cotta, inquit ' qκid tacetis i nihil ne uobis in mentem uenit,' od praeterea ἀ Crasso requiratis ρ Immo id mehercule,inquit, ipsum attendo . tantus enim cursus uerbornm 'it, sic euolauit oratio ἱ ut eius Mim, incitationem a 'exerim, vestigia,ingressum ; non ni*derim . tanquam in aliqκam locupletem,ac refer*tam domκm uenerim,non explicata ueste,neqMe pro posito argento,neque tablilis, signis paopalam collocatis, sed his omnibus multis,magniscisq; rebus costrκπElis,ac reconditis: sic modo in oratione Crassi diuitias, ac ornamenta ellis ingenis per quaedam inκolucra, αμqκe integκmenta perti' exi , sied ea cum contemplari cuperem,uix asticiendi potestas 'it . ita neque hoc pose sum dicere,me omnino ignorare,quid possideat; neqηe plane nosse,ac uidisse . Q wn in igitur scis idem,inmqκit Scaevola,quod faceres, si in aliqliam domum pleranam ornamentorum illam uenisses. si ea sieposita, Midicis, essent ; tuq; valde sterilandi cupidus esses: non dubitares rogare dominum, ut proferri taberet, pro
bertim si esset familiaris. similiter nunc petes a crasbo,
54쪽
Mt eam copiam ornamentorum 'orum,quam constru- Elam uno in loco quasi per transiennam praetereuntes
loco collocet. Ego Aemo inquit Cotta, . te peto Scaeutiola : me enim, hunc Sulpitiam impedit pudor ab
homine omniκm grauissimo, qui genus huiusimodi dius iatronis semper contempsierit, haec, quae si forsitan
plierorum elementa uideantur, exquirere . sed tu hoc nobis da Sc uola, perfice , ut Crassus hae quae co*αν lauit, peranguste refersit in oratione fua,dilatet nobis,atque explicet. Ego mehercule inquit Mutius, antea nestra magis hoc causa uolebam , quim mea :neqM enim tantopere hane . Crasso distulationem desiderabam, quantopere eius in causis oratione dele: Mor r nunc uero Crasse mea quoque etiam calisa ro go ; At, quoniam tantum habemus otij,quantum ia diu nobis non contigit, ne grauere exaedificare id opus,quod instituit'. formam enim totius negotist opis nione maiorem,melioremq; nideo : quam uehementer probo. Enimnero,inquit Crassus,mirari sallano queo, etia te haec Scaevola desiderare : quae neque egF teneo,
uti ij,qui docent; neqκe fiunt eris generis, ut, si optime tenerem, digna essent ista sapientia, ac tuis auribus. An tu,inquit ille, si de illis comunibus, Cr peruagatis Aix huic aetati audiendum putas: etiam ne illa negli: gere poss mus quae in Oratori cognoscenda esse dixisti
de naturis hominum,de moribus,de rationibus ijs, quistas hominum mentes incitarentur, reprimeren*
55쪽
DE ORATORE omnem scientiam, er copiam rerum in t a prudentia sciebam inessie: in oratoris uero instrκmento tam laniram supellectilem nunqMam uideram. Potes igitur,ino Pit Crassin, ut alia omitta,qκαμα nnmerabita,et immensa, ad. 'm twκ ins cinite ueniam oratores
psstare eos, qlios multas horas expeditavit, cum in campκm properaret, ridens, stomachus Scaevola ἰ cuHypseus maxima uoce plurimis uerbis a M. Crasso
P t. contenderet,ut ei, Mem defendeba causit cadere liceret: Cn. autem Oflauius homo Cons. non minus longa oratione recusare ne adversarius cavsa caderer,
ac ne is,pro quo ipsi diceret,iκvi tμtelae iudicio, atque omni molestia stultitia aduersarij liberaretin. Egonem illos,inquit, memini enim mihi narrare Mutis non modo oratoris nomine, sied ne foro quidem dignos putarem. Atqlii no defuit illis patronis,inquit Crasissus, eloquenti neque dicendi ratio,aκt copia, sid ruris
civilis prudentia: quὸd alter plus lege agendo petebat, quam quantum lex in XII tatalis permisserat; quod cum Impetrasset, Ua eaderet: alter iniqui ρκtabat, plμs siemm MLqμm Pod esset in actione , neque inorelligebat, si ita esset arii' litem ad ersariκm perdit rum . in d bis pancis distas 8 no ne, nobis in tribunali a Pompeis Praei. urbani familiaris nostri sedentibus, homo ex nκmero di pertorum postulabat, ut illi, unde
c V I V S pecuniae dies no 'is et 8 quod petitoris causa coparatum esse non intelligebat: ut, si ille infriator probasset ilidici ante petita esse peinnum, qκκm esset
56쪽
LIBER I . 18 excluderetur , quod ea res in iudicium antea uenisset. Quid ergo hoc fieri inviabant dici potest,qκam eκm, qui hanc persionam si ceperit,ut amicorum controuem pas, causas, tueatur , laborantibus 'ccurrat, MynmedeaturΤ, a pictos excitet , hunc in minimis tenuissi misque rebus ita labi,ut aliis reserandus,ali, irridendMesse uideatur ἰ Equidem propinquκm nostru P. Crasrasum,issum diκitem, mκltis alitis in rebus elegantem hominem, ornatlim, praecipue in hoc efferendu, laudandum plito ; qu)d cum P. Scae lae frater
est, solitus ' et ρεν saepe dicere: neque illum in iure ciuili satis illi arti facere posse, nisi dicendi copia as*mπpsisset ; qMd qμidem bla,qui mecu consei fuit, filius
eius est conflemtus: neque sie ante causas amkoru trarae lare, atqκe agere coepisse, quam ius cissile didicisset. Quid uero ille M. Cato ρ non ne π eloquentia tanta fuit,qκanta ida tempora atque illa stas in hae ciuitarte ferre maxima potuit; π inris cilillis omnilim peristissimus t Verecudius hac de re tandκdu loqκor, quὸd adest uir in dicendo 'ramus: essem ego κπκm oratoα rem maxime admiror : sed tamen idem hoc semper ius civile cEtempsit. Veru,quoniam siententi atqMe opinionis meae voluistis esse participes: nihil occκltabo ; e quoad potero uobis expona, q id de quaque re sientia. Antonii incredibilis 3 dam, er propὸ sii Alarii, diuina uis ingenij uidetur, etia si hac sicientia iurisnndata sit, posse facile caeteris armis prudentiae causas tueri,atque defendere. quaοbre hic nobis sit exceptus:
caeteros κero no dubitabo prima inertiae codenare benatentia mea, rost etia imIGentia. na nolitare in foro,
57쪽
DE ORΑΤ ORE haerere in iure,ae Pratorum tribunalibus, iudicia prioliata magnarum rerum obire,in quibus saepe no de fameso, sed de aequitate,ac iure certetur ; iactare sie incausis centumuiralibus, in quibus usi capionlim, intelaruς
mnino,quid fulim,quid alienum; qware deniqκe ciuis, . an peregrinns 9 Arκκs,an liber qμl iam sit, ignoret et insignis est impκdentiae. Illa uero deri da arrogantalia est; in minoribus nauigijs rudem esse se confiteri , qκinqueremes autem aut etiam mesores garenare dis, dicisse . Tu mihi cum in circulo decipiare aduersari jstipulatiuncula , cum obsignes tabellas clientis tui, quibus id fit Ar t m,qκo ille capiatur; ego tibi ullam causam maiorem committendam putem y citius hercale is, qui duorum sicalmorum nauimiam in portu merterit,in Elixino ponto Argo Mamm nauem guberonarit. Quid, pi ne paruae t idem cαμρ 'nt, sita saepe maximae, in quibus certatur de iure ciuili ' quod tandidem os est illius patroni,qκi ad eas causas sine ulla scietia iuris audet accedere L Quae potuit igitur esse ea a maior,quam illius militis; de cuius morte cum domum falsius ab exercim nuntias Mensbet ; patre eius recredita testamentrum mutasset qMm ei Alsium Φαset, fecisset haeredem ; essetq; ipsie moriose res delatae' ad centumuiros,cum miles domum relienisset, egi' setq; lege in baereditatem paternam testamento exho
res Arus f Nemre in ea causa εκ tum est de ime m
58쪽
Mili, posset ne paternorum bonorum exbsres esse filius, quem pater testamento neqMe haeredem,neque exhaeredem scripsisset nominatim. Quid, qua de re inter Marcellos, Claudios patritios Centumuiri iudicarunt e
cum Marcelli ab liberti filio stirpe, claudi patritii eig
dem hominis haereditatem gente ad sie redisse dicerent, non ne in ea causa fit oratoribus de toto pirpis , ac gentilitatis iure dicendum y Quid, quod item incentκmκirali iudicio certatum esse accepimus ' qui Romam in exilium uenisset, cκi R omae exulare ius esset,
si si ad aliquem quasi patronu applicκisset, intestato
esset mortuus: non ne in ea causa ius applicationis obscκrnm sanὸ, ignotum,pσtefaelum in iudicio,atqκe illustratum est ἀ patrono i Quid nuper i cum ego C. Sergi: Auratae contra huc nostrum Antonium iudicio priliato causam defenderem : non ne omnis nostra in iure uersata defensito est ' cum enim Marius Gratidianus aedes Aliratae uendidissem, neqκe seruire quandam
earam aedium partem in manciph lege dixisset: defendebamκs, quidquid 'isset incommodi in mancipio, id si Aenditor sicisset, neqκe declarasset, praestare debere . QM quidem in genere familiaris noster M. Bucculeo ius, homo neque meo indicio stultus, suo ualde s piens, a ruris studio non abhorrens mili in re quoradam modo nuper errauit. nam clim aedes L. FUo Menderet,in mancipio luminas ti tum essent,ita recerapit. Fons autem, simulatq; aedificari coeprum est inqκadam parte inbis, quae modo ex illis aedibus constici posset, egit statim cum Bucculeio,qiad cuicuqκe parraticlita coeli os ceretnhit qMamui, esset proclii, mηtας
59쪽
ri lumina putabat. Quid uero, claris a M. Curii caψα , M. Coponij nuer αρκd centumuiros quo. concursin hominum, qua expectatione defensa est' cum
Scaevola aeqnalis, T collega meus, homo omnium
dsciplina iuris civilis eruditissimus, ingenio , prμdentia , acutissimns , er oratione maxime limaratηs,atque 'btilis, atque,ut ego soleo dicere, iuris prelatorum eloqκentissimus, eloquentium iuris peritissimus, ex scripto testamentorum iura defenderet; negaretq; , nisi posthumus e natus, ante,qiam in 'am tuleratim uenisset, mortκus esset , b edem e m esse posse , qui esset sicundκm posthumum natum, morratuum hae res institutus: ego autem defenderem hac eum
mente 'isse, qμi testamentum fecisset ; ut si flini
non esset, qκi in intelam veniret; M. curias esset haeres . num destitit uterque nostrum in ea causa inaud foritatibus, in exemplis, in testamentorum fodi mulis, hoc est in medio iure ciuili uersiri y Omitto iam plura exempla causarum amplissimarum : quae sunt innκmerabilia . Capitis nostri saepe potest acclade re ut causae uersentur in iure . Etenim si C. Manicini nobili simu,atqκe optimMm Mirum,ac CUulare, cam propter innidiam N umantini foederis paterpartratus ex S. C . Numantinis dedidisset, eumque itili non recepissent, postea ; Mancinus domκm relieranisset, neque in Senatκm introire dubitasset, P. Rura. tilius M. filius Trib. pl. de Senata iussit educi, quod enm ciuem negaret esse, quia memoriae sic esset prodist mi qκem pater Hus, aut punius uendidisset, aut
paterpatratus dedidisset, ei nullum esse postliminium :
60쪽
LIBER I. 3 qua possumμs reperire ex omnibus rebus cluilibus caussam, contentionem ; maiorem,quam de ordine, de risuitate, de libertate, de capite hominis cons ' praesertim cum haec non in crimine aliquo, quod ille posset in αciari , sed in ciuili iure consisteret. Diuq; in genere, inferiore ordine, si quis apia nos seruisset ex ξορμωfoederato, si eq; liberasset, ae postea domum reuenisebet , qκUirum est apud maiores nostros , num is ad suoi postliminio redisper, er amisisset hanc ciuitatem. Quid de libertate, quo iudkrum graudus esse nκllum potest y non ne ex iure civili potest esse contentio, cum quaeritur is , qui domini noluntate censius sit, se non sit conditum lustrum, fit ne liber Quid i quod μ'
memoria patrum uenit, ut paterfamilias, qui ex Hi*stania Romam venisset , clim inorem praegnantem in prouincia reliquisset: Romaeq; alteram duxisset: neqne nuncium priori remisisset: mortuus ; esset intestato : em ex utraque fluus natus esset: mediocrisne res in controuersam adducta est' cum quaereremν de duobus ciuium evitibin , de puero, qMi e pρ' periore natus erat, EI de erus matre: quae, si iudica' retur, cerris qκibusdam uerbis, non nouis nuptiis ferieμm μperiore diuortium , in concubinae loclim duce reinr . Haec igit 6 horum similia iura suae civitaαtis ignorantem, erectum, celsium, alacri promupto ore ac uultu huc atque illuc intuentem Magari magna cum caterna toto foro, prasidium clientitas, disqMe opem amicis VI prope cunctis ciuibus lacem ingesnq, coUilis sint porrigentem atqκe tendentem, non .