장음표시 사용
121쪽
De proscriptis Propositionibus. 7
XXXIII. Lisiti eritam haeredi, quam legatario contra iniust impedientem, ne vel haereditas adeatur, vel legata solvantur se taliter defendere, sicut ocius habenti in albedram, νe praebendam contra eorum possestionem injusdimpedientem OPponit S. D. in disp. q. r. r. a. in C. Ira importat quendam
appetatum alicujus mali, idest nocumenti, quod quaerit in fel re proximo, non tamen oportet illud sub ratione mali, sed sub ratione boni, quod est iustum vindicativum , propter hoc enim iratus quaerit alium laedere , ut vindicet injuriam sibi factam , motus autem appetitivi magis diiudicantur secundum illud, quod est sormale in objecto, quam secundum id, quod ei m .iteriale in ipso Unde magis est dicendum , quod ira sit prolequuti boni, quam quod sit prosequutio mali, quia id, quod quaerit, est malum materialiter , sed bonum formaliter . Quamvis autem omnis prosequutio mali sit mala, non tamen omnis prosequutio boni est bona, sed oportet considerare,
an illud bonum sit verum simpliciter bonum , vel magis sit apparens, secundum quid bonum. Nam prosequutio eius , quod est vere dc simpliciter bonum est bonari Sicut amor, concupiscenti gaudium de ipsa Sed prosequutio ej is , quod est bonum . apparens, secundum quid , malum autem simpliciter s.cun dum rei veritatem est mala Sicut patet in gula, luxuria, in quibus vituperatur concupiscentia apparentis, non veri boni Sice so dicendum est in proposito, quod si ira sit appetitus vindictor, secundum quod vere est justa, tunc ira erit bona, virtuosa catur ira per zelum mi autem sit vindictae, quae est apparens justa, non vere justa , sic ira est peccatum, quam Greg. in . Or Vocat iram per vitium. Est autem vindicta sic considerat , apparens justa propter praecedentem iniuriam, quam ratio dictat esse vindicandam. Non tamen est verὰ simpliciter justa, quia non servatur debitus ordo justitiae, quia sorte aliquis quaerit majorem vindictam, quam debeatri vel quia quaerit se vindicare sua aut horitato cum hoc ei non liceat, vel quia quaerit vindiciam non debito sint ; ide Phil dicit in . Eth quod iratus incipit quidem audire rationem , prout scilicet judicat esse injuriam vindicandam mon tamen persectu audit eam , quia non attendit, ut sequatur rectum ordinem vindictas secundum quod ratio dictat. Unde comparat iram ministris
122쪽
festinantibus exceptis mandatum, antequam totum aud ant . propter
tio os neunt Hac ibi , quibus si applicassent praemisse sententi Vis dicti , ei nullatenus adhaesissent.
XXXIV. Licet procurare abortum ante animationem plus, ne Puella deprehensa gravida occidatur, aut infametur. OP S. D. in . di . r. in expo Text ait ad ea verba Solet
quaeri cum masculus, c. Quia Vero venena , c. Hoc peccatum quamvis sit grave, inter maleficia computandum , contra naturam quia etiam bestiae fistus expectant , tamen est minus quam homicidium , quia adhuc poterat alio modo impediri conceptus , nec est judicandus talis irregularis, nisi jam formato puerperio Aborsum procurret , ergo jam de rei tale criminis constat , subdit S. D. ad ea verba, quae subsequuntur immediate , C sonquam vel te uxoris , c. Quamvis enim matri post imprognationem claudatur, tamen ex delectationes, ut Avic dicit, movetur, di aperitur,ci ex hoc imminet periculum aborsus, ideo Hier vituperat acces sum viri ad uxorem impregnatam, non tamen ita , quod semper sit peccatum moriale, nisi forte quando probabiliter timetur de periciisl aborsus . Si ergo per D. Hieron grave crimen imputatur homini ad uxorem accedent , cum periculo ab sus, tanto maciis grave iuerit , si voluntarie, ex proposito malitioso procuretu' . Neque obstat motivum adductum, quod nempe puella non infametur, aut deprehensa gravida occidatur. Nam S. D. a z. q. ' a m c. Si aliquis per timorem fugiens mala, qu secundum rationem lunt mmus fugienda , incurrat mala, quae secundum rationem sunt magis igjunda , non potest totaliter a peccato xcus ri . iii timor talis inordinatus siet. Sunt autem magis timenda mala animae V N. I p Qxpori autem magis, quam mala exteriorum rerum. Et deos quis incurrat mala anima , . peccata , fugiens mala corporis , ut flagella , vel mortem, aut mala exteriorum rerum , ut damnum pecuniae, aut si sustineat mala corpor; ut L. t et damnum pecuni non excusatur totaliter a peccato. Ut autem ostendat quanta sit hu)us peccati gravitas , ad I ait dicendum , ubdiamo non excusat ex parte, qua est peccatum, sed ex parto mi est
an voluntarium . Si ergo mors non es fugienda ne iis re
123쪽
De proscriptis Propositidnibus.
in semia , quamVis sit magnum damnum, tamen ei de facili occiirri potest, rideo non reputatur cadens in constantem virum metus infamis secuta bina iura. Etsi multo minus poterit esse usum motivi procurandi aborsum t mo debe.rt mala experiri etiam urgente iu-famia, ne divinam dejer.it u litiam. XXXV. Videtur pirobabile omnem frium quandi i utero es carere
rima rationali, tunc primum incipere eandem habere cum paritur ac consequenter dicendum erit in nullo abortu homicidium committi .
OPponit S. D. in .di. 3. q. s. a. v. in cori'. Oportet, ut conceptio in Christo non praecedat tempore completam naturam carnis ejus, cita relinquitur, e . In aliis autem haec successive contingunt, ita quod maris conceptio non perficitur, nisi usque ad quadragesimum diem , ut Phil in lib. de animni dicit semina autem usque ad nonagesimum sed in completione corporis masculi, videtur Augustinus superaddere se dies, qui sic distinguuntur secundum eum in Epistola ad Hier Semen primis sex diebus, quasi lactis habet stanailitudinem, novem diebus vertitur in sanguinem e deinde duodecim diebus selidatur decem, octo diebus formatur , usque ad perfecta membrorum lineamenta is hinc iam reliquo tempore usque ad tempus partus magnitudine augetur Unde Versus.
Sex in lacte dies , ter funt in Sanguine terni Lissent carnem, Te seni membra figurant,
In Christi autem conceptione materia , quam Virgo ministravit, Datim formam, figuram humani corporis accepit m animam ει unitatem Divinae Persona a sumpta est. Atqui in conceptione
1 ri hominis, haec on intervenit di Jerentia respectu animationii, illis ubi illa fuit fadia in momento , quo Virgo consensum exbi; huet, haec autem statuto tempore igitur animatio non differtur se ad tempus partus , ut praetendit ex sola imaginatione praemisi
124쪽
XXXVI. Termissim es furari , non olum in extrema necessitate, sed etiam in gravi OPponit S. P. a. a. q. 66 . . ad x dicendum, ubd decretaalis illa loquitii in casu, in iiii non est urgens necessitas '. Decretalis autem habetur extra de furtis . Ubi dicitur. Si quis per necessitatem famis, aut nuditatis fit ratus fuerit cibaria, vestem, Vel pecus poeniteat hebdomadas tres igitur non licet furari propter necessitatem rapem sed solum per urgentem , . extremam , in quoc u eccies poenitentiam non statuit. XXXVII. Famuli , O famulae domesticae possunt occκlt heris suis surripere ad compensandam operam fuam , qtiam majorem ψ' dicant salarii, quod recipiant. Orioni S. D. t. a. q. ss. . . in C. Respondeo dicendum, quod
sicut supra dictum est, cum de disserentia peccatorum a eretur Peccatum mortale est, quod contrariatur claaritati, perquam est animae Vita omne autem nocumentum alteri iliarum ex se charitati re- Pugnat, quae movet ad volendum bonum alterius , di ideo cum in-
in vento herilis manifestum est, quod
dicere iustum e genere suo est peccatum mortale: inti rem Do-
per ιti praemissa propositio, quod clarius ostendit S D. I. zacem reteruntur , ad enim merces dicatur, ouod alicui recom Densatur
125쪽
De proscriptis Propositionibus rot
atilem est secundum quid justum, Milon simpliciter, in his etia notion est simpliciter ratio meriti, sed iecundum quid, in quantum sal vatur ibi justitiae ratio. Sic enim talius meretur aliquid a patre servus a Domino
His autem praemissis , ut appareat, quantum iuris possideat fervus respes ime ad res Domini subdit S. D. inidi I qu. 1. a. a. in C. Ad
hoc igitur, quod aliquis mereatur, tria necessaria sunt Scilicet agens, qui meretur , actio per quam meretur,' merce, quam merettia , ita ad meritum tria requiruntur. Primum est secundum comparationem merentis ad mercedem, ut sirilicet ille, qui meretur, sit in statuisquirendi mercedem, propter hoc illi: qui iunt omnin intermino, nihil merentur, quia nihil aquirere possunt . Secundum este comparatione agentis ad actionem , ut scilicet sit Dominus suae actionis, alias per actionem sitam non dignificatur ad aliquid habendum , nec laudatur . Et de ea , quς agunt, per necessitatem naturae,
vel etiam perviolentiam non merentur Tertium est secundum proportionem agentis ad mercedem , ut s. aequiparetur inercedi non quidem
secundum aequalitatem quantitatis , quia hoc requiritur in justitia commutativa rius consistit in emptionibus, tenditionibus, sed .cundum aequalitatem proportionis, quae requiritur injustitia distributiva. Atqui
famuli famula jam funt in termino fui arbitrii Domino obliga
ti, neque amplius fuat Domini sua actionis ' alias recompensiu-do sibi labores , Aos putant maiores , id reducerent ad usitiani cornmutatiνam tantum pro labore recompensando quod neutiquantsermittit ι , t in Iltera, cum reliquis patet, igitur corruitura et missa doctrina.
PraterFuam quod ut ait S. D. a. t. q. 66. a. 3. in C. Competit surto, quod su circa rem possessam, occulta acceptio rei alienae atqui jam in occulto id faciunt famuli, famulae,praemissam sententiam Practicantes, di auserunt rem de qua Dominus habet certum dominium , ergo non juste talis res possidebitur a famulis, vel iam talabatur ratione dubii, Mopinabilis iuris, si de illa est apud Dominusta iaindubitata possessio, cum dicat etiam S. D. r. a. q. 37 art. . in c. alio modo aliquid est adequatum, vel commensuratum alteri ex condicto, sive ex communi placito, quando scilicet aliquis reputat se contentum, si tantum recipiat, quid clarius Atqui recompensatio marior invito Domino fieri nequit , nam docet S. D. . - 6i articu in corp. ub voluntaris mutationes dicuntur, quar do aliquis voluntarie transfert rem suam in alterum igitur igno
zalite Domino, nonnis costura juIBitiam ' eo inxit injuste feri
126쪽
ret talis recompensatio expoliando 'futu eo , ad quod ius habeto communiter contra suam voluntatem , illai captando hac pr*--
XXXVIII. Non tenetur quis sub poena peccati mortalis restituere quod ablatum es per pauca furta , quantum cumque sit magna summa totalis.
Pponit S. D. a. a. q. 7: ar. a. in c. Respondeo laendum , quod quae venditur triplex defeetiis considerari potest
Unus,&c. Alius autetri defectus est secundum quantitatem, que per mensuram cognoscitur, id ebs quis scienter utatur deficienti mensura in vendendo, fraudem committit, Mei illicit venditio . Unde dicitur De ut as. Non habebis in sacculo diversia pondera mal is , minus nec erit in domo tua modiit major .l iminor postea subditur tabominabitur enim Do ininus eum, qui facit hec, ad ir- satur omnem injustitiam, cibidem Sol ad , ait, dicendum , quod mensuras rerum venalium neces est, in diversis locis si diversas propter diversitatem copiae, cinopia rerum , quia ubi res magis abundat , confiieverunt esse majores mensiirae . In unoquoque tamen loco ad rectores civitatis pertinet determinares que sint riste mensurae rerum venalium pensatis conditionibus locorum rerum , ideo has mensiiras publica authoritate , vel consi tussine institutas
praeterire non licet. Atqui se aliquis furatur paulatim in magna taquantitate 'od pluris conti igere solet in venditione uoterittiam in maximi, nam dato primo, secundum etiam non πIgnat, cauti ergo debent esse vendentes , ne minutatim ad tantam fummam ascendant quaegravitate pensetur. N.eν mensuras vendibiliuin a judice , vel rectore taxatas , pratereant.
Neque aliquid ustragat, quod lex humana permittat inaequalitatem in emptione, est venditione , nam , ut ait D. loco citat articul primo ad 1. dicendum, quod , sicut supra dictum est ex humana populo datur , in quo sunt multi a virtute descientes non autem datur solum virtuosis, cide lex humana non potuit prohibere quidquid est contra virtutem , sed i susticit , ut prohibeat ea , quae destruunt hominum convictum , alia vero habeat quasi licita , non quia ea , approbe , sed quia non punit . Siciet go, hal est i as licitum poenam non inducens , si absque fraude Venditor rem suam supervenda , aut emptor vilius mat, nisi se nimius excessus di quia tunc etiam te humana cogit ad restituet dum
127쪽
De proscriptis Propositionibus Io 3
dtim , iit si aliquis sit c ceptus ultra dimidiam justi praeti quanti,tatem . Sed te divina nihil impunitum relinquit , quod sit virtuti contrarium Unde secundum Divinam legem illicitum reputatur, si in naptione d venditione non sit, qualitas iustitiae observata : tenetur ille , qui plus habet, recompensare ei, qui damnificatus est si sit notabile dammim Atqui notabile damnum occurrit in casu nostro 'ipsi commisitati mentium , O ali s hic Minuta furi regulariter contingunt in emptione . venditi M. igitur pr. emissare iituti, etiam in consimilibus es exercendae casibus. XXXIX.
M H alium movet, aut inducit ad inferendum grave damnum ter ties, non tenetur ad restitutionem se ius d.tmni illati. O Pponit S. D. a. a. q. r. articul. 7. m c. Respondeo dicen dum, quod sicut dictum st, ad restitutionem tenetur aliquis non solum ratione rei alienae, quam accipit, sed etiam ratio ne injuriosae acceptionis, ideo quicumque est causa injustae acceptionis tenetur ad restitutionem , quod quidem contingit dupliciter directe, scilicet desindirecte Dire. te quidem quando inducit alium ad accit endum, hoc quidem tripliciter. Primo quidem modo movendo ad ipsam acceptionem , quod quidem si praecipiendo conlulendo, consentiendo expresse , Gatidando aliquem, quasi strenuum de illoc, quo aliena accepit Ex quibus evidenter eou vincistar astas praemesae propositionis XL Contractas obatra fore licitus ecti, etiam respectu eius
Pponit S. D. a. a. q. p. art. I. in . Respondeo dicendum
quod fraudem adhibere ad hoc, quod aliquid plus justo pretio Vendatur, omninb peccatum est, inquantum aliquis deci tiroxitnum in damnum ipsius: Unde dc Tullius diei in lib. de Ossic Tollen
dum est i itur in rebus contra laendis omne mendacium , non licitatorem venditor, nec qui contrai se licitetii emptor apponet. Naaritem ratis descit tunc de emptione , venditione dupliciter loqui possumtis Uno modo, c. Alio modo possumus loqui de emptione, venditione, secundum quod per accidem cedit in itilitatem
128쪽
Dius, detrimentum alterius, puta cum aliquis multim indiget habere rem aliquam, alius laedatur si ea careat: in tali casa justum praetium erit, ut non blum respiciatur ad rem , quae vendi tur, sed ad damnum, quod venditor eivenditione incurrit is sic licit poterit aliquid vendi, plusquam valeat secundum se , quam
vis non vendatur plusquam valeat habenti. Si verb aliquis multum suVetur e re alterius, quam accepit, ille vero , qui vendi , non damnificatur carendo re illa, non debet eam supervendere quia utilitas,'us alteri accrescit, non est ex venditione , sed e conditione ementis. Nullus autem debet vendere alteri, quod non est suum, licet possit ei vendere damnum, quod patitur ille autem, qui ex re alterius accepta multum juvatur, potest propria sponte aliquid vendenti supererogare , quod pertinet ad hujus honestatem , atqui in praedicto contractu praeter jusitiam, ne dum honesatem, nedum
expectatur, sed statim exigitur, absque titulo damni alicujus, igitur radicitus evertitur doctrina praemiij propositionis
cum numerata pecunia praetiosior sit numeranda, O nullussit qui non majoris faciat pecuniam praesentem , quam futuram , potes creditor aliquid ultra fortem a mutuario exigere, is eo titulo ab usura excusari. O Pponit S. D. 3. a. q. 78. a. r. in C. Respondeo dicendum , ubdaccipere usuram pro pecunia mutuata est secundum se injustum quia venditur id, quod non est, per quod manifeste inaequalitas constituitur, quae justitiae contrariatur Ad cujus evidentiam sciendum est , quod quaedam res sunt , quorum usus est ipsarum rerum consumptio , sicut vinum consumimus, eo utendo ad potum triticum consumimus eo utendo ad cibum Unde in talibus non debet seorsum computari usus rei a re ipsa, sed cuicumque conceditur usus, ex hoc ipso concedit res propter hoc in talibus per mutuum transfertur dominium: Si quis ergo seorsum vellet vendere Vinum,' vellet seorsum vendere usum vini, venderet eandem retribi , vel vendere id , quod non est Unde manifesti per iniuinitiam peccaret Et simili ratione , c. Pecunia autem secundum 1 bil in s. Eth. in . Polit principaliter est inventa ad commutationes faciendas ita proprius, principalis usus est ipsim eo sumptio, sive distractio secundum quod in commutationes expenditur '
propter hoc secundum se est illicitum pro uiti pecuniae mutu tae
129쪽
De proscriptis Propositionibus Ios
set; per pretium, quo dicitii usura; Nec valet dicere, quod pe- cimia numerata sit pretiosior numeranda nam S. D. hic a. a. ad . dicendum, quod pecunia non potest vendi pro pecunia ampliori, quam sit Quantitas pecuniae mutuatae, quae restituenda est inde omnino
deficit praemissa sentent a. XLII.
Gura non est dum ultra fortem ali uid exigitur tanquam ex benevolentia, O gratitudine debitum , sed solum si exi gatur, tanquam ex iustitia debitum OP ponit S. D. a. a. q. t. a. r. in C. Respondeo dicendum qu bd
secundi: m Phil in Eth. Omne illud pro pecunia habetur cujus praetium potest pecunia mensurari: de sicut si aliquis pro pecunia mutuata, vel quacumque allia re, quae ex ipso usu consiimmitur, pecuniam accipit ex pacto tacito, vel expressis, peccat contra justitiam, ut dictum est ita etiam quicumque ex pacto tacito, vel expresso quodcumque aliud acceperit, cujus pretium pecunia mensurari potest, simile peccatum incurrit. Si vero accipiat aliquod huj ii si nodi non quasis nota hexigens, nec quasi ex aliqua obligatione tacita, vel expressa, sed, sicut gratuitum, donum non peccat, quia etiam antequam pecuniam mutuasset, licite poterat ab quod donum gratis accipere nec prioris conditionis eisicitur per hoc, quod mutuavit . Atqui in
praefata propositione dicitur , quod licet ultra fortem aliquid exi-gne,' aliasi exigere en anguis latens , quia prout sic scitur tacita obligatio , quae deseruit impliciter titulum benevolentiae , gratitudinis igitur per optim proscripta remanet praemissa
uuid ni non nisi veniale sit detrahentis auctoritatem magnam sibi noxiam falso crimine elidere 'OP. S. D. a. a. q. p. art. I. ad a. dicendum , ub declinarea malo, secundum quod ponitur pars ustitiae non importat ne ationem puram , quod est non facere malum , hoc enim non , me retur palmam , sed solum vita poenam . Importat autem motum voluntatis repudiantis malum ut ipsum nomen declinationis ostendit, hoc est meritorium, praecipue, quando aliquis ampugnatur, ut malum sectat, resistit . Atqui contra ustitiam in re
gravi de ciens graviter peccat, igitur praem Ja optrir cadit.
130쪽
XLIV. Trobabile es non siccare mortaliter , qui imponit falsum crimen alicui , ut suam initiam , O honorem dc fendat . Etsi hoc non sit probabile , vix ulla erit opinio probabilis in Theologia
OPponit S. D. .a quaest 68. arti in c. Respondeo dicendum
quod, sicut supra dictum est, accusatio ordinatur ad bonum commune , quod intenditur per cognitionem criminis nullus autem debet nocere alicui injuste, ut bonum commune promoveat deo in accusatione, duplici ratione contingit esse peccatum. Uno modo ex eo , quod aliquis injuste agit contra eum , qui accusatur, crimina falsa ei imponendo, quod est calumniari. Alio modo ex a te reipublics, cujus bonum principaliter intenditur in accusatione dum aliquis impedit malitiose punitionem peccati. Quod iterum dupliciter contingit. Uno modo fraudem in accusatione adhibendo,&hoc pertinet ad praevaricationem , nam praevaricator dicitur , quasi varicator, qui adversam partem adjuvat prodita causa sua. Alio modo totaliter ab accusatione desistendo , quod est tergiversari. In hoc enim,'ubd desistit ab hoc,quod ceperat,quas tergum vertere videtur Ex quibus i non licet falsum crimen imponere licitu, neque fraudolenter in
hoc se gerere ob bonum commune, multo minus ob particulare id
autem, quod subditur de probabilitate Jupra alias propositiones Teo-ιogicas opponit S. D. quo r. O in c. dicendum, quod diver-2 pini: ne doctorum Sacr Scripturae , si quςdam non pertineant admem ' bonos mores, absque periculo auditores utramque opinionem sequi possunt. Tunc enim habet locum, quod Apostolus dicit ad Ko. q. unusquisque in suo sensu abundet . in his vero quae petati nent ad dem ' bonos mores, nullus excusatur si sequatur Erroneam opinionem alicujus magistri, in talibus enim ignorantia non excusat, alioquin immunes li pecato non fuissent, qui sequuti sunt opinionem Arrii, Nestorii, Maliorum haereticorum . Nec potest excu- Lationem habere propter simplicitatem auditorum, si in talibus opinionem erroneam sequantur, in rebus enim dubiis non est de facili prestandus assensus. Qui ergo assentit opinioni alicujus ministri contramam sestum scriptur Testimonium, sive contra id, quod publie tenetur secundum Ecclesiae aut horitatem, non pote ab erroris vi CXculari, qua verba merito hic sunt applicanda.